İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler 2026: İmza, Adres, Aile Temelli Geri Dönüş, Teminat ve Elektronik Kelepçe, 24 Ay Sınırı ve İtiraz Yolları (6458 m.57/A ve 2022 Yönetmeliği)

İdari gözetime alternatif yükümlülükler, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancının geri gönderme merkezinde tutulması yerine özgürlüğünü hiç kısıtlamayan ya da daha az kısıtlayan tedbirlerdir. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 57/A maddesi yedi yükümlülük sayar: belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, teminat ve elektronik izleme. Bir ya da birkaçı birlikte uygulanabilir ve toplam süre yirmi dört ayı geçemez. 14.09.2022 tarihli İdari Gözetime Alternatif Yükümlülüklere İlişkin Yönetmelik, bu yükümlülüklerin değerlendirmenin idari gözetimden önce ve bireysel olarak yapılmasını esas alır; bildirim aralığının bir aydan fazla olamayacağını, teminatın 100.000 TL esas alınarak her yıl yeniden değerleme oranında artırılacağını ve elektronik kelepçenin yalnızca belirli bentlerden sınır dışı etme kararı alınanlara uygulanabileceğini düzenler. Elektronik izlemeye karşı sulh ceza hâkimine başvurulur; yükümlülüklere uymayan yabancı yeniden idari gözetim altına alınabilir. Bu yazı her yükümlülüğü, sona erme hâllerini ve başvuru yollarını kanun ve yönetmelik hükümleriyle anlatır.

Alternatif Yükümlülük Nedir, Kimlere Uygulanır?

6458 sayılı Kanun’un 57. maddesinin ikinci fıkrasına göre hakkında sınır dışı etme kararı alınanlardan kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye’den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan ya da kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir. Kanun böylece valiliğe iki seçenek tanır ve bunlardan biri, kişinin geri gönderme merkezine hiç götürülmemesidir.

57/A maddesinin birinci fıkrasına göre alternatif yükümlülükler, 57. maddenin ikinci fıkrasında sayılan yabancılara ya da idari gözetimi sonlandırılan yabancılara getirilebilir. Üçüncü fıkra ise önemli bir kural koyar: 57. maddenin ikinci fıkrası kapsamında olup da idari gözetim altına alınmayan yabancılara alternatif yükümlülüklerden birinin ya da birkaçının getirilmesi zorunludur. 57. maddenin dördüncü fıkrası da idari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için gözetimin derhâl sonlandırılmasını ve bu yabancılara alternatif yükümlülükler getirilmesini öngörür.

Yönetmeliğin 4. maddesi alternatif yükümlülüğü, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancının idari gözetim altına alınması yerine, özgürlüğünü kısıtlamayacak ya da daha az kısıtlayacak şekilde uygulanan idari tedbir olarak tanımlar. 5. maddeye göre bu yükümlülükler Göç İdaresi Başkanlığının talimatı üzerine veya resen valilikler tarafından uygulanır; değerlendirmede yabancının özgürlük ve güvenlik hakkı, aile bütünlüğü, çocuğun yüksek yararı ile kamu düzeni, kamu sağlığı ve kamu güvenliği dengesi gözetilir.

Yönetmeliğin 6. maddesi, alternatif yükümlülük uygulanacak kişileri dört grupta toplar: idari gözetim süresi dolanlar, idari gözetim kararı alınmaksızın alternatif yükümlülüğe tabi tutulması uygun görülenler, Başkanlık talimatıyla ya da valiliğin değerlendirmesi sonucunda idari gözetimi sonlandırılanlar ve sulh ceza hâkiminin kararıyla idari gözetimi sonlandırılanlar. Aynı madde iki sınır da koyar. Kanun’un 55. maddesi kapsamındaki yabancılar alternatif yükümlülüklere tabi tutulamaz; çünkü bu kişiler hakkında zaten sınır dışı etme kararı alınamaz. Sınır dışı etme kararı iptal edilir, kaldırılır veya geri alınırsa da alternatif yükümlülük uygulanmaz, varsa sonlandırılır. 55. madde için Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar yazımıza bakabilirsiniz.

