Sınır Dışı (Deport) Kararı ve İtiraz: 7 Günlük Süre, Durdurma Etkisi ve Haklar

Sınır dışı etme kararı tek başına gelmez. Yanında üç ayrı hukuki sonuç doğar: Türkiye’yi terke davet, giriş yasağı ve çoğu zaman idari gözetim. Her birinin dayanağı, süresi ve itiraz yolu farklıdır.

Bu yazı konuyu madde numaralarıyla ele alır: 6458 m.56 terke davet, m.9 giriş yasağı ve kaldırılması, m.10 tebliğ, m.57 idari gözetim, m.57/A alternatif yükümlülükler.

Kararın kendisine ve yedi günlük itiraza ilişkin ayrıntı için sınır dışı etme ve uluslararası koruma incelememize bakabilirsiniz.

1) Üç Ayrı Sonuç

Tablodaki en kritik ayrım dördüncü satırdadır: idari gözetime karşı gidilecek merci idare mahkemesi değil, sulh ceza hâkimliğidir.

Bu nedenle iki başvurunun ayrı ayrı yapılması gerekir; birinin yapılması diğerinin yerine geçmez.

2) Türkiye’yi Terke Davet (m.56)

Sınır dışı etme kararı alınanlara, sınır dışı etme kararında belirtilmek kaydıyla, Türkiye’yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır.

İkinci satır bir usul şartıdır: süre tanınması, sınır dışı etme kararında gösterilmelidir.

Dördüncü satır sıkça bilinmez: Çıkış İzin Belgesi için ayrıca bir bedel istenmez. Buna karşılık vize ve ikamet harçlarına ilişkin yükümlülükler ortadan kalkmaz.

Kimlere süre tanınmaz?

Bu beş hâl sınırlı sayıdadır; bunların dışında kalan hâllerde süre tanınması kuraldır.

Kararda süre tanınmamışsa, hangi bende dayanıldığının gerekçede gösterilmesi beklenir; gösterilmemesi denetim bakımından eksikliktir.

3) En Değerli Kural: Süresinde Çıkış

56 ncı madde uyarınca Türkiye’yi terke davet edilenlerden, süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir.

Bu hüküm pratikte çok değerlidir: tanınan süre içinde çıkış yapmak, ileride beş yıla kadar uzayabilecek bir giriş yasağını önleyebilir.

Hükmün “alınmayabilir” biçiminde kurulduğuna dikkat edilmelidir: sonuç kendiliğinden doğmaz, bir takdir içerir. Yine de süresinde çıkış, bu takdirin lehe kullanılması için tek somut zemindir.

4) Giriş Yasağı (m.9)

Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıların Türkiye’ye girişi, Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır.

İkinci satır önemlidir: sınır dışı edilenler bakımından hüküm bağlı yetki kurar.

Dördüncü satırdaki artırım ise istisnaidır ve “ciddi tehdit” ölçütüne bağlanmıştır; bu ölçütün somut olarak gösterilmesi gerekir.

Yasak alınmayabilecek hâl

Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla, Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmayabilir.

Bu fıkra 6/12/2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanunun 71 inci maddesiyle değiştirilmiştir.

Birinci satır belirleyicidir: başvurunun tespitten önce yapılmış olması aranır. Yakalandıktan sonra yapılan başvuru bu fıkradan yararlanmayı sağlamaz.

Vize veya ikamet süresi aşılmışsa, beklemek yerine kendiliğinden valiliğe başvurmak hukuken daha lehe bir sonuç doğurabilir.

5) Giriş Yasağının Kaldırılması (m.9/6)

Genel Müdürlük, giriş yasağını kaldırabilir veya giriş yasağı saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye’ye girişine izin verebilir.

Bu fıkra çoğu zaman gözden kaçar ve giriş yasağı değiştirilemez sanılır. Oysa Kanun iki ayrı imkân öngörmüştür.

