Türkiye’de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancının ikamet izni alması zorunludur (6458 sayılı YUKK m.19). İkamet izni altı türdür: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni (m.30). Geçerli çalışma izni de ikamet izni sayılır (m.27). İkamet izni uzatma başvurusu, iznin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan yapılır (m.24/2). Kesintisiz sekiz yıl ikamet izniyle kalan yabancı uzun dönem ikamet iznine geçebilir (m.42-43). Türk vatandaşlığı için olağan yolda kesintisiz beş yıl ikamet (5901 m.11), evlilikte üç yıllık evlilik (m.16), yatırım yolunda ise örneğin en az 400.000 ABD Doları değerinde taşınmaz ve üç yıl satmama şerhi gerekir (TVK Yönetmeliği m.20/2-b). Sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. Dava süresince ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı, rızası olmadıkça sınır dışı edilmez (YUKK m.53/3).
Bu yazının dayanakları. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) m.7, 9, 19-35, 38-45, 53-57, 61-63, 80, 91, 101 ve 102 (21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanun değişiklikleriyle); Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.22; 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.6, 7, 9, 10, 11, 21 ve 23; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.11, 12 ve 16; Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.20 ve 71 (12.12.2023 değişikliğiyle); 2644 sayılı Tapu Kanunu m.35; 2577 sayılı İYUK m.7; 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.17/7.
İkamet, çalışma izni, vatandaşlık veya sınır dışı sürecinde misiniz?
Yabancılar hukukunda süreler kısadır; sınır dışı kararında dava süresi yalnızca yedi gündür. Belgelerinizi birlikte inceleyelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15.
Hangi Kanunlar Uygulanır, Hangi Kurum Yetkilidir?
Yabancıların Türkiye’ye girişi, kalışı, çıkışı, sınır dışı edilmesi ve uluslararası koruması 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununda (YUKK) düzenlenir. Çalışma izni 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanununa, vatandaşlık 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununa, taşınmaz edinimi ise 2644 sayılı Tapu Kanununun 35. maddesine tabidir. Kanunlardaki genel ilkeler, uygulama yönetmelikleriyle ayrıntılandırılır. Göç işlemlerini yürüten kurum bugün İçişleri Bakanlığına bağlı Göç İdaresi Başkanlığıdır. YUKK metninde bu kurum hâlâ “Genel Müdürlük” olarak geçer. İkamet izinlerine ilişkin kararların önemli bir kısmı valiliklerce (il göç idaresi müdürlükleri) verilir.
Yabancılar hukukunda başlıca düzenlemeler
| Konu | Düzenleme | Yetkili makam |
|---|---|---|
| Giriş, vize, ikamet izni | 6458 YUKK m.3-49; YUKK Uygulama Yönetmeliği | Konsolosluklar, valilikler, Göç İdaresi Başkanlığı |
| Sınır dışı etme, giriş yasağı, idari gözetim | YUKK m.9, 52-60 | Valilikler, Göç İdaresi Başkanlığı |
| Uluslararası ve geçici koruma | YUKK m.61-95 | Göç İdaresi Başkanlığı |
| Çalışma izni ve Turkuaz Kart | 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı |
| Türk vatandaşlığı | 5901 sayılı TVK ve Uygulama Yönetmeliği | İçişleri Bakanlığı; istisnai kazanmada Cumhurbaşkanı |
| Taşınmaz edinimi | 2644 sayılı Tapu Kanunu m.35 | Tapu müdürlükleri |
Bu rehber, Türkiye’de yaşamak isteyen bir yabancının karşılaşacağı başlıca aşamaları kanun maddeleriyle sırayla ele alır. Her aşamanın ayrıntısı için ilgili rehberlerimize bağlantı verilmiştir. Alanın genel çerçevesi için Yabancılar Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.