Yönetmelik, bazı durumlarda kişinin öncelikli olarak idari gözetim altına alınmasını esas alır: idari gözetim altına alınmazsa ülkesiyle ilgili doğru bilgi ve belgelere ulaşılamayacak olması, kimlik ve uyruğun tespiti için gözetimin gerekmesi, yabancının idareyle iş birliği yapmaması ve gözetim altına alınmazsa ülkesine geri gönderilemeyecek olması (m.6/4). Alternatif yükümlülük talebinde bu dört durumun dosyada bulunmadığının gösterilmesi, talebin kabul edilme ihtimalini artırır.

Değerlendirme Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

Yönetmeliğin 7. maddesine göre yabancının alternatif yükümlülüğe tabi tutulup tutulmayacağının idari gözetim altına alınmadan önce değerlendirilmesi esastır. Değerlendirme bireysel yapılır; kişinin özel ihtiyaç sahibi veya hassas durumda olup olmadığı, yaşı, sağlık durumu, cinsiyeti ve ailevi durumu dikkate alınır. İdari gözetime ancak alternatif yükümlülüklerin uygulanması mümkün değilse veya yeterli görülmüyorsa başvurulabilir.

Değerlendirmenin gözetimden önce yapılması mümkün değilse kişi önce idari gözetim altına alınır; geri gönderme merkezine teslim alındıktan sonra kendisiyle mülakat yapılarak alternatif yükümlülüğe tabi tutulup tutulmayacağı öncelikli olarak değerlendirilir (m.7/2). Geri gönderme merkezine götürülmeye ilişkin kırk sekiz saatlik süre içinde alternatif yükümlülüğe tabi tutulması gerektiği anlaşılanların idari gözetim kararı sonlandırılır (m.7/4). İdari gözetimin devamı veya uzatılması değerlendirilirken alternatif yükümlülük seçeneği de ayrıca değerlendirilir (m.7/3) ve bu değerlendirme işlemlerin her aşamasında, herhangi bir süre beklenmeksizin yapılabilir (m.7/5).

Yönetmelik, özel ihtiyaç sahibini refakatsiz çocuk, engelli, yaşlı, hamile, ciddi sağlık sorunu bulunan, beraberinde çocuğu olan yalnız anne ya da baba veya işkence, cinsel saldırı ya da diğer fiziksel, cinsel ya da psikolojik şiddete maruz kalmış kişi olarak tanımlar. Hassas durumda olan kişi kavramı ise bunlara ek olarak bağımlılığı, fiziksel veya psikolojik hastalığı, bulaşıcı hastalığı bulunanları, insan ticareti mağduru olduğu yönünde kuvvetli şüphe bulunanları ve risk altındaki çocukları da kapsar (m.4). Bu durumların belgelenmesi, hem idari gözetim yerine alternatif yükümlülük uygulanması hem de elektronik izlemenin kelepçe yerine mobil uygulama yoluyla yapılması bakımından sonuç doğurur.

Belirli Adreste İkamet Etme

Bu yükümlülüğe tabi tutulan yabancı, sınır dışı edilinceye kadar ikamet edeceği adresi il göç idaresi müdürlüğüne bildirir ve adresin doğruluğu sistemsel olarak teyit edilir (Yönetmelik m.8/1-2). Adres teyit edildikten sonra yabancının imzaladığı kira sözleşmesi veya kira sözleşmesi yoksa yanında kalacağı kişilerin yazılı muvafakati aranır; yanında kalınacak kişilerin de beyan edilen adreste oturup oturmadığı teyit edilir. Yabancının beyan ettiği adreste ikamet ettiği sistemsel olarak teyit edilebiliyorsa bu belgeler ayrıca istenmez (m.8/3-4). Adres bilgileri kolluk birimlerine bildirilir ve kişinin adreste bulunup bulunmadığı mahalli tahkikatla kontrol edilebilir (m.8/5).

