Türk vatandaşlığı iki şekilde kazanılır: doğumla veya sonradan (5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.5). Doğumla kazanma kendiliğinden olur ve soybağına (m.7) ya da Türkiye’de doğmuş olmaya (m.8) dayanır. Sonradan kazanmanın üç yolu vardır: yetkili makam kararı, evlat edinilme ve seçme hakkının kullanılması (m.9). Yetkili makam kararıyla kazanma da kendi içinde dört yola ayrılır: Türkiye’de başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamete dayanan genel yol (m.11), yatırım ve olağanüstü hizmet gibi istisnai hâller (m.12), en az üç yıllık evlilik (m.16) ve daha önce Türk vatandaşı olanların yeniden kazanması (m.13-14). Hangi yoldan başvurulursa başvurulsun, Kanun’daki şartları taşımak kişiye vatandaşlık için mutlak bir hak sağlamaz (m.10); kararlar karar tarihinden itibaren hüküm doğurur (m.20). Bu rehber bütün yolları tek sayfada karşılaştırır ve her yol için ayrıntılı yazılarımıza yönlendirir.
Hangi yoldan vatandaşlık başvurusu yapabileceğinizi birlikte belirleyelim
İkamet geçmişinizi, aile durumunuzu ve belgelerinizi inceleyip size uygun yolu ve olası ret risklerini önceden değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppKısa Cevap: Hangi Yoldan Türk Vatandaşı Olabilirsiniz?
Türk vatandaşlığını kazanma yolları (5901 sayılı Kanun)
| Yol | Kimler için? | Temel şart | Karar | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Soybağı | Türk vatandaşı ana veya babadan doğanlar | Soybağı; evlilik dışı doğumda Türk babada soybağının kurulması | Kendiliğinden, doğumla | m.6, m.7 |
| Doğum yeri | Türkiye’de doğan ve başka bir vatandaşlık kazanamayan çocuk | Türkiye’de doğum ve vatansız kalma | Kendiliğinden, doğumla | m.8 |
| Genel yol | Türkiye’de uzun süredir yaşayan yabancılar | Başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet ve diğer şartlar | Bakanlık | m.11 |
| İstisnai yol | Yatırımcılar, Turkuaz Kart sahipleri, olağanüstü hizmet, zaruret, göçmenler | Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması | Cumhurbaşkanı | m.12 |
| Evlenme | Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli yabancılar | Aile birliği, evlilikle bağdaşmayan faaliyet olmaması, güvenlik | Bakanlık | m.16 |
| Yeniden kazanma | Türk vatandaşlığını daha önce kaybedenler | Kayıp sebebine göre ikamet şartsız veya üç yıl ikamet | Bakanlık veya Cumhurbaşkanı | m.13, m.14 |
| Evlat edinilme | Türk vatandaşınca evlat edinilen ergin olmayan kişi | Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması | Bakanlık | m.17 |
| Seçme hakkı | Ana veya babasına bağlı olarak vatandaşlığı kaybedenler | Erginlikten itibaren üç yıl içinde kullanılır | — | m.21 |
Tablodaki yolların her biri farklı şartlara ve farklı belgelere bağlıdır. Bir kişi birden fazla yolun şartlarını taşıyabilir; örneğin hem beş yıldır Türkiye’de yaşayan hem de üç yıldır bir Türk vatandaşıyla evli olan bir yabancı, genel yoldan veya evlenme yoluyla başvurabilir. Görüşümüze göre doğru yolun seçilmesi, başvurunun sonucunu doğrudan etkiler; çünkü her yolda incelenen hususlar ve ret riskleri farklıdır.
Doğumla Türk Vatandaşlığı (m.6-8)
Doğumla kazanılan vatandaşlık kendiliğinden olur ve doğum anından itibaren hüküm doğurur (m.6). Bunun için bir başvuru veya karar gerekmez; yapılan işlem, çocuğun nüfusa tescilidir.
Doğumla kazanmanın hâlleri
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Türk vatandaşı ana veya babadan evlilik birliği içinde doğan çocuk (Türkiye’de veya yurt dışında) | Türk vatandaşıdır | m.7/1 |
| Türk vatandaşı ana ile yabancı babadan evlilik birliği dışında doğan çocuk | Türk vatandaşıdır | m.7/2 |
| Türk vatandaşı baba ile yabancı anadan evlilik birliği dışında doğan çocuk | Soybağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi hâlinde Türk vatandaşı olur | m.7/3 |
| Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından doğum nedeniyle herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk | Doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır | m.8/1 |
| Türkiye’de bulunan çocuk | Aksi sabit olmadıkça Türkiye’de doğmuş sayılır | m.8/2 |
Yurt dışında doğan çocuklar bakımından en sık karşılaşılan sorun, doğumun Türk nüfus kayıtlarına tescil edilmemesidir; tescil yapılmamış olması, soybağına dayanan vatandaşlığı ortadan kaldırmaz. Evlilik dışı doğumlarda Türk vatandaşı babanın çocuğu tanıması veya babalık hükmüyle soybağı kurulması gerekir. Ayrıntı için doğumla ve soybağıyla Türk vatandaşlığı yazımıza ve doğumla ve sonradan vatandaşlık karşılaştırmamıza bakabilirsiniz. Hiçbir ülkenin vatandaşı olmayan kişilerin durumu için vatansızlık yazımıza bakabilirsiniz.
