Uluslararası Koruma Başvurusu ve Sınır Dışı 2026: Başvuru Sahibi Sınır Dışı Edilir mi? Kabul Edilemez Başvuru, Hızlandırılmış Değerlendirme, Ret, Geri Çekilme ve Dava Süreleri (6458 m.54/2, 72-80)

Uluslararası koruma başvurusu yapan yabancı, başvurusu sonuçlanıncaya kadar kural olarak Türkiye’de kalma hakkına sahiptir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu başvuru sahibi kimlik belgesini ikamet izni yerine sayar (m.76/4), idari itiraz ve yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar ülkede kalışa izin verir (m.80/1-e) ve koruma sürecine bağlı sınır dışı etme sebebini ancak son karardan sonra, Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar bakımından öngörür (m.54/1-i). Bu kuralın istisnası 54. maddenin ikinci fıkrasıdır: terör veya çıkar amaçlı suç örgütüyle bağlantı, kamu düzeni veya kamu güvenliği tehdidi ve uluslararası kuruluşlarca tanımlanan terör örgütleriyle ilişki gerekçesiyle koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. Kabul edilemez başvuru ve hızlandırılmış değerlendirme kararlarına karşı dava süresi on beş gün, diğer kararlara karşı otuz gün; sınır dışı etme kararına karşı ise yedi gündür. Geri gönderme yasağı ve 55. madde her aşamada uygulanır.

Başvuru Sahibinin Türkiye’de Kalma Hakkı

Uluslararası koruma başvurusu valiliklere bizzat yapılır (m.65/1). Başvuru ülke içinde veya sınır kapısında kolluk birimlerine yapılırsa derhâl valiliğe bildirilir ve işlemler valilikçe yürütülür (m.65/2). Başvuru valilikçe kaydedilir (m.69/1); kayıt işlemleri tamamlanan başvuru sahibine ve birlikte geldiği aile üyelerine yabancı kimlik numarasını içeren Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi düzenlenir (m.76/1). Kanun’un 76. maddesinin dördüncü fıkrasına göre bu belge hiçbir harca tabi değildir ve ikamet izni yerine geçer.

Başvuru sahibinin kalış hakkını güvence altına alan ikinci hüküm 80. maddenin birinci fıkrasının (e) bendidir: itiraz veya yargılama süreci sonuçlanıncaya kadar ilgili kişinin ülkede kalışına izin verilir. Bunlara 4. maddedeki geri gönderme yasağı eklenir. Kanun kapsamındaki hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez.

Kaçak giriş yapan kişi bakımından 65. maddenin dördüncü fıkrası önemlidir: makul bir süre içinde valiliklere kendiliğinden uluslararası koruma başvurusunda bulunanlar hakkında, yasa dışı girişlerinin veya kalışlarının geçerli nedenlerini açıklamak kaydıyla, Türkiye’ye yasal giriş şartlarını ihlal etmek veya Türkiye’de yasal şekilde bulunmamaktan dolayı cezai işlem yapılmaz. Hükümdeki “makul süre”, “kendiliğinden” ve “geçerli neden” şartları, başvurunun zamanlamasının neden önemli olduğunu gösterir.

Kalış hakkı bazı yükümlülüklerle birlikte gelir. 71. maddeye göre başvuru sahibine kabul ve barınma merkezinde, belirli bir yerde veya ilde ikamet etme zorunluluğu ile istenilen şekil ve sürelerde bildirimde bulunma gibi idari yükümlülükler getirilebilir; başvuru sahibi adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak ve ikamet adresini valiliğe bildirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüklerin mazeretsiz ihlali başvurunun geri çekilmiş sayılmasına (m.77/1-ç) ve dolayısıyla sınır dışı sürecine yol açabilir.

Başvuru Sahibi Hangi Hâllerde Sınır Dışı Edilebilir?

