Yabancı Hükümlünün Ülkesine Nakli: Şartları, Başvuru Yolu ve Süreç

Türkiye’de cezası kesinleşen yabancı hükümlü, kalan cezasını vatandaşı olduğu ülkede çekmek üzere nakledilebilir. Aynı şekilde yurt dışında hükümlü bulunan Türk vatandaşları da Türkiye’ye nakledilebilir. Her iki yön de aynı kanunda düzenlenmiştir.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: hukuki çerçeve (6706 sayılı Kanun ve Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme), naklin koşulları, altı aylık bakiye ceza kuralı, rızanın aranmadığı hâl (Ek Protokol m.3), ret sebepleri, yargılama giderleri ve nakil masrafları ile 2024 tarihli güncel Genelge.

1) Hükümlü Nakli Nedir?

Hükümlü nakli, bir devlette mahkûm olan kişinin cezasının kalan kısmını vatandaşı olduğu veya sıkı bağlarının bulunduğu devlette infaz etmesi için transfer edilmesidir.

Üçüncü satır sıkça yanlış anlaşılır: nakil bir af veya salıverilme değildir. Ceza sona ermez; yalnızca infaz yeri değişir.

2) Hukuki Çerçeve

Beşinci satır önemlidir: taraflar arasında bir antlaşma bulunmasa dahi süreç tümüyle kapalı değildir. Bu hâlde uluslararası teamül hukuku ve mütekabiliyet ilkesi kapsamında değerlendirme yapılabilir.

Merkezî makam

Nakil sürecinde yazışmalar merkezî makamlar arasında yürür. Türkiye bakımından bu makam Adalet Bakanlığıdır.

Karşı taraf bakımından ise durum değişebilir: hükümlü nakline ilişkin sözleşmelerde genellikle Adalet Bakanlıkları merkezî makam olarak gösterilmiş olmakla birlikte, bazı ülkelerde bu görev ülke başsavcılıkları tarafından yerine getirilmektedir.

Güncel genelge

Uygulama bakımından yol gösterici bir düzenleme de bulunmaktadır: Adalet Bakanlığının 20/11/2024 tarihli ve 185 sayılı, “Hükümlü Nakli Konusunda Adlî Mercîlerimizce Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar” konulu Genelgesi.

3) Naklin Koşulları

Kanun, Türkiye’ye nakil bakımından koşulları sayar ve bunların birlikte bulunması gerekir.

Yabancı devlet mahkemeleri tarafından hakkında mahkûmiyet kararı verilen ve ceza infaz kurumunda bulunan hükümlü, aşağıdaki koşulların birlikte bulunması hâlinde cezanın infazı amacıyla Türkiye’ye nakledilebilir.

Birinci bent iki alternatif sunar: vatandaşlık veya güçlü sosyal bağ. İkinci alternatif, vatandaş olmamakla birlikte Türkiye’de aile ve yaşam bağları bulunan kişiler için kapı aralar.

Üçüncü bent iki ayrıntı içerir ve ikisi de atlanır:

• Süre, talep tarihindeki bakiye cezaya göre hesaplanır,
• Merkezî makamlarca aksi kararlaştırılabilir; yani altı ay mutlak bir eşik değildir.

İkinci ayrıntı pratikte önemlidir: bakiye ceza altı ayın altında olsa dahi, merkezî makamların mutabakatıyla nakil mümkün olabilir. Bu, özellikle sağlık durumu veya insani gerekçelerin bulunduğu dosyalarda değerlendirilebilir.

4) Rızanın Aranmadığı Hâl (Ek Protokol m.3)

Rıza, naklin temel koşullarındandır; ancak bir istisnası bulunmaktadır.

Türkiye tarafından da onaylanmış olan Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşmeye Ek Protokol, hakkında sınır dışı etme kararı verilmiş bir hükümlünün cezasının infazı amacıyla naklinde hükümlünün rızasının aranmayacağını kabul etmiştir.

