Türk vatandaşlığı üç ayrı kapıdan kaybedilir ve üçünün rejimi birbirinden farklıdır. Haritayı 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu çizer: m. 23 kaybın iki yolunu (yetkili makam kararı ve seçme hakkı), m. 24 ise yetkili makam kararının üç biçimini sayar — çıkma (m. 25-28), kaybettirme (m. 29-30) ve vatandaşlığa alınmanın iptali (m. 31-33). Yaygın bir yanlışı baştan düzeltmek gerekir: iptal, vatandaşlığı baştan itibaren ortadan kaldırmaz; m. 32 açıktır — iptal kararı, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder.
Mevzuat Haritası
| Hüküm | Düzenlediği konu |
|---|---|
| Anayasa m. 66 | Vatandaşlığın ancak kanunda belirtilen hâllerde kaybedilmesi |
| 5901 m. 23 | Kaybın iki yolu: yetkili makam kararı veya seçme hakkı |
| 5901 m. 24 | Yetkili makam kararının üç biçimi: çıkma, kaybettirme, iptal |
| 5901 m. 25 | Çıkma izni şartları |
| 5901 m. 26 | Çıkma izin belgesi ile çıkma belgesi ayrımı |
| 5901 m. 28 | Mavi Kart — çıkma izniyle kaybedenlere tanınan haklar |
| 5901 m. 29 | Kaybettirme sebepleri; Cumhurbaşkanı kararı |
| 5901 m. 30 | Kaybettirmenin yürürlüğü ve şahsiliği |
| 5901 m. 31 | İptal — yalan beyan veya önemli hususları gizleme |
| 5901 m. 32 | İptalin karar tarihinden itibaren hüküm ifade etmesi ve eş-çocuklara uygulanması |
| 5901 m. 33 | İptal sonrası bir yıllık mal tasfiyesi |
| 5901 m. 37 | Tebliğ; kaybettirme kararlarının Resmî Gazete’de yayımlanması |
| 5901 m. 13-14 | Yeniden kazanma: ikamet şartı aranmaksızın ve ikamet şartına bağlı |
Vatandaşlık çıkma başvurunuz mu var, kaybettirme-iptal tehdidi mi?
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.
Anayasal Çerçeve ve Kanuni Şema
Anayasa m. 66, vatandaşlığın kanunun gösterdiği şartlarla kazanılacağını ve ancak kanunda belirtilen hâllerde kaybedileceğini düzenler. Aynı madde uyarınca hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz.
Kanuni şema iki adımda kurulur. m. 23 uyarınca Türk vatandaşlığı yetkili makam kararı veya seçme hakkının kullanılması ile kaybedilir. m. 24 ise yetkili makam kararı ile kaybın çıkma, kaybettirme ya da vatandaşlığa alınmanın iptali ile gerçekleşeceğini belirtir.
| Yol | Biçim | Madde |
|---|---|---|
| Yetkili makam kararı | Çıkma | m. 25-28 |
| Yetkili makam kararı | Kaybettirme | m. 29-30 |
| Yetkili makam kararı | Vatandaşlığa alınmanın iptali | m. 31-33 |
| Seçme hakkı | Seçme hakkının kullanılması | m. 34-35 |
Dördüncü satır ayrı bir dünyadır. Seçme hakkıyla kayıp; bir yaptırım veya geri alma değil, kanunda sayılan yollarla vatandaşlık kazanmış kişilerin ergin olduktan sonra kullandıkları bir tercih hakkıdır. Bu hakla kayıp, m. 35 uyarınca şartların varlığının tespitine ilişkin karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder.
Kapı 1: Çıkma — m. 25 ve 26
En işlek kapı gönüllü olandır: çifte vatandaşlığa izin vermeyen bir ülkenin uyrukluğunu edinmek isteyenler için çıkma izni.
m. 25 uyarınca Türk vatandaşlığından çıkmak için izin isteyen kişilere, aşağıdaki şartları taşımaları hâlinde Bakanlıkça çıkma izni veya çıkma belgesi verilebilir:
| Bent | Şart |
|---|---|
| (a) | Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak |
| (b) | Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olmak veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak |
| (c) | Herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmamak |
| (ç) | Hakkında herhangi bir malî ve cezaî tahdit bulunmamak |
(ç) bendi en sık takılınan şarttır. “Malî ve cezaî tahdit”, yalnızca ceza davası değil; vergi borcu, icra takibi ve benzeri malî kısıtlamaları da kapsayacak genişliktedir. Çıkma planlayan kişinin başvurudan önce yapması gereken ilk iş, hakkında kayıtlı tahdit bulunup bulunmadığını kontrol etmektir. Ayrıca madde “verilebilir” der; şartların tamamı sağlansa dahi işlem takdirîdir.
