Hayır, bir Türk vatandaşıyla evlenmek yabancıya kendiliğinden Türk vatandaşlığı kazandırmaz. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun 16. maddesi bunu ilk cümlesinde açıkça söyler: “Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz.” Evlilik yalnızca bir başvuru hakkı doğurur. Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancı başvurabilir. Başvuruda aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bir hâlin bulunmaması şartları aranır. Genel yoldaki beş yıllık ikamet, Türkçe ve gelir şartları bu yolda aranmaz; başvuru yurt dışında dış temsilciliklere de yapılabilir. Başvuru sahibi hakkında emniyet soruşturması yapılır, eşler komisyonda ayrı ayrı ve birlikte mülakata alınır ve kararı İçişleri Bakanlığı verir. Vatandaşlık karar tarihinden itibaren hüküm doğurur. Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölmesi hâlinde aile birliği şartı aranmaz. Vatandaşlık kazanıldıktan sonraki boşanma, Kanunda kayıp sebebi olarak sayılmamıştır. Ancak yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi hâlinde vatandaşlık iptal edilir.
Bu yazının dayanakları. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.5, 7, 9-11, 15, 16, 18-20, 23, 24, 31-33, 37, 41 ve 45; Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (BKK 2010/139, RG 6.4.2010) m.3, 15-19, 25-31 ve 36-39; 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m.31, 34-37, 42, 43, 53 ve 54; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 ve 32; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.206. Kanun metinleri 8 Ekim 2026 itibarıyla kontrol edilmiştir; 5901 sayılı Kanunda son değişiklik 2019’da, 6458 sayılı Kanunda 2025’te yapılmıştır.
Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu mu planlıyorsunuz?
Üç yıllık süre, aile birliği ve mülakat aşamalarını dosyanıza göre birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
Evlenince Otomatik Olarak Türk Vatandaşı Olunur mu?
Türk vatandaşlığı doğumla veya sonradan kazanılır (5901 m.5). Sonradan kazanma ise yetkili makam kararıyla, evlat edinilmeyle ya da seçme hakkının kullanılmasıyla gerçekleşir (m.9). Evlenme bu sayımda bağımsız bir kazanma yolu değildir; evlenme yoluyla vatandaşlık, yetkili makam kararıyla kazanmanın özel bir türüdür. Kanun bu nedenle evliliği vatandaşlık için yeterli görmez ve 16. maddenin ilk cümlesinde evlenmenin doğrudan vatandaşlık kazandırmadığını açıkça belirtir. Şartları taşıyan yabancı başvurur, dosyası incelenir ve İçişleri Bakanlığı karar verir. Bakanlıkça yapılacak inceleme ve araştırma sonucunda durumu uygun bulunanlar Bakanlık kararıyla vatandaşlığı kazanabilir; uygun görülmeyenlerin talepleri reddedilir (m.19/1).
Evlilik Türk vatandaşı eşin vatandaşlığını da etkilemez. Kanun Türk vatandaşlığının kaybını yetkili makam kararına veya seçme hakkının kullanılmasına bağlar; yetkili makam kararıyla kayıp ise çıkma, kaybettirme veya vatandaşlığa alınmanın iptali yoluyla olur (m.23-24). Yabancıyla evlenme bu sebepler arasında yer almaz. Yabancı eşin sonradan vatandaşlık kazanması da kendi eşinin vatandaşlığına tesir etmez (m.20/2; Yön. m.37/1). Türk vatandaşlığının kazanılma yollarının genel çerçevesini Türk vatandaşlığının kazanılması yazımızda ele aldık.
Evlilik yoluyla vatandaşlık ile genel yoldan vatandaşlığın karşılaştırması
| Ölçüt | Evlilik yoluyla (m.16) | Genel yoldan (m.11) |
|---|---|---|
| Türkiye’de ikamet süresi | Aranmaz | Başvurudan geriye doğru kesintisiz beş yıl |
| Evlilik süresi | Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olmak ve evliliğin devam etmesi | Aranmaz |
| Türkçe, gelir, sağlık, iyi ahlak | Kanunda ayrıca sayılmamıştır | Yeteri kadar Türkçe, geçimi sağlayacak gelir veya meslek, genel sağlık bakımından tehlikeli hastalık bulunmaması, iyi ahlak |
| Özel şartlar | Aile birliği içinde yaşama; evlilik birliğiyle bağdaşmayan faaliyette bulunmama | Türkiye’ye yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek |
| Millî güvenlik ve kamu düzeni | Engel bir hâlin bulunmaması | Engel bir hâlin bulunmaması |
| Başvuru yeri | Yurt içinde valilik, yurt dışında dış temsilcilik | Yurt içinde valilik |
| Mülakatın konusu | Evliliğin gerçek olup olmadığı; eşler ayrı ayrı ve birlikte dinlenir | Şartlar, Türkçe, geçim ve topluma uyum |
| Dayanak | 5901 m.16, 37; Yön. m.25-30 | 5901 m.11, 15; Yön. m.15-19 |
Tablodaki farkın pratik sonucu önemlidir. Evlilik yolunda Türkiye’de belirli bir süre yaşamış olmak aranmadığından, yurt dışında yaşayan bir çift de dış temsilcilik aracılığıyla başvurabilir (5901 m.37; Yön. m.30). Buna karşılık bu yolun kalbinde evliliğin gerçekliği yer alır ve inceleme bu soruya odaklanır. Genel yoldan başvurunun ayrıntıları için vatandaşlık başvurusunda ikamet ve şartlar yazımıza bakabilirsiniz.