Bu hâlde bir güvence öngörülmüştür: hükümlünün nakledileceği devlet, hükümlünün görüşünü aldıktan sonra naklin kabulüne karar verir. Yani rıza aranmasa da görüş alınır.

Öğretide bu düzenlemeye eleştiri yöneltilmiştir: hükümlü naklinin amacı sosyal rehabilitasyon olduğuna göre, rıza aranmaksızın yapılan bir naklin bu amaçla bağdaştırılmasının güç olduğu ileri sürülmektedir.

Uygulama bakımından sonuç şudur: hakkında sınır dışı etme kararı bulunan yabancı hükümlüler bakımından nakil süreci, rıza şartından bağımsız olarak işleyebilir.

5) Ret Sebepleri

Koşullar sağlansa dahi talep reddedilebilir. Kanun üç ret sebebi öngörmüştür.

İkinci ve üçüncü sebepler, birinci sebepten farklı bir denetim türüdür: koşullar biçimsel olarak sağlansa bile, naklin amaca hizmet edip etmeyeceği ayrıca değerlendirilir.

Bu, başvuru dilekçesinin kurgusunu belirler: yalnızca koşulların sağlandığını göstermek yetmez; naklin sosyal rehabilitasyona nasıl katkı sağlayacağı da somut olarak anlatılmalıdır.

Dördüncü satır özellikle güçlü bir argümandır: hükümlünün tahliye sonrasında yaşamını sürdüreceği ülkede infaza devam etmesi, rehabilitasyon amacına doğrudan hizmet eder.

6) Talep ve Belgeler

Nakil talebi hükümlü, kanunî temsilcisi veya yakını tarafından yapılabilir.

Talep üzerine, ilgili yabancı devlet makamlarından belge istenir. Kanunda sayılan belgeler arasında şunlar yer alır:

Dördüncü ve beşinci satırlardaki “gerekli görüldüğü takdirde” ifadesi, bu belgelerin her dosyada aranmadığını gösterir. Ancak sağlık gerekçesine dayanılıyorsa tıbbî raporların baştan sunulması süreci hızlandırır.

7) Yargılama Giderleri Şartı

Bu, uygulamada sürecin tıkandığı en somut noktalardan biridir.

Nakil talebinin kabul edilebilmesi için yargılama giderlerinin ödenmiş olması gerekir. Ancak, hükümlünün yargılama giderlerini ödeyebilecek durumda olmadığının anlaşılması hâlinde farklı bir usul işler.

Bu düzenleme iki sonuç doğurur: yargılama giderleri ödenmedikçe nakil gerçekleşmez ve ödenmeyen tutar kamu alacağı olarak takip edilir.

8) Nakil Masrafları

Hükümlünün bulunduğu devletten Türkiye’ye nakli için gerekli masraflar, hükümlü tarafından karşılanır. Söz konusu masraflar, hükümlü veya onun adına herhangi bir kişi tarafından Adalet Bakanlığınca bu maksatla açılan bir hesaba yatırılır.

Ancak bir istisna öngörülmüştür:

Hükümlünün nakil masraflarını karşılayacak durumda olmadığının tespit edilmesi hâlinde; mahkûm olunan suçun niteliği, naklin kamusal yararı, kişinin bulunduğu devletteki cezaevi koşulları, infazı gereken bakiye cezanın süresi gibi hususlar göz önüne alınarak, nakil masrafları Adalet Bakanlığı bütçesine konulan ödenekten karşılanabilir.

Bu ölçütler, ödeme gücü bulunmayan hükümlü bakımından dilekçenin nasıl kurulacağını gösterir: dört başlığın da somut olarak ele alınması gerekir.

Görevlilere ilişkin nakil masraflarının hesabı ise 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre yapılır.

9) Sürecin İşleyişi: Adım Adım

Nakil, tek bir başvuruyla tamamlanan bir işlem değildir; iki devletin merkezî makamları arasında yürüyen bir süreçtir.

Altıncı adım sürecin kilit noktasıdır: nakil, tek taraflı bir işlem değildir. Her iki devletin de muvafakati gerekir; birinin olumsuz görüşü süreci sonlandırır.