Sonradan Kazanma: Üç Yol ve Temel İlke (m.9-10)
Türk vatandaşlığı sonradan yetkili makam kararı, evlat edinilme veya seçme hakkının kullanılması suretiyle kazanılır (m.9). Uygulamada başvuruların büyük çoğunluğu yetkili makam kararıyla kazanma kapsamındadır; genel yol, istisnai yol, evlenme yolu ve yeniden kazanma bu başlığın altındadır.
Sonradan kazanmanın temel ilkesi 10. maddede yer alır: Kanun’da aranan şartları taşımak, vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz. Bu hüküm, idareye takdir yetkisi tanır ve ret kararlarının yargısal denetiminde belirleyici rol oynar. Takdir yetkisinin sınırları ve mahkemenin neyi denetlediği vatandaşlık reddine karşı iptal davası rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılmıştır.
Yetkili makam kararıyla kazanmada karar, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder (m.20/1). Yani başvuru tarihi değil, Bakanlık veya Cumhurbaşkanı kararının tarihi esas alınır.
Genel Yol: Beş Yıl İkametle Vatandaşlık (m.11)
Genel yol, Türkiye’de uzun süredir yaşayan yabancıların vatandaşlık başvurusudur. 5901 sayılı Kanun’un 11. maddesine göre Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancıda şu şartlar aranır:
5901 m.11/1 — genel yoldan başvurunun şartları
| Bent | Şart | Uygulamada dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| (a) | Kendi millî kanununa, vatansız ise Türk kanunlarına göre ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmak | Ergin olmayan çocuklar ana veya babayla birlikte değerlendirilir (m.20) |
| (b) | Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek | Süre başvuru tarihinden geriye doğru hesaplanır; toplam on iki ayı geçmeyen yurt dışı süreler ikamete dâhildir (m.15) |
| (c) | Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etmek | Taşınmaz edinme, iş kurma, yatırım veya aile bağları gibi davranışlar (Yönetmelik m.15/1-c) |
| (ç) | Genel sağlık bakımından tehlike teşkil eden bir hastalığı bulunmamak | Sağlık raporu istenir (Yönetmelik m.17/1-e) |
| (d) | İyi ahlak sahibi olmak | Adli ve idari kayıtlar değerlendirilir |
| (e) | Yeterli düzeyde Türkçe konuşabilmek | Komisyon mülakatında değerlendirilir (Yönetmelik m.19/1) |
| (f) | Türkiye’de kendisinin ve bakmakla yükümlü olduklarının geçimini sağlayacak gelire veya mesleğe sahip olmak | Çalışma izni, vergi levhası veya taahhütname gibi belgelerle gösterilir (Yönetmelik m.17/1-f) |
| (g) | Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak | Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasıyla incelenir |
İkamet, Türk kanunlarına uygun olarak Türkiye’de oturmaktır ve başvurucu aranan ikamet süresi içinde toplam on iki ayı geçmemek üzere Türkiye dışında bulunabilir; bu süreler ikamet süresinde değerlendirilir (m.15). Yönetmelik’e göre ön incelemede yasal ikameti bulunmayan veya sığınmacı, öğrenim, turistik ve tedavi amaçlı ikametlerle bulunan kişilerin ve herhangi bir suçtan yargılaması devam eden, hükümlü veya tutuklu olanların başvurusu kabul edilmez (Yönetmelik m.16/2).
Şartları taşıyan başvurucunun dosyası güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasından sonra il komisyonuna gelir. Komisyon soy durumunu, Türkçe yeterliliğini, geçim imkânını ve toplumsal yaşama uyumu değerlendirir (Yönetmelik m.19/1); olumlu değerlendirilen dosya Bakanlığa gönderilir ve vatandaşlık Bakanlık kararıyla kazanılır (5901 m.19).