Yabancının, hakkında işlem yapılan ilde ikamet etmesi esastır. Başka bir ilde ikamet etmek isteyen yabancı yazılı talepte bulunur; talep değerlendirilirken sağlık durumu, güvenlik riski, eğitim durumu ve aile bağları gibi özel durumlar dikkate alınır ve yabancı talebini destekleyen belgeleri sunar (m.8/6-7). 54. maddenin birinci fıkrasının (b), (d) veya (k) bentleri kapsamındaki yabancılar yalnızca belirli adreste ikamet etme yükümlülüğüne tabi tutulamaz; bunlara ek bir yükümlülük de getirilir (m.8/8).

Bildirimde Bulunma: Parmak İzi, Ses Tanıma ve Islak İmza

Bildirimde bulunma yükümlülüğü, kişinin belirli aralıklarla il göç idaresi müdürlüğüne kendini göstermesidir. Yönetmeliğin 9. maddesine göre bu yükümlülük parmak izi verilerinin doğrulanması, ses tanıma uygulaması veya il müdürlüğünde ıslak imza atma yollarından biri ya da birkaçı ile yerine getirilir ve mümkün olduğunca biyometrik verilerin kullanımı önceliklendirilir. Bildirimin hangi aralıklarla ve hangi usulle yapılacağına il müdürlüğü karar verir; ancak bildirim aralıkları bir aydan fazla olamaz (m.9/3).

Ses tanıma uygulamasıyla bildirime tabi tutulan yabancıya, yükümlülüğü nasıl yerine getireceği yazılı olarak tebliğ edilir (m.10/3). Yabancının on beş günü geçmemek üzere başka bir ile seyahat etmek istemesi ve talebin uygun görülerek yol izin belgesi düzenlenmesi hâlinde yükümlülük gidilen ilde yerine getirilir (m.10/5). Bildirim yükümlülüğünün başka bir ilde yerine getirilmesi de yazılı talep ve belgelerle istenebilir (m.9/5). (b), (d) veya (k) bentleri kapsamındaki yabancılar yalnızca bildirimde bulunma yükümlülüğüne tabi tutulamaz (m.9/6).

Bildirim günlerinin ve imzaların takip edilmesi kişinin sorumluluğundadır. Yönetmeliğin 21. maddesine göre bildirimde bulunma yükümlülüğüne tabi tutulan yabancının iki kez üst üste bildirimde bulunmaması, idari gözetim altına alınma sebebidir. Hastalık, doğum veya benzeri bir mücbir sebep varsa bu durum belgeleriyle birlikte derhâl il müdürlüğüne bildirilmelidir.

Aile Temelli Geri Dönüş

Aile temelli geri dönüş, yabancının sınır dışı etme kararı yerine getirilinceye kadar Türkiye’de yasal olarak bulunan birinci ve ikinci dereceden akrabalarının yanında kalmasıdır (Yönetmelik m.4 ve 11). Bu yükümlülük yabancının talebi dışında uygulanamaz ve talep yazılı olarak alınır. Aile bağını gösteren pasaport, kimlik kartı, sürücü belgesi veya idarece düzenlenmiş belgeler yabancı, yasal temsilcisi ya da akrabaları tarafından il müdürlüğüne sunulur.

Akrabaların yazılı muvafakati zorunludur. Muvafakatte akrabalar, sınır dışı etme sürecinde il müdürlüğüyle iş birliği yapacaklarını ve yabancının seyahat masraflarını karşılayacaklarını da taahhüt eder; muvafakat alınamazsa bu yükümlülük uygulanamaz (m.11/4-5). Aile temelli geri dönüşe tabi tutulan yabancının adresini terk ettiğinin tespit edilmesi idari gözetim sebebidir (m.21/1-c). Türkiye’de ikamet izni veya vatandaşlığı bulunan yakınları olan kişiler için bu seçenek, geri gönderme merkezinden çıkışın en somut yollarından biridir.