Kanun, uluslararası koruma süreciyle bağlantılı sınır dışı etme sebebini 54. maddenin birinci fıkrasının (i) bendinde düzenler: uluslararası koruma başvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan, uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden, haklarında verilen son karardan sonra Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar hakkında sınır dışı etme kararı alınır. Bentte iki şart birlikte aranır: son kararın verilmiş olması ve kişinin başka bir hükme göre kalma hakkının bulunmaması.

Bu kuralın istisnası 54. maddenin ikinci fıkrasıdır: birinci fıkranın (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında oldukları değerlendirilen uluslararası koruma başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler hakkında uluslararası koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir. Bu bentler terör veya çıkar amaçlı suç örgütüyle bağlantıyı, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı tehdidini ve uluslararası kurum ve kuruluşlarca tanımlanan terör örgütleriyle ilişkiyi kapsar. Kanun koyucunun yalnızca bu üç bent için “her aşamada” karar alınabileceğini ayrıca düzenlemiş olması, diğer bentlere dayanılarak başvuru sürerken sınır dışı etme kararı alınmasının Kanunun sistematiğiyle bağdaşmadığını gösterir. Bütün bentlerin ayrıntısı için Sınır Dışı Edilme Sebepleri yazımıza bakabilirsiniz.

Yönetmelik bu çerçeveye iki önemli koruma ekler. 52. maddenin birinci fıkrasının (g) bendine göre kabul edilemez başvuru ve hızlandırılmış değerlendirme çerçevesinde yargı yoluna başvuran başvuru sahipleri hakkında mahkemece kesin karar verilene kadar sınır dışı etme kararı alınmaz. 79. maddenin dördüncü fıkrasına göre ise başvurusu geri çekilmiş sayılanlardan bu karar kendisine tebliğ edilemeyenler hakkında sınır dışı kararı alınmaz.

Hangi aşamada olursa olsun 55. madde uygulanır. Sınır dışı edileceği ülkede ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar, seyahat etmesi riskli görülenler, hayati tehlike arz eden hastalığının tedavisi sürerken ülkesinde tedavi imkânı bulunmayanlar, mağdur destek sürecindeki insan ticareti mağdurları ve tedavileri tamamlanıncaya kadar şiddet mağdurları hakkında, 54. madde kapsamında olsalar dahi sınır dışı etme kararı alınmaz. Ayrıntılar için Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar ve Geri Gönderme Yasağı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sınır Dışı Kararı Alınmış veya Gözetimdeki Yabancının Başvurusu

Uygulamada en sık karşılaşılan durum, yakalanan ve hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancının geri gönderme merkezinde uluslararası koruma başvurusu yapmasıdır. Kanun’un 65. maddesinin beşinci fıkrasına göre hürriyeti kısıtlanan kişilerin uluslararası koruma başvuruları valiliğe derhâl bildirilir; başvuruların alınması ve değerlendirilmesi, diğer adli ve idari işlemlerin ya da tedbir ve yaptırımların uygulanmasını engellemez. Yönetmeliğin 96. maddesinin yedinci fıkrasına göre sınır dışı edilmek üzere geri gönderme merkezinde idari gözetim altında olan yabancı uluslararası korumaya başvurursa, 68. maddeye göre yeni bir idari gözetim kararı alınmaz; 57. maddeye göre alınan idari gözetim kararının süresi içinde koruma işlemleri yürütülür.

Bu başvuru çoğu zaman hızlandırılmış değerlendirmeye alınır. Kanun’un 79. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi, sınır dışı edilmek üzere idari gözetim altında olan başvuru sahibinin başvurusunun hızlandırılmış olarak değerlendirileceğini düzenler. Bu durumda başvuru tarihinden itibaren en geç üç gün içinde mülakat yapılır ve başvuru mülakattan sonra en geç beş gün içinde sonuçlandırılır (m.79/2). Aynı maddenin (d) bendi, başvurunun sadece Türkiye’den gönderilmesine yol açacak bir kararın uygulanmasını erteletmek ya da engellemek amacıyla yapılmasını da hızlandırılmış değerlendirme sebebi sayar. Bu nedenle başvurunun neden daha önce yapılmadığı ve kişinin ülkesine dönmesi hâlinde karşılaşacağı somut tehlike mülakatta açıkça anlatılmalıdır.