İki ayrı belge vardır (m. 26). Yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmak üzere çıkmak için izin isteyenlerden talepleri uygun görülenlere çıkma izin belgesi; verilen izin sonucunda veya önceden yabancı bir devlet vatandaşlığını kazandığını belgeleyenlere ise çıkma belgesi verilir.
Aradaki fark hukuki sonuçtur. Çıkma izin belgesi vatandaşlığı sona erdirmez; yabancı uyrukluğun kazanılması için verilen bir ön izindir. Vatandaşlığı sona erdiren belge çıkma belgesidir.
Çocuklar için vatansızlık freni. Kanun, çıkmanın çocuklara etkisini düzenlerken önemli bir güvence içerir: vatandaşlığın kaybı çocukları vatansız kılacak ise ilgili hüküm uygulanmaz. Bu, uluslararası vatansızlığın önlenmesi ilkesinin kanundaki karşılığıdır.
Mavi Kart: m. 28
Çıkma kapısının en değerli özelliği, arkasında bir köprü bırakmasıdır.
m. 28 uyarınca doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve kanunda belirtilen derecedeki altsoyları, Türkiye ile bağlarını Mavi Kart statüsüyle sürdürür.
| Kayıp yolu | Mavi Kart |
|---|---|
| Çıkma izni — doğumla Türk vatandaşı olanlar | Tanınır (m. 28) |
| Çıkma izni — sonradan vatandaş olanlar | m. 28’in doğumla kaydı nedeniyle kapsam dışı |
| Kaybettirme (m. 29) | Tanınmaz |
| İptal (m. 31) | Tanınmaz |
İkinci satır dikkatle okunmalıdır. m. 28 hakkı doğumla Türk vatandaşı olanlara tanır. Sonradan vatandaşlık kazanıp ardından çıkma izniyle ayrılan kişi, bu madde kapsamında değildir. Çıkma planlaması yapılırken vatandaşlığın nasıl kazanıldığı belirleyicidir.
Planlama notu. Emeklilik, sosyal güvenlik borçlanması ve askerlikle ilgili hesaplar çıkma başvurusundan önce kapatılmalıdır; vatandaşlıkla birlikte kapanan bazı kapılar Mavi Kart ile geri açılmaz. Mavi kartlının aile hukuku işlemleri için: mavi kart sahibi aile hukuku davası açabilir mi.
Kapı 2: Kaybettirme — m. 29 ve 30
Kapıların en serti ve en dar yorumlanması gerekenidir: idarenin, kanunda sayılı fiiller nedeniyle tek taraflı kararıyla bağı koparması.
m. 29 uyarınca, aşağıdaki eylemlerde bulundukları resmî makamlarca tespit edilen kişilerin Türk vatandaşlığı Cumhurbaşkanı kararı ile kaybettirilebilir:
| Bent | Fiil |
|---|---|
| (a) | Yabancı bir devletin, Türkiye’nin menfaatlerine uymayan herhangi bir hizmetinde bulunup da; bu görevi bırakmaları yurt dışında dış temsilcilikler, yurt içinde mülkî idare amirleri tarafından bildirilmesine rağmen, üç aydan az olmamak üzere verilecek uygun süre içinde kendi istekleriyle görevi bırakmayanlar |
| (b) | Türkiye ile savaş hâlinde bulunan bir devletin her türlü hizmetinde Cumhurbaşkanının izni olmaksızın kendi istekleriyle çalışmaya devam edenler |
| (c) | İzin almaksızın yabancı bir devlet hizmetinde gönüllü olarak askerlik yapanlar |
(a) bendindeki usul basamakları savunmanın omurgasıdır. Madde tek başına “yabancı devlet hizmetinde bulunmayı” yaptırıma bağlamaz. Üç unsur birlikte aranır: hizmetin Türkiye’nin menfaatlerine uymaması, görevin bırakılmasının usulünce bildirilmiş olması ve üç aydan az olmamak üzere verilen sürenin dolmuş olması. Bildirimin yapılmadığı veya sürenin tanınmadığı bir dosyada işlem, usul yönünden sakattır.