Geri Dönüş Danışmanlığı ve Gönüllü Dönüş

Geri dönüş danışmanlığı, yabancının menşe ülkesiyle ilgili doğru bilgi ve belgelerin tespit edilmesi, ülkesine veya üçüncü bir ülkeye çıkışı sürecinde hak ve yükümlülükleri hakkında bilgilendirilmesi, ülke temsilciliğiyle iş birliği yapması ve gönüllü olarak dönmesi için teşvik edilmesi amacıyla uygulanır (Yönetmelik m.12/1). Danışmanlık yoluyla çıkışı sağlanan yabancıya Kanun’un 60/A maddesi kapsamında ayni veya nakdi destek sağlanabilir. Bu süreçte Kanun’un 4. maddesindeki geri gönderme yasağı saklıdır (m.12/3); hak ve yükümlülükler yabancıya yazılı olarak tebliğ edilir ve çıkıştan sonra durumuna uygun tahdit veri girişi yapılır (m.12/4-5). Danışmanla iki kez görüşmeye gelmemek idari gözetim sebebidir (m.21/1-ç). Gönüllü dönüş seçeneği için Gönüllü Geri Dönüş ve dönüş sonrası giriş yasağı için Giriş Yasağı ve Tahdit Kodları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kamu Yararına Hizmetlerde Gönüllülük Esasıyla Görev Alma

Kanun’un 57/A maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi bu yükümlülüğü ayrıca sayar. Yönetmeliğin 13. maddesi ise bu yükümlülüğe ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça düzenleneceğini belirtir. Adından da anlaşılacağı gibi bu yükümlülük gönüllülük esasına dayanır; kişinin rızası olmadan uygulanması yükümlülüğün niteliğiyle bağdaşmaz.

Teminat

Teminat, yabancının sınır dışı etme kararı yerine getirilinceye kadar serbest kalması için güvence bedeli yatırmasıdır. Yönetmeliğin 14. maddesine göre teminat tutarı 100.000 TL’dir ve bu tutar her yıl Vergi Usul Kanunu uyarınca ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılarak Başkanlıkça il müdürlüklerine bildirilir. Bu nedenle başvuru yapılan yıldaki güncel tutar il göç idaresi müdürlüğünden öğrenilmelidir.

Teminat yabancı veya onun yetkilendirdiği kişi tarafından ilgili muhasebe birimi hesabına yatırılır ve dekont il müdürlüğüne teslim edilir; dekontun tesliminden sonra yabancının idari gözetimi sonlandırılır. Teminata tabi tutulan yabancı aynı zamanda bildirimde bulunma yükümlülüğüne de tabi tutulur. Teminat yatıran yabancıya Türkiye’den çıkış için tanınan süre bir aydan az, altı aydan fazla olamaz; mücbir sebep varsa bu süre işlemez. Kişi bu süre içinde çıkış yapmaz veya yükümlülüklerine uymazsa teminat Hazineye gelir olarak kaydedilir. Kanun’un 57/A maddesinin yedinci fıkrası da mücbir sebepler ve mahkeme sürecinin sona ermemesi hâlleri saklı kalmak kaydıyla, yabancının teminat süresi içinde Türkiye’den çıkmaması durumunda teminatın Hazineye irat kaydedileceğini düzenler.

Teminat; sınır dışı etme kararının yerine getirilmesi, yabancının Türkiye’den çıkış yaptığının tespit edilmesi veya sınır dışı etme kararının idare mahkemesi tarafından iptal edilmesi hâllerinde, yabancının bildirdiği hesaba iade edilir; teminata faiz ödenmez (m.14/7). Teminat yükümlülüğü getirilecek yabancılarla, insan ticareti mağduru olup olmadıklarının belirlenmesi ve tacirlerin teminat yatırmasının önlenmesi amacıyla mülakat yapılması zorunludur (m.14/9). 54. maddenin birinci fıkrasının (b), (ç) veya (k) bentleri kapsamındaki yabancılar teminat yükümlülüğüne tabi tutulamaz (m.14/11).

Elektronik İzleme: Mobil Uygulama ve Elektronik Kelepçe

Yönetmeliğin 15. maddesine göre elektronik izleme iki şekilde uygulanabilir: yabancının iletişim cihazına yüklenecek mobil uygulama yoluyla bildirimde bulunması ve konumunun belirlenmesi ya da elektronik kelepçe yoluyla izleme. Elektronik izleme getirilecek yabancının özel ihtiyaç sahibi veya hassas durumda olup olmadığı ve kamu düzeni ile kamu güvenliği açısından tehdit oluşturup oluşturmadığı öncelikli olarak değerlendirilir. Elektronik izlemeye tabi tutulması gereken ancak özel ihtiyaç sahibi ya da hassas durumda olan yabancıya yalnızca mobil uygulama yoluyla yükümlülük getirilir ve bunlara ayrıca bildirimde bulunma yükümlülüğü uygulanmaz.

