Türk vatandaşlığının kazanılması, yabancılar açısından en çok merak edilen ve farklı yolları bulunan konulardan biridir. Vatandaşlık; doğumla kendiliğinden kazanılabileceği gibi, sonradan başvuru ve yetkili makam kararıyla da kazanılabilir. Son yıllarda özellikle yatırım yoluyla vatandaşlık da gündemdedir. Bu nedenle hangi yolun hangi koşullara bağlı olduğunu bilmek önemlidir.
Bu yazıda 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu çerçevesinde vatandaşlığın doğumla ve sonradan kazanılmasını, istisnai ve yatırım yoluyla kazanmayı, evlenme yoluyla kazanmayı ve vatandaşlığın kaybını yalın bir dille açıklıyoruz. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir durumda bir avukata danışmanız önerilir.
5901 Sayılı Kanun
Türk vatandaşlığına ilişkin temel düzenleme, 12 Haziran 2009 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’dur. Kanun, vatandaşlığın kazanılması, kaybı ve buna bağlı işlemleri ayrıntılı biçimde düzenler. Vatandaşlık başvuruları, kanunda ve uygulama yönetmeliğinde belirtilen usule göre yürütülür.
Doğumla Kazanma
Türk vatandaşlığı, doğumla kendiliğinden kazanılabilir. Bu, kural olarak soy bağı esasına dayanır: Türk vatandaşı ana veya babadan doğan çocuk, doğduğu andan itibaren Türk vatandaşı olur. Ayrıca, Türkiye’de doğan ve başka bir devletin vatandaşlığını kazanamayan çocuk bakımından doğum yeri esası da gündeme gelebilir.
Sonradan Kazanma: Genel Yol
Vatandaşlık, yetkili makam kararıyla sonradan da kazanılabilir. Genel yolda aranan başlıca şartlar arasında; ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak, başvurudan geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmak, Türkiye’de yerleşme kararını davranışlarıyla teyit etmek, genel sağlık bakımından tehlike oluşturan bir hastalığı bulunmamak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâlinin olmaması yer alır.
İstisnai Vatandaşlık
Kanun, belirli hâllerde ikamet ve süre şartı aranmaksızın istisnai yoldan vatandaşlık kazanılmasına imkân tanır. İstisnai vatandaşlık, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması kaydıyla, yetkili makamın (Cumhurbaşkanı) kararıyla verilir. Bu yol, ülkeye önemli katkı sunan kişiler ve yatırımcılar bakımından öne çıkar.
Yatırım Yoluyla Vatandaşlık
İstisnai vatandaşlığın en bilinen biçimi, yatırım yoluyla kazanmadır. Mevzuatta belirlenen türde ve tutarda yatırım yapan yabancılar, istisnai vatandaşlık için başvurabilir. Yatırım türleri arasında belirli tutarda taşınmaz edinimi (güncel düzenlemede genellikle 400.000 ABD doları ve belirli süre satmama şartı), sabit sermaye yatırımı, mevduat, devlet borçlanma araçları ve istihdam gibi seçenekler bulunur. Güncel tutar ve koşullar yönetmelikte belirlenir ve zaman içinde değişebilir.
Evlenme Yoluyla Kazanma
Bir Türk vatandaşıyla evlenmek, tek başına ve doğrudan vatandaşlık kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancı, vatandaşlık kazanmak üzere başvurabilir. Başvuruda aile birliği içinde yaşama ve evlilik birliğiyle bağdaşmayan bir faaliyette bulunmama gibi şartlar aranır. Başvurudan sonra Türk eşin ölümü hâlinde aile birliği şartı aranmaz.
Evlat Edinilme ve Seçme Hakkı
Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması kaydıyla vatandaşlık kazanabilir. Ayrıca kanunda sayılan bazı kişiler, ergin olmalarından itibaren belirli bir süre içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığından ayrılabilir.
Yeniden Kazanma
Vatandaşlığı çıkma izniyle ya da başka yollarla kaybedenler, kanunda öngörülen koşullarla vatandaşlığı yeniden kazanabilir. Bazı hâllerde ikamet şartı aranmazken, bazı hâllerde belirli bir süre Türkiye’de ikamet ve millî güvenlik bakımından engel bulunmaması şartı aranır. Yeniden kazanma da yetkili makam kararına bağlıdır.
Vatandaşlığın Kaybı
Türk vatandaşlığı, çıkma izni alınması yoluyla iradi olarak kaybedilebileceği gibi; kanunda sayılan hâllerde yetkili makam kararıyla kaybettirilebilir de. Vatandaşlığın kaybına ilişkin kararlar ve bunların sonuçları, kanundaki usule göre belirlenir. Kaybeden bazı kişiler bakımından Mavi Kart gibi belgelerle tanınan haklar gündeme gelebilir.
Çok Vatandaşlık
Türk hukuku, kural olarak çok vatandaşlığa izin verir; yani Türk vatandaşlığını kazanan bir kişi, ülkesinin de izin verdiği ölçüde önceki vatandaşlığını sürdürebilir. Bununla birlikte, kişinin diğer ülkesinin kurallarının da ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Pratik Öneriler
Vatandaşlık başvurusunda; hangi yolun (genel, istisnai/yatırım, evlenme) durumunuza uygun olduğunu baştan belirlemek, ikamet ve süre şartlarını belgelemek ve yatırım yolunda güncel tutar ve şartları teyit etmek önemlidir. Başvurunun eksiksiz dosyayla yapılması, sürecin sağlıklı ilerlemesini sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk vatandaşıyla evlenince hemen vatandaş olur muyum?
Hayır. Evlilik tek başına vatandaşlık kazandırmaz; en az üç yıldan beri evli olmak, evliliğin devam etmesi ve aile birliği gibi şartların sağlanması üzerine başvuru yapılabilir.
Yatırımla vatandaşlık nasıl kazanılır?
Mevzuatta belirlenen türde ve tutarda yatırım (örneğin belirli tutarda taşınmaz edinimi, sabit sermaye, mevduat veya istihdam) yapan yabancılar, istisnai vatandaşlık için başvurabilir; güncel tutar ve koşullar yönetmelikte belirlenir.
Genel yoldan vatandaşlık için kaç yıl ikamet gerekir?
Genel yolda, başvurudan geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmiş olmak başlıca şartlardandır.
Türkiye çok vatandaşlığa izin veriyor mu?
Kural olarak evet; ancak kişinin diğer ülkesinin kurallarının da ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Vatandaşlık kaybedilebilir mi?
Evet. Çıkma izniyle iradi olarak kaybedilebileceği gibi, kanunda sayılan hâllerde yetkili makam kararıyla kaybettirilebilir de.
Sonuç
Türk vatandaşlığının kazanılması; doğumdan yatırıma ve evliliğe kadar farklı yollara sahip, koşulları dikkatle değerlendirilmesi gereken bir alandır. Vatandaşlık başvurunuz ya da bir kayıp/yeniden kazanma süreciniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Atıf yapılan başlıca mevzuat: 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu (RG 12/6/2009-27256) m. 7, 8, 11, 12, 16, 19, 14, 25 ve 29 ile uygulama yönetmeliği; istisnai/yatırım yolu bakımından 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun ilgili hükümleri. Güncel tutar ve şartlar için yürürlükteki metinlerin teyidi gerekir.
Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş ya da avukatlık hizmeti niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulama zaman içinde değişebilir; her somut durum için avukat görüşü esastır.