Sonradan eklenen hüküm. Maddeye sonradan eklenen düzenlemeyle, belirli suçlardan hakkında soruşturma veya kovuşturma yürütülen ve yurt dışında bulunup ilana rağmen süresinde yurda dönmeyenler bakımından da kaybettirme yolu öngörülmüştür. Bu hüküm sık değiştiğinden, somut dosyada yürürlükteki metin esas alınmalıdır.
Şahsilik güvencesi (m. 30/2). “Kaybettirme kararları şahsidir, ilgilinin eş ve çocuklarına tesir etmez.” Bu hüküm, kaybettirmeyi iptalden ayıran en önemli farktır.
Yürürlük (m. 30/1). Kaybettirme, kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren hüküm ifade eder.
Kaybettirme kararı Resmî Gazete’de yayımlandığında dava süresi işlemeye başlar.
Hukukçular Evi Ankara — süre kaçırmadan değerlendirme için bize ulaşın.
Kapı 3: İptal — m. 31, 32 ve 33
İptal, bir kayıp değil bir geri almadır: hileyle kazanılmış bir kararın kaldırılması.
m. 31 uyarınca Türk vatandaşlığını kazanma kararı; ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda vuku bulmuş ise kararı veren makam tarafından iptal edilir.
Yaygın bir yanlışı düzeltmek gerekir: iptal geriye etkili değildir. m. 32/1 açıktır: “İptal kararı, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder.” Yani vatandaşlık baştan itibaren kazanılmamış sayılmaz; o tarihe kadar geçen dönemde vatandaş sıfatıyla yapılan işlemler kendiliğinden geçersiz hâle gelmez. “İptal, vatandaşlığı baştan yok sayar” biçimindeki açıklamalar madde metniyle bağdaşmaz.
Asıl ağır sonuç başka yerdedir. m. 32/1’in ikinci cümlesi: “İptal kararı ilgili kişiye bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazanan eş ve çocuklar hakkında da uygulanır.“
Bu, iptali kaybettirmeden ayıran can alıcı farktır. Kaybettirme şahsidir (m. 30/2); iptal ise bağlı kazanımları da kapsar. Hileyle kurulan statü, üzerine inşa edilenlerle birlikte çöker. Uygulamada eşin iyiniyetli olması hâline ilişkin değerlendirmeler yapılmakla birlikte, kural metinde açıkça “uygulanır” biçimindedir.
Mal tasfiyesi (m. 33). Vatandaşlığı iptal edilenler hakkında yabancıların ikamet ve seyahatine ilişkin mevzuat uygulanır. Mallarının tasfiyesi gerekli görülen hâllerde bu husus iptal kararında belirtilir; bu kişiler en geç bir yıl içinde Türkiye’deki mallarını tasfiye etmek zorundadır. Aksi hâlde malları Hazinece satılarak bedelleri nam ve hesaplarına kamu haznedarlığı sistemine dâhil bir kamu bankasına yatırılır.
Bir yıllık süre hak düşürücü niteliktedir. Tasfiye yükümlülüğü iptal kararında belirtilmişse, taşınmazların satışı için tanınan süre bir yıldır. Bu süre kaçırıldığında satış iradesi ortadan kalkar ve tasfiye Hazine eliyle gerçekleşir; bedel kişiye ödenir ancak fiyat ve zamanlama üzerindeki kontrol kaybedilir. İptal kararı tebliğ alındığında ilk yapılacak işlerden biri, kararda tasfiye kaydı bulunup bulunmadığının kontrolüdür.
Üç Kapının Karşılaştırması
| Ölçüt | Çıkma | Kaybettirme | İptal |
|---|---|---|---|
| Madde | m. 25-28 | m. 29-30 | m. 31-33 |
| Kaynak | Kişinin talebi | Sayılı fiiller — yaptırım | Yalan beyan veya gizleme |
| Karar mercii | Bakanlık | Cumhurbaşkanı | Kararı veren makam |
| Etki zamanı | Çıkma belgesiyle | RG’de yayım tarihinden | Karar tarihinden — geriye etkili değil |
| Aileye etkisi | Eş etkilenmez; çocuklarda ayrı değerlendirme | Şahsidir (m. 30/2) | Bağlı kazanan eş ve çocuklara uygulanır (m. 32/1) |
| Mavi Kart | Tanınır (doğumla vatandaş olanlara) | Tanınmaz | Tanınmaz |
| Mal tasfiyesi | Öngörülmez | Öngörülmez | Kararda belirtilmişse bir yıl (m. 33) |
| Yeniden kazanma | İkamet şartsız (m. 13) | İkamet şartına bağlı (m. 14) | Genel hükümlere göre |
Beşinci satır tablonun en önemli satırıdır. Kaybettirme şahsidir ve aileye sirayet etmez; iptal ise bağlı kazanımları doğrudan kapsar. Aynı ailede bir kişinin kaybettirilmesi ile bir kişinin vatandaşlığının iptali, bambaşka sonuçlar doğurur.