Bunun pratik sonucu, sürenin öngörülemez olmasıdır: karşı devletin yanıt süresi, belge temini ve tercüme aşamaları toplam süreyi belirgin biçimde uzatabilir.

Süreyi etkileyen unsurlar

Son satır önemli bir uyarı içerir: süreç uzadıkça bakiye ceza azalır ve bir noktadan sonra naklin sosyal rehabilitasyona katkı sağlamayacağı değerlendirmesi gündeme gelebilir.

Bu nedenle nakil talebinin, koşullar oluştuğu anda ve bakiye ceza yeterliyken yapılması gerekir. Bekleme, talebin ret sebeplerinden birine takılmasına yol açabilir.

10) İnfazın Devamı: Uyarlama Sorunu

Nakil gerçekleştikten sonra ceza nasıl infaz edilecektir? Bu, teknik ama sonuçları ağır bir konudur.

İki usul arasındaki fark, hükümlü bakımından belirleyicidir: uyarlama hâlinde ceza, Türk hukukundaki karşılığına göre yeniden belirlenir ve bu, süre bakımından değişiklik doğurabilir.

Ayrıca infaz rejimi bakımından da sonuç doğar: koşullu salıverilme oranları, denetimli serbestlik ve iyi hâl değerlendirmesi gibi kurumlar, infazın yürütüldüğü devletin hukukuna göre uygulanır.

Bu nedenle nakil kararı verilmeden önce, her iki ülkedeki infaz rejiminin karşılaştırılması yararlı olur. Türkiye’deki infaz rejimi ve koşullu salıverilme oranları için tahliye ve salıverilme işlemleri incelememize bakabilirsiniz.

11) Türkiye’den Yabancı Devlete Nakil

Yazının çıkış noktası olan yön budur: Türkiye’de hükümlü bulunan bir yabancının, vatandaşı olduğu ülkeye nakli.

Son satır her iki yön için ortaktır: nakil, tek bir devletin kararıyla gerçekleşmez.

Türkiye’den nakilde dikkat edilecekler

• Hükmün kesinleşmiş olması,
• Fiilin her iki devlette de suç teşkil etmesi,
• Bakiye cezanın yeterli olması,
• Hükümlünün rızası (sınır dışı kararı hâli hariç),
• Türkiye’deki yargılama giderleri ve varsa diğer yükümlülüklerin durumu,
• Karşı devletin kabul iradesi.

İkinci madde, hükümlü naklinin temel ilkelerinden biridir: nakledilen devlette suç oluşturmayan bir fiil nedeniyle verilen cezanın orada infazı beklenemez.

Beşinci madde ise sürecin en somut engelidir. Yargılama giderleri ödenmeden talep kabul edilmediğinden, bu kalemin baştan hesaplanması ve planlanması gerekir.

Sınır dışı etme kararıyla ilişkisi

Birinci satır, yabancı hükümlüler bakımından sürecin farklı bir mecrada yürüyebileceğini gösterir. Sınır dışı etme kararının varlığı, nakil sürecinin hem hukuki zeminini hem hızını etkileyebilir.

Buna karşılık üçüncü satır değişmez: rıza aranmasa dahi karşı devletin kabulü olmadan nakil gerçekleşmez ve o devlet, kararını hükümlünün görüşünü aldıktan sonra verir.

12) Başvuru Dilekçesinin Kurgusu

Nakil talebi, ret sebeplerini baştan karşılayacak biçimde kurulmalıdır.

Dördüncü bölüm, vatandaş olmayan başvurucular için belirleyicidir. “Güçlü sosyal bağ” soyut bir ifade olduğundan, somut delillerle desteklenmelidir:

İkinci satır çoğu dosyada en güçlü delildir: Türkiye’de uzun süre ikamet etmiş olmak, sosyal bağın somut göstergesidir.

Altıncı bölüm nasıl yazılır?

