Gönüllü Geri Dönüş 2026: Kimler Yararlanır, Hangi Destek Verilir, Giriş Yasağı Konur mu? Geri Gönderme Merkezinden Dönüş, Geçici Koruma ve Statü Sonuçları (6458 m.9, 60/A)

Gönüllü geri dönüş, hakkında sınır dışı etme kararı alınmış ya da Türkiye’de kalış hakkı sona ermiş yabancının ülkesine kendi isteğiyle dönmesidir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 7196 sayılı Kanun’la eklenen 60/A maddesine göre, hakkında sınır dışı etme kararı alınmış ve menşe ülkesine gönüllü olarak dönmek isteyen düzensiz göçmenlerden Göç İdaresi Başkanlığının uygun gördüklerine ayni veya nakdi destek sağlanabilir. Gönüllü dönüş kendiliğinden giriş yasağını ortadan kaldırmaz: sınır dışı edilenlere giriş yasağı kural olarak konur, ancak vize veya ikamet süresi dolduğunda tespit edilmeden önce valiliğe başvurarak çıkan ve idari para cezasını ödeyenler ile Türkiye’yi terke davet süresi içinde çıkanlar hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir (m.9/4-5). Geri gönderme merkezinde gönüllü dönüş talep eden yabancı hakkındaki sınır dışı ve idari gözetim kararları sınır kapısında sonlandırılır ve çıkış “gönüllülük temelinde dönüş” veya “gönüllü terk” olarak kaydedilir. Geçici koruma altındakilerin kendi isteğiyle Türkiye’den ayrılması geçici korumayı sona erdirir. Bu yazı gönüllü dönüşün yollarını, desteklerini, giriş yasağı sonuçlarını ve imzadan önce bilinmesi gerekenleri kanun ve yönetmelik hükümleriyle anlatır.

Gönüllü Geri Dönüş Nedir, Kanunda Nerede Düzenlenir?

Gönüllü geri dönüş, 6458 sayılı Kanun’a 6.12.2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanun’la eklenen 60/A maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasına göre hakkında sınır dışı etme kararı alınmış ve menşe ülkesine gönüllü olarak geri dönmek isteyen düzensiz göçmenlerden Göç İdaresi Başkanlığının (Kanun metninde Genel Müdürlük) uygun gördüğü kişilere ayni veya nakdi destek sağlanabilir. İkinci fıkraya göre düzensiz göçmenlerin gönüllü geri dönüşlerine ilişkin çalışmalar uluslararası kuruluşlar, kamu kurum ve kuruluşları ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği hâlinde yürütülebilir.

Maddenin dili iki noktayı açıkça gösterir. Birincisi, 60/A kapsamındaki destek, hakkında sınır dışı etme kararı alınmış kişilere yöneliktir; yani gönüllü geri dönüş, sınır dışı etme sürecinin dışında değil, onun içinde kişiye tanınan bir seçenektir. İkincisi, destek bir hak olarak değil, idarenin uygun görmesine bağlı bir imkân olarak düzenlenmiştir. Kanun “sağlanabilir” ifadesini kullanır.

Gönüllü dönüşü sınır dışı etmeden ayıran şey, çıkışın kişinin kendi talebiyle ve zor kullanılmadan gerçekleşmesidir. Kanun’un 60. maddesine göre sınır dışı etme kararının yerine getirilmesinde geri gönderme merkezlerindeki yabancılar kolluk birimi tarafından sınır kapılarına götürülür. Gönüllü dönüşte ise kişi kendisi dönmeyi talep eder; ancak aşağıda görüleceği gibi bu talep, hakkındaki sınır dışı etme kararının kayıtlardan kendiliğinden silineceği anlamına gelmez.

Gönüllü Dönüşün Yolları

Uygulamada “gönüllü dönüş” ifadesi birbirinden farklı birkaç durumu kapsar. Her durumun dayanağı ve sonuçları ayrıdır. Aşağıdaki tablo bu yolları bir arada gösterir.