Kanunda koruma başvurusunun daha önce alınmış sınır dışı etme kararını kendiliğinden ortadan kaldırdığına ilişkin bir hüküm yoktur. Bununla birlikte koruma başvurusu sonuçlanmadan kişinin zulüm gördüğünü ileri sürdüğü ülkeye gönderilmesi geri gönderme yasağıyla bağdaşmaz. Bu yüzden iki yol birlikte izlenmelidir: sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılır ve koruma başvurusu ile tehlikeye ilişkin bilgiler bu dosyaya konulur. 53. maddenin üçüncü fıkrasına göre yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.

Kabul Edilemez Başvuru (m.72-74)

Kanun’un 72. maddesine göre başvuru sahibi farklı bir gerekçe öne sürmeksizin aynı başvuruyu yenilemişse, kendi adına başvuru yapılmasına muvafakat verdikten sonra haklı bir neden göstermeksizin veya başvurusunun reddinin ardından farklı bir gerekçe öne sürmeksizin ayrı bir başvuru yapmışsa, ilk iltica ülkesinden (m.73) veya güvenli üçüncü ülkeden (m.74) gelmişse başvurusunun kabul edilemez olduğuna karar verilir. Bu durumların değerlendirmenin herhangi bir aşamasında ortaya çıkması hâlinde değerlendirme durdurulur (m.72/2). Yönetmeliğin 74. maddesine göre kabul edilemez başvuru kararı verilmeden önce başvuru sahibiyle mülakat yapılır.

İlk iltica ülkesi ve güvenli üçüncü ülke hâllerinde Kanun kişiyi hemen gönderilebilir saymaz. 73 ve 74. maddelere göre geri gönderme işlemi gerçekleşinceye kadar kişinin ülkede kalışına izin verilir; kişi o ülke tarafından kabul edilmezse başvuruya ilişkin işlemler devam ettirilir. Güvenli üçüncü ülke sayılabilmek için kişilerin hayatının veya hürriyetinin tehdit altında olmaması, geri göndermeme ilkesinin uygulanması, Sözleşmeye uygun koruma elde etme imkânı ve ciddi zarar görme riskinin bulunmaması gerekir (m.74/2). Değerlendirme, kişi ile ülke arasındaki bağlantılar da dâhil olmak üzere her başvuru sahibi için ayrı yapılır (m.74/3). Yönetmeliğin 77. maddesi bu bağlantıyı somutlaştırır: o ülkede yerleşik aile üyeleri, daha önce çalışma, öğrenim veya yerleşme amacıyla uzun süre bulunma, ülkenin dilini temel düzeyde bilme gibi kültürel bağlar veya o ülkeye yalnızca transit amaçla değil kalmak amacıyla giriş yapmış olma.

Kabul edilemez başvuru kararına karşı Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itiraz edilemez; yalnızca yargı yoluna başvurulabilir (m.80/1-a). Dava, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde yetkili idare mahkemesinde açılır, mahkeme on beş gün içinde karar verir ve karar kesindir (m.80/1-ç, m.80/1-d).

Hızlandırılmış Değerlendirme (m.79)

Hızlandırılmış değerlendirme, başvurunun esastan incelenmeyeceği anlamına gelmez. Yönetmeliğin 80. maddesinin ikinci fıkrasına göre hızlandırılmış değerlendirme, başvurunun uluslararası koruma hükümleri kapsamında ayrıntılı şekilde incelenmesine engel oluşturmaz. İncelemenin uzun süreceği anlaşılan başvurular hızlandırılmış değerlendirmeden çıkarılabilir (m.79/3). Refakatsiz çocukların başvuruları hızlandırılmış olarak değerlendirilemez (m.79/4).