Giriş: Pasaport, Vize ve Doksan Gün Kuralı
Pasaportu, pasaport yerine geçen belgesi, vizesi veya ikamet ya da çalışma izni olmayanlar ile vize, vize muafiyeti veya ikamet izni süresinin bitiminden itibaren en az altmış gün süreli pasaportu olmayanlar sınır kapısında geri çevrilir (YUKK m.7/1-a, b). Doksan güne kadar vizeyle veya vizeden muaf gelenler, vize veya muafiyet süresince ikamet izninden muaftır (m.20/1-a). Vizenin veya muafiyetin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. İkamet izni altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder (m.19).
Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından sakıncalı görülen yabancıların girişi yasaklanabilir. Sınır dışı edilen yabancıların girişi de Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır (m.9/1-2). Giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit varsa bu süre en fazla on yıl daha artırılabilir (m.9/3). Uygulamada “tahdit kodu” olarak bilinen kayıtlar bu kararların sistemdeki karşılığıdır. Giriş yasağı ve kodlara itiraz için giriş yasağı ve tahdit kodları yazımıza bakabilirsiniz.
İkamet İzni Türleri ve Süreleri
YUKK altı ikamet izni türü düzenler (m.30). Her birinin verilme sebebi, azami süresi ve şartları farklıdır. Yanlış türde başvuru, hem ret riskini hem de ileride uzun dönem ikamet ve vatandaşlık için gereken sürenin hesabını etkiler.
İkamet izni türleri
| Tür | Kimlere verilir? | Azami süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Kısa dönem | Turizm, taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı, bilimsel araştırma, tedavi, Türkçe kursu, Türkiye’de yükseköğrenimini tamamlayanlar, yatırımcılar ve KKTC vatandaşları gibi | Her defasında en fazla 2 yıl; yatırımcı ve KKTC vatandaşlarında 5 yıl | YUKK m.31 |
| Aile | Türk vatandaşının veya ikamet izinli yabancının yabancı eşi, ergin olmayan veya bağımlı çocuğu | Her defasında en fazla 3 yıl; destekleyicinin izin süresini aşamaz | YUKK m.34 |
| Öğrenci | Ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrencileri; bazı koşullarla ilk ve orta öğretim öğrencileri | Öğrenim süresine bağlı | YUKK m.38 |
| Uzun dönem | Kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle kalanlar veya Bakanlığın belirlediği şartlara uyanlar | Süresiz | YUKK m.42-43 |
| İnsani | Çocuğun yüksek yararı, sınır dışı edilemeyecek olma, yargı yoluna başvurma gibi Kanunda sayılan istisnai durumlardaki yabancılar | Bakanlıkça belirlenen sürelerle; uzatılabilir | YUKK m.46 |
| İnsan ticareti mağduru | İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunanlar | 30 gün; altışar aylık uzatmalarla toplam en fazla 3 yıl | YUKK m.48-49 |
Geçerli çalışma izni ve çalışma izni muafiyet teyit belgesi ikamet izni sayılır (m.27/1). Bu nedenle Türkiye’de çalışma izniyle çalışan yabancının ayrıca ikamet izni alması gerekmez. Kısa dönem ikamet izni verilmesine esas olacak taşınmazın niteliği ve değeri Bakanlıkça belirlenir (m.31/6). Türlerin ayrıntısı için ikamet izni türleri, kısa dönem ikamet izni ve aile ikamet izni yazılarımıza bakabilirsiniz.
Başvuru, Pasaport Süresi, Sağlık Sigortası ve Adres
İkamet izni başvurusu kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluklara yapılır (YUKK m.21/1). Başvuruda, talep edilen ikamet süresinden altmış gün daha uzun süreli pasaport aranır (m.21/2). Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır (m.21/5). İkamet izinleri de pasaportun geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa süreli düzenlenir (m.23/1). Başvurunun Türkiye içinden valiliklere yapılması istisnadır. Uzun dönem, öğrenci, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izinleri, aile izninden kısa döneme geçiş, Türkiye’de doğan çocuklar ve kalış amacının değişmesi gibi Kanunda sayılan hâllerde mümkündür (m.22).
