Vize ve Vize İhlali: 90/180 Kuralı, Kalış Aşımının Bedeli ve Giriş Yasağı

Vize ve vize muafiyetiyle kalış, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 11 inci maddesinde sayıyla sınırlanmıştır. Aynı Kanun, süreyi aşacakların ne yapması gerektiğini 19 uncu maddede, ihlal hâlindeki çıkış rejimini ise 56 ncı maddede düzenler.

1) 90/180 Kuralı (m.11/1)

Türkiye’de doksan güne kadar kalacak yabancılar, vatandaşı oldukları veya yasal olarak bulundukları ülkedeki konsolosluklardan geliş amaçlarını da belirten vize alarak gelirler. Vizenin veya vize muafiyetinin Türkiye’de sağladığı kalış süresi, her yüz seksen günde doksan günü geçemez.

Üçüncü satır sıkça atlanır: kural yalnızca vizeyle gelenlere değil, vizeden muaf olanlara da uygulanır.

İkinci satırdaki “her yüz seksen günde” ifadesi, sabit bir takvim dönemine değil kayan bir pencereye işaret eder.

Kayan pencere ne demek?

İkinci ve üçüncü satır aynı hatanın iki görünümüdür: ülkeden çıkmak, geçmiş kalışları silmez.

Bu nedenle sık giriş çıkış yapanlar için hesap, geriye dönük yapılmalıdır.

2) Vize Mutlak Hak Sağlamaz (m.11/3)

Maddenin en az bilinen ama en önemli fıkralarından biri budur.

Vizeler, Türkiye’ye giriş için mutlak hak sağlamaz.

Üçüncü satır pratikte sürpriz yaratır: geçerli vize sahibi olmak, sınır kapısında girişin garantisi değildir.

Bu hüküm, vizeyi bir hak değil bir belge olarak konumlandırır.

3) Vize Verme Yetkisi ve Süre (m.11/4)

Vizeler, konsolosluklarca, istisnai durumlarda ise sınır kapılarının bağlı olduğu valiliklerce verilir. Konsolosluklara yapılan başvurular doksan gün içinde sonuçlandırılır.

Üçüncü satır başvurucu bakımından bir süre güvencesidir ve seyahat planlamasında dikkate alınmalıdır.

İkinci satırdaki yetki istisnaîdir; kural, başvurunun yurt dışındaki konsolosluğa yapılmasıdır.

Resen verilen vizeler

Her iki hâlde de vizeler, genel vize verme usulüne uygun olarak ilgili bakanlıklara derhâl bildirilir.

Vize türlerine ve işlemlerine ilişkin usul ve esaslar ise yönetmelikle düzenlenmiştir; bu nedenle tür bazındaki ayrıntı kanunda değil ikincil mevzuatta aranır.

4) Doksan Günü Aşacaksanız: İkamet İzni (m.19)

Türkiye’de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur. İkamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmadığında geçerliliğini kaybeder.

İlk iki satır alternatif eşiklerdir: hangisi önce dolarsa ikamet izni yükümlülüğü doğar.

Dördüncü satır çok az bilinen bir kuraldır: alınmış bir ikamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini yitirir.

Bu nedenle izin alıp Türkiye’ye gelmeyi erteleyenler, izni kaybedebilir.

5) İkamet İzninden Muafiyet ve On Gün Kuralı (m.20)

Kanun, belirli kişileri ikamet izninden muaf tutmuştur.

Beşinci satır önemlidir: çıkma izniyle Türk vatandaşlığını kaybedenlere tanınan statü, ikamet izni muafiyeti de sağlar. Bu statünün kapsamı ve geri dönüş yolları için yeniden Türk vatandaşlığına alınma incelememize bakabilirsiniz.

Muafiyet bittiğinde

Bu yabancılar, ikamet izninden muafiyet sağlayan durumları sona erdikten sonra da Türkiye’de kalmaya devam edeceklerse, en geç on gün içinde ikamet izni almak üzere valiliklere başvurmakla yükümlüdür.

Üçüncü satırdaki on günlük süre çok kısadır ve kaçırılması doğrudan izinsiz kalış doğurur.

Bu süre muafiyetin bittiği tarihten işler; başvurunun sonuçlanma tarihinden değil.