Beş yıllık sürenin hesabı ve şartların ayrıntısı için beş yıl ikametin hesabını anlattığımız yazıya, uyuşturucu kaydı gibi özel durumlar için uyuşturucu kaydının vatandaşlık başvurusuna etkisi yazımıza, genel yoldan başvurusu reddedilenler için genel yol ret rehberimize bakabilirsiniz.
Beş yıllık ikamet hesabınızı ve dosyanızı başvurudan önce kontrol edelim
Yurt dışı süreleri, ikamet türü ve kayıtlarınız başvurunun kaderini belirler; ret almadan önce birlikte bakalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsAppİstisnai Yol: Yatırım, Turkuaz Kart ve Olağanüstü Hizmet (m.12)
5901 sayılı Kanun’un 12. maddesi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla belirli yabancıların Cumhurbaşkanı kararıyla Türk vatandaşlığını kazanabileceğini düzenler. Bu yolda genel yoldaki beş yıllık ikamet, Türkçe ve geçim gibi şartlar aranmaz.
5901 m.12/1 — istisnai yoldan vatandaşlık kazanabilecekler
| Bent | Kimler? | Not |
|---|---|---|
| (a) | Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel ya da sanatsal alanlarda olağanüstü hizmeti geçmiş veya geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler | İlgili bakanlığın gerekçeli teklifi gerekir |
| (b) | 6458 sayılı Kanun m.31/1-j uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu | Yatırım yoluyla vatandaşlık bu benttedir |
| (c) | Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler | Takdire dayalı, istisnai bir hâldir |
| (ç) | Göçmen olarak kabul edilen kişiler | Göçmen statüsü 5543 sayılı İskân Kanunu’na tabidir; ayrıntı için göçmen olarak Türk vatandaşlığı yazımıza bakabilirsiniz |
Yatırım yoluyla vatandaşlıkta yatırımın türü, tutarı ve şartları Yönetmelik’in 20. maddesinde düzenlenir ve zaman içinde değişebilir; bu nedenle başvuru tarihindeki güncel düzenlemenin kontrol edilmesi gerekir. Yedi yatırım yolunun yatırımcı gözüyle karşılaştırması için Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığında Hangi Yatırım? rehberimize, yatırım yoluyla vatandaşlık için istisnai ve yatırım yoluyla vatandaşlık rehberimize ve yatırım yoluyla vatandaşlık şartları yazımıza, Turkuaz Kart için Turkuaz Kart yazımıza, yatırım yoluyla başvurusu reddedilenler için yatırım yoluyla vatandaşlık reddi rehberimize bakabilirsiniz.
Evlenme Yoluyla Vatandaşlık (m.16)
Bir Türk vatandaşı ile evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz. Ancak bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar, aile birliği içinde yaşamak, evlilik birliğiyle bağdaşmayacak bir faaliyette bulunmamak ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla Türk vatandaşlığını kazanmak için başvurabilir (m.16/1).
Evlenme yolunda özel kurallar
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Eşin ölümü | Başvurudan sonra Türk vatandaşı eşin ölümü hâlinde aile birliği içinde yaşama şartı aranmaz | m.16/2 |
| Butlan | Evlenme yoluyla vatandaş olan kişi, evliliğin butlanına karar verilmesi hâlinde iyi niyetli ise vatandaşlığını korur | m.16/3 |
| Süre hesabı | Eş sonradan Türk vatandaşı olduysa üç yıl, eşin vatandaşlık kazanma tarihinden itibaren hesaplanır | Yönetmelik m.25/3 |
| Araştırma | İl emniyet müdürlüğü aile birliği, evlilikle bağdaşmayan davranışlar ve güvenlik yönünden soruşturma yapar | Yönetmelik m.27-28 |
| Mülakat | Komisyon eşlerle ayrı ayrı ve birlikte görüşerek evliliğin gerçek olup olmadığını değerlendirir | Yönetmelik m.29 |
| Yurt dışı başvuru | Görüşme konsolos yardımcısı veya daha üst bir memur tarafından yapılır | Yönetmelik m.30 |
Evlenme yoluyla vatandaşlığın şartları için 5901 m.16 madde rehberimize, başvuru süreci için evlilik yoluyla vatandaşlık yazımıza, sık sorulan “evlenince vatandaş olunur mu” sorusu için Türk vatandaşıyla evlenen yabancı yazımıza, mülakat ve danışıklı evlilik şüphesi için danışıklı evlilik şüphesi rehberimize, ret hâlinde evlilik yoluyla vatandaşlık reddi rehberimize bakabilirsiniz.
Yeniden Kazanma: Türk Vatandaşlığını Kaybedenler (m.13-14)
Türk vatandaşlığını daha önce kaybetmiş olanlar için Kanun iki ayrı yeniden kazanma yolu öngörür. Hangisinin uygulanacağı, vatandaşlığın hangi yolla kaybedildiğine bağlıdır.