Kısa dönem ikamet izninde ileri sürülen amaca ilişkin belgeler, genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma, istenirse adli sicil kaydı ve Türkiye’deki adres bilgisi aranır (m.32). Yönetmeliğe göre yabancıdan talep ettiği ikamet süresini kapsayan geçerli sağlık sigortası istenir. Genel sağlık sigortası kapsamındakilerin sigortası geçerli kabul edilir. Genel sağlık sigortası kapsamında olmayanlardan bir yıl ve üzeri taleplerde bir yıl süreli özel sağlık sigortası aranır (YUKK Uygulama Yönetmeliği m.22/13-14). Konsolosluktan ikamet ve çalışma izni alarak gelen yabancılar, girişten itibaren en geç yirmi iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorundadır (YUKK m.26/2).
Aile ikamet izninde destekleyiciden aranan şartlar (YUKK m.35/1)
| Şart | İçerik |
|---|---|
| Gelir | Toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, aile fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelir |
| Barınma ve sigorta | Aile nüfusuna uygun barınma ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortası |
| Adli sicil | Başvurudan önceki beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak |
| İkamet süresi | Türkiye’de en az bir yıldır ikamet izniyle kalmak; Türk vatandaşıyla evli olanlar, çalışma izni ve bilimsel araştırma izni sahipleri bu şarttan muaftır (m.35/2) |
| Adres | Adres kayıt sisteminde kaydı bulunmak |
Aile ikamet izni talep eden eşte ayrıca evliliğin aile ikamet izni almak amacıyla yapılmamış olması ve her iki eşin on sekiz yaşını doldurmuş olması aranır (m.35/3). En az üç yıl aile ikamet izniyle kalan ve on sekiz yaşını dolduran çocuklar izinlerini kısa dönem ikamet iznine dönüştürebilir. Türk vatandaşıyla evli yabancı boşanırsa, en az üç yıl aile izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem izni alabilir. Aile içi şiddet mağduriyeti mahkeme kararıyla sabitse üç yıl şartı aranmaz (m.34/5-6). Yabancı kimlik numarası ve adres kaydı için yabancı kimlik numarası ve adres kaydı, sigorta için yabancılarda sağlık sigortası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Uzatma: Son Altmış Gün Kuralı ve Süre Aşımının Sonuçları
İkamet izni uzatma başvuruları, iznin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda süre dolmadan önce valiliklere yapılır (YUKK m.24/2). Bu kural sıkça “en geç altmış gün önce” diye yanlış aktarılır. Kanuna göre başvuru penceresi son altmış gündür ve izin süresinin son gününe kadar açıktır. Uzatma başvurusunda bulunana harca tabi olmayan bir belge verilir. Yabancı, izin süresi dolmuş olsa bile hakkında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de kalabilir. Uzatılan izin, önceki iznin bitim tarihinden itibaren başlar (m.24/2-3).
Sürenin kaçırılmasının sonuçları ağırdır. İkamet izni süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal edenler ve uzatma başvurusu reddedilip on gün içinde Türkiye’den çıkmayanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınır (m.54/1-g, j). Yurt dışında kalış da süreyi etkiler. Zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık hariç, bir yılda toplam altı ayı veya son beş yılda toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar ikamette kesinti sayılır ve önceki süreler hesaba katılmaz. Kesintisiz sürenin hesabında öğrenci ikamet izinlerinin yarısı, diğer izinlerin tamamı sayılır (m.28). Uzatma süreci için ikamet izni uzatma ve yenileme yazımıza bakabilirsiniz.
Ret, İptal ve Uzatmama Kararlarına Karşı Yollar
Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, uzatılmaması veya iptali valiliklerce yapılır. Bu işlemlerde yabancının Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gözetilir ve karar ertelenebilir (YUKK m.25/1). Karar yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Tebligatta itiraz haklarının nasıl kullanılacağı da yer alır (m.25/2). Bu kararlar idari işlem niteliğindedir ve idare mahkemesinde iptal davasına konu olur. Özel kanunda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi altmış gündür (İYUK m.7/1).