Yargı Denetimi ve Süreler
Kayıp işlemlerinin tamamı idari yargı denetimine tabidir; ancak sürenin ne zaman işlemeye başladığı işleme göre değişir.
Tebliğ kuralı (m. 37). Türk vatandaşlığının kazanılmasına ve kaybına ilişkin kararlar ilgiliye ve başvuru makamlarına tebliğ olunur. Ancak 29. madde uyarınca verilen kaybettirme kararları Resmî Gazete’de yayımlanır ve yayımlandığı tarihte tebliğ edilmiş sayılır.
Bu hüküm dava süresi bakımından belirleyicidir. Kaybettirme kararında ayrıca bir tebligat beklenmez; Resmî Gazete’de yayım tarihi tebliğ tarihidir ve dava süresi o günden işler. Yurt dışında yaşayan ve kararı geç öğrenen kişiler için bu, en sık süre kaybı sebebidir. Hakkında süreç yürüdüğünü bilen kişinin Resmî Gazete takibi yapması, tebligat beklemekten daha güvenlidir.
| İşlem | Sürenin başlangıcı | Dava ekseni |
|---|---|---|
| Kaybettirme | RG’de yayım (m. 37) | Fiilin m. 29’daki dar tipe oturmadığı; bildirim ve süre basamaklarının atlandığı; ölçüsüzlük |
| İptal | Tebliğ (m. 37) | Yalan beyanın bulunmadığı veya esaslı olmadığı; idarenin zaten bildiği bir hususun sonradan gerekçe yapıldığı |
| Çıkma talebinin reddi | Tebliğ | m. 25’teki şartların sağlandığı; takdir yetkisinin hukuka aykırı kullanıldığı |
Görev kuralı. Cumhurbaşkanı kararıyla tesis edilen işlemlerde ilk derece yargı denetimi Danıştay’da toplanır. Kaybettirme kararları Cumhurbaşkanı kararıyla alındığından bu kural doğrudan uygulanır.
Yürütmenin durdurulması talebi dilekçenin doğal parçasıdır. Statü belirsizliğinin doğurduğu sonuçlar — ikamet, çalışma, taşınmaz ve sosyal güvenlik — telafisi güç zararlar oluşturduğundan bu talep ayrıca ve gerekçeli olarak ileri sürülmelidir.
Bilgi edinme ilk adımdır. İşlemin dayanağını öğrenmeden yazılan dilekçe, ekseni tutturamaz. Dosyadaki tespit tutanakları, bildirimler ve idarenin dayandığı belgeler talep edilmelidir. Örnek dilekçe için: vatandaşlık başvurusu reddi iptal dava dilekçesi örneği.
Kaybın Ortak Sonuçları
Hangi kapıdan olursa olsun, kayıp tarihinden itibaren kişi yabancı statüsündedir.
| Alan | Yeni rejim |
|---|---|
| Türkiye’de kalış | İkamet izni rejimi (6458 sayılı Kanun) |
| Çalışma | Yabancı istihdam kuralları (6735 sayılı Kanun) |
| Taşınmaz edinimi | Yabancılara ilişkin sınırlamalar |
| Nüfus kaydı | Kapanır; kimlik ve pasaport iade konusu olur |
| Askerlik ve seçme-seçilme | Vatandaşa özgü hak ve yükümlülükler düşer |
| Mavi kartlılar | m. 28 kapsamında geniş istisna |
Son satır çıkma yolunun değerini gösterir. Mavi Kart sahibi, yukarıdaki kısıtlamaların büyük bölümünden muaftır. Kaybettirme ve iptalde ise bu köprü bulunmadığından, kişi doğrudan genel yabancılar rejimine tabi olur. Yabancılık statüsünün ayrıntısı için: yabancılar hukuku rehberi.