Yeniden kazanmanın iki yolu
| Madde | Kimler? | Şart | Karar |
|---|---|---|---|
| m.13 — ikamet şartı aranmaksızın | Çıkma izniyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ile ana veya babasına bağlı olarak kaybedip seçme hakkını süresinde kullanmayanlar | Millî güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir hâlin bulunmaması | Bakanlık |
| m.14 — ikamet şartına bağlı | Vatandaşlığı kaybettirilenler (m.29) ile seçme hakkıyla kaybedenler (m.34) | Türkiye’de üç yıl ikamet ve millî güvenlik bakımından engel bulunmaması | Kaybettirilenlerde Cumhurbaşkanı, seçme hakkıyla kaybedenlerde Bakanlık |
Çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenler ve altsoyları, yeniden vatandaş olmasalar da Kanun’un 28. maddesindeki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanmaya devam eder; bu kişilere Mavi Kart verilir. Seçme ve seçilme, muafen araç veya ev eşyası ithal etme hakları ve askerlik yükümlülüğü bu hakların dışındadır (m.28). Ayrıntı için yeniden Türk vatandaşlığına alınma yazımıza ve Mavi Kart yazımıza bakabilirsiniz.
Evlat Edinilme Yoluyla Vatandaşlık (m.17)
Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir (m.17). Bu yolda beş yıllık ikamet, Türkçe veya geçim şartı aranmaz; belirleyici olan, evlat edinilen kişinin başvuru (müracaat) tarihinde ergin olmaması (Yönetmelik m.32/1) ve evlat edinmenin hukuken geçerli olmasıdır.
Görüşümüze göre yurt dışında verilmiş bir evlat edinme kararına dayanılıyorsa, kararın Türkiye’de hüküm doğurup doğurmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. Kanun bu yolu ergin olmayan kişiler için öngördüğünden, ergin bir kişinin evlat edinilmesi hâlinde 17. madde uygulanmaz; bu durumda genel yol gibi diğer yollar değerlendirilir. Şartlar, belgeler, yurt dışında verilen evlat edinme kararlarının tanınması ve on sekiz yaş sınırı için evlat edinme yoluyla Türk vatandaşlığı rehberimize bakabilirsiniz.
Seçme Hakkıyla Kazanma (m.21)
Ana veya babalarına bağlı olarak Türk vatandaşlığını kaybedenler, ergin olduklarından itibaren üç yıl içinde seçme hakkını kullanarak Türk vatandaşlığını kazanabilirler (m.21). Bu, ana veya babası Türk vatandaşlığından çıkarken çocuk yaşta olan ve bu nedenle vatandaşlığı kendi iradesi dışında sona eren kişiler için öngörülmüş bir yoldur. Üç yıllık süre kaçırılırsa bu kişiler ikamet şartı aranmaksızın yeniden kazanma yolundan (m.13) yararlanabilir.
Vatandaşlığın Eş ve Çocuklara Etkisi (m.20)
Yetkili makam kararıyla vatandaşlık kazanılması eşi etkilemez; eşin vatandaşlığı için ayrı bir başvuru gerekir. Ergin olmayan çocuklar ise diğer ebeveynin rızasıyla ana veya babalarıyla birlikte Türk vatandaşlığını kazanabilir; rızanın bulunmadığı hâller Kanun’da ayrıca düzenlenmiştir (m.20). Bu nedenle çocuklu başvurularda diğer ebeveynin rıza belgesi ve velayete ilişkin belgeler dosyanın en önemli parçalarındandır. Rıza verilmemesi, velayet ve ergin olunca başvuru için çocukların Türk vatandaşlığı rehberimize bakabilirsiniz.