2024 değişikliğiyle kısa dönem ikamet izni davalarına özel bir usul getirilmiştir. Kısa dönem iznin reddi veya iptali kararlarına karşı açılan davalarda, savunmanın verilmesi veya savunma süresinin geçmesiyle dosya tekemmül etmiş sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamazsa İYUK m.26/3’teki süre iki ay uygulanır ve duruşma mahkemenin takdirindedir (YUKK m.31/7). Bir yerde birden fazla idare mahkemesi varsa bu davaların hangi mahkemede görüleceği Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenir (m.101/1). Ret kararları için ikamet izni başvurusu ve reddi, iptal için ikamet izninin iptali yazılarımıza bakabilirsiniz.
Çalışma İzni ve Turkuaz Kart
Kanun kapsamındaki yabancıların çalışma izni olmadan Türkiye’de çalışmaları veya çalıştırılmaları yasaktır (6735 m.6/2). Çalışma izni başvurusu yurt içinde doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, yurt dışında ise büyükelçilik veya başkonsolosluklara yapılır. Usulüne uygun ve belgeleri tam başvurular otuz gün içinde değerlendirilir. Uzatma başvurusu, iznin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan yapılır. Süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvurusu reddedilir (m.7). Ret kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtiraz reddedilirse idari yargıya başvurulabilir (m.21/2).
Çalışma izni türleri (6735)
| Tür | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Süreli çalışma izni | İlk başvuruda belirli işyerinde en çok 1 yıl; aynı işverende ilk uzatmada en çok 2, sonraki uzatmalarda en çok 3 yıl | m.10/1-2 |
| Süresiz çalışma izni | Uzun dönem ikamet izni veya en az 8 yıl kanuni çalışma izni olanlar başvurabilir; mutlak hak sağlamaz | m.10/3-4 |
| Şirket ortağı yöneticiler | Limited şirketin ortak müdürü, anonim şirketin ortak yönetim kurulu üyesi, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketin komandite ortağı çalışma izniyle çalışabilir | m.10/5 |
| Bağımsız çalışma izni | Profesyonel meslek mensuplarına, özel kanunlardaki şartlarla | m.10/6-8 |
| Turkuaz Kart | Nitelikli yabancılara; ilk 3 yıl geçiş süresi; geçiş süresinin bitmesine 180 gün kala başvuruyla süresiz hâle gelir | m.11 |
| Öğrenciler | Önlisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ilk yıldan sonra ve çalışma izniyle | YUKK m.41 |
İzinsiz çalışmanın yaptırımları hem yabancıya hem işverene yöneliktir. Kanun metnindeki tutarlar, çalışma izni olmadan bir işverene bağlı çalışan yabancıya 2.400 TL, bağımsız çalışan yabancıya 4.800 TL, yabancı çalıştıran işverene her bir yabancı için 6.000 TL’dir (6735 m.23/5-b). Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (Kabahatler Kanunu m.17/7). Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında ayrıca sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m.54/1-ğ). Çalışma izni için yabancıların çalışma izni, Turkuaz Kart için Turkuaz Kart yazılarımıza bakabilirsiniz.
Uzun Dönem İkamet İzni ve Sağladığı Haklar
Uzun dönem ikamet iznine geçişte kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak, son üç yılda sosyal yardım almamış olmak, kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir, geçerli sağlık sigortası ve kamu düzeni veya güvenliği açısından tehdit oluşturmamak aranır (YUKK m.43/1). Bakanlığın belirlediği şartlara sahip olanlarda yalnızca kamu düzeni şartı aranır (m.43/2). Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma ve insani ikamet izni sahipleri ile geçici koruma sağlananlar uzun dönem iznine geçemez (m.42/2).