Kanunun Aradığı Şartlar
5901 sayılı Kanunun 16. maddesinin birinci fıkrasına göre bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar vatandaşlığı kazanmak üzere başvurabilir. Başvuru sahiplerinde aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâlin bulunmaması şartları aranır. Bu şartların her biri Uygulama Yönetmeliğinde somut bir araştırma adımına karşılık gelir.
Evlilik yoluyla vatandaşlıkta şartlar ve nasıl araştırıldıkları
| Şart | İçeriği | Nasıl araştırılır? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| En az üç yıllık evlilik | Başvuru tarihinde bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olmak | Müracaat makamınca kayıtlar üzerinden; süre dolmamışsa başvuru kabul edilmez | 5901 m.16/1; Yön. m.25/2-a |
| Evliliğin devam etmesi | Evlilik boşanma veya ölümle sona ermemiş olmalı | Başvurudan önce sona ermişse başvuru kabul edilmez | 5901 m.16/1; Yön. m.25/2-b |
| Aile birliği içinde yaşama | Eşlerin fiilen birlikte bir aile hayatı sürdürmesi | İl emniyet müdürlüğü soruşturması ve komisyon mülakatı | 5901 m.16/1-a; Yön. m.28/1-a, 29 |
| Evlilik birliğiyle bağdaşmayan faaliyette bulunmama | Yönetmelik örnek olarak fuhuş yapma ve fuhuşa aracılık etmeyi sayar | İl emniyet müdürlüğü soruşturması | 5901 m.16/1-b; Yön. m.28/1-b |
| Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması | Kişinin kamu düzeni ve güvenlik bakımından risk oluşturmaması | İl emniyet müdürlüğü soruşturması ve Bakanlık incelemesi | 5901 m.16/1-c, 19/1; Yön. m.28/1-c |
Yönetmelik, başvurunun hangi hâllerde baştan kabul edilmeyeceğini de sayar. Müracaat makamının araştırması sonucunda yabancının bir Türk vatandaşıyla üç yıldan beri evli olmadığı, evliliğin boşanma veya müracaattan önce ölüm gibi nedenlerle sona erdiği, herhangi bir suçtan yargılamasının devam ettiği ya da hükümlü veya tutuklu olduğu, ya da istenen belgeleri sunamadığı anlaşılırsa başvuru kabul edilmez ve bu durum ilgiliye tebliğ edilir (Yön. m.25/2). Devam eden bir ceza yargılaması bu nedenle esas incelemeye geçilmeden başvurunun önünde engel oluşturur. Güvenlik soruşturmasında hangi kayıtların dikkate alındığını vatandaşlık başvurusunda güvenlik soruşturması yazımızda anlattık.
Üç Yıllık Süre Nasıl Hesaplanır?
Kanun süreyi “bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olmak” şeklinde tanımlar. Süre bu nedenle evlenme tarihinden işler ve başvuru tarihinde dolmuş olmalıdır. Yönetmelik bir özel durumu ayrıca düzenler: Vatandaşlık başvurusunda bulunan yabancının eşi Türk vatandaşlığını sonradan kazanmışsa, evlilikte geçen sürenin hesabında eşin Türk vatandaşlığını kazandığı tarih esas alınır (Yön. m.25/3). Örneğin evliliği 2021’de kurulan, ancak eşi 2024’te Türk vatandaşı olan bir yabancı bakımından üç yıllık süre 2024’ten başlar.
Dosyaya Türk vatandaşı eşin nüfus kayıt örneği müracaat makamınca sistemden alınarak eklenir (Yön. m.26/1-b). Yurt dışında yapılan bir evliliğin Türk nüfus kaydına işlenmemiş olması bu nedenle başvuruyu doğrudan etkiler. Evliliğin Türkiye’de tescili için yurt dışında yapılan evliliğin Türkiye’de tescili yazımıza bakabilirsiniz.
Kanunda evliliğin üç yılın tamamında aynı konutta geçirilmiş olması yönünde ayrı bir ölçü yoktur. Aile birliği şartı ise başvuru sahibi bakımından aranır ve il emniyet müdürlüğü yabancının aile birliği içinde yaşayıp yaşamadığını araştırır (Yön. m.28/1-a). İş, eğitim veya sağlık nedeniyle ayrı şehirlerde ya da ülkelerde geçen dönemler varsa, bu ayrılığın nedenini ve evlilik bağının sürdüğünü gösteren belgelerin dosyada hazır bulunması mülakatta işi kolaylaştırır.
Başvuru Nereye ve Hangi Belgelerle Yapılır?
Vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin başvurular yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında ise dış temsilciliklere yapılır. Başvuru bizzat veya bu hakkın kullanılmasına ilişkin vekâletnameyle yapılabilir (5901 m.37/1). Yurt içindeki başvurular uygulamada il nüfus ve vatandaşlık müdürlükleri tarafından yürütülür; Yönetmelik dosyanın il müdürlüğü aracılığıyla komisyona ve Bakanlığa gönderilmesini düzenler (Yön. m.3/1-ı, 28/2, 29/2). Başvuru sahibi adına müracaat makamınca aşağıdaki belgelerden oluşan bir dosya düzenlenir.