Ret sebeplerinden ikisi doğrudan bu bölümle ilgilidir. Bu nedenle anlatım, naklin sonrasına odaklanmalıdır:

• Nakil sonrası hükümlü kimlerle temas kuracak?
• Hangi dilde iletişim kurabilecek?
• Tahliye sonrası nerede yaşayacak ve ne yapacak?
• Hangi iyileştirme programlarına erişebilecek?
• Tedavi gerekiyorsa süreklilik nasıl sağlanacak?

Bu soruların somut cevapları, “naklin sosyal rehabilitasyona katkı sağlamayacağı” değerlendirmesini baştan karşılar.

Buna karşılık yalnızca “ailemin yanında olmak istiyorum” gibi genel ifadeler, ret sebeplerini karşılamakta yetersiz kalır. Anlatımın belgelerle desteklenmesi gerekir.

Süreç boyunca takip

Üçüncü satır kaçırılmaması gereken bir süredir: gider bildirimi tebliğ edildiğinde bir ay içinde ödeme yapılmalıdır; aksi hâlde tutar kamu alacağı olarak takibe konu olur.

13) Nakil ile Karıştırılan Kurumlar

Uluslararası adlî iş birliği alanında birden çok kurum vardır ve hükümlü nakli bunlardan yalnızca biridir. Karıştırılmaları, yanlış başvuruya yol açar.

Birinci ve ikinci satırlar arasındaki fark en çok karıştırılandır. İadede kişi, talep eden devlete teslim edilir; nakilde ise hükümlü, cezasını kendi ülkesinde çekmek üzere gönderilir.

Yön de farklıdır: iadede kişi, hakkında talep bulunan devlete gider; nakilde ise hükümlü, kural olarak vatandaşı olduğu veya bağlarının bulunduğu devlete gider.

Sınır dışı etme ile ilişkisi

İkinci satır kavramsal olarak önemlidir: sınır dışı edilen bir yabancının cezası, karşı devlette kendiliğinden infaz edilmez. İnfazın devamı ancak nakil usulüyle sağlanır.

Üçüncü satır ise yukarıda ele alınan Ek Protokol hükmünün pratik karşılığıdır: hakkında sınır dışı etme kararı bulunan hükümlünün naklinde rıza aranmayabilir.

Hangi durumda hangi yol?

Bu tablo, başvuru yapılmadan önce yapılacak ilk ayrımı gösterir. Yanlış kuruma dayanan bir başvuru, esasa girilmeden reddedilir ve bu arada zaman kaybedilir.

Bu nedenle dosyanın durumu (yargılama aşamasında mı, hüküm kesinleşmiş mi) ve talebin yönü (kim, nereye) baştan netleştirilmelidir.

14) Sık Yapılan Yedi Hata

• Nakli af veya salıverilme sanmak. Ceza sona ermez; yalnızca infaz yeri değişir.
• Altı ayı mutlak eşik saymak. Merkezî makamlarca aksi kararlaştırılabilir.
• Yalnızca koşulları göstermek. Naklin sosyal rehabilitasyona katkısı da anlatılmalıdır.
• Yargılama giderlerini atlamak. Ödenmedikçe talep kabul edilmez.
• Masraf istisnasını bilmemek. Ödeme gücü yoksa Bakanlık bütçesinden karşılanabilir.
• Sınır dışı kararının etkisini gözden kaçırmak. Bu hâlde rıza aranmayabilir.
• İnfaz rejimi farkını hesaba katmamak. Koşullu salıverilme oranları ülkeye göre değişir.

15) Kontrol Listesi

• Mahkûmiyetin kesinleştiğini belgeleyin.
• Talep tarihindeki bakiye cezayı hesaplayın.
• Vatandaşlık veya güçlü sosyal bağı belgelerle gösterin.
• Rıza beyanını usulüne uygun düzenletin.
• Sosyal rehabilitasyon bağlantısını somut anlatın.
• Yargılama giderlerinin durumunu netleştirin.
• Nakil masrafları için ödeme veya istisna talebini hazırlayın.
• Sağlık gerekçesi varsa tıbbî raporları baştan sunun.
• Her iki ülkedeki infaz rejimini karşılaştırın.