Yeniden Kazanma: Dönüş Biletinin Fiyatı
Hangi kapıdan kaybedildiği, dönüş yolunun da zorluğunu belirler. Kanun yeniden kazanmayı iki ayrı rejime ayırır.
| Rejim | Kapsam | Madde |
|---|---|---|
| İkamet şartı aranmaksızın | Çıkma izni almak suretiyle kaybedenler ve ana-babaya bağlı olarak kaybedenlerden seçme hakkını kullanmayanlar | m. 13 |
| İkamet şartına bağlı olarak | m. 29 uyarınca kaybettirilenler | m. 14 |
Ayrım bilinçli bir tercihtir. Gönüllü ayrılan için kapı açık ve ikametsiz tutulmuştur; yaptırım sonucu ayrılan için ise Türkiye’de ikamet koşulu aranır. Vatandaşlığın kazanılma yolları için: Türk vatandaşlığının kazanılması.
Geçmiş dönem kayıpları için özel hüküm. m. 43, mülga 403 sayılı Kanun’un 25. maddesinin belirli bentleri uyarınca vatandaşlığını kaybetmiş kişilere, millî güvenlik bakımından engel bulunmamak kaydıyla Türkiye’de ikamet etme şartı aranmaksızın yeniden alınma imkânı tanır.
Yol Haritası
Çıkma planlayan için:
1. m. 25/(ç)’yi baştan kontrol edin: hakkınızda malî veya cezaî tahdit var mı?
2. Yabancı vatandaşlık taahhüdünü ve adlî-askerlik durum belgelerini önceden derleyin.
3. Emeklilik ve borçlanma hesabını başvurudan önce kapatın.
4. Doğumla Türk vatandaşıysanız Mavi Kart hakkınızı çıkışla birlikte kurun (m. 28).
5. İki belgeyi karıştırmayın: çıkma izin belgesi vatandaşlığı sona erdirmez, çıkma belgesi erdirir.
Kaybettirme veya iptal tehdidindeki için:
6. Kaybettirmede Resmî Gazete’yi takip edin; tebligat beklemeyin (m. 37).
7. Dosyadaki dayanağı bilgi edinme yoluyla isteyin.
8. Kaybettirmede usul basamaklarını kontrol edin: bildirim yapılmış mı, üç aylık asgari süre tanınmış mı?
9. İptalde “yalan beyanın” esaslı olup olmadığını tartışın.
10. İptal kararında tasfiye kaydı varsa bir yıllık süreyi takvime işleyin (m. 33).
11. Yürütmenin durdurulması talebini gerekçelendirerek ileri sürün.
12. Dönüş yolunu baştan planlayın: m. 13 mi, m. 14 mü?
Çıkma Sürecinin Zamanlaması
Çıkma, tek bir başvuruyla biten bir işlem değil; iki belge arasında geçen bir geçiş dönemidir. Bu dönemin yönetimi, sürecin en riskli kısmıdır.
| Aşama | Belge | Vatandaşlık statüsü |
|---|---|---|
| 1. Başvuru | Talep ve ekleri | Türk vatandaşı |
| 2. İznin verilmesi | Çıkma izin belgesi | Hâlâ Türk vatandaşı |
| 3. Yabancı uyrukluğun kazanılması | Yabancı devlet belgesi | Çifte vatandaş |
| 4. Belgelendirme | Çıkma belgesi | Yabancı |
| 5. Mavi Kart | Mavi Kart (m. 28) | Yabancı — geniş istisnalarla |
İkinci aşama en çok yanlış anlaşılan basamaktır. Çıkma izin belgesini alan kişi hâlâ Türk vatandaşıdır; vatandaşlığa bağlı hak ve yükümlülükleri devam eder. İzin belgesini “vatandaşlıktan çıktım” biçiminde okuyup askerlik veya vergi yükümlülüklerini askıya alan kişi, ağır sonuçlarla karşılaşır. Statü, çıkma belgesiyle sona erer.
Doğrudan çıkma belgesi de mümkündür. m. 26 uyarınca, önceden yabancı bir devlet vatandaşlığını kazandığını belgeleyenlere doğrudan çıkma belgesi verilir; bu kişiler için ara aşama bulunmaz.
Mavi Kart başvurusu ayrı bir işlemdir. Çıkma belgesinin düzenlenmesi Mavi Kart’ı kendiliğinden doğurmaz; hakkın kullanımı için ayrıca başvuru yapılır. Çıkışla birlikte bu adımın da planlanması gerekir.