6) Giriş Yasağının Tebliği (m.10)

Giriş yasağına ilişkin tebligat, 9 uncu maddenin birinci fıkrası kapsamında olan yabancılara Türkiye’ye giriş yapmak üzere geldiklerinde sınır kapılarındaki yetkili makam tarafından, 9 uncu maddenin ikinci fıkrası kapsamında olan yabancılara ise valilikler tarafından yapılır. Tebligatta, yabancıların karara karşı itiraz haklarını etkin şekilde nasıl kullanabilecekleri ve bu süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri de yer alır.

Birinci satır, bazı yabancıların yasağı ancak sınıra geldiklerinde öğrenebileceğini gösterir.

Maddenin son cümlesi bir bilgilendirme yükümlülüğü getirir: tebligat, itiraz hakkının nasıl kullanılacağını da içermek zorundadır.

Bu bilgilendirmenin eksikliği, tebligatın usulüne yönelik bir itiraz dayanağı oluşturabilir.

7) Sınır Dışı Kararında Terk Süresi (m.56)

İhlalin en somut sonucu bu maddede görülür.

Sınır dışı etme kararı alınanlara, sınır dışı etme kararında belirtilmek kaydıyla, Türkiye’yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır.

Üçüncü satır bir şekil şartıdır: sürenin kararda gösterilmesi gerekir.

Kimlere süre tanınmaz?

Madde bu imkânı önemli bir istisnaya bağlamıştır.

İkinci satır doğrudan bu yazının konusuyla ilgilidir: yasal çıkış kurallarını ihlal, terk süresi tanınmamasının sebebidir.

Dolayısıyla süreyi aşmış bir yabancı, bu kolaylıktan yararlanamayabilir. Sınır dışı sürecindeki gözetim rejimi için 6458 m.57/A incelememize bakabilirsiniz.

Çıkış İzin Belgesi

Kanun, süre tanınanlar için ayrı bir belge öngörmüştür: Türkiye’den çıkış için süre tanınan kişilere Çıkış İzin Belgesi verilir.

Bu belge, süre tanınmasının somut göstergesidir ve dosyada saklanmalıdır.

8) Tutarlar ve Süreler İçin Uyarı

9) Kalış Süresi Nasıl Hesaplanır?

Madde tek cümlelik olmasına rağmen hesabı yanlış yapmak kolaydır. Kural, iki sayının birlikte okunmasını gerektirir.

Hesap, bir tarih seçilerek ve o tarihten geriye doğru yüz seksen gün sayılarak yapılır.

O pencerede Türkiye’de geçirilen günler toplanır; toplam doksanı aşıyorsa kural ihlal edilmiştir.

Adım adım

Üçüncü adım en kritik olanıdır: pencereye kısmen giren kalışlar da hesaba katılır.

Beşinci adım ise ihlalin neden fark edilmediğini açıklar: tek bir kalış doksanı aşmasa bile toplam aşabilir.

Planlama için ters hesap

İkinci satır sistemin işleyişini özetler: hak yenilenmez, eski kalışlar pencereden düştükçe yeniden doğar.

Üçüncü satır ise en net hâldir ve çoğu ziyaretçinin durumudur.

10) Vizeden Muaf Olanlar (m.12)

Kanun, belirli yabancıları vize zorunluluğundan muaf tutmuştur. Bunlardan biri doğrudan bu yazının konusuyla ilgilidir.

Türkiye’ye giriş yapacağı tarih itibarıyla, geçerli ikamet veya çalışma izni bulunanlar [vizeden muaftır].

İkinci satırdaki zaman ölçütü önemlidir: iznin başvuru anında değil, giriş tarihinde geçerli olması aranır.

Süresi dolmuş bir ikamet izniyle giriş yapılamaz; bu hâlde yeniden vize rejimi işler.

Üç belgenin ayrımı

Birinci satır bu yazının temel mesajını tekrarlar: vize bir giriş hakkı değil, girişin ön koşuludur.

İkinci ve üçüncü satır ise doksan günlük eşiğin aşıldığı hâllerde devreye girer.

11) Anlaşmalı Evlilik Şüphesi (m.37)

Kalış süresini uzatmanın yollarından biri aile ikamet iznidir; ancak Kanun bu yola özel bir denetim getirmiştir.

Aile ikamet izni verilmeden veya uzatılmadan önce makul şüphe varsa, evliliğin sırf ikamet izni alabilme amacıyla yapılıp yapılmadığı valiliklerce araştırılır. Araştırma sonucunda, evliliğin bu amaçla yapıldığı tespit edilirse aile ikamet izni verilmez, verilmişse iptal edilir.

Beşinci satır geriye etkili bir sonuçtur: izin verilmiş olması, sonradan iptali engellemez.