Sınır Dışı Etme Kararından Önce: Kendiliğinden Çıkış

Gönüllü dönüşün sonuçları bakımından en elverişli yol, kişinin hakkında işlem başlatılmadan önce harekete geçmesidir. Kanun’un 9. maddesinin dördüncü fıkrasına göre vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumu yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmayabilir.

Bu hüküm, süresi geçmiş bir kişinin yakalanmayı beklemek yerine kendisinin valiliğe başvurmasını teşvik eder. Ancak hüküm “alınmayabilir” ifadesini kullandığından giriş yasağının konulmaması kesin bir sonuç değildir; idari para cezalarının ödenmesi ve ihlal süresinin Bakanlıkça belirlenen sınırları aşmaması gerekir. Vize ve ikamet ihlallerinin sonuçları için Vize ve Vize İhlali yazımıza bakabilirsiniz.

Kanun’un 56. maddesine göre de sınır dışı etme kararı alınanlara, kararda belirtilmek kaydıyla, Türkiye’yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır ve bu kişilere harca tabi olmayan Çıkış İzin Belgesi verilir. Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara ve kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz. 9. maddenin beşinci fıkrasına göre Türkiye’yi terke davet edilenlerden süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir.

İdari Gözetim ve Geri Gönderme Merkezinden Gönüllü Dönüş

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik, sınır dışı edileceklerin gönüllü geri dönüş taleplerini ayrıca düzenler. Buna göre hakkında idari gözetim kararı alınan yabancılardan ülkelerine veya üçüncü bir ülkeye gönüllü geri dönüş talebi olanlar, seyahatlerine engel bir durumları yoksa geri gönderme merkezlerine sevk edilmeden ve Kanun’un 53. maddesindeki süreye bağlı kalınmadan doğrudan ülkelerine veya istedikleri üçüncü ülkeye gönderilebilir. Geri gönderme merkezindeyken gönüllü geri dönüş talebinde bulunan yabancılar il müdürlüğünün koordinasyonunda genel kolluk tarafından sınır kapısına götürülür; haklarındaki sınır dışı ve idari gözetim kararları sınır kapısına intikal edildiğinde sonlandırılır ve çıkış işlemleri “gönüllülük temelinde dönüş” veya “gönüllü terk” olarak kayıtlara geçirilir.

Aynı Yönetmelik, yabancının gönüllü geri dönüş desteğine başvurmasını, idari gözetimin devamında zaruret görülmeyebilecek hâller arasında sayar. Kanun’un 57. maddesinin dördüncü fıkrasına göre idari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı her ay değerlendirilir ve zaruret görülmeyen yabancılar için gözetim derhâl sonlandırılır. Bu nedenle gönüllü dönüş talebi, kişinin dönüş hazırlıkları sürerken geri gönderme merkezinden çıkarılarak alternatif yükümlülüklere tabi tutulması talebinin de dayanağı olabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, Uygulama Yönetmeliği’nin 53. maddedeki süreye bağlı kalınmadan gönderme imkânı tanımasıdır. Kanun’un 53. maddesinin üçüncü fıkrasına göre yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez. Gönüllü dönüş talebi bu rızanın kendisidir; kişi talepte bulunduğunda yedi günlük dava süresinin ve dava süresince sınır dışı edilmeme güvencesinin dışına çıkmayı kabul etmiş olur. Bu nedenle talebin bilerek ve sonuçları anlaşılarak verilmesi hayati önemdedir.

Geri Dönüş Danışmanlığı ve 60/A Desteği

İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik’in 12. maddesine göre geri dönüş danışmanlığı, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancının menşe ülkesiyle ilgili doğru bilgi ve belgelerin tespit edilmesi, ülkesine veya üçüncü bir ülkeye çıkışı sürecinde hak ve yükümlülükleri hakkında bilgilendirilmesi, ülke temsilciliğiyle iş birliği yapması ve gönüllü olarak dönmesi için teşvik edilmesi amacıyla uygulanır. Danışman yoluyla çıkışı sağlanan yabancıya Kanun’un 60/A maddesinin birinci fıkrası kapsamında destek sağlanabilir.