Hızlandırılmış değerlendirme kararına karşı da idari itiraz yolu yoktur. Dava tebliğden itibaren on beş gün içinde açılır, on beş gün içinde sonuçlandırılır ve mahkeme kararı kesindir (m.80/1-a, ç, d). Yönetmeliğin 52. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine göre dava açan başvuru sahibi hakkında mahkemece kesin karar verilene kadar sınır dışı etme kararı alınmaz.

Başvurunun Geri Çekilmesi veya Geri Çekilmiş Sayılması (m.77)

Kanun’un 77. maddesine göre başvuru sahibinin başvurusunu geri çektiğini yazılı olarak beyan etmesi, mazeretsiz olarak mülakata üç defa üst üste gelmemesi, idari gözetim altında bulunduğu yerden kaçması, mazeretsiz olarak bildirim yükümlülüğünü üç defa üst üste yerine getirmemesi, belirlenen ikamet yerine gitmemesi veya ikamet yerini izinsiz terk etmesi, kişisel verilerinin alınmasına karşı çıkması ve kayıt ve mülakattaki yükümlülüklerine uymaması hâllerinde başvurusu geri çekilmiş kabul edilerek değerlendirme durdurulur. Bentlerin çoğunda “mazeretsiz” ifadesi bulunduğundan, hastalık, tebligatın ulaşmaması veya adres değişikliğinin bildirilmiş olması gibi mazeretler belgelenmelidir.

Yönetmeliğin 79. maddesi sonuçları ayrıntılı düzenler. Geri çekilmiş sayılma kararı yabancıya tebliğ edilir (f.2). Başvurusunu yazılı olarak geri çekenler kendilerine tanınan sürenin sonunda Türkiye’den çıkmadıklarının tespit edilmesi hâlinde; diğer bentler kapsamında olanlar ise haklarında verilen olumsuz son kararın ardından Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmuyorsa sınır dışı edilir (f.4). Aynı fıkraya göre başvurusu geri çekilmiş sayılanlardan bu karar tebliğ edilemeyenler hakkında sınır dışı kararı alınmaz. Geri çekmeden sonra yapılan yeni başvurular hızlandırılmış değerlendirmeye alınır (f.5; Kanun m.79/1-f). Başvurusu geri çekilmiş sayılanlar ve talebi reddedilenler hakkında giriş yasağı uygulanabilir (f.6).

Yönetmeliğin 52. maddesinin birinci fıkrası iki hâlde sınır dışı etme kararı alınmayacağını ayrıca düzenler: başvurusunu geri çeken ya da geri çekmiş sayılan yabancılardan dava hakkından feragat ettiğini ve gönüllü olarak ülkesine dönmek istediğini yazılı olarak beyan edenler (e) ve dava hakkından feragat ettiğini yazılı olarak beyan eden ve Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunanlar (f). Gönüllü dönüş için Gönüllü Geri Dönüş yazımıza bakabilirsiniz.

Ret Kararı, İdari İtiraz ve Dava (m.78, m.80)

Uluslararası koruma başvuruları kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılır; karar bu süre içinde verilemezse başvuru sahibi bilgilendirilir (m.78/1). Kararlar bireysel olarak verilir (m.78/2). Karar verilirken menşe veya önceki ikamet ülkesinin mevcut genel şartları ve başvuru sahibinin kişisel şartları göz önünde bulundurulur (m.78/3). Ülkenin belirli bir bölgesinde koruma sağlanabiliyor ve kişi oraya güvenli şekilde seyahat edip yerleşebilecekse korumaya muhtaç olmadığına karar verilebilir; ancak bu durum başvurunun tam bir incelemeye tabi tutulmasını engellemez (m.78/4-5). Olumsuz kararın tebliğinde kararın maddi gerekçeleri ve hukuki dayanakları belirtilir (m.78/6).