İkinci satır ise denetimin uzatma aşamasında da yapılacağını gösterir; ilk izin alınmış olması güvence sağlamaz.

12) Maddelerin Kelime Kelime Okunması

Dördüncü satır maddenin en çok şaşırtan hükmüdür ve sınır kapısındaki değerlendirmenin hukuki dayanağıdır.

Altıncı satır ise kanunda yazılı olmasına rağmen uygulamada sıkça atlanan bir süre kuralıdır.

Dokuzuncu satırdaki “Ancak” ile başlayan cümle, terk süresini bir hak olmaktan çıkarıp şarta bağlı bir imkâna dönüştürür.

13) Üç Senaryo

Birinci satır en yaygın ihlal biçimidir: her ziyaret ayrı ayrı kısa olduğu için sınır fark edilmez.

Üçüncü satır ise izin sahibi olmanın yeterli olmadığını gösterir; iznin kullanılmaya başlanması gerekir.

14) Dosyada Toplanacak Belgeler

Birinci satır her dosyanın temelidir: hesap, damgalara dayanır.

Dördüncü satır sıkça eksik kalır; oysa başvurunun tarihi, on günlük sürenin tutulup tutulmadığını gösterir.

Altıncı satır ise sonraki işlemlerde lehe bir belge olarak kullanılabilir.

15) Mevzuat Haritası

Üçüncü satır bu yazının merkezidir; beşinci satır ise onun doğal devamıdır.

Sekizinci satır ihlalin sonuçlarını, ikinci satır ise bu sonuçların nasıl öğrenileceğini düzenler.

Sayıların tamamı bir arada

İkinci ve üçüncü satırdaki doksan aynı rakam olmakla birlikte tamamen farklı şeyleri ölçer: biri kalış, diğeri idarenin cevap süresi.

Beşinci satır listenin en kısa süresidir ve kaçırılması en kolay olanıdır.

Tek cümlelik özet

Kanun kalışı bir ziyaret sayısıyla değil, kayan bir pencere içindeki toplam günle sınırlar.

Bu eşik aşılacaksa çözüm sınırda değil, önceden alınacak bir ikamet iznindedir.

16) İhlalin Sonuçları Haritası

Kalış süresinin aşılması tek bir sonuç doğurmaz; birbirini izleyen ayrı işlemler ortaya çıkar.

Üçüncü sütun belirleyicidir: bu işlemler ayrı ayrı denetlenir ve birine yapılan itiraz diğerini kendiliğinden kapsamaz.

Dördüncü satır ise bağımsız bir işlem değil, sınır dışı etme kararının içindeki bir belirlemedir.

Hangi işleme ne itiraz edilir?

Dördüncü satır teknik bir itirazdır: idare, m.56‘daki istisna hâllerinden hangisine dayandığını göstermelidir.

Üçüncü satırdaki süre itirazı ise m.9 kapsamındaki belirlemeye yöneliktir.

17) Mazeret İleri Sürülmesi

Kalışın uzamasının iradî olmadığı hâllerde, durumun belgelenmesi önem taşır.

Her hâlde ortak nokta aynıdır: mazeret beyanla değil belgeyle ileri sürülür.

Ayrıca belgenin, kalışın uzadığı döneme ait olması gerekir; sonradan alınan genel nitelikli yazılar yeterli olmayabilir.

Ne zaman ileri sürülmeli?

Birinci satır tercih edilmesi gereken yoldur: süre dolmadan valiliğe başvurmak, durumu ihlal öncesinde kayda geçirir.

Üçüncü satırda ise mazeret, doğmuş bir işleme karşı savunma niteliği taşır.

18) İdarenin Yükümlülükleri

Üçüncü satır çoğu zaman gözden kaçar; oysa madde tebligatın içeriğini açıkça düzenler.

Dördüncü satır bir şekil şartıdır: sürenin kararda gösterilmemesi usul yönünden tartışılabilir.

Eksikliklerin ileri sürülmesi

• Tebligatın yapılmadığı,
• Tebligatta itiraz bilgisinin bulunmadığı,
• Terk süresinin kararda gösterilmediği,
• İstisna hâlinin somutlaştırılmadığı,
• Kalış hesabının yanlış yapıldığı,
• Mazeretin değerlendirilmediği.

Beşinci madde en somut itirazdır ve doğrudan damga kayıtlarıyla ispatlanır.

İkinci madde ise m.10‘un son cümlesine dayanır ve usul yönünden ileri sürülür.

19) Kapanış

Birinci satır bu yazının en pratik uyarısıdır: hesap ileriye değil geriye doğru yapılır.