Aile üyeleri bakımından özet
| Aile üyesi | Durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Eş | Kazanmadan etkilenmez; kendi şartlarıyla ayrıca başvurabilir | m.20 |
| Ergin olmayan çocuk | Diğer ebeveynin rızasıyla ana veya babayla birlikte kazanabilir | m.20 |
| Ergin çocuk | Kendi başvurusunu kendi şartlarıyla yapar | m.11 ve diğer yollar |
| Yatırımcının ailesi | Yabancı eş ve ergin olmayan veya bağımlı çocuk istisnai yol kapsamındadır | m.12/1-b |
| Vatandaşlığı iptal edilenin eş ve çocukları | Kişiye bağlı olarak vatandaşlık kazanan eş ve çocuklar hakkında da iptal uygulanır | m.32 |
Hangi Yol Size Uygun? Durumlara Göre Seçim
Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumlarda hangi yolun değerlendirilebileceğini gösterir. Tablo bir ön değerlendirmedir; her dosyada şartların ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
Duruma göre değerlendirilebilecek yol (görüşümüze göre)
| Durum | Değerlendirilebilecek yol | Dikkat |
|---|---|---|
| Beş yıldır çalışma izni veya kısa dönem ikamet izniyle Türkiye’de yaşıyorum | Genel yol (m.11) | İkamet türü ve yurt dışı sürelerin toplamı |
| Üç yıldır bir Türk vatandaşıyla evliyim ve birlikte yaşıyoruz | Evlenme yolu (m.16) | Aile birliği ve mülakat |
| Hem beş yıldır Türkiye’deyim hem de üç yıldır evliyim | Genel yol veya evlenme yolu | Hangi yolda ret riskinin daha düşük olduğu değerlendirilmeli |
| Türkiye’de Yönetmelik’te öngörülen tutarda yatırım yaptım | İstisnai yol (m.12/1-b) | Yatırımın türü, tutarı ve devir yasağı şartları |
| Daha önce Türk vatandaşıydım, çıkma izniyle çıktım | İkamet şartsız yeniden kazanma (m.13) | Millî güvenlik değerlendirmesi |
| Ana veya babam vatandaşlıktan çıkarken çocuktum | Seçme hakkı (m.21) veya yeniden kazanma (m.13) | Erginlikten itibaren üç yıllık süre |
| Bir Türk vatandaşı tarafından çocukken evlat edinildim | Evlat edinilme (m.17) | Evlat edinme kararının geçerliliği |
| Babam Türk vatandaşı, ama ana ve babam evli değildi | Doğumla kazanma (m.7/3) | Soybağının tanıma veya hâkim kararıyla kurulması |
| Öğrenci ikamet izniyle beş yıldır Türkiye’deyim | Genel yol için ikamet türünün değişmesi gerekir | Öğrenim amaçlı ikamet genel yoldaki ön incelemede kabul edilmez (Yönetmelik m.16/2) |
Başvuru Nereye Yapılır, Süreç Nasıl İşler?
Yurt içinde başvurular kural olarak başvurucunun yerleşim yerindeki valiliğe (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü), yurt dışında ise dış temsilciliklere yapılır. Genel yol ve evlenme yolunda başvurular, illerde oluşturulan komisyonlarca incelenir (5901 m.18). Süreç kabaca şu aşamalardan oluşur:
- Başvuru ve belgelerin teslimi; genel yolda belgeler Yönetmelik’in 17. maddesinde, evlenme yolunda 26. maddesinde sayılmıştır.
- Ön inceleme: ehliyet, ikamet süresi ve türü, devam eden yargılama ve belgelerin tamlığı kontrol edilir (Yönetmelik m.16, m.25).
- Soruşturma ve araştırma: güvenlik soruşturması, arşiv araştırması; evlenme yolunda aile birliği araştırması (Yönetmelik m.18, m.27-28).
- Komisyon değerlendirmesi ve mülakat (Yönetmelik m.19, m.29).
- Bakanlık değerlendirmesi ve karar; istisnai yolda Cumhurbaşkanı kararı (5901 m.12, m.19).
- Sonucun ilgiliye bildirilmesi; kabul hâlinde nüfus kaydı, ret hâlinde dava yolu. Karardan sonraki nüfus kaydı, kimlik kartı, ad-soyad ve isim denklik belgesi işlemleri için vatandaşlık kararından sonra yapılacakları anlattığımız rehbere bakabilirsiniz.
Genel yolda istenen başlıca belgeler; başvuru formu, pasaport veya vatansızlık belgesi, doğum belgesi, medeni hâl belgeleri, sağlık raporu, geçim belgesi, giriş-çıkış belgesi, başvuru süresince geçerli ikamet izni, varsa mahkûmiyet kararları ve hizmet bedeli makbuzudur (Yönetmelik m.17/1). Yabancı ülkeden alınan belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesi için tasdik ve tercüme gerekir; bunun için apostil rehberimize bakabilirsiniz. Bütün başvuru yolları için ayrıntılı belge listeleri ve başvuru öncesi kontrol listesi için vatandaşlık başvurusu için gerekli belgeler rehberimize bakabilirsiniz.
Mevzuatta başvurunun ne kadar sürede sonuçlanacağına ilişkin bir süre öngörülmemiştir. Uzun süre bekleyen başvurular için sonuçlanmayan vatandaşlık başvurusu rehberimize bakabilirsiniz. Başvuru sürerken ikamet izninin geçerli olması gerektiği (Yönetmelik m.17/1-ğ) unutulmamalı, uzatma başvurusu süresinde yapılmalıdır; uzatma için ikamet izni uzatma yazımıza bakabilirsiniz.