Ret kararına karşı iki yol vardır. Birincisi, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde Uluslararası Koruma Değerlendirme Komisyonuna itirazdır (m.80/1-a). Komisyon itirazı en geç on beş gün içinde karara bağlar, bu süre en fazla beş gün uzatılabilir (Yönetmelik m.100/3). İkincisi, tebliğden itibaren otuz gün içinde yetkili idare mahkemesinde dava açmaktır (m.80/1-ç). Yönetmeliğin 101. maddesinin üçüncü fıkrası burada çok önemli bir kural koyar: Komisyona itiraz edilmesi, idare mahkemesine başvurma hakkını engellemez ve dava açma süresini durdurmaz. Komisyon kararını beklerken otuz günlük dava süresini kaçırmak, en sık yapılan ve telafisi en zor hatadır. Kişinin Komisyona itiraz ederken aynı zamanda dava açtığı anlaşılırsa Komisyon incelemeyi durdurur.

Avukatlık ücretini karşılama imkânı bulunmayan başvuru sahibine ve statü sahibine, uluslararası koruma işlemleriyle ilgili yargı önündeki başvurularında 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun adli yardım hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır (m.81/2). Ret kararı kesinleşip Türkiye’de kalma hakkı da bulunmuyorsa 54. maddenin birinci fıkrasının (i) bendine dayanan sınır dışı etme kararı gündeme gelir; bu karara karşı da ayrıca yedi günlük dava süresi işler.

Hariçte Tutulma, Statünün Sona Ermesi ve İptali

Kanun’un 64. maddesine göre BMMYK dışında başka bir Birleşmiş Milletler organından hâlen koruma veya yardım gören, ikamet ettiği ülkede o ülke vatandaşlarının hak ve yükümlülüklerine sahip olarak tanınan veya 1951 Sözleşmesi’nin 1(F) maddesindeki fiillerden suçlu olduğuna dair ciddi kanaat bulunan başvuru sahibi uluslararası korumadan hariçte tutulur. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehlike oluşturduğuna dair ciddi emareler bulunan kişi ile Türkiye’de işlenmesi hâlinde hapis cezası gerektiren bir suçu işleyip yalnızca cezasını çekmemek için ülkesini terk eden kişi ikincil korumadan hariçte tutulur (m.64/5). Hariçte tutma, nedenler diğer aile üyeleri için oluşmadıkça aile üyelerinin de hariçte tutulmasını gerektirmez (m.64/6).

Statü verildikten sonra da süreç bitmiş değildir. 85. madde statünün sona erme hâllerini sayar; başlıcaları şunlardır: kişinin vatandaşı olduğu ülkenin korumasından kendi isteğiyle tekrar yararlanması, kaybettiği vatandaşlığını kendi isteğiyle tekrar kazanması, yeni bir vatandaşlık kazanıp o ülkenin korumasından yararlanması, terk ettiği ülkeye kendi isteğiyle dönmesi, statü verilmesini sağlayan koşulların ortadan kalkması, kendi isteğiyle Türkiye’den ayrılması veya üçüncü bir ülkeye çıkış yapması. Statü yeniden değerlendirilirken kişiye, nedenler yazılı olarak bildirildikten sonra statüsünün devam etmesi gerektiğine ilişkin nedenlerini sözlü veya yazılı sunma fırsatı verilir (m.85/4). 86. maddeye göre sahte belge, hile, aldatma veya beyan edilmeyen gerçeklerle statü alanların ya da sonradan hariçte tutulması gerektiği anlaşılanların statüsü iptal edilir. Sona erme ve iptal kararları maddi gerekçeleri ve hukuki dayanaklarıyla tebliğ edilir (m.85/5, m.86/2) ve bu kararlara karşı otuz günlük dava süresi işler.

Başvuru Sahiplerinin İdari Gözetimi (m.68)

Başvuru sahipleri sadece uluslararası koruma başvurusunda bulunmalarından dolayı idari gözetim altına alınamaz; başvuru sahibinin gözetimi istisnai bir işlemdir (m.68/1-2). Gözetim yalnızca dört hâlde mümkündür: kimlik veya vatandaşlık bilgilerinin doğruluğuyla ilgili ciddi şüphe bulunması, sınır kapılarında usulüne aykırı surette ülkeye girmekten alıkonulması, gözetim altına alınmazsa başvuruya temel oluşturan unsurların belirlenemeyecek olması ve kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehlike oluşturması. Gerekliliği bireysel olarak değerlendirilir ve önce 71. maddedeki ikamet zorunluluğu ve bildirim yükümlülüğünün yeterli olup olmadığına bakılır (m.68/3).