Sık Karıştırılan Kavramlar
| Yanılgı | Madde ne diyor? |
|---|---|
| “İptal vatandaşlığı baştan yok sayar” | m. 32/1: iptal kararı karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder |
| “İptal de kaybettirme gibi şahsidir” | m. 32/1: bağlı kazanan eş ve çocuklara da uygulanır |
| “Kaybettirme aileyi de etkiler” | m. 30/2: kararlar şahsidir, eş ve çocuklara tesir etmez |
| “Çıkma izin belgesiyle vatandaşlık biter” | m. 26: vatandaşlığı sona erdiren belge çıkma belgesidir |
| “Çıkan herkes Mavi Kart alır” | m. 28: hak doğumla Türk vatandaşı olanlara tanınır |
| “Kaybettirme kararı bana tebliğ edilir” | m. 37: Resmî Gazete’de yayım tebliğ sayılır |
| “Şartları taşıyorsam çıkma izni verilir” | m. 25: “verilebilir” — takdirî işlem |
| “Yabancı devlet hizmetinde çalışmak tek başına kaybettirme sebebidir” | m. 29/(a): ayrıca menfaate aykırılık, bildirim ve üç aylık süre aranır |
İlk iki satır birlikte okunmalıdır. İptalin geriye etkili olmaması kişinin lehine; buna karşılık bağlı kazanımları kapsaması aleyhinedir. Yaygın anlatımlar bu ikisini ters çevirerek aktarır: iptali geriye etkili sayıp aileye etkisini hafifletmek, madde metninin tam tersidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk vatandaşlığı kaç yolla kaybedilir?
m. 23 uyarınca iki yolla: yetkili makam kararı veya seçme hakkının kullanılması. m. 24, yetkili makam kararının üç biçimini sayar: çıkma, kaybettirme ve vatandaşlığa alınmanın iptali.
Çıkma izni için hangi şartlar aranır?
m. 25: ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak; yabancı bir devlet vatandaşlığını kazanmış olmak veya kazanacağına ilişkin inandırıcı belirtiler bulunmak; herhangi bir suç veya askerlik hizmeti nedeniyle aranan kişilerden olmamak; hakkında herhangi bir malî ve cezaî tahdit bulunmamak.
Çıkma izin belgesi ile çıkma belgesi aynı şey mi?
Hayır. m. 26 uyarınca talebi uygun görülenlere çıkma izin belgesi verilir; bu belge vatandaşlığı sona erdirmez. Yabancı vatandaşlığın kazanıldığı belgelendiğinde verilen çıkma belgesi ise vatandaşlığı sona erdirir.
Şartları taşıyorsam izin verilmek zorunda mı?
Hayır. m. 25 “verilebilir” ifadesini kullanır; işlem takdirîdir. Şartların tamamının sağlanması tek başına sonuç doğurmaz.
Çıkma eşimi ve çocuklarımı etkiler mi?
Çıkma kişiye özgüdür; eşin vatandaşlığını etkilemez. Çocuklar bakımından kanundaki koşul ve taleplere göre değerlendirilir. Ayrıca kayıp çocukları vatansız kılacaksa ilgili hüküm uygulanmaz.
Mavi Kart kime verilir?
m. 28 uyarınca doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni almak suretiyle vatandaşlığını kaybedenlere ve kanunda belirtilen derecedeki altsoylarına. Kaybettirme ve iptalde bu hak doğmaz.
Sonradan vatandaş oldum, çıkarsam Mavi Kart alır mıyım?
m. 28 hakkı doğumla Türk vatandaşı olanlara tanır. Sonradan kazanıp çıkma izniyle ayrılan kişi bu madde kapsamında değildir.
Kaybettirme hangi hâllerde uygulanır?
m. 29 üç fiil sayar: yabancı devletin Türkiye’nin menfaatlerine uymayan hizmetinde bulunup bildirime ve üç aydan az olmamak üzere verilen süreye rağmen görevi bırakmamak; savaş hâlindeki devletin hizmetinde Cumhurbaşkanının izni olmaksızın çalışmaya devam etmek; izinsiz olarak yabancı devlet hizmetinde gönüllü askerlik yapmak.
Kaybettirme kararını kim verir?
Cumhurbaşkanı. Karar, m. 30/1 uyarınca Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren hüküm ifade eder.
Kaybettirme ailemi etkiler mi?