Uzun dönem ikamet izni sahibi; askerlik yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ve muaf araç ithali dışında, özel kanunlardaki düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır. Cumhurbaşkanı bu haklara kısıtlama getirebilir (m.44). İzin, kamu düzeni veya güvenliği açısından ciddi tehdit hâlinde ya da sağlık, eğitim ve zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalınması hâlinde iptal edilir (m.45/1). Ayrıntılar için uzun dönem ikamet izni yazımıza bakabilirsiniz.
Taşınmaz Edinimi
Kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla, Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşı olan yabancı gerçek kişiler Türkiye’de taşınmaz ve sınırlı ayni hak edinebilir. Yabancı gerçek kişilerin edindiği taşınmazların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Cumhurbaşkanı kişi başına miktarı iki katına kadar artırabilir (Tapu Kanunu m.35/1). Yapısız taşınmaz satın alan yabancı, geliştireceği projeyi iki yıl içinde ilgili Bakanlığın onayına sunmak zorundadır (m.35/4). Bu kurallara aykırı edinilen veya amacına aykırı kullanılan taşınmazlar, malik tarafından verilen süre içinde tasfiye edilmezse tasfiye edilerek bedele çevrilir (m.35 son fıkra). Askeri yasak ve güvenlik bölgeleri ile stratejik bölgelerdeki sınırlamalar ayrıca uygulanır. Taşınmaz sahipliği kısa dönem ikamet izni sebeplerinden biridir (YUKK m.31/1-b). Taşınmaz edinimi için yabancıların taşınmaz edinimi yazımıza bakabilirsiniz.
Türk Vatandaşlığının Kazanılması
Olağan yolda başvuran yabancıda ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, başvurudan geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek, yerleşme kararını davranışlarıyla teyit etmek, genel sağlık bakımından tehlikeli bir hastalığı bulunmamak, iyi ahlak sahibi olmak, yeterli Türkçe konuşmak, geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmamak şartları aranır (5901 m.11/1). Yönetmeliğe göre bu beş yıl içinde toplam altı ayı geçmeyen yurt dışı kalışlar süreye sayılır. Toplam altı aydan fazla yurt dışında kalmak veya altı aydan fazla ikamet izinsiz bulunmak süreyi keser. Öğrenim, turistik ve tedavi gibi amaçlarla alınan ikamet izinleriyle geçen süreler geçerli ikamet sayılmaz (TVK Yönetmeliği m.71/1-b, c, ç).
Türk vatandaşıyla evlenme vatandaşlığı doğrudan kazandırmaz. En az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı başvurabilir. Aile birliği içinde yaşama, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak faaliyette bulunmama ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel bulunmaması aranır (5901 m.16/1). İstisnai yolda ise Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlık kazanılır. Yatırımcı statüsünde ikamet izni alanlar ve Turkuaz Kart sahipleri ile eşleri ve çocukları bu kapsamdadır (m.12/1-b). Yatırım tutarları Yönetmelikte belirlenir.