Karar, gözetim gerekçelerini ve süresini içerecek şekilde yazılı olarak tebliğ edilir (m.68/4). Başvuru sahibinin idari gözetim süresi otuz günü geçemez ve şartları ortadan kalktığında gözetim derhâl sonlandırılır (m.68/5). Karara karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir; hâkim beş gün içinde karar verir ve karar kesindir; şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvuru mümkündür (m.68/7). Gözetimdeki kişiye yasal temsilcisi, avukat, noter ve BMMYK görevlileriyle görüşme imkânı sağlanır (m.68/8). Ayrıntılar için İdari Gözetim Nedir?, İdari Gözetim Kararına İtiraz ve Geri Gönderme Merkezinde Haklar yazılarımıza bakabilirsiniz.

Geçici Koruma Kapsamındakiler

Suriye’den kitlesel akın sonucu gelenlere uygulanan geçici koruma ayrı bir rejimdir ve Geçici Koruma Yönetmeliği ile düzenlenir. Yönetmeliğin 16. maddesine göre geçici korumanın uygulandığı süre içinde, Yönetmelik kapsamındaki yabancıların bireysel uluslararası koruma başvuruları, geçici koruma tedbirlerinin etkin şekilde uygulanabilmesi amacıyla işleme konulmaz. Bu nedenle geçici koruma kapsamındaki bir kişi için bu yazıda anlatılan başvuru sahibi güvenceleri doğrudan uygulanmaz; kişinin durumu geçici koruma hükümlerine göre değerlendirilir. Geri gönderme yasağı ise Yönetmeliğin 6. maddesinde aynen tekrar edilmiştir ve geçici korunanlar için de geçerlidir. Ayrıntılar için Geçici Koruma Statüsü yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamadan Örnek Durumlar

Vize muafiyeti süresini aşan bir yabancı yakalanmış, hakkında sınır dışı etme ve idari gözetim kararı alınmıştır. Yabancı geri gönderme merkezinde, ülkesinde siyasi görüşü nedeniyle yargılandığını anlatarak koruma başvurusu yapmıştır. Başvuru 79. maddenin birinci fıkrasının (ç) bendi uyarınca hızlandırılmış değerlendirmeye alınır. Bu dosyada sınır dışı etme kararına karşı yedi gün içinde dava açılmalı, idari gözetim için sulh ceza hâkimine başvurulmalı ve hızlandırılmış değerlendirme kararı tebliğ edildiğinde on beş gün içinde ayrıca dava açılmalıdır.

Başvurusu reddedilen bir başvuru sahibi on gün içinde Komisyona itiraz etmiş ve Komisyon kararını beklemiştir. Komisyon itirazı reddettiğinde ret kararının tebliğinden itibaren otuz gün geçmişse dava süresi kaçmış olabilir; çünkü Komisyona itiraz dava süresini durdurmaz (Yönetmelik m.101/3). Doğru yol, Komisyona itiraz edilse bile otuz günlük süre içinde dava açmaktır.

Başka bir şehre taşınan başvuru sahibi yeni adresini bildirmemiş, imza günlerine gidememiş ve başvurusu geri çekilmiş sayılmıştır. Karar eski adrese gönderilmiş ve tebliğ edilememiştir. Yönetmeliğin 79. maddesinin dördüncü fıkrasına göre bu kişi hakkında sınır dışı kararı alınamaz; ancak adres bildirim yükümlülüğü (m.71/2) derhâl yerine getirilmeli ve geri çekilmiş sayılma kararına karşı mazeret belgeleriyle başvurulmalıdır.