Altıncı satır ise en çok yanlış bilinen husustur; terk süresi bir hak değil, şarta bağlı bir imkândır.

Tek cümlelik özet

Doksan gün bir ziyaret hakkı değil, yüz seksen günlük bir pencerede harcanan bir bütçedir.

Bütçe tükendiğinde çözüm sınırda aranmaz; ikamet izni süreci önceden başlatılır.

20) Vizenin Geçerlilik Süresi ile Kalış Süresi Aynı Şey Değildir

Maddenin lafzı bu ayrımı zorunlu kılar: hüküm, vizenin geçerliliğini değil sağladığı kalış süresini sınırlar.

Bir vizenin geçerlilik süresi uzun olabilir; bu, o süre boyunca kesintisiz kalınabileceği anlamına gelmez.

Çünkü m.11/1, kalışı her yüz seksen günde doksan günle sınırlamıştır ve bu sınır vizenin geçerliliğinden bağımsızdır.

İki sürenin çakışması

Birinci satır en sık yaşanan hatadır: vizenin geçerli olması, kalış hakkının sürdüğü anlamına gelmez.

Üçüncü satır ise m.11/3‘e bağlanır; her iki şart sağlansa bile giriş sınırda ayrıca değerlendirilir.

Bu nedenle seyahat planlaması yapılırken iki ayrı hesap tutulmalıdır: vizenin takvimi ve kalışın bütçesi.

Planlama tablosu

İkinci satır dosyanın sayısal omurgasıdır; dördüncü satır ise eşik aşılacaksa tek çözümdür.

Üçüncü satır ise planlamaya bir belirsizlik payı koymayı gerektirir.

Dört sorunun tamamı yolculuk öncesinde cevaplanabilir; cevaplanmadığında ortaya çıkan sonuç ise çoğu zaman sınır kapısında ya da çıkışta öğrenilir ve o aşamada düzeltilmesi güçtür.

Kısacası dosyanın tamamı, yolculuktan önce yapılacak tek bir hesaba ve alınacak tek bir karara bağlıdır: kalış bütçesi yetiyor mu, yetmiyorsa ikamet izni süreci başlatıldı mı?

21) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Sayacı sıfırlanır sanmak. Çıkmak geçmiş kalışı silmez.
• Muafiyeti kural dışı sanmak. 90/180 muafiyete de uygulanır.
• Vizeyi giriş garantisi sanmak. Madde mutlak hak sağlamadığını söyler.
• İkamet iznini bekletmek. Altı ayda kullanılmazsa düşer.
• On günlük süreyi kaçırmak. Muafiyet bitince işler.
• Terk süresini kesin sanmak. İhlal edenlere tanınmayabilir.
• Tebligatı önemsememek. İtiraz bilgisi içermek zorundadır.
• Eski rakamlara güvenmek. Tutarlar güncellenir.

22) Kontrol Listesi

• Geriye dönük kalış hesabı yapın.
• Giriş çıkış kayıtlarını toplayın.
• Kalış doksan günü aşacaksa ikamet izni planlayın.
• Altı aylık kullanım süresini takip edin.
• Muafiyet bitişini takvime işleyin.
• Tebligatı saklayın.
• Çıkış İzin Belgesini muhafaza edin.
• Güncel tutarları teyit edin.

İlgili incelemelerimiz: Yabancılar Hukuku Rehberi, insani ikamet izni (6458 m.46) ve idari gözetime alternatif yükümlülükler (6458 m.57/A).

Sıkça Sorulan Sorular

90/180 kuralı hangi maddede yazıyor?

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 11 inci maddesinin birinci fıkrasında.

Kural tam olarak ne diyor?

Vizenin veya vize muafiyetinin Türkiye’de sağladığı kalış süresi, her yüz seksen günde doksan günü geçemez.

Bu kural vizeden muaf olanlara da uygulanır mı?

Evet. Madde hem vizeyi hem vize muafiyetini birlikte sayar.

Ülkeden çıkıp girince sayaç sıfırlanır mı?

Hayır. Ölçüt her yüz seksen günlük dönemdeki toplam kalıştır; çıkmak geçmiş kalışları silmez.

Yılın ilk ve ikinci yarısı ayrı mı sayılır?

Madde böyle bir bölme yapmaz; ifade kayan bir pencereye işaret eder.

Her giriş yeni doksan gün verir mi?

Hayır. Süre toplanarak hesaplanır; hesap geriye dönük yapılmalıdır.