İkinci satır özellikle değerlidir: tedavi, dava takibi, aile ziyareti gibi hâllerde yasak tümüyle kaldırılmadan süreli giriş izni talep edilebilir.

6) Tebliğ ve Bilgilendirme (m.10)

Tebligatta, yabancıların karara karşı itiraz haklarını etkin şekilde nasıl kullanabilecekleri ve bu süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri de yer alır.

Bu cümle önemli bir usul güvencesidir: tebligat yalnızca kararı bildirmekle yetinemez, itiraz yolunu da göstermek zorundadır.

Bu bilgilendirmenin yapılmamış olması, süre tartışmalarında ileri sürülebilecek bir eksikliktir.

7) Tahdit Kodları

Dördüncü satır yöntemi belirler: koda değil, kodun dayandığı karara karşı hukuki yol izlenir.

Bu nedenle ilk yapılması gereken, kaydın hangi işleme dayandığının ve o işleme karşı hangi süre içinde başvurulabileceğinin tespitidir.

8) İdari Gözetim (m.57)

Kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.

Dördüncü satır uzatmanın sebebe bağlı olduğunu gösterir: uzatma otomatik değildir, yabancının iş birliği yapmaması ya da belge vermemesine dayanmalıdır.

Altıncı satır ise sıkça atlanır: aylık değerlendirme için otuz günün dolması şart değildir; gerek görüldüğünde daha erken değerlendirme yapılabilir.

Sulh ceza hâkimliğine başvuru

Üçüncü satır beklentiyi düzeltir: başvuru yapılması gözetimi kendiliğinden sona erdirmez.

Buna karşılık gözetimin şartları ortadan kalktığında yeniden başvurulabilir; başvuru için bir kereye mahsus sınır öngörülmemiştir.

9) İdari Gözetime Alternatif (m.57/A)

Kanun, gözetim yerine uygulanabilecek yükümlülükler öngörmüştür.

Bu düzenlemenin pratik değeri şudur: idari gözetim kararı verilmesi hâlinde, alternatif yükümlülüklerin neden yeterli görülmediği tartışılabilir.

Kanun iki seçeneği yan yana koyduğundan, ağır olanın tercihi gerekçe gerektirir.

10) İlk Kırk Sekiz Saatte Yapılacaklar

Sürecin en kritik bölümü, kararın tebliğini izleyen ilk günlerdir.

Üçüncü satır sıkça atlanır: sınır dışı etme kararı ile idari gözetim kararı ayrı belgelerdir ve her ikisinin de örneği istenmelidir.

Beşinci satır savunmanın temelidir: karara hangi hâl gerekçe gösterilmişse, itiraz da o hâle odaklanmalıdır.

Toplanacak belgeler

• Pasaport ve kimlik belgeleri,
• İkamet izni veya başvuru kayıtları,
• Giriş ve çıkış kayıtları,
• Aile bağlarını gösteren belgeler,
• Sağlık raporları,
• Çalışma ve gelir belgeleri,
• Varsa uluslararası koruma başvuru kaydı,
• İdari para cezası ödeme belgeleri.

Sekizinci madde giriş yasağı bakımından doğrudan önem taşır: m.9/4’ün aradığı şartlardan biri idari para cezalarının ödenmiş olmasıdır.

Dördüncü ve beşinci maddeler ise takdir yetkisinin lehe kullanılmasında ileri sürülebilecek unsurlardır.

11) Giriş Yasağının Sonuçları

Beşinci satır önemli bir hatırlatmadır: Türkiye’de bulunamamak, Türkiye’deki davaların takip edilemeyeceği anlamına gelmez; vekâletle takip mümkündür.

Üçüncü satırdaki hâllerde ise m.9/6 kapsamında süreli giriş izni talebi değerlendirilebilir.

Yasağın kaldırılması talebi

Dördüncü satır talebin kabulünde belirleyicidir: yasağın gerekçesi ortadan kalkmamışsa, yalnızca mağduriyet anlatımı yeterli olmayabilir.