Türk vatandaşıyla evlenen bir başvuru sahibinin koruma başvurusu reddedilmiştir. Kişinin aile ikamet izni başvurusu kabul edilmişse Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunduğundan 54. maddenin birinci fıkrasının (i) bendine dayanılarak sınır dışı etme kararı alınamaz. Ayrıntılar için Aile İkamet İzni yazımıza bakabilirsiniz.

Hızlandırılmış Değerlendirme Kararına Karşı Dava Dilekçesi

Aşağıdaki metin, geri gönderme merkezinde yapılan başvurunun hızlandırılmış değerlendirme sonucunda reddedilmesi hâli için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulmalı, dosyada karşılığı bulunmayan husus metinden çıkarılmalıdır.

Kontrol Listesi

1. Tebliğ edilen kararın türünü belirleyin: kabul edilemez, hızlandırılmış, ret, geri çekilmiş sayılma, idari gözetim veya sınır dışı etme.
2. Her karar için ayrı süreyi takvime işleyin: 7, 10, 15 veya 30 gün.
3. Komisyona itiraz edecekseniz otuz günlük dava süresinin işlemeye devam ettiğini unutmayın (Yönetmelik m.101/3).
4. Kayıt ve mülakat tutanaklarının birer örneğini isteyin (m.75/6).
5. Başvurunun gecikme nedenini ve tehlikenin somut olgularını belgeleyin.
6. Adres değişikliğini derhâl bildirin ve imza yükümlülüğüne uyun (m.71).
7. Aile ikamet izni gibi başka bir kalış hakkı varsa belgelerini dosyaya koyun (m.54/1-i).
8. Avukat ücretini karşılayamıyorsanız adli yardım talep edin (m.81/2).

Koruma başvurunuz ve buna bağlı sınır dışı süreci için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Komisyon kararını beklerken otuz günlük dava süresini kaçırmak.
• Kabul edilemez ve hızlandırılmış kararlarda süreyi otuz gün sanmak; bu kararlarda süre on beş gündür.
• Koruma başvurusu yapıldı diye sınır dışı etme kararına karşı yedi günlük davayı açmamak.
• Adres değişikliğini bildirmemek ve imza yükümlülüğünü aksatmak.
• Mülakatta tercüman talep etmemek ve tutanağın örneğini almamak.
• Başvurunun neden geç yapıldığını açıklamamak.
• Geçici koruma kapsamındaki kişi için uluslararası koruma başvurusunun işleme konulacağını varsaymak.

Sıkça Sorulan Sorular

Uluslararası koruma başvurusu yapan kişi sınır dışı edilir mi?

Kural olarak hayır. Başvuru sahibi kimlik belgesi ikamet izni yerine geçer (m.76/4) ve itiraz veya yargılama sonuçlanıncaya kadar ülkede kalışa izin verilir (m.80/1-e). İstisna, 54. maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleridir (m.54/2).

Başvurum reddedildi, hemen sınır dışı edilir miyim?

Hayır. Ret kararına karşı on gün içinde Komisyona itiraz edebilir, otuz gün içinde dava açabilirsiniz; hızlandırılmış değerlendirme sonucundaki ret kararında ise itiraz yolu yoktur ve dava süresi on beş gündür. Süreç sonuçlanıncaya kadar ülkede kalışınıza izin verilir. Sınır dışı etme kararı ancak son karardan sonra ve başka bir kalış hakkınız yoksa alınabilir (m.54/1-i).

Komisyona itiraz edersem dava süresi durur mu?

Hayır. Yönetmeliğin 101. maddesinin üçüncü fıkrasına göre Komisyona itiraz dava açma süresini durdurmaz. Otuz günlük süre içinde dava açılmalıdır.

Kabul edilemez başvuru kararına karşı ne kadar sürem var?

Tebliğden itibaren on beş gün içinde idare mahkemesinde dava açılır. Bu karara karşı Komisyona itiraz edilemez; mahkeme on beş gün içinde karar verir ve karar kesindir (m.80/1).