Yönetmelik bu süreçte üç güvence öngörür: Kanun’un 4. maddesindeki geri gönderme yasağı saklıdır; yabancıya hak ve yükümlülükleri yazılı olarak tebliğ edilir; ancak danışmanlık kapsamında ülkeden çıkışı sağlanan yabancılar hakkında durumuna uygun tahdit veri girişi yapılır (m.12/3-5). Yani danışmanlık yoluyla yapılan dönüş de kayıt bırakır. Danışmanla iki kez görüşmeye gelmemek ise idari gözetim sebebidir (m.21/1-ç). Alternatif yükümlülükler için İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler yazımıza bakabilirsiniz.

Gönüllü dönüşün diğer yükümlülüklere etkisi de Yönetmelikte düzenlenmiştir. Yabancının gönüllü geri dönüş yapması alternatif yükümlülükleri sona erdirir (m.20/2-b); elektronik kelepçe gönüllü geri dönüş hâlinde çıkarılır (m.17/10-b); teminat yatırmış yabancının ülkeden çıkış yaptığının tespit edilmesi hâlinde teminat bildirdiği hesaba faizsiz olarak iade edilir (m.14/7).

Hangi Destekler Sağlanabilir?

Kanun’un 60/A maddesi desteğin türünü “ayni veya nakdi” olarak belirtir; desteğin miktarı ve kapsamı Kanunda gösterilmemiştir. Destek, Göç İdaresi Başkanlığının uygun görmesine bağlıdır ve uluslararası kuruluşlar, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği hâlinde sağlanabilir. Desteğin kapsamı, uygulanan programa ve kişinin durumuna göre değişebileceğinden, başvuru sırasında yazılı bilgi istenmelidir.

Seyahat masrafları bakımından Kanun’un 60. maddesinin üçüncü fıkrası genel kuralı koyar: sınır dışı edilecek yabancıların seyahat masrafları kendilerince karşılanır. Yabancının parası masrafların tamamına yetiyorsa masraflar bu paradan karşılanır ve artan tutar kendisine bırakılır; hiç parası yoksa masrafların tamamı idarece karşılanır; parası yetmiyorsa masraflar idarece karşılanır, temel gereksinimlerine yetecek tutar kendisine bırakılır ve artan kısım Hazineye gelir kaydedilir. Masraflar geri ödenmediği sürece yabancının Türkiye’ye girişine izin verilmeyebilir (m.60/3-ç). Bu son kural, gönüllü dönüşten sonra Türkiye’ye yeniden gelmek isteyen kişi bakımından önemlidir.

Giriş Yasağı ve Tahdit Kaydı: Gerçek Durum

Gönüllü dönüşle ilgili en yaygın yanlış bilgi, gönüllü dönüşün hiçbir kayıt bırakmadığı ve giriş yasağına yol açmadığıdır. Kanun bunu böyle düzenlemez. 9. maddenin ikinci fıkrasına göre Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıların Türkiye’ye girişi, Göç İdaresi Başkanlığı veya valilikler tarafından yasaklanır. Üçüncü fıkraya göre giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre en fazla on yıl daha artırılabilir.

Kanun, gönüllü davranışı ödüllendiren iki istisna öngörür ve ikisi de takdire bağlıdır: süresi dolan ve tespit edilmeden önce çıkış için valiliğe başvuran kişi, idari para cezasını ödemiş ve ihlal süresini aşmamışsa (m.9/4) ve Türkiye’yi terke davet edilip süresinde çıkan kişi (m.9/5) hakkında giriş yasağı kararı “alınmayabilir”. Geri gönderme merkezinden gönüllü dönüşte çıkışın “gönüllülük temelinde dönüş” veya “gönüllü terk” olarak kaydedilmesi, sınır dışı etme yoluyla çıkıştan farklı bir kayıttır; geri dönüş danışmanlığıyla çıkanlar hakkında ise durumuna uygun tahdit veri girişi yapılır.