İnfaz hukukunun diğer başlıkları için İnfaz Hukuku Rehberimize, tahliye süreçleri için tahliye ve salıverilme işlemleri, hükümlü hakları için infaz hâkimliğine başvuru ve ceza hesabı için cezaların içtimaı incelemelerimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Hükümlü nakli nedir?

Bir devlette mahkûm olan kişinin, cezasının kalan kısmını vatandaşı olduğu veya sıkı bağlarının bulunduğu devlette infaz etmesi için transfer edilmesidir.

Nakil af anlamına gelir mi?

Hayır. Nakil bir af veya salıverilme değildir; ceza sona ermez, yalnızca infaz yeri değişir. Amaç cezasızlık değil, infazın insanileştirilmesi ve topluma yeniden kazandırmadır.

Hukuki dayanak nedir?

Ulusal hukukta 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu; uluslararası alanda Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme, ikili veya çok taraflı antlaşmalar ile bunların bulunmaması hâlinde uluslararası teamül hukuku ve mütekabiliyet ilkesi.

Ek Protokol ne zaman yürürlüğe girdi?

Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşmeye Ek Protokol, 19/2/2016 tarihli ve 29629 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Merkezî makam kimdir?

Türkiye bakımından Adalet Bakanlığıdır. Sözleşmelerde genellikle Adalet Bakanlıkları merkezî makam olarak gösterilmiş olmakla birlikte bazı ülkelerde bu görev ülke başsavcılıkları tarafından yerine getirilmektedir.

Güncel bir düzenleme var mı?

Adalet Bakanlığının 20/11/2024 tarihli ve 185 sayılı “Hükümlü Nakli Konusunda Adlî Mercîlerimizce Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar” konulu Genelgesi uygulamaya yön vermektedir.

Türkiye’ye nakil koşulları nelerdir?

Koşulların birlikte bulunması gerekir: hükümlünün Türk vatandaşı olması veya Türkiye ile güçlü sosyal bağlarının bulunması, hükümlünün veya kanunî temsilcisinin rıza göstermesi ve merkezî makamlarca aksi kararlaştırılmadıkça talep tarihinde infazı gereken en az altı ay hapis cezasının bulunması.

Türk vatandaşı olmayan biri nakledilebilir mi?

Kanun iki alternatif sunar: Türk vatandaşlığı veya Türkiye ile güçlü sosyal bağların bulunması. İkinci alternatif, vatandaş olmamakla birlikte Türkiye’de aile ve yaşam bağları bulunan kişiler için imkân tanır.

Altı aylık bakiye ceza şartı mutlak mı?

Hayır. Kanun “merkezî makamlarca aksi kararlaştırılmadıkça” der. Bakiye ceza altı ayın altında olsa dahi merkezî makamların mutabakatıyla nakil mümkün olabilir.

Altı ay hangi tarihe göre hesaplanır?

Talep tarihindeki bakiye cezaya göre. Bu ayrıntı sıkça atlanır.

Hükümlünün rızası şart mı?

Kural olarak evet; hükümlünün veya kanunî temsilcisinin rıza göstermesi gerekir.

Rızanın aranmadığı bir hâl var mı?

Evet. Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşmeye Ek Protokol, hakkında sınır dışı etme kararı verilmiş bir hükümlünün cezasının infazı amacıyla naklinde rızanın aranmayacağını kabul etmiştir.

Bu hâlde hükümlünün görüşü alınır mı?

Evet. Nakledileceği devlet, hükümlünün görüşünü aldıktan sonra naklin kabulüne karar verir. Rıza aranmasa da görüş alınır.

Bu düzenleme eleştiriliyor mu?

Öğretide, hükümlü naklinin amacının sosyal rehabilitasyon olduğu göz önüne alındığında rıza aranmaksızın yapılan bir naklin bu amaçla bağdaştırılmasının güç olduğu ileri sürülmektedir.