Mobil uygulama il müdürlüğünce kişinin telefonuna yüklenir ve kullanımına ilişkin yazılı bilgi verilir; kişi il müdürlüğünün belirlediği sürelerde uygulama üzerinden bildirimde bulunur (m.16). İki kez üst üste bildirimde bulunmamak veya yükümlülüğe tabi tutulduğu il dışında bulunduğunun tespit edilmesi idari gözetim sebebidir (m.21/1-d).

Elektronik kelepçe ise yalnızca hakkında 54. maddenin birinci fıkrasının (b), (d) veya (k) bentlerinden sınır dışı etme kararı alınan yabancılara ve sadece şu hâllerden birinde uygulanabilir: idari gözetim süresinin dolması, sulh ceza hâkimliği kararıyla idari gözetimin sonlandırılması, güvenlik ve istihbarat birimlerinin görüşleri doğrultusunda kelepçe takılmasının zaruri görülmesi veya Başkanlığın bu yönde karar vermesi (m.17/2). Kelepçe kararını Başkanlık verir; kelepçe kolluk veya özel güvenlik personelince takılır ve tutanak tutulur; yabancıya kullanım kuralları ve uymamanın sonuçları yazılı olarak bildirilir (m.17/3-7).

Elektronik kelepçe; sulh ceza hâkimliği kararıyla, yabancının sınır dışı edilmesi, gönüllü dönüşü veya kendi isteğiyle çıkışı hâlinde, Başkanlık veya Bakanlık talimatıyla, yabancının ölümü hâlinde, tam teşekküllü bir devlet hastanesinden kelepçenin çıkarılması gerektiğine ilişkin rapor alınması hâlinde veya mücbir sebep varlığında çıkarılır (m.17/10). Sağlık nedeniyle kelepçenin çıkarılması isteniyorsa devlet hastanesinden alınacak rapor bu açıdan doğrudan sonuç doğurur.

Süre: Yirmi Dört Ay ve Sona Erme Hâlleri

Kanun’un 57/A maddesinin ikinci fıkrasına göre yabancıya alternatif yükümlülüklerden bir ya da birkaçının getirilmesi durumunda bu süre yirmi dört ayı geçemez. Yönetmeliğin 20. maddesi de bu sürenin her hâlükârda yirmi dört ayı geçemeyeceğini, teminata ilişkin sürelerin ise saklı olduğunu tekrarlar.

Yönetmeliğin 20. maddesinin ikinci fıkrasına göre alternatif yükümlülükler şu hâllerde sona erer: sulh ceza hâkimi veya idare mahkemesi kararı; yabancının sınır dışı edilmesi, gönüllü geri dönüşü veya kendiliğinden çıkış yapması; yirmi dört aylık sürenin dolması; Başkanlık talimatı; yabancının yükümlülüğü ihlal etmesi; il müdürlüğünce devamında zaruret görülmemesi; yabancının idari gözetim altına alınması; sınır dışı etme kararının iptal edilmesi, kaldırılması veya geri alınması ve yabancının ölümü. Yönetmelik, 55. madde kapsamında olduğunun sonradan tespit edilmesini veya kararın sehven alınmış olmasını sınır dışı etme kararının “geri alınması” sebepleri olarak tanımlar (m.4/1-r).

Yükümlülüğe Uyulmazsa Ne Olur?