Giriş yasağı konulmuş olsa bile yol kapanmış değildir. 9. maddenin altıncı fıkrasına göre Göç İdaresi Başkanlığı giriş yasağını kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye’ye girişine izin verebilir. Yedinci fıkraya göre idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle yabancıların ülkeye kabulü ön izin şartına bağlanabilir. Dönüşten önce ödenmemiş idari para cezalarının ve borçların kapatılması, ileride Türkiye’ye yeniden gelişi kolaylaştırır. Tahdit kodlarının öğrenilmesi ve kaldırılması için Giriş Yasağı ve Tahdit Kodları yazımıza bakabilirsiniz.

Gönüllülük Gerçek Olmalı: İmzadan Önce

Gönüllü dönüşün hukuki değeri, kişinin gerçekten gönüllü olmasına bağlıdır. Geri gönderme merkezinde, kişinin anlamadığı bir dilde, sonuçları açıklanmadan imzalatılan bir “gönüllü dönüş formu” bu niteliği taşımaz. Geri gönderme merkezlerine ilişkin 2014 tarihli Yönetmelik, yapılacak işlemlerde ilgililerin bilgilendirilmesini merkezlerin çalışma esasları arasında sayar ve tercümanlık ile rehberlik hizmetlerinin sağlanmasını merkez müdürlüğünün görevleri arasında gösterir. Geri dönüş danışmanlığında da hak ve yükümlülüklerin yazılı olarak tebliğ edilmesi öngörülmüştür.

Kişi imzadan önce şu soruların cevabını bilmelidir: Ülkesine dönmesi hâlinde hayatı veya özgürlüğü tehlikeye girecek mi? Hakkında 55. madde kapsamında sınır dışı etme kararı alınamayacak bir durum var mı? Sınır dışı etme kararına karşı dava açma süresi geçti mi, dava açtıysa dava hangi aşamada? Türkiye’de eşi, çocuğu veya ikamet izni olan yakınları var mı? Giriş yasağı konulursa bu aile bağlarını nasıl etkiler? Bu soruların herhangi birinin cevabı belirsizse, imzadan önce avukatla görüşülmelidir. Merkezde kalan kişiye avukat ve noterle görüşme imkânı sağlanır (m.59/1-b); bu hak için Geri Gönderme Merkezinde Haklar yazımıza bakabilirsiniz.

Geri gönderme yasağı gönüllü dönüşte de geçerlidir. Kanun’un 4. maddesine göre Kanun kapsamındaki hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti ya da siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez. Bu tehlike bulunan kişi bakımından gönüllü dönüş yerine uluslararası koruma başvurusu ve 55. madde değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için Geri Gönderme Yasağı ve Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar yazılarımıza bakabilirsiniz.

Gönüllü dönüş talebinin baskı altında alındığı ileri sürülüyorsa, bu durum tarih, yer ve kişiler belirtilerek yazılı hâle getirilmeli, avukata bildirilmeli ve gerekirse idari gözetime karşı sulh ceza hâkimine yapılacak başvuruda ileri sürülmelidir (m.57/6). Özgürlüğünden mahrum bırakılan kişilerin başvurularını inceleyen Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumuna da başvurulabilir (6701 sayılı Kanun m.9).

Geçici Koruma Altındakiler

Geçici koruma, Kanun’un 91. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan Geçici Koruma Yönetmeliği ile düzenlenir. Yönetmeliğin 42. maddesine göre geçici koruma kapsamındaki yabancılardan gönüllü olarak ülkesine dönüş yapacaklara gerekli kolaylık gösterilir ve imkânlar ölçüsünde destek sağlanabilir; gönüllü geri dönüş işlemlerinin usul ve esasları ile sağlanabilecek yardımlar Göç İdaresi Başkanlığınca belirlenir ve valilikler tarafından uygulanır.