Geri gönderme merkezinde koruma başvurusu yapılabilir mi?

Evet. Hürriyeti kısıtlanan kişilerin başvuruları valiliğe derhâl bildirilir (m.65/5). Bu başvuru genellikle hızlandırılmış değerlendirmeye alınır ve üç gün içinde mülakat, mülakattan sonra beş gün içinde karar verilir (m.79).

Koruma başvurusu sınır dışı kararını ortadan kaldırır mı?

Kanunda kararı kendiliğinden ortadan kaldıran bir hüküm yoktur. Sınır dışı etme kararına karşı yedi gün içinde ayrıca dava açılmalı ve koruma başvurusu ile tehlikeye ilişkin bilgiler bu dosyaya konulmalıdır (m.53/3, m.4, m.55/1-a).

Hızlandırılmış değerlendirme ne demektir?

79. maddede sayılan yedi hâlde başvurunun kısa sürede sonuçlandırılmasıdır: üç gün içinde mülakat, mülakattan sonra beş gün içinde karar. Refakatsiz çocukların başvuruları hızlandırılmış değerlendirilemez.

Başvurum neden geri çekilmiş sayıldı?

Mazeretsiz olarak üç kez üst üste mülakata gelmemek veya bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemek, ikamet yerini izinsiz terk etmek, gözetimden kaçmak, kişisel verilerin alınmasına karşı çıkmak ve kayıt ile mülakat yükümlülüklerine uymamak bu sonucu doğurur (m.77/1).

Geri çekilmiş sayılma kararı bana tebliğ edilmedi, sınır dışı edilir miyim?

Yönetmeliğin 79. maddesinin dördüncü fıkrasına göre geri çekilmiş sayılma kararı tebliğ edilemeyenler hakkında sınır dışı kararı alınmaz. Adresinizi derhâl bildirmeniz gerekir.

Başvuru sahibi idari gözetime alınabilir mi?

Yalnızca 68. maddedeki dört hâlde ve istisnai olarak; süre otuz günü geçemez. Karara karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir.

Kaçak girdim, koruma başvurusu yaparsam ceza alır mıyım?

Makul süre içinde kendiliğinden başvuran ve yasa dışı girişinin geçerli nedenlerini açıklayan kişi hakkında yasa dışı giriş veya kalış nedeniyle cezai işlem yapılmaz (m.65/4).

Statüm sona erdirilirse ne olur?

Sona erme kararı gerekçeli olarak tebliğ edilir ve otuz gün içinde dava açılabilir. Karar kesinleşir ve başka bir kalış hakkınız yoksa 54. maddenin birinci fıkrasının (i) bendi gündeme gelir.

Suriyeliler uluslararası koruma başvurusu yapabilir mi?

Geçici koruma kapsamındaki kişilerin bireysel uluslararası koruma başvuruları geçici koruma uygulandığı sürece işleme konulmaz (Geçici Koruma Yönetmeliği m.16).

Avukat ücretini karşılayamazsam ne yapabilirim?

Uluslararası koruma işlemleriyle ilgili yargı önündeki başvurularda 1136 sayılı Kanunun adli yardım hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır (m.81/2).

İlgili Rehberler

• Yabancılar Hukuku Rehberi (küme rehberi)
• Uluslararası Koruma ve Mülteci Statüleri
• Deport Kararına İtiraz: 7 Günlük Süre ve Dava Süreci
• Sınır Dışı Edilme Sebepleri (6458 m.54)
• Sınır Dışı Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği
• Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar (6458 m.55)
• Geri Gönderme Yasağı (6458 m.4)
• İdari Gözetim Nedir?
• İdari Gözetim Kararına İtiraz
• Geri Gönderme Merkezinde Haklar
• Geçici Koruma Statüsü
• İnsani İkamet İzni
• Aile İkamet İzni
• Gönüllü Geri Dönüş
• Vatansızlık ve Vatansız Kişi Kimlik Belgesi