Kanun’un 57/A maddesinin altıncı fıkrasına göre alternatif yükümlülüklere uymayan yabancılar idari gözetim altına alınabilir. Yönetmeliğin 21. maddesi bu hâlleri somutlaştırır: belirli adreste ikamet veya aile temelli geri dönüş yükümlülüğündeki yabancının adresini terk etmesi, bildirimde bulunma veya mobil uygulama yükümlülüğündeki yabancının iki kez üst üste bildirimde bulunmaması ya da il dışında olması, geri dönüş danışmanına iki kez gelmemesi ve elektronik kelepçe kurallarının ihlali. Ancak yükümlülüğe uyulmadığı tespit edildiğinde öncelikle mücbir sebep bulunup bulunmadığı değerlendirilir; mücbir sebep yoksa yabancı idari gözetim altına alınır ve daha sonra yeniden alternatif yükümlülüğe tabi tutulabilir (m.21/2).

Yükümlülüğe uymamanın idari para cezası sonucu da vardır. Kanun’un 102. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendine göre 57/A maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç), (d) ve (f) bentlerindeki yükümlülüklere uymayanlara bin Türk lirası idari para cezası uygulanır; teminat bu sayımın dışındadır. Kanunda gösterilen bu tutar, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 17. maddesinin yedinci fıkrası uyarınca her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır.

İtiraz ve Dava Yolları

Alternatif yükümlülüklere karşı başvuru yolu, yükümlülüğün türüne göre değişir. Kanun yalnızca elektronik izleme için özel bir yol öngörür: elektronik izleme yükümlülüğüne tabi tutulan yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı bu karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir; başvuru yükümlülüğü durdurmaz, hâkim beş gün içinde karar verir ve karar kesindir (m.57/A/5). Yönetmeliğin 18. maddesine göre şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvuru yapılabilir ve hâkim yükümlülüğü sonlandırırsa yükümlülük derhâl sona erer; idare gerekirse başka bir alternatif yükümlülük getirebilir.

Diğer yükümlülükler, örneğin bildirimde bulunma veya belirli adreste ikamet, idari işlem niteliğindedir ve genel hükümlere göre idare mahkemesinde iptal davası konusu yapılabilir. Yönetmeliğin 20. maddesi de alternatif yükümlülüklerin idare mahkemesi kararıyla sonlandırılabileceğini kabul eder. Özel bir süre öngörülmediğinden 2577 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki altmış günlük dava süresi uygulanır. Yönetmeliğin 21. maddesinin dördüncü fıkrası önemli bir güvence içerir: mahkeme bir yükümlülüğü sonlandırır veya yürütmeyi durdurursa idare, kararın gerekçesini gözeterek yeni bir yükümlülük getirebilir; ancak bu yeni yükümlülük mahkemenin sonlandırdığından daha kısıtlayıcı olamaz.

Dava açmadan önce daha hızlı bir yol da vardır. Yönetmeliğin 21. maddesinin üçüncü fıkrasına göre yabancının talebi üzerine veya şartlar değiştiğinde yeni bir alternatif yükümlülük getirilebilir ya da mevcut yükümlülük değiştirilebilir. Örneğin sağlık sorunu nedeniyle sık bildirim yapamayan kişi, bildirim aralığının uzatılmasını veya usulün değiştirilmesini il müdürlüğünden yazılı olarak isteyebilir.

Bütün bu tedbirlerin dayanağı sınır dışı etme kararıdır. Karar iptal edilirse alternatif yükümlülükler de sona erer (Yönetmelik m.6/3, m.20/2-g). Bu nedenle sınır dışı etme kararına karşı yedi günlük dava süresi hiçbir durumda kaçırılmamalıdır. Dava dilekçesi için Sınır Dışı Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği, idari gözetim itirazı için İdari Gözetim Kararına İtiraz yazılarımıza bakabilirsiniz.

Geri Gönderme Merkezinden Alternatif Yükümlülüğe Geçiş Talebi

Geri gönderme merkezinde tutulan kişi, idari gözetimin sonlandırılarak alternatif yükümlülüğe tabi tutulmasını hem valilikten hem de sulh ceza hâkiminden isteyebilir. Valiliğe yapılacak talep, Kanun’un 57. maddesinin dördüncü fıkrasındaki aylık değerlendirme ile Yönetmeliğin 7. maddesindeki değerlendirme yükümlülüğüne dayanır. Sulh ceza hâkimine başvuruda ise idari gözetimin şartlarının bulunmadığı veya alternatif yükümlülüklerin yeterli olduğu ileri sürülür. İki başvuru birbirini engellemez. Aşağıdaki metin, valiliğe verilecek talep dilekçesi için kısa bir örnektir.