Talep hangi hâllerde reddedilir?

Üç sebeple: nakil koşullarının bulunmadığının, naklin hükümlünün sosyal rehabilitasyonuna katkı sağlamayacağının veya ceza adaletinin amaçlarına hizmet etmeyeceğinin anlaşılması.

Koşulları sağlamak yeterli mi?

Hayır. Koşullar biçimsel olarak sağlansa bile naklin amaca hizmet edip etmeyeceği ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle naklin sosyal rehabilitasyona nasıl katkı sağlayacağı somut olarak anlatılmalıdır.

Rehabilitasyon katkısı nasıl anlatılır?

Aile bağlarının bulunduğu yer, infaz kurumundaki dil ve iletişim güçlüğü, tedavi ihtiyacı ve sürekliliği, tahliye sonrası yaşam ve iş planı ile eğitim ve iyileştirme programlarına erişim imkânı üzerinden.

En güçlü argüman hangisidir?

Tahliye sonrası plan. Hükümlünün tahliye sonrasında yaşamını sürdüreceği ülkede infaza devam etmesi, rehabilitasyon amacına doğrudan hizmet eder.

Talebi kim yapabilir?

Hükümlü, kanunî temsilcisi veya yakını.

Hangi belgeler istenir?

Mahkûmiyet kararı ve kesinleşme durumu, infaz durumu (çekilen ve kalan ceza), hükümlünün rıza beyanı; ayrıca gerekli görüldüğü takdirde sağlık durumunu gösteren tıbbî raporlar ile tedavi tavsiyelerini içeren belgeler ve bunların tercümeleri.

Tıbbî rapor her dosyada gerekir mi?

Kanun “gerekli görüldüğü takdirde” der. Ancak sağlık gerekçesine dayanılıyorsa raporların baştan sunulması süreci hızlandırır.

Yargılama giderleri ödenmeli mi?

Evet. Nakil talebinin kabul edilebilmesi için yargılama giderlerinin ödenmiş olması gerekir.

Ödeme süresi ne kadar?

Bir ay. Ödeme gerekliliği, iade talep eden Cumhuriyet başsavcılığı tarafından hükümlüye bildirilir ve bu süreye 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen gecikme zammı oranında hesaplanacak faiz eklenir.

Ödenmezse ne olur?

Bu alacaklar, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilmek üzere Cumhuriyet başsavcılığınca ilgili vergi dairesine bildirilir.

Nakil masraflarını kim karşılar?

Kural olarak hükümlü. Masraflar, hükümlü veya onun adına herhangi bir kişi tarafından Adalet Bakanlığınca bu maksatla açılan bir hesaba yatırılır.

Ödeme gücüm yoksa ne olur?

Nakil masraflarını karşılayacak durumda olmadığının tespiti hâlinde; mahkûm olunan suçun niteliği, naklin kamusal yararı, kişinin bulunduğu devletteki cezaevi koşulları ve infazı gereken bakiye cezanın süresi gibi hususlar göz önüne alınarak masraflar Adalet Bakanlığı bütçesine konulan ödenekten karşılanabilir.

Görevlilerin masrafları nasıl hesaplanır?

Nakil masraflarından görevlilere ilişkin olanların hesabı, 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre yapılır.

Nakilden sonra ceza nasıl infaz edilir?

İki usul vardır: yabancı mahkemenin verdiği cezanın olduğu gibi infazına devam edilmesi veya cezanın nakledilen devletin hukukuna göre uyarlanması. Uyarlama hâlinde ceza yeniden belirlenir ve bu süre bakımından değişiklik doğurabilir.

İnfaz rejimi hangi ülkenin hukukuna göre uygulanır?

İnfazın yürütüldüğü devletin hukukuna göre. Koşullu salıverilme oranları, denetimli serbestlik ve iyi hâl değerlendirmesi gibi kurumlar buna göre uygulanır; bu nedenle nakil öncesinde her iki ülkedeki infaz rejiminin karşılaştırılması yararlıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.