Yatırım yoluyla istisnai vatandaşlık şartları (TVK Yönetmeliği m.20/2)
| Bent | Yatırım | Tespit eden kurum |
|---|---|---|
| (a) | En az 500.000 ABD Doları sabit sermaye yatırımı | Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı |
| (b) | En az 400.000 ABD Doları değerinde kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmaz, tapuya üç yıl satılmaması şerhiyle; veya bu tutarın peşin ödendiği ve üç yıl devir yapılmayacağı şerh edilen noter satış vaadi | Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı |
| (c) | En az 50 kişilik istihdam | Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı |
| (ç) | En az 500.000 ABD Doları mevduatın üç yıl tutulması | BDDK |
| (d) | En az 500.000 ABD Doları Devlet borçlanma aracının üç yıl tutulması | Hazine ve Maliye Bakanlığı |
| (e) | En az 500.000 ABD Doları gayrimenkul veya girişim sermayesi yatırım fonu katılma payının üç yıl tutulması | SPK |
| (f) | En az 500.000 ABD Doları bireysel emeklilik katkı payı ve üç yıl sistemde kalma | SEDDK |
2023 değişikliğiyle (b) bendindeki taşınmazın kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı olması şartı getirilmiştir. Boş arsa alımı bu nedenle yatırım yoluyla vatandaşlık için yeterli değildir. Taşınmaz, mevduat, borçlanma aracı, fon ve bireysel emeklilik yatırımlarındaki döviz tutarları, işlem öncesinde Türkiye’de faaliyet gösteren bir bankaya ve bu bankaca Merkez Bankasına satılır (m.20/10). Yatırım türleri arasında süreyi tamamlamak için geçiş mümkündür (m.20/8). Vatandaşlık yolları için Türk vatandaşlığının kazanılması, istisnai ve yatırım yoluyla vatandaşlık ve evlilik yoluyla vatandaşlık yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sınır Dışı Etme, Terke Davet ve İdari Gözetim
Sınır dışı etme kararı Genel Müdürlüğün talimatıyla veya re’sen valiliklerce alınır ve gerekçesiyle tebliğ edilir (YUKK m.53/1-2). Kararın alınacağı hâller arasında vize veya muafiyet süresini on günden fazla aşmak, ikamet izninin iptali, ikamet süresini on günden fazla ihlal etmek, çalışma izni olmadan çalışmak, sahte belge kullanmak ve kamu düzeni veya güvenliği açısından tehdit oluşturmak sayılır (m.54/1). Ölüm cezası, işkence veya insanlık dışı muamele riski bulunanlar, ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli olanlar, tedavisi süren ve ülkesinde tedavi imkânı bulunmayanlar, mağdur destek sürecindeki insan ticareti mağdurları ve tedavileri tamamlanıncaya kadar şiddet mağdurları hakkında ise sınır dışı etme kararı alınmaz (m.55/1).
Karara karşı yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir ve başvurusunu kararı veren makama da bildirir. Mahkeme başvuruyu dosyanın tekemmülünden itibaren on beş gün içinde sonuçlandırır ve karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez (m.53/3). Sınır dışı kararı alınanlara, kararda belirtilmek kaydıyla, Türkiye’yi terk etmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Kaçma riski bulunanlar, sahte belge kullananlar veya kamu düzeni açısından tehdit oluşturanlar bu süreden yararlanamaz (m.56/1). Süresinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı alınmayabilir (m.9/5).
Sınır dışı ve idari gözetimde süreler
| İşlem | Süre veya kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Sınır dışı kararına dava | Tebliğden itibaren 7 gün; karar 15 günde verilir ve kesindir | YUKK m.53/3 |
| Dava süresince | Rıza olmadıkça sınır dışı edilmez | YUKK m.53/3 |
| Terke davet | 15 günden az olmamak üzere 30 güne kadar | YUKK m.56/1 |
| Yakalananlar hakkında değerlendirme | En fazla 48 saat | YUKK m.57/1 |
| İdari gözetim süresi | En fazla 6 ay; iş birliği yapmama hâlinde en fazla 6 ay uzatma | YUKK m.57/3 |
| İdari gözetime itiraz | Sulh ceza hâkimine; inceleme 5 günde; karar kesin | YUKK m.57/6 |
| Giriş yasağı | En fazla 5 yıl; ciddi tehditte en fazla 10 yıl artırım | YUKK m.9/3 |
İdari gözetim kararı alınan yabancı, kararın tebliğiyle birlikte itiraz usulleri hakkında bilgilendirilir. Gözetimin devamında zaruret olup olmadığı her ay valilikçe değerlendirilir ve zaruret yoksa gözetim derhâl sonlandırılır (m.57/4-5). Avukatlık ücretini karşılayamayanlara talep hâlinde avukatlık hizmeti sağlanır (m.57/7). Sınır dışı kararına itiraz için sınır dışı kararına itiraz, idari gözetim için idari gözetim kararına itiraz yazılarımıza bakabilirsiniz.