Yönetmeliğin 12. maddesine göre geçici korunanın kendi isteğiyle Türkiye’den ayrılması, geçici korumayı bireysel olarak sona erdirir. 13. maddeye göre geçici koruma uygulamasının devam ettiği süre içinde koruması sona eren yabancının tekrar sınırlara gelmesi hâlinde geçici koruma hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağına Göç İdaresi Başkanlığı bireysel olarak karar verir. Yani dönüş yapan kişinin yeniden geldiğinde aynı statüye kavuşacağının bir güvencesi yoktur. Geçici koruma altındaki kişi, özellikle Türkiye’de kalan eşi veya çocukları varsa, dönüş kararını bu sonuçları bilerek vermelidir. Ayrıntılar için Geçici Koruma Statüsü yazımıza bakabilirsiniz.

Uluslararası Koruma Başvuru ve Statü Sahipleri

Uluslararası koruma başvurusu değerlendirilen kişi gönüllü dönüş için başvurusunu yazılı olarak geri çektiğini beyan ederse, başvurusu geri çekilmiş kabul edilerek değerlendirme durdurulur (6458 m.77/1-a). Mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsü sahibi kişinin terk ettiği veya zulüm korkusuyla dışında bulunduğu ülkeye kendi isteğiyle tekrar dönmesi ya da kendi isteğiyle Türkiye’den ayrılması da statünün sona erme sebepleri arasındadır (m.85/1-ç ve f). Statü sahibinin dönüşü bu nedenle yalnızca bir seyahat değil, Türkiye’deki hukuki statüsünün sona ermesi anlamına gelir. Ayrıntılar için Uluslararası Koruma yazımıza bakabilirsiniz.

Gönüllü Dönüş Talep Dilekçesi Örneği

Gönüllü dönüş talebinin yazılı yapılması, hem talebin gerçekten kişiye ait olduğunu hem de giriş yasağı ve kayıt bakımından ileri sürülen hususların dosyaya girdiğini gösterir. Aşağıdaki metin, vize veya ikamet süresi dolmuş ve hakkında henüz işlem yapılmamış bir yabancının valiliğe vereceği dilekçe için kısa bir örnektir; geri gönderme merkezinde kalan kişi aynı dilekçeyi merkez yönetimine de verebilir.

Dönüşten Sonra Türkiye’ye Yeniden Gelmek

Gönüllü dönüş yapan kişinin ileride Türkiye’ye yeniden gelip gelemeyeceği, hakkında giriş yasağı konulup konulmadığına, varsa yasağın süresine ve ödenmemiş borcu bulunup bulunmadığına bağlıdır. Bu nedenle dönüşten önce kişinin kendi kayıtlarını öğrenmesi ve dönüşten sonra yeniden vize başvurusu yapmadan önce giriş yasağının bulunup bulunmadığını kontrol etmesi gerekir.

Giriş yasağı konulmuş kişi, Türkiye’de yaşayan eşi, çocuğu veya devam eden bir davası gibi gerekçelerle yasağın kaldırılmasını ya da belirli bir süre için girişine izin verilmesini Göç İdaresi Başkanlığından isteyebilir (m.9/6). Talebin reddi hâlinde idari yargı yolu açıktır. Gönüllü dönüş sırasında idari para cezalarının ve kamu borçlarının kapatılması, ileride ön izin şartıyla karşılaşma ihtimalini azaltır.

Türkiye’deki İşlerin Kapatılması

Gönüllü dönüş kararı verildiğinde Türkiye’de takip edilmesi gereken işler kalabilir: ödenmemiş ücret veya işçilik alacakları, kira depozitosu, banka hesapları, açılmış davalar veya icra takipleri, araç ve taşınmaz işlemleri. Kişinin Türkiye’den ayrılması bu hakları ortadan kaldırmaz; ancak takibi zorlaşır. Bu nedenle dönüşten önce bir avukata noterden vekâletname verilmesi önerilir. Geri gönderme merkezinde kalan kişinin notere erişimi Kanun’la güvence altına alınmıştır (m.59/1-b). Vekâletname dönüşten sonra yurt dışındaki Türk konsolosluğunda da düzenlenebilir.