Talebin cevapsız kalması veya reddedilmesi hâlinde aynı belgelerle sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Kişinin geri gönderme merkezindeki hakları için Geri Gönderme Merkezinde Haklar yazımıza bakabilirsiniz.

Kontrol Listesi

1. Sınır dışı etme kararının ve idari gözetim kararının tebliğ tarihlerini not edin; sınır dışı kararına karşı dava süresi yedi gündür (m.53/3).
2. Kararın 54. maddenin hangi bendine dayandığını tespit edin; (b), (d) ve (k) bentleri yükümlülük seçeneklerini daraltır (Yönetmelik m.8/8, m.9/6, m.14/11, m.17).
3. Sabit adresi belgeleyin: adres kaydı, kira sözleşmesi veya yanında kalınacak kişinin yazılı muvafakati (Yönetmelik m.8).
4. Türkiye’de yasal olarak bulunan birinci veya ikinci derece akraba varsa aile temelli geri dönüş için muvafakat ve taahhüt hazırlayın (Yönetmelik m.11).
5. Özel ihtiyaç veya hassas durum varsa sağlık raporlarıyla belgeleyin (Yönetmelik m.4, m.7, m.15).
6. Yükümlülük getirildikten sonra bildirim günlerini takvime işleyin; iki kez üst üste bildirim yapmamak idari gözetim sebebidir (Yönetmelik m.21).
7. Mücbir sebep varsa belgeleriyle derhâl il müdürlüğüne bildirin (Yönetmelik m.21/2).
8. Yükümlülüğe ilişkin barkodlu veya karekodlu belgeyi yanınızda taşıyın (Yönetmelik m.21/5).

Alternatif yükümlülük talebi ve sulh ceza başvurusu için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Alternatif yükümlülük talebini yalnızca sözlü yapmak; talebin yazılı ve belgeli olması gerekir.
• Adres beyanında kira sözleşmesi veya yanında kalınacak kişinin muvafakatini sunmamak.
• Bildirim yükümlülüğünü aksatmak ve iki kez üst üste bildirim yapmamanın idari gözetim sonucu doğurduğunu bilmemek.
• İl il dolaşmak; yükümlülüğe tabi tutulan ilin dışında bulunmak yol izin belgesi gerektirir.
• Elektronik izlemeye karşı idare mahkemesine başvurmak; Kanun bu yükümlülük için sulh ceza hâkimini görevli kılar.
• Teminat yatırdıktan sonra çıkış süresini veya bildirim yükümlülüğünü takip etmemek; teminat Hazineye gelir kaydedilebilir.
• Alternatif yükümlülükle serbest kalınca sınır dışı etme kararına karşı davayı ihmal etmek.

Sıkça Sorulan Sorular

İdari gözetime alternatif yükümlülükler nelerdir?

Belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, teminat ve elektronik izleme (6458 m.57/A/1). Bir ya da birkaçı birlikte uygulanabilir.

Alternatif yükümlülükler en fazla ne kadar sürer?

Toplam süre yirmi dört ayı geçemez (6458 m.57/A/2; Yönetmelik m.20/1). Teminata ilişkin süreler saklıdır.

Alternatif yükümlülük kararını kim verir?

Göç İdaresi Başkanlığının talimatı üzerine veya resen valilikler (Yönetmelik m.5). Değerlendirmede özgürlük ve güvenlik hakkı, aile bütünlüğü, çocuğun yüksek yararı ve kamu düzeni dengesi gözetilir.

Geri gönderme merkezine götürülmeden alternatif yükümlülük uygulanabilir mi?

Evet. Yönetmeliğin 7. maddesine göre değerlendirmenin idari gözetim altına alınmadan önce yapılması esastır; idari gözetime ancak alternatifler mümkün değilse veya yeterli değilse başvurulabilir.

İmza yükümlülüğünde ne sıklıkla imza atılır?