Hayır. m. 30/2: “Kaybettirme kararları şahsidir, ilgilinin eş ve çocuklarına tesir etmez.”
İptal hangi hâlde uygulanır?
m. 31 uyarınca, vatandaşlığı kazanma kararı ilgilinin yalan beyanı veya kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda alınmışsa, kararı veren makam tarafından iptal edilir.
İptal vatandaşlığı baştan itibaren mi ortadan kaldırır?
Hayır. m. 32/1: “İptal kararı, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder.” Vatandaşlık baştan kazanılmamış sayılmaz.
İptal eşimi ve çocuklarımı etkiler mi?
Evet. m. 32/1: “İptal kararı ilgili kişiye bağlı olarak Türk vatandaşlığını kazanan eş ve çocuklar hakkında da uygulanır.” Bu, iptali kaybettirmeden ayıran temel farktır.
İptal sonrası mallarıma ne olur?
m. 33 uyarınca, mallarının tasfiyesi gerekli görülen hâllerde bu husus iptal kararında belirtilir; ilgili en geç bir yıl içinde Türkiye’deki mallarını tasfiye etmek zorundadır. Aksi hâlde mallar Hazinece satılır ve bedelleri nam ve hesabına bir kamu bankasına yatırılır.
Kaybettirme kararı bana tebliğ edilir mi?
m. 37 uyarınca 29. madde kapsamındaki kaybettirme kararları Resmî Gazete’de yayımlanır ve yayımlandığı tarihte tebliğ edilmiş sayılır. Ayrıca bir tebligat beklenmez; dava süresi yayım gününden işler.
Hangi mahkemede dava açılır?
Kayıp işlemleri idari yargı denetimindedir. Cumhurbaşkanı kararıyla tesis edilen işlemlerde ilk derece görev Danıştay’dadır; kaybettirme kararları bu kapsamdadır.
Dava dilekçesinde hangi eksene dayanmalıyım?
Kaybettirmede: fiilin m. 29’daki dar tipe oturmadığı, bildirim ve üç aylık süre basamaklarının atlandığı, ölçüsüzlük. İptalde: yalan beyanın bulunmadığı veya esaslı olmadığı, idarenin zaten bildiği bir hususun sonradan gerekçe yapıldığı.
Vatandaşlığımı yeniden kazanabilir miyim?
Kanun iki rejim öngörür: m. 13 uyarınca ikamet şartı aranmaksızın (çıkma izniyle kaybedenler ve ana-babaya bağlı kaybedenlerden seçme hakkını kullanmayanlar); m. 14 uyarınca ikamet şartına bağlı olarak (m. 29 uyarınca kaybettirilenler).
Kaybettikten sonra Türkiye’deki statüm ne olur?
Kayıp tarihinden itibaren yabancı statüsündesiniz: kalış ikamet izni, çalışma yabancı istihdam kurallarına, taşınmaz edinimi yabancılara ilişkin sınırlamalara tabidir. Mavi kartlılar için m. 28 kapsamında geniş istisna vardır.
Çıkma izin belgesini aldım, artık Türk vatandaşı değil miyim?
Hâlâ Türk vatandaşısınız. m. 26 uyarınca çıkma izin belgesi, yabancı uyrukluğun kazanılması için verilen bir ön izindir; vatandaşlığı sona erdiren belge çıkma belgesidir. Bu aşamada vatandaşlığa bağlı hak ve yükümlülükler devam eder.
Mavi Kart kendiliğinden verilir mi?
Hayır. Çıkma belgesinin düzenlenmesi Mavi Kart’ı kendiliğinden doğurmaz; m. 28 kapsamındaki hakkın kullanımı için ayrıca başvuru yapılması gerekir.
Seçme hakkıyla kayıp ne demek?
Kanunda sayılan yollarla vatandaşlık kazanmış kişilerin ergin olduktan sonra kullandıkları bir tercih hakkıdır; bir yaptırım veya geri alma değildir. m. 35 uyarınca şartların varlığının tespitine ilişkin karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder.
Atıf yapılan başlıca mevzuat: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 66; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m. 13, 14, 23, 24, 25, 26, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 35, 37 ve 43; 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu; 2575 sayılı Danıştay Kanunu; 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı Kanun Hükmünde Kararname m. 188. Vatandaşlık mevzuatı ve ikincil düzenlemeler değiştiğinden, somut dosyada yürürlükteki metnin teyidi zorunludur.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için mutlaka bir avukata danışınız.