Ödenmemiş idari para cezaları ve kamu alacakları, giriş için ön izin şartına bağlanma sebebi olabileceğinden (m.9/7), bunların dönüşten önce ödenmesi ileride Türkiye’ye gelişi kolaylaştırır. Sınır dışı etme kararına karşı açılmış bir dava varsa, dönüşün davaya etkisi avukatla birlikte değerlendirilmelidir; kişinin rızasıyla çıkış yapması, dava süresince sınır dışı edilmeme güvencesinden vazgeçmesi anlamına gelir.

Kontrol Listesi

1. Ülkenize dönmeniz hâlinde hayatınız veya özgürlüğünüz bakımından bir tehlike olup olmadığını değerlendirin; varsa gönüllü dönüş yerine koruma başvurusunu ve 55. maddeyi konuşun (m.4, m.55).
2. Hakkınızda sınır dışı etme kararı alınıp alınmadığını, alındıysa tebliğ tarihini ve dava süresini öğrenin (m.53/3).
3. Türkiye’yi terk için süre tanındıysa bu süre içinde çıkın; giriş yasağı alınmamasının şartlarından biridir (m.56, m.9/5).
4. Vize veya ikamet süreniz dolduysa, tespit edilmeden önce valiliğe başvurun ve idari para cezasını ödeyin (m.9/4).
5. Sağlanabilecek destek ve yapılacak kayıt hakkında yazılı bilgi isteyin (m.60/A; Alternatif Yükümlülükler Yönetmeliği m.12/4).
6. Anlamadığınız dilde hiçbir formu imzalamayın; tercüman isteyin.
7. Türkiye’deki alacaklarınız ve işleriniz için avukata vekâletname verin.
8. Geçici veya uluslararası koruma statünüz varsa dönüşün statünüzü sona erdireceğini bilin.

Dönüş kararından önce sonuçların değerlendirilmesi için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Gönüllü dönüşün hiçbir koşulda giriş yasağına yol açmayacağını düşünmek. Kanun giriş yasağının konulmamasını belirli şartlara ve idarenin takdirine bağlar (m.9/4-5).
• Terk süresi içinde çıkmayıp süreyi geçirmek; bu hem giriş yasağı ihtimalini hem de idari para cezasını artırır (m.102/1-c).
• Ödenmemiş idari para cezalarını bırakıp çıkmak; giriş ön izin şartına bağlanabilir (m.9/7).
• Geri gönderme merkezinde içeriği anlaşılmayan bir formu imzalamak.
• Ülkesinde tehlike bulunan kişinin koruma başvurusu yapmadan gönüllü dönüşü kabul etmesi.
• Geçici koruma veya uluslararası koruma statüsünün dönüşle sona ereceğini bilmemek.
• Sınır dışı etme kararına karşı açılan davayı ve Türkiye’deki alacakları takipsiz bırakmak.

Sıkça Sorulan Sorular

Gönüllü geri dönüş nedir?

Hakkında sınır dışı etme kararı alınmış veya Türkiye’de kalış hakkı sona ermiş yabancının ülkesine kendi isteğiyle dönmesidir. Kanun, gönüllü dönmek isteyen düzensiz göçmenlerden Göç İdaresi Başkanlığının uygun gördüklerine ayni veya nakdi destek sağlanabileceğini düzenler (6458 m.60/A).

Gönüllü dönüşte giriş yasağı konur mu?

Duruma göre değişir. Sınır dışı edilenlere giriş yasağı kural olarak konur (m.9/2). Süresi dolduğunda tespit edilmeden önce valiliğe başvurup cezasını ödeyenler ve terk süresi içinde çıkanlar hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir (m.9/4-5).

Gönüllü dönüşle sınır dışı edilmenin farkı nedir?