Uluslararası Koruma ve Geçici Koruma
YUKK üç uluslararası koruma statüsü tanır. Avrupa ülkelerinde meydana gelen olaylar nedeniyle ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşüncesi yüzünden zulme uğrayacağından haklı sebeplerle korkan yabancıya mülteci statüsü verilir (m.61). Aynı koşulları Avrupa dışındaki olaylar nedeniyle taşıyanlar şartlı mülteci statüsü alır ve üçüncü ülkeye yerleştirilinceye kadar Türkiye’de kalabilir (m.62). Bu iki statüye girmeyen, ancak ölüm cezası, işkence veya silahlı çatışmada ayrım gözetmeyen şiddet tehlikesiyle karşı karşıya olan kişiye ikincil koruma verilir (m.63).
Uluslararası koruma kararlarına karşı tebliğden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilebilir. Hızlandırılmış değerlendirme ve kabul edilemez başvuru kararlarına karşı on beş gün, diğer kararlara karşı otuz gün içinde idare mahkemesine başvurulabilir. İtiraz veya yargılama sonuçlanıncaya kadar ilgili kişinin ülkede kalışına izin verilir (m.80/1). Kitlesel olarak sınırlara gelen ve ülkesine dönemeyen yabancılara ise geçici koruma sağlanabilir. Geçici korumanın usul ve esasları Cumhurbaşkanınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir (m.91). Ayrıntılar için uluslararası koruma statüleri ve geçici koruma yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Uzatma başvurusunu “en geç altmış gün önce” yapılması gereken bir işlem sanıp erken başvurmak ya da son günü kaçırmak. Pencere, son altmış gün ile izin bitimi arasıdır.
- İkamet izni süresi dolduktan sonra on günden fazla kalmak. Bu, sınır dışı etme sebebidir.
- Turistik veya öğrenci ikamet izniyle geçen süreyi vatandaşlık için gereken beş yıla saymak.
- Pasaportun, talep edilen ikamet süresinden altmış gün daha uzun geçerli olması şartını kontrol etmemek.
- Çalışma izni olmadan çalışmak veya yabancı çalıştırmak. Hem para cezası hem sınır dışı sonucu doğar.
- Yatırım yoluyla vatandaşlık için boş arsa almak. Kat mülkiyeti, kat irtifakı veya üzerinde yapı bulunan arsa şartı vardır.
- Sınır dışı kararına karşı yedi günlük dava süresini kaçırmak.
- Uzun dönem ikamet izni varken bir yıldan uzun süre yurt dışında kalmak.
Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?
- Kalış amacınıza uygun ikamet izni türünü belirler, başvuru ve uzatma dosyasını hazırlarız.
- İkamet izni ret, iptal ve uzatmama kararlarına karşı iptal davasını süresinde açarız.
- Çalışma izni ve Turkuaz Kart başvurularında işveren ve yabancı yükümlülüklerini düzenler, ret kararlarına otuz gün içinde itiraz ederiz.
- Olağan, evlilik ve yatırım yoluyla vatandaşlık başvurularında süre ve şartları önceden denetleriz.
- Sınır dışı kararına yedi gün içinde dava açar, idari gözetime karşı sulh ceza hâkimine başvururuz.
- Giriş yasağı ve tahdit kodlarının kaldırılması için idari başvuru ve dava yollarını yürütürüz.
Değerlendirme için 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya WhatsApp hattımızdan bize ulaşabilirsiniz. Günlük hayata ilişkin pratik konular için yabancı olarak Türkiye’de günlük hayat, yabancı yatırımcılar için yabancı yatırımcı hukuk rehberi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Türkiye’de ne kadar süre ikamet izni olmadan kalabilirim?
Vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süre ya da doksan gün. Daha uzun kalacaksanız ikamet izni almanız zorunludur (YUKK m.19-20).
İkamet iznimi ne zaman uzatmalıyım?
İznin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlde süre dolmadan valiliğe başvurmalısınız. Başvuru belgesiyle karar verilinceye kadar kalabilirsiniz (YUKK m.24/2).