Evlilik yoluyla başvuruda istenen belgeler (Yön. m.26)
| Belge | Açıklama | Bent |
|---|---|---|
| Form dilekçe | Başvurunun isteğini belirten form | 26/1-a |
| Türk vatandaşı eşin nüfus kayıt örneği | Müracaat makamınca sistemden alınır | 26/1-b |
| Pasaport veya benzeri belge | Hangi devletin vatandaşı olunduğunu gösterir; vatansızlar için temin edilebiliyorsa buna ilişkin belge | 26/1-c |
| Doğum belgesi veya nüfus kayıt örneği | Kimlik bilgilerini gösteren belge | 26/1-ç |
| Son tarihli ikamet tezkeresi | Yerleşim yeri Türkiye’de ise | 26/1-d |
| Kesinleşmiş mahkeme kararı | Herhangi bir suç nedeniyle verilmiş kesinleşmiş karar varsa onaylı örneği | 26/1-e |
| Doğum tarihini tamamlayan belge veya beyan | Doğum tarihinin ay ve günü yoksa | 26/1-f |
| Hizmet bedeli makbuzu | Hizmet bedelinin Maliye veznesine yatırıldığını gösterir | 26/1-g |
Hizmet bedelinin tutarını İçişleri Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı birlikte belirler. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa göre geliri olmayanlardan ve onlarla birlikte işlem gören ergin olmayan çocuklarından hizmet bedeli alınmaz (5901 m.45). Vatandaşı olduğu devletten belge alamayan veya vatansız olan başvuru sahibi için durum Bakanlığa bildirilir. Bakanlık temin edilemeyen belgenin istenmemesi talimatını verirse kişiden bu belgedeki bilgileri içeren yazılı beyanı alınır; vatandaşlığın yalan beyanla alındığı sonradan anlaşılırsa karar iptal edilir (Yön. m.39). Başvuru türlerine göre belge listelerinin tamamı vatandaşlık başvurusu için gerekli belgeler yazımızda yer alıyor.
Başvurudan Karara: Soruşturma, Mülakat ve Bakanlık Kararı
Yurt içinde yapılan başvurularda şartları taşıdığı anlaşılan yabancı adına dosya düzenlenir ve il emniyet müdürlüğünden soruşturma yapılması istenir (Yön. m.27). Emniyet; yabancının aile birliği içinde yaşayıp yaşamadığını, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak davranışları olup olmadığını ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bir hâlinin bulunup bulunmadığını araştırır. Olumlu veya olumsuz kanaat soruşturma formuna açıkça yazılır ve tutanaklar forma eklenir (Yön. m.28/1). Dosya daha sonra il müdürlüğü aracılığıyla vatandaşlık başvuru inceleme komisyonuna gönderilir (Yön. m.28/2; 5901 m.18).
Komisyon, başvuru sahibi yabancıyı ve eşini ayrı ayrı ve birlikte mülakata alarak evliliğin gerçek bir evlilik mi, yoksa vatandaşlık kazanmak amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğunu araştırır. Mülakat sonucunda oluşan kanaat mülakat formuna yazılır ve dosya karar alınmak üzere Bakanlığa gönderilir (Yön. m.29). Yurt dışındaki başvurularda mülakatı konsolosluk işlemlerinden sorumlu muavin konsolos veya daha üst yetkili yapar. Yabancının bulunduğu devletin kanunları izin veriyorsa sabıka kaydı istenir ve evliliğin o ülkenin resmî kayıtlarında bulunup bulunmadığı araştırılır (Yön. m.30).
Başvuru sürecinin aşamaları
| Aşama | Merci | Ne yapılır? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1. Başvuru | Valilik veya dış temsilcilik | Ön inceleme; şartlar yoksa başvuru kabul edilmez | 5901 m.37; Yön. m.25/2 |
| 2. Dosyanın düzenlenmesi | Müracaat makamı | Belgeler toplanır | Yön. m.26 |
| 3. Emniyet soruşturması | İl emniyet müdürlüğü | Aile birliği, bağdaşmayan faaliyet ve güvenlik araştırması | Yön. m.27, 28 |
| 4. Komisyon mülakatı | Vatandaşlık başvuru inceleme komisyonu | Eşler ayrı ayrı ve birlikte dinlenir | 5901 m.18; Yön. m.29 |
| 5. Bakanlık incelemesi | İçişleri Bakanlığı | İnceleme ve araştırma; uygun bulunursa kazanma, bulunmazsa ret kararı | 5901 m.19/1 |
| 6. Tebliğ | Bakanlık ve başvuru makamı | Karar ilgiliye ve başvuru makamına tebliğ edilir | 5901 m.41 |
| 7. Kararın hüküm doğurması | — | Vatandaşlık karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder | 5901 m.20/1; Yön. m.36/1 |
Mülakatın konusu evliliğin gerçekliği olduğundan, eşlerin ortak hayatlarına ilişkin anlatımlarının birbiriyle tutarlı olması ve bunu destekleyen belgelerin dosyada bulunması önem taşır. Kararın ardından nüfus kaydı ve kimlik işlemlerinin nasıl ilerlediğini vatandaşlık kararı çıktıktan sonra ne olur yazımızda anlattık.