Beşinci satırdaki gerekçeler ise özellikle süreli izin talebinde işlevseldir.

12) İki Süreç Birlikte Yürür

İki sürecin sonuçları da farklıdır: birincisi sınır dışı edilmeyi, ikincisi özgürlükten yoksun bırakılmayı konu alır.

Bu nedenle idari gözetime yapılan başvuru reddedilse dahi sınır dışı etme kararına karşı açılan dava sürebilir; tersi de geçerlidir.

Hangi sırayla?

• Önce yedi günlük süreyi güvenceye alın,
• Ardından idari gözetim başvurusunu hazırlayın,
• Terke davet imkânını değerlendirin,
• Giriş yasağı için ayrı yol izleyin,
• Her başvurunun kaydını tutun.

Birinci madde önceliklidir: yedi günlük süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında telafisi güçtür.

Üçüncü madde ise stratejik bir tercih gerektirir: terke davet imkânından yararlanmak, giriş yasağının hiç doğmamasını sağlayabilir; ancak bu, karara karşı dava açma hakkından vazgeçmek anlamına gelmez.

13) Sulh Ceza Başvurusunun Kurgusu

İdari gözetime karşı yapılacak başvuru, sınır dışı davasından farklı bir zemine oturur.

Dördüncü satır maddenin lafzından doğar: Kanun, gözetimin devamında zaruret olup olmadığının düzenli değerlendirilmesini emreder.

Beşinci satır ise en güçlü argümandır: Kanun idari gözetim ile alternatif yükümlülükleri yan yana düzenlediğinden, daha ağır olanın neden tercih edildiği sorulabilir.

Sabit adres neden önemli?

Dördüncü satır uzatma tartışmasında doğrudan işlev görür: uzatmanın sebebi iş birliği yapılmaması olduğundan, belge ibrazının belgelenmesi uzatmaya karşı savunma oluşturur.

Bu nedenle kuruma sunulan her belgenin tarihli bir kaydı alınmalıdır.

14) Gönüllü Çıkış ile Zorla Çıkarma

Beşinci satır iki yol arasındaki en büyük farktır ve karar verirken tartılması gereken asıl husustur.

Dördüncü satır ise pratik sonucu gösterir: gönüllü çıkış yolu, geri gönderme merkezinde tutulmayı da önleyebilir.

Tercih yaparken

• Sınır dışı kararının hukuka uygunluğu,
• Türkiye’de kalmayı gerektiren hukuki menfaat,
• Giriş yasağı riski,
• İdari gözetim ihtimali,
• Uluslararası koruma talebi olup olmadığı,
• Aile ve sağlık durumu.

Beşinci madde ayrı bir değerlendirme gerektirir: uluslararası koruma talebi bulunan hâllerde süreç farklı işler ve bu konuda sınır dışı etme ve uluslararası koruma incelememize bakılmalıdır.

Özet

Üçüncü ve beşinci satırlar bu yazının en pratik iki bilgisidir: süresinde çıkış yasağı önleyebilir, doğmuş bir yasak ise kaldırılabilir.

15) Kararın Denetiminde Bakılacak Unsurlar

Sınır dışı kararına karşı açılacak davada, kararın hangi noktalardan denetleneceği bellidir.

İkinci satır bu yazının konusuyla doğrudan bağlantılıdır: Kanun, tebligatta itiraz haklarının nasıl kullanılacağının gösterilmesini arar.

Üçüncü satır ise davanın çekirdeğidir: karara hangi hâl gerekçe gösterilmişse, o hâlin somut delillerle ortaya konması beklenir.

Gerekçesiz kararlar

Üçüncü satır özellikle önemlidir: beş yılı aşan bir yasak için Kanun “ciddi tehdit” ölçütü arar; bu ölçütün kararda gösterilmesi beklenir.