İkamet izni başvurusu için pasaportum ne kadar geçerli olmalı?
Talep ettiğiniz ikamet süresinden altmış gün daha uzun geçerli olmalıdır (YUKK m.21/2).
Sağlık sigortası zorunlu mu?
Evet. Talep edilen ikamet süresini kapsayan geçerli sağlık sigortası aranır. Genel sağlık sigortası kapsamındakilerin sigortası geçerli sayılır (YUKK Uygulama Yönetmeliği m.22/13-14).
İkamet izni süremi aşarsam ne olur?
Kabul edilebilir gerekçe olmadan on günden fazla ihlal hâlinde sınır dışı etme kararı alınır (YUKK m.54/1-g). Ayrıca giriş yasağı gündeme gelebilir (m.9).
İkamet izni reddedildi, ne yapabilirim?
Karara karşı idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz. Özel süre öngörülmeyen hâllerde dava süresi altmış gündür (İYUK m.7). Kısa dönem izin davalarında YUKK m.31/7’deki özel usul uygulanır.
Kaç yıl sonra süresiz ikamet izni alabilirim?
Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kaldıktan sonra, gelir, sağlık sigortası, sosyal yardım almamış olma ve kamu düzeni şartlarıyla (YUKK m.43). Öğrenci izinlerinin yarısı sayılır (m.28/2).
Çalışma izni ikamet izni yerine geçer mi?
Evet. Geçerli çalışma izni ikamet izni sayılır (YUKK m.27/1).
Çalışma izni başvurum reddedildi, itiraz süresi ne kadar?
Tebliğden itibaren otuz gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına itiraz edilir; itiraz reddedilirse idari yargıya başvurulur (6735 m.21/2).
Kaç yıl ikametle Türk vatandaşı olabilirim?
Olağan yolda başvurudan geriye doğru kesintisiz beş yıl (5901 m.11/1-b). Bu sürede toplam altı aydan fazla yurt dışında kalmak süreyi keser; turistik ve öğrenci izinleri geçerli ikamet sayılmaz (TVK Yönetmeliği m.71).
Türk vatandaşıyla evlenince vatandaş olur muyum?
Doğrudan olmaz. En az üç yıldır evli olmanız, evliliğin devam etmesi, aile birliği içinde yaşamanız ve kamu düzeni engeli bulunmaması gerekir (5901 m.16).
Ev alarak vatandaşlık için tutar ne kadar?
En az 400.000 ABD Doları değerinde kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ya da üzerinde yapı bulunan arsa vasıflı taşınmaz ve tapuya üç yıl satılmaması şerhi (TVK Yönetmeliği m.20/2-b).
Sınır dışı kararına itiraz süresi ne kadar?
Tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine dava açılır. Dava süresince ve yargılama sonuçlanıncaya kadar, rızanız olmadıkça sınır dışı edilmezsiniz (YUKK m.53/3).
Giriş yasağı ne kadar sürer?
En fazla beş yıl; kamu düzeni veya güvenliği açısından ciddi tehdit varsa en fazla on yıl daha artırılabilir. Genel Müdürlük yasağı kaldırabilir (YUKK m.9/3, 6).
Yabancılar hukukunda süre kaçırmak, Türkiye’deki hayatı riske atar
İkamet, çalışma izni, vatandaşlık, sınır dışı ve giriş yasağı süreçlerini birlikte planlayalım. Hukukçular Evi yanınızda.
Dosyanız için değerlendirme
İkamet izninizi, pasaport ve sigorta durumunuzu ve aldığınız kararları birlikte inceleyelim. Telefon: 0554 648 37 15.
Bu içerik Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku alanındadır.
Yabancılar Hukuku Rehberi · İkamet İzni Türleri · Yabancıların Çalışma İzni · Türk Vatandaşlığının Kazanılması · Sınır Dışı Kararına İtiraz · Sınır Dışı Edilemeyecekler · Bu alandaki tüm rehberler