Sınır dışı etmede çıkış idarenin kararıyla ve kolluk eşliğinde yapılır. Gönüllü dönüşte kişi kendisi talep eder, ayni veya nakdi destek sağlanabilir ve geri gönderme merkezinden dönüşte çıkış “gönüllülük temelinde dönüş” veya “gönüllü terk” olarak kaydedilir.

Geri gönderme merkezindeyken gönüllü dönüş talep edebilir miyim?

Evet. Bu durumda il müdürlüğünün koordinasyonunda sınır kapısına götürülürsünüz ve hakkınızdaki sınır dışı ve idari gözetim kararları sınır kapısında sonlandırılır.

Önüme konan gönüllü dönüş formunu imzalamak zorunda mıyım?

Hayır. Gönüllü dönüş kişinin kendi talebine dayanır. İçeriğini anlamadığınız bir formu imzalamayın; tercüman ve avukatla görüşme isteyin (6458 m.59/1-b).

Gönüllü dönüşte hangi destekler sağlanır?

Kanun ayni veya nakdi destek sağlanabileceğini belirtir (m.60/A); desteğin kapsamı programa ve kişinin durumuna göre değişir. Seyahat masrafları ise m.60/3’teki kurallara göre karşılanır.

Sınır dışı kararına dava açtım, gönüllü dönersem ne olur?

Kanun dava süresince sınır dışı edilmeme güvencesini yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla tanır (m.53/3). Gönüllü dönüş bu rızadır; davanın akıbeti ve hukuki yarar avukatla birlikte değerlendirilmelidir.

Geçici koruma altındayım, dönersem tekrar gelebilir miyim?

Kendi isteğiyle Türkiye’den ayrılmak geçici korumayı sona erdirir. Tekrar gelişte geçici koruma hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağına Göç İdaresi Başkanlığı bireysel olarak karar verir (Geçici Koruma Yönetmeliği m.12-13).

Uluslararası koruma başvurum varken dönersem ne olur?

Başvurunun yazılı olarak geri çekilmesi hâlinde başvuru geri çekilmiş kabul edilir ve değerlendirme durdurulur (m.77/1-a). Statü sahibinin kendi isteğiyle ülkesine dönmesi veya Türkiye’den ayrılması statüyü sona erdirir (m.85/1).

Giriş yasağı konulduysa kaldırılabilir mi?

Evet. Göç İdaresi Başkanlığı giriş yasağını kaldırabilir veya yasak saklı kalmak kaydıyla belirli bir süre için girişe izin verebilir (m.9/6). Yasağa karşı dava yolu da açıktır.

Türkiye’deki alacaklarımı dönüşten sonra nasıl takip ederim?

Dönüşten önce bir avukata noterden vekâletname verilmesi önerilir; vekâletname yurt dışındaki Türk konsolosluğunda da düzenlenebilir. Geri gönderme merkezinde kalan kişinin notere erişimi Kanun’la güvence altındadır (m.59/1-b).

Gönüllü dönüş idari gözetimi sona erdirir mi?

Merkezden gönüllü dönüşte idari gözetim kararı sınır kapısında sonlandırılır. Gönüllü geri dönüş desteğine başvurmak, idari gözetimin devamında zaruret görülmeyebilecek hâller arasında da sayılmıştır; alternatif yükümlülükler de gönüllü dönüşle sona erer (Alternatif Yükümlülükler Yönetmeliği m.20/2-b).

İlgili Rehberler

• Yabancılar Hukuku Rehberi (küme rehberi)
• Deport Kararına İtiraz: 7 Günlük Süre ve Haklar
• Sınır Dışı Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği
• Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar (6458 m.55)
• Giriş Yasağı ve Tahdit Kodları
• Vize ve Vize İhlali
• İdari Gözetim ve Geri Gönderme Merkezleri
• Geri Gönderme Merkezinde Haklar
• İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler
• Geri Gönderme Yasağı (6458 m.4)
• Geçici Koruma Statüsü
• Uluslararası Koruma: Mülteci, Şartlı Mülteci ve İkincil Koruma
• Yabancılar Hukuku Davaları