Dördüncü satır ise gözetim kararları bakımından standart bir itiraz noktasıdır.

16) Süre ve Sayı Haritası

Birinci satırdaki süre hak düşürücüdür ve diğer tüm başvurulardan önce güvenceye alınmalıdır.

Yedinci satır ise takip gerektirir: aylık değerlendirmeler yapılmıyorsa, bu husus sulh ceza başvurusunda ileri sürülebilir.

Son hatırlatma

Deport süreci tek bir karardan değil, birbirine bağlı ama ayrı kararlardan oluşur.

Her karara karşı kendi mercii ve kendi süresi içinde başvurulması gerekir; bir başvuru diğerinin yerine geçmez.

En pratik iki tavsiye şudur: yedi günlük süreyi öncelikle güvenceye alın ve terke davet imkânı tanınmışsa, süresinde çıkışın giriş yasağını önleyebileceğini hesaba katın.

17) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Tek başvuruyla yetinmek. Sınır dışı ve idari gözetim ayrı mercilere gider.
• Terke davet süresini kullanmamak. Süresinde çıkış yasağı önleyebilir.
• Yakalanmayı beklemek. Tespitten önce başvuru lehe sonuç doğurur.
• Giriş yasağını değişmez sanmak. Kaldırma ve süreli izin mümkündür.
• Koda karşı başvurmaya çalışmak. Dayanak işleme gidilir.
• Uzatmayı otomatik saymak. Sebebe bağlıdır.
• Aylık değerlendirmeyi beklemek. Erken değerlendirme istenebilir.
• Alternatifi gündeme getirmemek. m.57/A tartışılabilir.

18) Kontrol Listesi

• Kararın tebliğ tarihini kaydedin.
• Terke davet süresi tanınmış mı bakın.
• Çıkış İzin Belgesini talep edin.
• Giriş yasağı süresini öğrenin.
• İdari gözetim kararını ayrıca inceleyin.
• Sulh ceza hâkimliğine başvuruyu değerlendirin.
• Aylık değerlendirmeleri takip edin.
• Gerekiyorsa yasağın kaldırılmasını talep edin.

Yabancılar hukukunun diğer başlıkları için sınır dışı etme ve uluslararası koruma, yabancı olarak uyuşturucu suçundan yargılanma ve sınır dışı ile dar mükellefiyet ve yabancıların vergilendirilmesi incelemelerimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sınır dışı kararıyla birlikte hangi sonuçlar doğar?

Üç ayrı hukuki sonuç gündeme gelir: 6458 m.56 uyarınca Türkiye’yi terke davet, m.9 uyarınca giriş yasağı ve çoğu zaman m.57 uyarınca idari gözetim.

Bunların itiraz yolları aynı mı?

Hayır. Sınır dışı etme kararına idare mahkemesinde yedi gün içinde itiraz edilir; idari gözetim kararına ise sulh ceza hâkimliğine başvurulur.

Tek başvuru yeterli mi?

Hayır. İki başvurunun ayrı ayrı yapılması gerekir; birinin yapılması diğerinin yerine geçmez.

Türkiye’yi terke davet nedir?

6458 m.56 uyarınca sınır dışı etme kararı alınanlara, kararda belirtilmek kaydıyla Türkiye’yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınmasıdır.

Süre tanınması kararda gösterilmeli mi?

Evet. Madde metni “sınır dışı etme kararında belirtilmek kaydıyla” demektedir; bu bir usul şartıdır.

Çıkış İzin Belgesi nedir?

Türkiye’den çıkış için süre tanınan kişilere verilen belgedir. Bu belge hiçbir harca tabi değildir.

Harçlardan tamamen muaf mıyım?

Hayır. Belge harca tabi olmamakla birlikte vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarına ilişkin yükümlülükler saklıdır.

Kimlere terke davet süresi tanınmaz?

Kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya yasal çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara veya aldığı tespit edilenlere ve kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara.

Bu hâller genişletilebilir mi?