Üç Yıl Dolana Kadar: Aile İkamet İzni ve Yasal Kalış
Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusu için Türkiye’de ikamet şartı aranmaz. Ancak çift Türkiye’de yaşıyorsa, yabancı eşin üç yıl boyunca ve başvuru sürerken Türkiye’de yasal olarak kalması gerekir. Bunun olağan yolu aile ikamet iznidir. Türk vatandaşlarının yabancı eşine, her defasında üç yılı aşmayacak şekilde aile ikamet izni verilebilir (6458 m.34/1-a). Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar bakımından, destekleyicinin Türkiye’de en az bir yıldır ikamet izniyle kalıyor olması şartı uygulanmaz (m.35/2).
Türk vatandaşının yabancı eşi için aile ikamet izni
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Süre | Her defasında üç yılı aşmayacak şekilde | 6458 m.34/1 |
| Destekleyicide gelir | Toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir | 6458 m.35/1-a |
| Barınma ve sigorta | Genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma, tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası | 6458 m.35/1-b |
| Adli sicil ve adres kaydı | Son beş yılda aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak; adres kayıt sisteminde kaydın bulunması | 6458 m.35/1-c, d |
| Yabancı eşte aranan şartlar | Birlikte yaşadığını veya yaşama niyetini ortaya koymak, evliliği aile ikamet izni almak amacıyla yapmamış olmak, eşlerin her birinin 18 yaşını doldurmuş olması | 6458 m.35/3 |
| Anlaşmalı evlilik araştırması | Makul şüphe varsa izin verilmeden veya uzatılmadan önce valilikçe araştırılır; izin verildikten sonra da denetim yapılabilir | 6458 m.37/1-2 |
| Anlaşmalı evlilikle alınan izinler | Sonradan iptal edilen izinler ikamet sürelerinin hesabında sayılmaz | 6458 m.37/3 |
| Boşanma hâlinde | En az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem ikamet izni verilebilir; aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse süre aranmaz | 6458 m.34/6 |
| Türk eşin ölümü hâlinde | Süre şartı aranmadan kısa dönem ikamet izni verilebilir | 6458 m.34/7 |
İkamet izninin süresi dolduktan sonra kabul edilebilir bir gerekçe olmadan on günden fazla kalınması ve ikamet izninin iptal edilmesi, sınır dışı etme kararı alınacak hâller arasındadır (6458 m.54/1-f, g). Vatandaşlık başvurusu yapılmış olması tek başına yasal kalış hakkı vermediğinden, izin süresinin başvuru sürerken de takip edilmesi gerekir. Aile ikamet izni için aile ikamet izni, iznin uzatılması için ikamet izni uzatma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Evlilik Sona Ererse: Boşanma, Ölüm ve Butlan
Evliliğin hangi aşamada ve hangi nedenle sona erdiği sonucu belirler. Kanun başvurudan sonraki tek istisna olarak Türk vatandaşı eşin ölümünü düzenler: Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evlilik sona ererse aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz (5901 m.16/2). Bu istisna yalnızca aile birliği şartını kaldırır. Üç yıllık evlilik süresinin başvuru tarihinde dolmuş olması gerekir; başvurudan önce ölüm veya boşanma gerçekleşmişse başvuru zaten kabul edilmez (Yön. m.25/2-b). Başvurudan sonra boşanma için ise Kanunda benzer bir istisna yoktur. Aile birliği şartı bu durumda karşılanamayacağından başvurunun olumlu sonuçlanması beklenmez.
Evliliğin sona ermesinin vatandaşlık ve ikamete etkisi
| Durum | Vatandaşlık başvurusuna etkisi | İkamete etkisi | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Başvurudan önce boşanma | Başvuru kabul edilmez | Üç yıl aile ikametiyle kalmışsa kısa dönem izin verilebilir; aile içi şiddet mağduru için süre aranmaz | Yön. m.25/2-b; 6458 m.34/6 |
| Başvurudan önce Türk eşin ölümü | Başvuru kabul edilmez | Süre şartı aranmadan kısa dönem izin verilebilir | Yön. m.25/2-b; 6458 m.34/7 |
| Başvurudan sonra Türk eşin ölümü | Aile birliği şartı aranmaz; diğer şartlar devam eder | Süre şartı aranmadan kısa dönem izin verilebilir | 5901 m.16/2; 6458 m.34/7 |
| Başvurudan sonra boşanma | Kanunda istisna yok; aile birliği şartı karşılanamaz | Kısa dönem izne geçiş 6458 m.34/6’ya göre değerlendirilir | 5901 m.16/1-a |
| Vatandaşlık kazanıldıktan sonra boşanma | Boşanma kayıp sebepleri arasında sayılmaz; vatandaşlık devam eder | — | 5901 m.20/1, 23, 24 |
| Evliliğin butlanına karar verilmesi | Kural olarak vatandaşlık kaybedilir; Bakanlık evlenmede iyi niyet tespit ederse korunur | — | 5901 m.16/3; Yön. m.31/1 |
| Butlanına karar verilen evlilikten olan çocuk | Ana ve babanın iyi niyetine bakılmaksızın vatandaşlığını korur | — | Yön. m.31/2 |
Butlan, boşanmadan farklı bir kurumdur. Evlenmenin kanuna aykırı kurulduğu gerekçesiyle hükümsüzlüğüne karar verilmesidir. Kanun, evlenmeyle vatandaşlığı kazanan yabancının butlan hâlinde evlenmede iyi niyetliyse vatandaşlığını muhafaza edeceğini söyler (5901 m.16/3). Yönetmelik bunu kural ve istisna olarak düzenler. Evlenmeyle vatandaşlığı kazanan kişi butlan kararıyla vatandaşlığını kaybeder. Bakanlıkça yapılacak inceleme sonucunda evlenmede iyi niyetli olduğu tespit edilirse vatandaşlığını korur (Yön. m.31/1). Evliliğin kurulmasına engel durumlar için evlenme engelleri yazımıza bakabilirsiniz.