Vizem var, girişim garanti mi?

Hayır. 6458 m.11/3 açıkça “vizeler, Türkiye’ye giriş için mutlak hak sağlamaz” der.

Geçerli vizeye rağmen giriş reddedilebilir mi?

Evet. Vize bir izin değil, giriş için ön koşuldur; giriş sınırda ayrıca denetlenir.

Vizeyi kim verir?

Vizeler konsolosluklarca, istisnai durumlarda ise sınır kapılarının bağlı olduğu valiliklerce verilir.

Vize başvurum ne kadar sürede sonuçlanır?

Konsolosluklara yapılan başvurular doksan gün içinde sonuçlandırılır.

Resen vize verilebilir mi?

Yabancı ülke diplomatlarına büyükelçiliklerce, ülke menfaati görülen yabancılara ise istisnai olarak büyükelçilerce resen vize verilebilir. Bu vizeler harca tabi değildir.

Vize türleri kanunda mı sayılıyor?

Hayır. Vize türlerine ve işlemlerine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.

Doksan günden fazla kalacaksam ne yapmalıyım?

6458 m.19 uyarınca vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur.

İki eşikten hangisi geçerli?

İkisi alternatiftir; hangisi önce dolarsa ikamet izni yükümlülüğü doğar.

İkamet iznimi aldım ama gelmeyi erteledim, sorun olur mu?

Evet. İkamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmadığında geçerliliğini kaybeder.

İkamet izninden kimler muaf?

6458 m.20 uyarınca doksan güne kadar vizeyle veya vizeden muaf gelenler vize süresi boyunca, diplomasi ve konsolosluk memurlarının bildirilen aileleri, uluslararası kuruluş temsilciliklerinde statüleri anlaşmalarla belirlenmiş çalışanlar, anlaşmalarla muaf tutulanlar ve 5901 sayılı Kanunun 28 inci maddesi kapsamındakiler.

Mavi Kart sahipleri ikamet izni almalı mı?

5901 sayılı Kanunun 28 inci maddesi kapsamındakiler ikamet izninden muaf tutulmuştur.

Muafiyetim bitti, ne kadar sürem var?

Türkiye’de kalmaya devam edecekseniz en geç on gün içinde ikamet izni almak üzere valiliklere başvurmakla yükümlüsünüz.

On gün nereden başlar?

Muafiyet sağlayan durumun sona erdiği tarihten; başvurunun sonuçlanma tarihinden değil.

Giriş yasağı bana nasıl tebliğ edilir?

6458 m.10 uyarınca 9 uncu maddenin birinci fıkrası kapsamındakilere Türkiye’ye giriş yapmak üzere geldiklerinde sınır kapılarındaki yetkili makam, ikinci fıkra kapsamındakilere ise valilikler tarafından.

Yasağı sınırda mı öğrenirim?

Bazı hâllerde evet; madde sınır kapısında tebliği açıkça düzenler.

Tebligatta ne yer almak zorunda?

Yabancıların karara karşı itiraz haklarını etkin şekilde nasıl kullanabilecekleri ve süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri.

Bu bilgilendirme yoksa ne olur?

Eksiklik, tebligatın usulüne yönelik bir itiraz dayanağı oluşturabilir.

Sınır dışı kararı alınırsa çıkmak için süre verilir mi?

6458 m.56 uyarınca on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır; sürenin kararda belirtilmesi gerekir.

Herkese süre tanınır mı?

Hayır. Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya yasal çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara veya aldığı tespit edilenlere ve kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara tanınmaz.

Süreyi aşmış olmak bu istisnaya girer mi?

Madde “yasal giriş veya yasal çıkış kurallarını ihlal edenler” ifadesini kullanır; bu nedenle süreyi aşan yabancı bu kolaylıktan yararlanamayabilir.

Çıkış İzin Belgesi nedir?

Türkiye’den çıkış için süre tanınan kişilere verilen belgedir ve süre tanınmasının somut göstergesidir.

Para cezası tutarı kanunda sabit mi?

Hayır. Tutarlar her yıl güncellenir; işlem tarihinde yürürlükte olan düzenlemeye bakılmalıdır.

Giriş yasağı kaç yıl?

Tek bir sabit rakamla ifade edilemez; süre 6458 m.9 kapsamında yasağın dayandığı sebebe göre belirlenir.

En sık yapılan hata nedir?

Ülkeden çıkınca sayacın sıfırlandığını sanmak ve kalış hesabını geriye dönük yapmamak.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.