Hizmet Bedeli ve Çok Vatandaşlık (m.44-45)
Türk vatandaşlığının sonradan kazanılmasına ilişkin işlemlerde hizmet bedeli alınır ve bu bedel Kanun’un 45. maddesine göre belirlenir; Kanun belirli kişiler için hizmet bedeli alınmayacağını da düzenler. Hizmet bedelinin ödendiğini gösteren makbuz, başvuru belgeleri arasındadır (Yönetmelik m.17/1-i). Güncel tutar başvuru makamından öğrenilmelidir.
Türk vatandaşlığını kazanmak için önceki vatandaşlıktan çıkmak, 5901 sayılı Kanun’un 11, 12 ve 16. maddelerinde sayılan şartlar arasında yer almaz. Ancak kişinin kendi ülkesinin hukuku, başka bir ülkenin vatandaşlığını kazananların kendi vatandaşlığını kaybetmesini öngörebilir; bu durum o ülkenin mevzuatına göre ayrıca kontrol edilmelidir. Türk vatandaşlığını kaybetmeksizin yabancı bir devlet vatandaşlığını kazananlar bakımından ise nüfus kütüklerine çok vatandaşlığa ilişkin açıklama yapılmasına dair hükümler Kanun’un 44. maddesinde yer alır. Yurt dışında yaşayan çifte vatandaşların askerlik durumu için çifte vatandaşların askerlik yükümlülüğü yazımıza, vatandaşlığı sonradan kazananların askerliği, 22 yaş kuralı ve iki yıllık erteleme için sonradan Türk vatandaşı olanların askerliği yazımıza bakabilirsiniz.
Vatandaşlığın Kaybı ve İptali
Kazanılan vatandaşlık her durumda kalıcı değildir. Kanun, vatandaşlığın kaybını ve kazanmanın iptalini ayrı kurumlar olarak düzenler.
Kayıp ve iptal yolları
| Kurum | Kısaca | Dayanak |
|---|---|---|
| Çıkma izni | Başka bir devletin vatandaşlığını kazanmak isteyen Türk vatandaşının izinle vatandaşlıktan çıkması; ergin olmak, yabancı vatandaşlığı kazanmış veya kazanacağına dair inandırıcı belirti, suç veya askerlik nedeniyle aranmamak ve mali ve cezai tahdit bulunmamak gerekir | m.25 |
| Kaybettirme | Kanun’da sayılan belirli davranışlar nedeniyle Cumhurbaşkanı kararıyla | m.29 |
| Kazanmanın iptali | Yalan beyan veya vatandaşlığı kazanmaya esas teşkil eden önemli hususların gizlenmesi hâlinde, kararı veren makam tarafından; süre sınırı yoktur | m.31 |
| İptalin sonuçları | Karar tarihinden itibaren hüküm doğurur; kişiye bağlı olarak kazanan eş ve çocuklara da uygulanır | m.32 |
| Seçme hakkıyla kayıp | Kanun’da öngörülen hâllerde seçme hakkının kullanılmasıyla | m.34 |
Ayrıntı için vatandaşlığın kaybı yazımıza, evlenme yoluyla kazanılan vatandaşlığın iptali için danışıklı evlilik şüphesi rehberimize bakabilirsiniz.
Başvurunuz Reddedilirse
Vatandaşlık başvurusunun reddine karşı, ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılabilir. Ret gerekçesine göre izlenecek yol farklıdır; bütün ret türleri ve süreler için Vatandaşlık Başvurusu Reddi Rehberi’ne bakabilirsiniz. Kümedeki başlıca yazılar:
- Kamu düzeni ve millî güvenlik gerekçesiyle ret
- Ret kararında gerekçe yoksa ne yapılır?
- Güvenlik soruşturması: hangi kayıtlar ret sebebi olur?
- Vatandaşlık reddine karşı iptal davası
- Ret sonrasında yeniden başvuru
- Ret sonrasında ikamet izni, sınır dışı ve tahdit kodu riski
Vatandaşlık Yerine Değerlendirilebilecek Statüler
Vatandaşlık başvurusunun şartları henüz oluşmamışsa veya başvuru reddedilmişse, Türkiye’de uzun süreli ve güvenli biçimde yaşamanın başka yolları da vardır.