Madde bu beş hâli sınırlı biçimde saymıştır; bunların dışında kalan hâllerde süre tanınması kuraldır.

Süresinde çıkarsam giriş yasağı gelir mi?

6458 m.9/5 uyarınca, 56 ncı madde kapsamında terke davet edilenlerden süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir.

Bu sonuç kesin mi?

Hüküm “alınmayabilir” biçiminde kurulmuştur; takdir içerir. Yine de süresinde çıkış, bu takdirin lehe kullanılması için tek somut zemindir.

Giriş yasağı kararını kim verir?

6458 m.9/2 uyarınca Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıların Türkiye’ye girişi Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır.

Giriş yasağı ne kadar sürer?

En fazla beş yıldır. Ancak kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir.

Vize veya ikamet sürem doldu, ne yapmalıyım?

6458 m.9/4 uyarınca, durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunanlara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla giriş yasağı kararı alınmayabilir.

Bu fıkra ne zaman değişti?

6/12/2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanunun 71 inci maddesiyle.

Yakalandıktan sonra başvursam olur mu?

Hayır. Madde, başvurunun durum yetkili makamlarca tespit edilmeden önce yapılmasını arar.

Giriş yasağı kaldırılabilir mi?

Evet. 6458 m.9/6 uyarınca Genel Müdürlük giriş yasağını kaldırabilir.

Yasak kaldırılmadan Türkiye’ye girebilir miyim?

Aynı fıkra uyarınca Genel Müdürlük, giriş yasağı saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye’ye girişine izin verebilir.

Bu hangi hâllerde işe yarar?

Tedavi, dava takibi veya aile ziyareti gibi hâllerde yasak tümüyle kaldırılmadan süreli giriş izni talep edilebilir.

Giriş yasağı bana nasıl tebliğ edilir?

6458 m.10 uyarınca m.9/1 kapsamındakilere Türkiye’ye giriş yapmak üzere geldiklerinde sınır kapılarındaki yetkili makam tarafından; sınır dışı edilenler bakımından ise valilikler tarafından.

Tebligatta ne bulunmalı?

Aynı madde uyarınca tebligatta, karara karşı itiraz haklarının etkin şekilde nasıl kullanılabileceği ve süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükler de yer alır.

Tahdit kodu nedir, kanunda var mı?

Kod sistemi Kanunda adıyla sayılmaz; idari bir kayıt ve sınıflandırmadır. Hukuki dayanak, kodun altında yatan idari işlemdir.

Koda karşı nasıl başvurulur?

Koda değil, kodun dayandığı karara karşı hukuki yol izlenir. Bu nedenle önce kaydın hangi işleme dayandığı ve o işleme karşı hangi süre içinde başvurulabileceği tespit edilmelidir.

İdari gözetim kararını kim verir?

6458 m.57 uyarınca valilik. Aynı fıkra, valiliğin bunun yerine m.57/A uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirebileceğini de öngörür.

İdari gözetim süresi ne kadar?

Altı ayı geçemez. Ancak sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde en fazla altı ay daha uzatılabilir.

Uzatma otomatik mi?

Hayır. Uzatma sebebe bağlıdır; iş birliği yapılmaması ya da belge verilmemesi gerekir.

Gözetim düzenli olarak denetlenir mi?

Evet. İdari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir. Ayrıca gerek görüldüğünde otuz günlük süre beklenmez.

Geri gönderme merkezine ne kadar sürede götürülürüm?

Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancılar, yakalamayı yapan kolluk birimince geri gönderme merkezlerine kırk sekiz saat içinde götürülür.

İdari gözetime nasıl itiraz edilir?

Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz; hâkim incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir.

Bir kez başvurdum reddedildi, tekrar başvurabilir miyim?

Gözetimin şartları ortadan kalktığında yeniden başvurulabilir; başvuru için bir kereye mahsus sınır öngörülmemiştir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.