Danışıklı Evlilik Şüphesi ve Vatandaşlığın İptali
Vatandaşlık amacıyla yapılan bir evlilik sürecin her aşamasında farklı sonuçlar doğurur. Başvuru aşamasında komisyon mülakatı tam olarak bu soruyu araştırır (Yön. m.29/1). İkamet aşamasında ise evliliğin sırf ikamet izni alma amacıyla yapıldığı tespit edilirse aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir (6458 m.37/1). İkamet izni iptal edilen yabancılar ile giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi veya sahte belge kullananlar, sınır dışı etme kararı alınacaklar arasında sayılır (6458 m.54/1-c, f). Sınır dışı kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir (m.53/3).
Vatandaşlık kazanıldıktan sonra da durum değişebilir. Vatandaşlığı kazanma kararı, ilgilinin yalan beyanı veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususları gizlemesi sonucunda verilmişse kararı veren makam tarafından iptal edilir (5901 m.31). İptal kararı karar tarihinden itibaren hüküm doğurur ve ilgili kişiye bağlı olarak vatandaşlığı kazanan eş ve çocuklar hakkında da uygulanır (m.32). Kanun iptal hâlinde mallara ilişkin özel kurallar da öngörür; iptal kararına karşı yargı yoluna başvurulursa malların tasfiyesi dava sonuna bırakılır (m.33/2). Yalan beyan, olayın niteliğine göre resmî belgenin düzenlenmesinde yalan beyan suçu bakımından da değerlendirilebilir (TCK m.206). Mülakat ve emniyet araştırmasının ayrıntıları ile iptal riskini danışıklı evlilik şüphesi yazımızda ele aldık.
Danışıklı evlilik tespitinin aşamalara göre sonuçları
| Aşama | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Aile ikamet izni başvurusu veya uzatma | İzin verilmez veya iptal edilir; iptal edilen izin süresi ikamet süresine sayılmaz | 6458 m.37 |
| İkamet izni iptal edildikten sonra | Sınır dışı etme kararı gündeme gelir; karara karşı 7 gün içinde idare mahkemesi | 6458 m.53/3, 54/1-c, f |
| Vatandaşlık başvurusu | Komisyon kanaati olumsuz yazılır; Bakanlık başvuruyu reddedebilir | Yön. m.29; 5901 m.19/1 |
| Vatandaşlık kazanıldıktan sonra | Yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi hâlinde iptal; bağlı olarak kazanan eş ve çocuklara da uygulanır | 5901 m.31, 32 |
| Ceza boyutu | Resmî belgeyi düzenlemeye yetkili kamu görevlisine yalan beyan 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası | TCK m.206 |
Çocukların Durumu
Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk, Türkiye içinde veya dışında doğmasına bakılmaksızın doğumla Türk vatandaşıdır (5901 m.7/1). Türk vatandaşı ana ve yabancı babadan evlilik dışında doğan çocuk da Türk vatandaşıdır. Türk vatandaşı baba ve yabancı anadan evlilik dışında doğan çocuk ise soy bağı kurulmasını sağlayan usul ve esaslar yerine getirildiğinde vatandaşlığı kazanır (m.7/2-3). Türk vatandaşıyla evli bir yabancının bu evlilikten olan ortak çocukları bu nedenle doğumla Türk vatandaşıdır ve yabancı eşin başvurusuna bağlı değildir.
Yabancı eşin önceki bir ilişkisinden olan çocukları için farklı kurallar uygulanır. Ana veya babanın velayeti kendisinde bulunan çocukları, diğer eşin muvafakat etmesi hâlinde vatandaşlığı kazanır. Muvafakat verilmezse ana veya babanın mutad meskeninin bulunduğu ülkedeki hâkim kararına göre işlem yapılır (5901 m.20/2; Yön. m.37/4-5). Ana veya babadan birinin ölmüş olması hâlinde çocuk, vatandaşlığı kazanan ana veya babaya bağlı olarak vatandaşlığı kazanır (Yön. m.37/6). Çocukların ana veya babayla birlikte işlem görmesi esastır. Birlikte işlem görmeyen çocuklar ergin olduktan sonra başvururlarsa genel yoldan vatandaşlık hükümlerine tabi olur (5901 m.20/3; Yön. m.37/8).