Bildirim aralığını il göç idaresi müdürlüğü belirler; ancak aralık bir aydan fazla olamaz (Yönetmelik m.9/3). Bildirim parmak izi, ses tanıma veya ıslak imza ile yapılabilir.

İki kez imzaya gitmezsem ne olur?

İki kez üst üste bildirimde bulunmamak idari gözetim altına alınma sebebidir (Yönetmelik m.21/1-b). Önce mücbir sebep bulunup bulunmadığı değerlendirilir; ayrıca idari para cezası da uygulanabilir (6458 m.102/1-e).

Başka bir şehre gidebilir miyim?

On beş günü geçmemek üzere yol izin belgesiyle başka bir ile seyahat edilebilir (Yönetmelik m.10/5). Yükümlülüğün kalıcı olarak başka bir ilde yerine getirilmesi yazılı talep ve belgelerle istenebilir.

Teminat ne kadar, ne zaman geri verilir?

Yönetmelikte 100.000 TL olarak belirlenmiştir ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. Sınır dışı etme kararının yerine getirilmesi, yabancının çıkış yapması veya kararın idare mahkemesince iptal edilmesi hâlinde faizsiz olarak iade edilir (Yönetmelik m.14).

Akrabamın yanında kalabilir miyim?

Türkiye’de yasal olarak bulunan birinci veya ikinci derece akrabanın yanında aile temelli geri dönüş yükümlülüğüyle kalınabilir. Talebin yazılı yapılması ve akrabanın iş birliği ile seyahat masraflarını üstlenme taahhüdünü içeren muvafakat vermesi gerekir (Yönetmelik m.11).

Elektronik kelepçe herkese takılabilir mi?

Hayır. Elektronik kelepçe yalnızca 54. maddenin birinci fıkrasının (b), (d) veya (k) bentlerinden sınır dışı etme kararı alınanlara ve Yönetmelikte sayılan hâllerde Başkanlık kararıyla uygulanabilir (Yönetmelik m.17). Özel ihtiyaç sahiplerine elektronik izleme yalnızca mobil uygulamayla getirilir (m.15/4).

Elektronik izleme kararına itiraz edilebilir mi?

Evet, sulh ceza hâkimine. Başvuru yükümlülüğü durdurmaz, hâkim beş gün içinde karar verir ve karar kesindir; şartlar değişirse yeniden başvurulabilir (6458 m.57/A/5; Yönetmelik m.18).

İmza veya adres yükümlülüğüne nereye itiraz edilir?

Bu yükümlülükler için Kanun özel bir yol öngörmez; idari işlem olarak altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (2577 m.7). Yükümlülüğün değiştirilmesi il müdürlüğünden de yazılı olarak istenebilir (Yönetmelik m.21/3).

55. madde kapsamındaysam alternatif yükümlülük uygulanır mı?

Hayır. 55. madde kapsamındaki yabancılar alternatif yükümlülüklere tabi tutulamaz (Yönetmelik m.6/2); bu kişilerden Kanun’un 55. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca belli bir adreste ikamet ve bildirimde bulunma istenebilir.

Sınır dışı kararı iptal edilirse yükümlülükler ne olur?

Sınır dışı etme kararı iptal edilir, kaldırılır veya geri alınırsa alternatif yükümlülükler sona erer (Yönetmelik m.6/3, m.20/2-g) ve yatırılan teminat iade edilir (m.14/7).

İlgili Rehberler

• Yabancılar Hukuku Rehberi (küme rehberi)
• İdari Gözetim ve Geri Gönderme Merkezleri (6458 m.57)
• İdari Gözetim Kararına İtiraz: Sulh Ceza Başvurusu
• Geri Gönderme Merkezinde Haklar
• Deport Kararına İtiraz: 7 Günlük Süre ve Haklar
• Sınır Dışı Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği
• Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar (6458 m.55)
• Gönüllü Geri Dönüş
• Giriş Yasağı ve Tahdit Kodları
• Geri Gönderme Yasağı (6458 m.4)
• İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni
• Yabancılarla İlgili Davalarda Görev ve Yetki
• Yabancılar Hukuku Davaları