Vatandaşlığa alternatif statüler
| Statü | Kimler için? | Dayanak |
|---|---|---|
| Uzun dönem ikamet izni | Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalan veya Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılar; son üç yılda sosyal yardım almamış olmak, yeterli gelir, sağlık sigortası ve kamu düzeni şartları aranır | 6458 m.42, m.43 |
| Turkuaz Kart | Nitelikli yabancılar; sahipleri istisnai yoldan vatandaşlık kapsamında da sayılır | 5901 m.12/1-b |
| Mavi Kart | Çıkma izniyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve altsoyları | 5901 m.28 |
Uzun dönem ikamet izni için uzun dönem ikamet izni yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Yapılan Hatalar
- Türk vatandaşıyla evlenmenin kendiliğinden vatandaşlık kazandırdığını düşünmek; evlilik yalnızca üç yıldan sonra başvuru hakkı verir.
- Beş yıllık süreyi ilk giriş tarihinden saymak; süre başvuru tarihinden geriye doğru hesaplanır ve yurt dışı süreler toplam on iki ayı aşmamalıdır.
- Öğrenci veya turistik ikamet izniyle geçen süreleri genel yoldaki ikamete saymak.
- Devam eden bir ceza yargılaması varken başvurmak; ön incelemede başvuru kabul edilmez.
- Şartları taşımanın vatandaşlık için kesin bir hak verdiğini sanmak; idarenin takdir yetkisi vardır (m.10).
- Çocuklu başvurularda diğer ebeveynin rıza belgesini hazırlamamak.
- Başvuru sürerken ikamet izninin süresini kaçırmak.
- Yabancı belgeleri tasdik ve tercüme olmadan sunmak.
- Başvuruda geçmiş kayıtları veya önemli hususları gizlemek; bu, kazanmadan yıllar sonra bile iptal sebebi olabilir (m.31).
- Ret yazısından sonra 60 günlük dava süresini kaçırmak.
Sıkça Sorulan Sorular
Türk vatandaşlığı nasıl alınır?
Türk vatandaşlığı doğumla veya sonradan kazanılır. Sonradan kazanma; genel yol (beş yıl ikamet), istisnai yol (yatırım, Turkuaz Kart, olağanüstü hizmet), evlenme ve yeniden kazanma gibi yetkili makam kararıyla kazanma yolları ile evlat edinilme ve seçme hakkı yoluyla olur (5901 m.5, m.9).
Türk vatandaşlığı için kaç yıl Türkiye’de yaşamak gerekir?
Genel yolda başvuru tarihinden geriye doğru kesintisiz beş yıl ikamet gerekir (m.11/1-b). Bu süre içinde toplam on iki ayı geçmeyen yurt dışı süreler ikamete dâhildir (m.15). Evlenme, yatırım ve evlat edinme yollarında bu beş yıl şartı aranmaz.
Türk vatandaşıyla evlenince vatandaş olur muyum?
Hayır. Evlenme doğrudan vatandaşlık kazandırmaz. En az üç yıldır evli olan ve evliliği devam eden yabancı, Kanun’daki şartları taşıyorsa başvurabilir (m.16/1).
Yatırım yoluyla vatandaşlık hangi maddede düzenlenir?
5901 sayılı Kanun’un 12. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde düzenlenir; yatırımın türü ve tutarı Yönetmelik’in 20. maddesinde yer alır. Karar Cumhurbaşkanınca verilir.
Şartları taşıyorsam vatandaşlık verilmek zorunda mı?
Hayır. Kanun’da aranan şartları taşımak, vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz (m.10). İdarenin takdir yetkisi vardır; ancak bu yetki hukuka uygun kullanılmalıdır ve ret kararları yargı denetimine tabidir.
Vatandaşlık kararı hangi tarihten itibaren geçerlidir?
Yetkili makam kararıyla kazanmada karar, karar tarihinden itibaren hüküm ifade eder (m.20/1). Doğumla kazanma ise doğum anından itibaren hüküm doğurur (m.6).
Türkiye’de doğan yabancı çocuk Türk vatandaşı olur mu?
Kural olarak hayır. Ancak Türkiye’de doğan ve yabancı ana ve babasından doğum nedeniyle herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanamayan çocuk doğumdan itibaren Türk vatandaşıdır (m.8/1).
Türk babadan evlilik dışı doğan çocuk Türk vatandaşı mıdır?
Türk vatandaşı baba ile yabancı anadan evlilik dışında doğan çocuk, soybağı kurulmasını sağlayan usul ve esasların yerine getirilmesi hâlinde Türk vatandaşlığını kazanır (m.7/3).
Vatandaşlık alınca eşim de vatandaş olur mu?
Hayır. Yetkili makam kararıyla vatandaşlık kazanılması eşi etkilemez; eşin kendi şartlarıyla ayrıca başvurması gerekir (m.20). Yatırım yolunda ise yabancı eş istisnai yol kapsamında sayılmıştır (m.12/1-b).
Çocuklarım benimle birlikte vatandaş olur mu?
