Yabancıların Türkiye’ye girişi, ikameti, çalışması, vatandaşlık kazanması ve korunmasına ilişkin kurallar yabancılar hukuku içinde düzenlenir. Başlıca dayanaklar 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK), 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu‘dur. Süreçler büyük ölçüde Göç İdaresi Başkanlığı tarafından yürütülür.
Bu rehberde; ikamet ve çalışma izinlerini, Türk vatandaşlığının kazanılmasını, uluslararası korumayı, sınır dışı işlemlerini ve giriş yasaklarını sade bir dille açıklıyoruz.
Yabancılar Hukuku Nedir?
Yabancılar hukuku, yabancı uyrukluların Türkiye’deki statüsünü ve haklarını düzenler. Vize, ikamet, çalışma, vatandaşlık ve uluslararası koruma gibi konuları kapsar; idari işlemlerin büyük kısmı Göç İdaresi ve ilgili bakanlıklar eliyle yürütülür.
İkamet İzinleri
Türkiye’de belirli bir süreden fazla kalmak isteyen yabancılar kural olarak ikamet izni almalıdır. Başlıca türleri kısa dönem, aile, öğrenci ve uzun dönem ikamet izinleridir. Başvuru, uzatma veya iznin reddi/iptali durumlarında izlenecek yol önem taşır.
Çalışma İzni
Yabancıların Türkiye’de çalışabilmesi için kural olarak çalışma izni gerekir; bu izin 6735 sayılı Kanun kapsamında, ilgili bakanlık tarafından değerlendirilir. Çalışma izni, çoğu hâlde aynı zamanda ikamet hakkı da sağlar.
Türk Vatandaşlığının Kazanılması
Türk vatandaşlığı; doğum, evlenme yoluyla (kanuni şartlarla), yetkili makam kararıyla veya yatırım yoluyla istisnai vatandaşlık gibi yollarla kazanılabilir. Her yolun kendine özgü şartları ve usulü vardır; başvuru öncesinde uygunluğun değerlendirilmesi önerilir.
Uluslararası Koruma ve Geçici Koruma
Ülkesine dönemeyen yabancılar için YUKK kapsamında uluslararası koruma (mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma) statüleri öngörülmüştür. Kitlesel akın hâllerinde ise geçici koruma uygulanabilir. Bu statülerin tanınması ve sona ermesi idari kararlara dayanır.
Sınır Dışı (Deport) ve İdari Gözetim
Belirli hâllerde yabancılar hakkında sınır dışı etme (deport) kararı verilebilir ve idari gözetim uygulanabilir. Sınır dışı kararına karşı, kural olarak kısa bir süre içinde (genel olarak 7 gün) idare mahkemesine başvurulabilir; bu süreler kritik olduğundan vakit kaybedilmemelidir.
Vize ve Giriş Yasakları (Tahdit Kodları)
Türkiye’ye girişte uygulanan tahdit (giriş yasağı) kodları, yabancının ülkeye girişini engelleyebilir. Bu kodların dayanağı ve kaldırılması için idari başvuru ve dava yolları değerlendirilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
İkamet iznim reddedildi, ne yapabilirim?
Ret kararının gerekçesi incelenerek idari başvuru ve idari yargı yolları değerlendirilebilir; süreler önemlidir.
Çalışma izni olmadan çalışabilir miyim?
Kural olarak hayır. İzinsiz çalışma hem işçi hem işveren açısından idari yaptırımlara yol açabilir.
Evlilik yoluyla vatandaşlık nasıl kazanılır?
Kanunda öngörülen süre boyunca evliliğin devam etmesi ve birlikte yaşama gibi şartların sağlanması durumunda başvuru yapılabilir; her başvuru ayrıca değerlendirilir.
Hakkımda sınır dışı kararı verildi, itiraz edebilir miyim?
Evet. Sınır dışı kararına karşı kural olarak kısa süre içinde (genel olarak 7 gün) idare mahkemesine başvurulabilir.
Giriş yasağı (tahdit) kodu nasıl kaldırılır?
Kodun dayanağına göre idari başvuru ve dava yolları değerlendirilebilir; somut duruma göre strateji belirlenir.
Sonuç
Yabancılar hukuku, idari süreçlerin ve kısa sürelerin belirleyici olduğu bir alandır. İkamet, çalışma, vatandaşlık veya sınır dışı gibi konularda her başvurunun güncel mevzuata ve somut duruma göre değerlendirilmesi önemlidir.
Yabancılar hukukuyla ilgili durumunuza özel bir değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