Çocuklar bakımından kurallar
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Türk vatandaşıyla evlilikten doğan ortak çocuk | Doğumla Türk vatandaşıdır | 5901 m.7/1 |
| Türk anadan evlilik dışı doğan çocuk | Doğumla Türk vatandaşıdır | 5901 m.7/2 |
| Türk babadan evlilik dışı doğan çocuk | Soy bağı kurulunca vatandaşlığı kazanır | 5901 m.7/3 |
| Yabancı eşin velayeti kendisindeki çocuğu | Diğer ebeveynin muvafakatiyle, eşle birlikte kazanır; muvafakat yoksa mutad mesken ülkesindeki hâkim kararına göre işlem yapılır | 5901 m.20/2; Yön. m.37/4-5 |
| Diğer ebeveyni ölmüş çocuk | Vatandaşlığı kazanan ana veya babaya bağlı olarak kazanır | Yön. m.37/6 |
| Birlikte işlem görmeyen çocuk | Ergin olduktan sonra genel yoldan başvurur | 5901 m.20/3; Yön. m.37/8 |
| Butlanına karar verilen evlilikten olan çocuk | Vatandaşlığını korur | Yön. m.31/2 |
Çocuklar için istenen muvafakat, velayet ve doğum belgelerinin listesi Yönetmeliğin 38. maddesinde ayrıca sayılmıştır. Konuyu çocukların anne veya babayla birlikte vatandaşlık kazanması yazımızda ayrıntılı anlattık.
Başvuru Reddedilirse
Vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin kararlar ilgiliye ve başvuru makamlarına tebliğ edilir (5901 m.41). Ret kararı bir idari işlemdir ve iptal davası yoluyla yargı denetimine tabidir. İdare mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunda ayrı bir süre gösterilmeyen hâllerde altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (İYUK m.7). Kanunda veya özel kanunda yetkili mahkeme gösterilmemişse yetkili idare mahkemesi, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer mahkemesidir (İYUK m.32/1). Karar İçişleri Bakanlığınca verildiğinden davanın bu kurala göre Bakanlığın bulunduğu yerde açılması gerekir.
Evlilik yoluyla başvurularda en sık karşılaşılan ret gerekçeleri aile birliği içinde yaşanmadığı kanaati, mülakatta ortaya çıkan çelişkiler ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmasıdır. Ret gerekçelerine göre savunma stratejisini evlilik yoluyla vatandaşlık reddi, kamu düzeni gerekçesini kamu düzeni ve millî güvenlik gerekçeli ret, dava sürecini vatandaşlık reddine karşı iptal davası ve yeniden başvuru imkânını ret sonrası yeniden başvuru yazılarımızda ele aldık. Bütün ret türleri için Vatandaşlık Başvurusu Reddi Rehberi sayfamız yol gösterir.
Evlilik Yolu Uygun Değilse: Diğer Seçenekler
Evlilik üç yılı doldurmadan sona erdiyse veya başvuru reddedildiyse, yabancının Türkiye’deki statüsü için başka yollar da vardır. Bu yolların şartları evlilik yolundan farklıdır ve çoğu, Türkiye’de belirli bir süre yasal olarak ikamet etmeyi gerektirir. İkamet sürelerinin hesabında Türkiye dışında geçirilen kısa süreler bakımından da kurallar vardır (5901 m.15).
Vatandaşlık ve uzun süreli kalış için diğer yollar
| Yol | Temel şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel yoldan vatandaşlık | Başvurudan geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet, Türkçe, gelir, sağlık, iyi ahlak, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması; ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmeyen yurt dışı kalışlar süreye sayılır | 5901 m.11, 15 |
| Uzun dönem ikamet izni | Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak, son üç yılda sosyal yardım almamış olmak, yeterli gelir, sağlık sigortası, kamu düzeni bakımından tehdit oluşturmamak | 6458 m.42, 43 |
| Kısa dönem ikamet iznine geçiş | Aile ikamet izninden kısa dönem izne geçiş; boşanma veya ölüm hâlindeki özel kurallar | 6458 m.31/1-ğ, 34/6-7 |
| İstisnai yoldan vatandaşlık | Yatırım, Turkuaz Kart, olağanüstü hizmet gibi hâllerde Cumhurbaşkanı kararıyla; yatırım amaçlı ikamet izni ve Turkuaz Kart sahiplerinin yabancı eşleri de bu kapsamda sayılmıştır | 5901 m.12/1 |
Uzun dönem ikamet izni için uzun dönem (süresiz) ikamet izni, istisnai yoldan vatandaşlık için istisnai ve yatırım yoluyla vatandaşlık yazılarımıza bakabilirsiniz.
Uygulama Örneği
Mart 2023’te Ankara’da evlenen yabancı uyruklu Anna ile Türk vatandaşı Emre’yi düşünelim. Anna evlilikten sonra Türk vatandaşı eşine bağlı olarak aile ikamet izni alır ve izni süresi dolmadan uzatılır. Mart 2026’da evlilik üç yılını doldurur ve Anna, ikamet ettiği ilde valiliğe başvurur.
Örnek dosyada akış
| Aşama | Ne olur? | Dayanak |
|---|---|---|
| Mart 2023: Evlenme | Evlilik Anna’ya vatandaşlık kazandırmaz | 5901 m.16/1 |
| 2023-2026: Türkiye’de yaşam | Yasal kalış aile ikamet izniyle sağlanır | 6458 m.34/1-a |
| Mart 2026: Başvuru | Üç yıllık süre dolmuştur; ceza yargılaması yoksa ve belgeler tamamsa başvuru kabul edilir | Yön. m.25/2, 26 |
| Emniyet soruşturması | Aile birliği ve güvenlik bakımından araştırma yapılır | Yön. m.28 |
| Komisyon mülakatı | Anna ve Emre ayrı ayrı ve birlikte dinlenir | Yön. m.29 |
| Bakanlık kararı | Uygun bulunursa Anna karar tarihinden itibaren Türk vatandaşı olur | 5901 m.19/1, 20/1 |
| Karardan önce Emre ölürse | Aile birliği şartı aranmaz; başvuru diğer şartlar yönünden incelenir | 5901 m.16/2 |
| Karardan önce boşanırlarsa | Kanunda istisna yoktur; olumlu sonuç beklenmez | 5901 m.16/1-a |
| Karardan sonra boşanırlarsa | Anna’nın vatandaşlığı devam eder | 5901 m.23, 24 |
Bu örnekte Anna’nın önceki evliliğinden olan ve velayeti kendisinde bulunan bir çocuğu varsa, çocuğun da vatandaşlığı kazanması için diğer ebeveynin muvafakati gerekir (5901 m.20/2). Anna ile Emre’nin ortak çocuğu ise doğumla Türk vatandaşıdır (m.7/1).
Sık Yapılan Hatalar
- Evlilikle vatandaşlığın otomatik geldiğini düşünmek. Kanun bunun aksini açıkça söyler (5901 m.16/1).
- Üç yıl dolmadan başvurmak. Bu durumda başvuru kabul edilmez (Yön. m.25/2-a).
- Eşin vatandaşlığı sonradan kazandığını gözden kaçırmak. Süre, eşin vatandaşlığı kazandığı tarihten işler (Yön. m.25/3).
- Yurt dışında yapılan evliliği tescil ettirmemek. Türk eşin nüfus kayıt örneği dosyaya sistemden eklenir (Yön. m.26/1-b).
- Devam eden bir ceza davasını önemsiz saymak. Yargılaması devam eden kişinin başvurusu kabul edilmez (Yön. m.25/2-c).
- Vatandaşlık başvurusunu ikamet izni yerine koymak. Başvuru yasal kalış hakkı vermez; ikamet izninin süresi ayrıca takip edilmelidir (6458 m.54/1-g).
- Mülakata hazırlıksız gitmek. Eşler ayrı ayrı ve birlikte dinlenir ve cevaplar karşılaştırılır (Yön. m.29).
- Başvurudan sonraki ölüm istisnasını boşanmaya da uygulamak. Kanun yalnızca Türk vatandaşı eşin ölümünü istisna sayar (5901 m.16/2).
- Ret kararından sonra süreyi kaçırmak. İptal davası için süre altmış gündür (İYUK m.7).
Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?
- Evlilik tarihine, eşin vatandaşlık durumuna ve nüfus kayıtlarına göre üç yıllık sürenin ne zaman dolacağını hesaplarız.
- Aile ikamet izni başvurusu ve uzatmasını vatandaşlık başvurusuyla uyumlu şekilde planlarız.
- Başvuru dosyasını Yönetmelikte sayılan belgelere göre hazırlar, temin edilemeyen belgeler için yapılacak işlemi yönetiriz.
- Eşleri komisyon mülakatına hazırlar, aile birliğini gösteren belgeleri dosyaya ekleriz.
- Ret kararına karşı altmış günlük süre içinde iptal davası açar, yürütmenin durdurulması talebini değerlendiririz.
- Danışıklı evlilik iddiası, ikamet izninin iptali veya sınır dışı etme kararı gibi durumlarda savunmanızı yaparız.
Evlilik yoluyla vatandaşlık başvurunuz veya ret kararınız için Hukukçular Evi Ankara ofisine 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz. Görüşmeye evlilik belgesini, ikamet izni kartını ve varsa Bakanlık kararını getirmeniz yeterlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk vatandaşıyla evlenince otomatik vatandaş olur muyum?
Hayır. 5901 sayılı Kanunun 16. maddesine göre bir Türk vatandaşıyla evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Evlilik, şartlar oluştuğunda başvuru hakkı verir; kararı İçişleri Bakanlığı verir (m.19/1).
Kaç yıl evli kalmam gerekir?
Başvuru tarihinde bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olmanız ve evliliğinizin devam etmesi gerekir (5901 m.16/1). Eşiniz Türk vatandaşlığını sonradan kazandıysa süre onun vatandaşlık tarihinden işler (Yön. m.25/3).
Türkiye’de yaşamam şart mı?
Evlilik yoluyla başvuruda Türkiye’de ikamet süresi aranmaz. Yurt dışında yaşıyorsanız başvuruyu dış temsilciliğe yapabilirsiniz (5901 m.37; Yön. m.30). Türkiye’de yaşıyorsanız yasal kalış için ikamet izniniz olmalıdır.
Türkçe bilmem veya gelirim olması gerekir mi?
Türkçe, gelir ve sağlık şartları genel yoldan vatandaşlıkta aranır (5901 m.11). Evlilik yolunda Kanun aile birliği, bağdaşmayan faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni şartlarını sayar (m.16/1).
Başvuru nereye yapılır?
Yurt içinde ikamet edilen yer valiliğine, yurt dışında dış temsilciliğe bizzat veya vekâletnameyle yapılır (5901 m.37).
Mülakatta ne sorulur?
Komisyon, başvuru sahibini ve eşini ayrı ayrı ve birlikte dinleyerek evliliğin gerçek bir evlilik mi, yoksa vatandaşlık amacıyla yapılmış bir evlilik mi olduğunu araştırır (Yön. m.29/1). Yönetmelik soruları tek tek saymaz; araştırmanın konusu evliliğin gerçekliğidir.
Başvuru sürerken eşim ölürse ne olur?
Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü nedeniyle evlilik sona ererse aile birliği şartı aranmaz (5901 m.16/2). Diğer şartlar yönünden inceleme devam eder.
Başvuru sürerken boşanırsam ne olur?
Kanun başvurudan sonraki boşanma için bir istisna öngörmez. Aile birliği şartı karşılanamayacağından başvurunun olumlu sonuçlanması beklenmez (5901 m.16/1-a).
Vatandaş olduktan sonra boşanırsam vatandaşlığımı kaybeder miyim?
Hayır. Boşanma Kanunda vatandaşlığın kaybı sebepleri arasında sayılmaz (5901 m.23-24). Ancak vatandaşlık yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesiyle alınmışsa iptal edilir (m.31).
Evliliğimin butlanına karar verilirse ne olur?
Evlenmeyle vatandaşlığı kazanan kişi butlan kararıyla vatandaşlığını kaybeder; Bakanlık evlenmede iyi niyetli olduğunu tespit ederse vatandaşlığını korur (5901 m.16/3; Yön. m.31/1). Bu evlilikten olan çocuk vatandaşlığını korur (Yön. m.31/2).
Yabancı eşimin önceki evliliğinden olan çocuğu da vatandaş olur mu?
Velayeti eşinizde ise ve diğer ebeveyn muvafakat ederse çocuk da vatandaşlığı kazanır. Muvafakat verilmezse mutad mesken ülkesindeki hâkim kararına göre işlem yapılır (5901 m.20/2; Yön. m.37/4-5).
Ortak çocuğumuz Türk vatandaşı mı?
Evet. Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk doğumla Türk vatandaşıdır (5901 m.7/1).
Ceza davam devam ederken başvurabilir miyim?
Herhangi bir suçtan yargılaması devam eden, hükümlü veya tutuklu olan yabancının başvurusu kabul edilmez (Yön. m.25/2-c).
Başvurum reddedilirse ne yapabilirim?
Ret kararına karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m.7). Yetkili mahkeme, kararı veren idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (İYUK m.32/1).
Vatandaşlık başvurusu için ücret ödenir mi?
Evet, hizmet bedeli ödenir ve makbuzu dosyaya eklenir (Yön. m.26/1-g). Tutarı Bakanlıklarca birlikte belirlenir. Gelir Vergisi Kanununa göre geliri olmayanlardan ve onlarla birlikte işlem gören ergin olmayan çocuklarından alınmaz (5901 m.45).
Anlaşmalı evlilikle alınan ikamet izni ne olur?
Evliliğin sırf ikamet izni için yapıldığı tespit edilirse aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir ve bu izinle geçen süreler ikamet sürelerine sayılmaz (6458 m.37). İzni iptal edilen yabancı hakkında sınır dışı etme kararı gündeme gelir (m.54/1-f).
Evliliğiniz gerçekse bunu dosyanızda da gösterin
Başvuru dosyanızı ve mülakat hazırlığınızı birlikte yapalım; ret kararında ise altmış günlük süre içinde harekete geçelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
Dosyanız için değerlendirme
Türk vatandaşıyla evlilik vatandaşlığı kendiliğinden getirmez; en az üç yıllık ve devam eden bir evlilikle başvuru hakkı doğar. Bu yolda ikamet, Türkçe ve gelir şartları aranmaz ama evliliğin gerçekliği emniyet soruşturması ve komisyon mülakatıyla ayrıntılı olarak incelenir. Başvurudan sonra yalnızca Türk vatandaşı eşin ölümü aile birliği şartını kaldırır; boşanma için böyle bir istisna yoktur. Vatandaşlık kazanıldıktan sonraki boşanma ise vatandaşlığı etkilemez.
Bu içerik Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku alanındadır.
Yabancılar Hukuku Rehberi · Evlilik yoluyla vatandaşlık · 5901 m.16 ayrıntılı inceleme · Evlilik yoluyla vatandaşlık reddi · Danışıklı evlilik şüphesi · Aile ikamet izni · Yabancıyla evlilik: belgeler · Türk vatandaşlığının kazanılması · Vatandaşlığın kaybı · Türkiye’de yaşama rehberi · Bu alandaki tüm rehberler