Ergin olmayan çocuklar diğer ebeveynin rızasıyla ana veya babayla birlikte Türk vatandaşlığını kazanabilir; rızanın bulunmadığı hâller Kanun’da ayrıca düzenlenmiştir (m.20).
Evlat edinilen yabancı çocuk Türk vatandaşı olur mu?
Bir Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan kişi, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hâli bulunmamak şartıyla karar tarihinden itibaren Türk vatandaşlığını kazanabilir (m.17).
Türk vatandaşlığından çıkan biri yeniden vatandaş olabilir mi?
Evet. Çıkma izniyle kaybedenler, millî güvenlik bakımından engel bulunmamak şartıyla ikamet şartı aranmaksızın Bakanlık kararıyla yeniden kazanabilir (m.13). Kaybettirilenler ve seçme hakkıyla kaybedenler ise Türkiye’de üç yıl ikamet şartıyla yeniden kazanabilir (m.14).
Türk vatandaşı olmak için eski vatandaşlığımdan çıkmam gerekir mi?
5901 sayılı Kanun’un genel yol, istisnai yol ve evlenme yolunu düzenleyen maddelerinde önceki vatandaşlıktan çıkma şartı yer almaz. Ancak kendi ülkenizin hukuku çifte vatandaşlığa izin vermeyebilir; bunu o ülkenin mevzuatına göre kontrol etmeniz gerekir.
Öğrenci ikamet izniyle geçen süre beş yıla sayılır mı?
Yönetmelik’e göre öğrenim, turistik, tedavi ve sığınmacı gibi yerleşme amacı taşımayan ikametlerle bulunan kişilerin genel yoldan başvurusu ön incelemede kabul edilmez (Yönetmelik m.16/2). Bu nedenle başvurudan önce ikamet türü kontrol edilmelidir.
Vatandaşlık başvurusu ne kadar sürer?
Mevzuatta başvurunun sonuçlandırılması için bir süre öngörülmemiştir. Süre; başvuru yoluna, güvenlik soruşturmasına ve komisyon aşamasına göre değişir.
Vatandaşlık başvurusu nereye yapılır?
Yurt içinde kural olarak yerleşim yerindeki valiliğe (il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğü), yurt dışında dış temsilciliklere yapılır. Genel yol ve evlenme yolundaki başvurular il komisyonlarınca incelenir (m.18).
Vatandaşlık sonradan iptal edilebilir mi?
Evet. Kazanma kararı yalan beyan veya önemli hususların gizlenmesi sonucunda verilmişse kararı veren makam tarafından iptal edilir (m.31). İptal karar tarihinden itibaren hüküm doğurur ve kişiye bağlı olarak kazanan eş ve çocuklara da uygulanır (m.32).
Başvurum reddedilirse ne yapabilirim?
Ret kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılabilir veya ret sebebi giderildikten sonra yeniden başvurulabilir. Ayrıntılar için Vatandaşlık Başvurusu Reddi Rehberimize bakabilirsiniz.
Türk Vatandaşlığı Rehberleri
- Vatandaşlık Başvurusu Reddi Rehberi
- Yatırım Yoluyla Vatandaşlıkta Hangi Yatırım? Yedi Yolun Karşılaştırması
- Vatandaşlık Başvurusu İçin Gerekli Belgeler 2026
- Vatandaşlık Kararı Çıktıktan Sonra Ne Olur?
- Çocukların Türk Vatandaşlığı: Rıza ve Velayet
- Evlat Edinme Yoluyla Türk Vatandaşlığı (m.17)
- Sonradan Türk Vatandaşı Olanların Askerliği (7179 m.43)
- Göçmen Olarak Türk Vatandaşlığı (5543, m.12/1-ç)
- Türk Vatandaşlığına Başvuru: 5 Yıl İkametin Hesabı
- Doğumla ve Soybağıyla Türk Vatandaşlığı (m.7)
- İstisnai ve Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı (m.12)
- Türk Vatandaşlığına Yatırım Yoluyla Alınma
- Evlilik Yoluyla Türk Vatandaşlığının Şartları (m.16)
- Danışıklı Evlilik Şüphesi: Mülakat, Ret ve İptal
- Yeniden Türk Vatandaşlığına Alınma (m.13-14)
- Mavi Kart ve Mavi Kartlıların Hakları
- Turkuaz Kart
- Türk Vatandaşlığının Kaybı
- Vatansızlık ve Vatansız Kişi Kimlik Belgesi
- Yabancılar Hukuku Rehberi
Türk vatandaşlığı başvurunuz için hukuki destek
Başvuru yolunun seçiminden belgelerin hazırlanmasına, ret hâlinde davaya kadar dosyanızı birlikte yürütelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp

