İdari Gözetim Kararına İtiraz 2026: Sulh Ceza Hâkimliğine Başvuru, Dilekçe Örneği, Süreler, Aylık Değerlendirme ve Alternatif Yükümlülükler (6458 m.57, 57/A, 68)

İdari gözetim, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancının, sınır dışı işlemleri tamamlanıncaya kadar geri gönderme merkezinde tutulmasıdır. Karar suç isnadına değil, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun (YUKK) 57. maddesinde sayılan hâllere dayanır ve valilik tarafından verilir. Gözetim süresi altı ayı geçemez. Bu süre, sınır dışı işlemleri yabancının iş birliği yapmaması veya doğru bilgi ya da belge vermemesi nedeniyle tamamlanamazsa en fazla altı ay daha uzatılabilir. Gözetimin devamının gerekli olup olmadığı her ay değerlendirilir. Karara karşı yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Kanun bu başvuru için bir süre öngörmez. Başvuru gözetimi durdurmaz, hâkim beş gün içinde kesin karar verir ve şartlar değişirse yeniden başvurulabilir. Valilik gözetim yerine adreste ikamet, bildirim, teminat veya elektronik izleme gibi alternatif yükümlülükler de getirebilir (m.57/A). Uluslararası koruma başvuru sahipleri için ayrı ve daha dar bir rejim uygulanır: bu kişiler sadece başvuruda bulundukları için gözetim altına alınamaz ve gözetim süreleri otuz günü geçemez (m.68).

İdari Gözetim Nedir, Kimler Hakkında Verilir?

Anayasa m.19 kişi özgürlüğünü güvenceye alır. Özgürlükten yoksun bırakmanın sınırlı sayıdaki hâllerinden biri, “usulüne aykırı şekilde ülkeye girmek isteyen veya giren, ya da hakkında sınır dışı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması”dır. YUKK’daki idari gözetim, bu anayasal istisnanın yabancılar hukukundaki uygulamasıdır. Bu nedenle idari gözetim bir ceza değildir. Tek meşru amacı, sınır dışı etme kararının yerine getirilmesini güvenceye almaktır.

YUKK m.57/1’e göre m.54 kapsamındaki yabancılar kolluk tarafından yakalanırsa durum derhâl valiliğe bildirilir. Sınır dışı etme kararı alınması gerektiği değerlendirilenler hakkında karar valilik tarafından alınır. Değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez. Uygulama Yönetmeliği m.53/1 de sınır dışı etme, Türkiye’yi terke davet ve idari gözetim kararlarının en geç kırk sekiz saat içinde alınacağını düzenler. Sınır dışı etme kararında yabancının doğrudan sınır dışı edileceği, Türkiye’yi terke davet edildiği ya da idari gözetime tabi tutulduğu belirtilir (Yön. m.56/2).

Sınır dışı etme kararı alınan herkes gözetim altına alınmaz. m.57/2, gözetim veya alternatif yükümlülük için beş hâl sayar. Kararın bu hâllerden en az birine somut olgularla dayanması gerekir. Kanunda ve Uygulama Yönetmeliğinde “kaçma ve kaybolma riski” için ayrıca bir tanım yer almaz. Bu nedenle kararın gerekçesinde riskin hangi olgulara dayandığının gösterilmesi, yargısal denetimin de merkezini oluşturur. Kanun idari gözetimin yanında aynı hâller için alternatif yükümlülükleri de öngörür: valilik “idari gözetim kararı alır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirir.” Gözetim altına alınmayan bu kişilere alternatif yükümlülük getirilmesi zorunludur (m.57/A-3).

Uygulama Yönetmeliği m.59/2 bir hâli ayrıca vurgular. İkamet izni uygun görülmeyen veya iptal edilen yabancılardan sahte ya da asılsız belge kullandığı ya da kamu düzeni, güvenliği veya sağlığı açısından tehdit oluşturduğu anlaşılanlar gözetim altına alınır. Terke davet edilen ve kabul edilebilir mazereti olmadan süresinde çıkmayanlar hakkında da gözetim kararı alınır (Yön. m.58/2). Sınır dışı kararının en sık sebepleri arasında vize veya ikamet süresinin on günden fazla aşılması ve ikamet izninin iptali yer alır (YUKK m.54/1-e, f, g). Bu konular için vize ihlali ve ikamet izninin iptali rehberlerimize bakabilirsiniz. Sınır dışı etme kararının genel çerçevesi için sınır dışı (deport) kararı rehberimize, idari gözetimin genel çerçevesi için İdari Gözetim Nedir?, merkezdeki haklar için Geri Gönderme Merkezinde Haklar yazımıza bakabilirsiniz.

İki Ayrı Gözetim Rejimi: Sınır Dışı İçin (m.57) ve Koruma Başvurusu Sahibi İçin (m.68)

YUKK’da iki farklı idari gözetim türü vardır ve birbirine karıştırılması sık yapılan bir hatadır. Birincisi, sınır dışı etmek üzere uygulanan gözetimdir (m.57). İkincisi, uluslararası koruma başvuru sahiplerinin gözetimidir (m.68). Başvuru sahibinin gözetimi, kanunun ifadesiyle “istisnai bir işlemdir.” Başvuru sahipleri sadece uluslararası koruma başvurusunda bulundukları için gözetim altına alınamaz (m.68/1). Gözetimden önce ikamet zorunluluğu ve bildirim yükümlülüğünün yeterli olup olmayacağı öncelikle değerlendirilmelidir (m.68/3).

Uygulamada sık görülen bir durumu Uygulama Yönetmeliği m.96/7 düzenler. Sınır dışı edilmek üzere geri gönderme merkezinde gözetim altında olan yabancı uluslararası korumaya başvurursa, m.68’e göre yeni bir gözetim kararı alınmaz. Koruma işlemleri, Genel Müdürlük aksine karar vermedikçe m.57’ye göre alınmış gözetim kararının süresi içinde yürütülür. Gözetim altındaki kişinin başvurusu hızlandırılmış usulle değerlendirilir. Başvuru tarihinden itibaren en geç üç gün içinde mülakat yapılır ve başvuru mülakattan sonra en geç beş gün içinde sonuçlandırılır (m.79/1-ç, 79/2). Refakatsiz çocukların başvuruları hızlandırılmış usulle değerlendirilemez (m.79/4). m.68, m.72 ve m.79’a göre verilen kararlara karşı idari itiraz yolu yoktur, yalnızca yargı yoluna başvurulabilir (m.80/1-a). Koruma statüleri için uluslararası koruma rehberimize bakabilirsiniz.

Süreler: Kırk Sekiz Saatten On İki Aya

İdari gözetim, kanunda sayılan sürelerle sınırlandırılmış bir özgürlük kısıtlamasıdır. Sürelerin her biri, aynı zamanda başvuruda ileri sürülebilecek bir denetim noktasıdır.

Uzatma kararı bir istisna olarak düzenlenmiştir. Kanun, uzatmayı yalnızca sınır dışı işlemlerinin “yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi” nedeniyle tamamlanamamasına bağlar (m.57/3). İdarenin kendi işlemlerindeki gecikme, varış ülkesiyle yazışmaların uzaması veya ulaşım imkânının bulunmaması kanundaki uzatma sebepleri arasında yer almaz. Bu nedenle uzatma kararının gerekçesinde yabancıya yüklenebilen somut bir iş birliği eksikliğinin gösterilmesi gerekir. Uygulama Yönetmeliği m.59/7 de açıktır: kanundaki sürelerde sınır dışı işlemleri gerçekleştirilemeyen yabancıların gözetimleri belli idari yükümlülükler getirilerek derhâl sonlandırılır. Gözetim kararı yabancının yokluğunda dosya üzerinden alınan bir sınır dışı kararına dayanıyorsa, süre yabancının yakalandığı anda başlar (Yön. m.59/6).

Sulh Ceza Hâkimine Başvuru: Usul ve Etkileri

İdari gözetimin yargısal denetimi idari yargıya değil, sulh ceza hâkimine bırakılmıştır. YUKK m.57/6’nın hükümleri şöyle özetlenebilir:

• Başvurabilecekler: Gözetim altına alınan kişi, yasal temsilcisi veya avukatı.
• Süre: Kanun bir başvuru süresi öngörmez. Gözetim devam ettiği sürece başvuru yapılabilir.
• Dilekçenin verileceği yer: Dilekçe sulh ceza hâkimliğine verilebilir. İdareye, örneğin geri gönderme merkezi yönetimine verilirse yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır. Uygulama Yönetmeliği m.59/3 aynı yükümlülüğü tekrar eder. Başvuru sahiplerinin gözetiminde yetkili hâkim, kararın alındığı yer veya yabancının tutulduğu yer sulh ceza hâkimidir (Yön. m.96/6).
• Etkisi: Başvuru gözetimi durdurmaz. Kişi, hâkim kararına kadar merkezde kalır.
• Karar süresi ve niteliği: Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve kararı kesindir.
• Yeniden başvuru: Gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvurulabilir.
• Dosyanın hâkime gönderilmesi: Sınır dışı etme kararı, gözetim kararı, uzatma kararı, aylık değerlendirmelerin sonuçları, gerekçeler ve tebligat formları istenen sürede sulh ceza hâkimine gönderilir (Yön. m.59/5).

Hâkimin kararı kesin olduğundan bu karara karşı ayrıca itiraz yolu yoktur. Bu durumda iki seçenek kalır. Birincisi, şartlardaki değişiklik belgelenerek yeniden başvurmaktır. İkincisi, koşulları varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudur. İlk dilekçenin tüm belgeleriyle eksiksiz hazırlanması bu nedenle önemlidir. Sulh ceza hâkimliklerinin genel görevleri için sulh ceza hâkimliği rehberimize bakabilirsiniz.

Avukatlık hizmeti. İdari gözetime karşı yargı yoluna başvuranlardan avukatlık ücretini karşılama imkânı olmayanlara, talepleri hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır (m.57/7). Bu talep baronun adli yardım bürosuna iletilir. Uluslararası koruma başvuru sahipleri için de yargı önündeki başvurularda adli yardım hükümlerine göre avukatlık hizmeti öngörülmüştür (m.81/2). Ayrıntılar için ücretsiz avukat ve adli yardım rehberimize bakılabilir.

Başvuruda Hangi Gerekçeler Öne Çıkar?

Sulh ceza hâkiminin incelemesi, gözetimin kanuni şartlarının bulunup bulunmadığı ve devamının zorunlu olup olmadığı üzerinde yoğunlaşır. Uygulama Yönetmeliği m.61/2, gözetimin devamında zaruret görülmeyebilecek dört hâli ayrıca sayar: sınır dışı kararının altı ay içinde yerine getirilemeyeceğinin öngörülmesi, yabancının sınır dışı edilmeyecekler kapsamına girdiğine dair ciddi emarelerin ortaya çıkması, kaçma ve kaybolma riskinin ortadan kalkması ve gönüllü geri dönüş desteğine başvurulması. Bu hâllerin uygulanmasında m.54/1’in (b) ve (d) bentleri saklıdır (Yön. m.61/3). Bu bentler, terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütüyle bağlantıyı ve kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdidi kapsar. Bu tür bir değerlendirme bulunan dosyalarda m.61/2’deki hâller, söz konusu bentlerin hükümleri saklı tutularak uygulanır.

Sağlık durumu ayrıca önemlidir. Gözetim altında bulunup tedavi için sağlık birimine götürülen ve tedavisine yatarak devam edilmesi sağlık raporuyla belgelenen yabancının gözetiminin sonlandırılması valilikçe değerlendirilir. Genel güvenlikle ilgili risk oluşturabilecek durumlar bu değerlendirmenin dışında tutulmuştur (Yön. m.55/5-a). Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler hakkında sınır dışı etme kararı alınmaz (YUKK m.55/1-b). Yönetmeliğe göre bu kapsamda olduğu sonradan anlaşılan yabancıya sınır dışı kararı uygulanmaz ve insani ikamet izni verilir (Yön. m.57/2). İnsan ticareti mağdurları ile şiddet mağdurları da m.55/1-ç ve d kapsamında korunur; mağdurlara özgü ikamet için insan ticareti mağduru ikamet izni yazımıza bakılabilir. Ayrıntılar için sınır dışı edilemeyecek yabancılar, geri gönderme yasağı ve insani ikamet izni rehberlerimize bakabilirsiniz.

Başvuru dilekçesinin yapıcı kısmında yalnızca serbest bırakılma talep edilmemelidir. Somut bir alternatif paketi önerilmelidir: kalınacak adres ve bunu destekleyen belge, bildirim yükümlülüğüne hazır olunduğu beyanı, gerekirse teminat ve elektronik izleme. m.57/2 valiliğe gözetim ile alternatif yükümlülük arasında seçim imkânı tanıdığı için, alternatiflerin neden yetersiz görüldüğünün kararda açıklanmamış olması başvurunun güçlü bir dayanağıdır.

Sulh Ceza Hâkimliğine Başvuru Dilekçesi

Aşağıdaki metin, sınır dışı etmek üzere idari gözetim altına alınan yabancı için sulh ceza hâkimliğine yapılacak başvuru için hazırlanmıştır. Köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulmalı, dosyada karşılığı bulunmayan husus metinden çıkarılmalıdır. Dilekçe doğrudan sulh ceza hâkimliğine verilebileceği gibi geri gönderme merkezi yönetimine de verilebilir; bu durumda yetkili hâkime derhâl ulaştırılır (m.57/6; Yön. m.59/3). İdari gözetimdeki kişiye vekâletname, merkezdeki noter erişimi hakkı kullanılarak verilebilir (m.59/1-b).

Ret kararından sonra aynı dilekçe, değişen şartlar eklenerek yeniden verilebilir: altı aylık sürenin dolması, yeni bir sağlık raporu, konsolosluğun belge düzenlemeyeceğini bildirmesi veya sınır dışı etme kararının idare mahkemesince iptali bu değişikliklere örnektir. Geri gönderme yasağı ve 55. madde kapsamındaki tehlike iddiaları için Geri Gönderme Yasağı yazımızdaki delil tablosundan yararlanılabilir.

Sınır Dışı Kararına Karşı Dava ile Gözetim Başvurusu Arasındaki İlişki

Geri gönderme merkezindeki yabancı için genellikle iki ayrı karar vardır: sınır dışı etme kararı ve idari gözetim kararı. Bu kararların yargı yolları farklıdır ve birinin kullanılması diğerinin yerini tutmaz. Sınır dışı etme kararına karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurulur. Mahkemeye başvuran kişi, kararı veren makama da başvurusunu bildirir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez (YUKK m.53/3). Bu dava gözetimi ise kendiliğinden sona erdirmez.

Bu nedenle sınır dışı kararının yedi günlük dava süresi kaçırılmamalıdır. Gözetimi sona erdirmek isteniyorsa sulh ceza hâkimine ayrıca başvurulmalıdır. Sınır dışı kararı yargı kararıyla iptal edilirse sınır dışı ve varsa gözetim kararları sonlandırılır (Yön. m.57/3). Dava süreci için deport kararına itiraz ve yargı yolu yazımıza ve sınır dışı kararı iptal dava dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.

İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler (m.57/A)

7196 sayılı Kanunla eklenen m.57/A, m.57/2 kapsamındaki veya gözetimi sonlandırılan yabancılara getirilebilecek yükümlülükleri sayar:

• Belirli adreste ikamet etme
• Bildirimde bulunma
• Aile temelli geri dönüş
• Geri dönüş danışmanlığı
• Kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma
• Teminat
• Elektronik izleme

Bu yükümlülüklerden biri ya da birkaçı birlikte getirilebilir. Toplam süre yirmi dört ayı geçemez (m.57/A-2). Yükümlülük kararı gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Avukatla temsil edilmeyen yabancıya kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri anlatılır (m.57/A-4). Elektronik izleme kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir. Başvuru yükümlülüğü durdurmaz, hâkim beş gün içinde kesin karar verir (m.57/A-5). Alternatif yükümlülüklere uymayan yabancı gözetim altına alınabilir (m.57/A-6). Teminat yükümlülüğü getirilen yabancı, mücbir sebep ve mahkeme sürecinin sona ermemesi hâlleri dışında teminat süresi içinde Türkiye’den çıkmazsa teminat Hazineye irat kaydedilir (m.57/A-7).

Gözetim valilik veya sulh ceza hâkimi tarafından sonlandırılırsa yabancının gözetimi derhâl sona erdirilir. Hakkında yurt dışına çıkışını engelleyen bir mahkeme kararı yoksa yabancı Türkiye’yi terke davet edilir (Yön. m.58/4). Gözetimin sona ermesi, sınır dışı kararının ortadan kalktığı anlamına gelmez. Bu nedenle tahliyeden sonra yasal kalış yolları ve olası giriş yasakları da ayrıca değerlendirilmelidir. Bkz. giriş yasağı ve tahdit kodları, ikamet izni türleri. Alternatif yükümlülüklerin ayrıntısı için m.57/A rehberimize bakabilirsiniz.

Geri Gönderme Merkezindeki Haklar

Gözetim altındaki yabancı özgürlüğünden yoksun bırakılmıştır, ancak temel hakları devam eder. YUKK m.59’a göre geri gönderme merkezlerinde:

• Yabancının karşılayamadığı acil ve temel sağlık hizmetleri ücretsiz verilir.
• Yabancıya yakınlarına, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme, onlarla görüşme ve telefon hizmetlerine erişme imkânı sağlanır.
• Ziyaretçilerle, vatandaşı olduğu ülkenin konsolosluk yetkilisiyle ve BM Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlisiyle görüşme imkânı sağlanır.
• Çocukların yüksek yararı gözetilir ve aileler ayrı yerlerde barındırılır.
• Çocukların eğitimden yararlanmaları için Millî Eğitim Bakanlığınca tedbir alınır.

Notere erişim hakkı uygulamada önemlidir, çünkü avukata vekâletname verilmesi bu yolla sağlanır. Gözetim altındaki yabancıların uyruklarının tespiti amacıyla elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir. Elde edilen veriler bu amaç dışında kullanılamaz (m.57/8). Gözetim kararı, uzatma kararı ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçesiyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir (m.57/5). Tebliğ edilmeyen bir uzatma veya değerlendirme, sulh ceza başvurusunda ileri sürülebilecek bir usul eksikliğidir.

Sulh Ceza Kararından Sonra: Yeniden Başvuru, Bireysel Başvuru ve Tazminat

Sulh ceza hâkiminin ret kararı kesin olsa da süreç burada bitmek zorunda değildir. Şartlar değişirse yeniden başvurulabilir (m.57/6). Örneğin altı aylık süre dolmuş olabilir, sınır dışı kararı iptal edilmiş olabilir, yeni bir sağlık raporu alınmış ya da adres ve aile bağları belgelenmiş olabilir.

Anayasa m.19/8’e göre özgürlüğü kısıtlanan herkes, kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve kısıtlama kanuna aykırıysa hemen serbest bırakılmasını sağlamak için yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir. Kanuni başvuru yolları tüketildikten sonra kişi özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (6216 s. K. m.45). Başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır (m.47/5). Bölümler, esas inceleme aşamasında başvurucunun temel haklarının korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere karar verebilir (m.49/5). Bireysel başvurunun usulü için bireysel başvuru rehberimize bakabilirsiniz.

Anayasa m.19’un son fıkrası, bu esaslar dışında bir işleme tabi tutulan kişilerin uğradıkları zararın tazminat hukukunun genel prensiplerine göre Devletçe ödeneceğini öngörür. Hukuka aykırı gözetim nedeniyle tazminat talebi ve izlenecek yargı yolu, dosyanın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir. Görevli ve yetkili merciler için yabancılar davalarında görevli mahkeme yazımıza bakabilirsiniz.

Yakınlar İçin Adım Adım Yol Haritası

• Kararları ve tebliğ tarihlerini edinin. Sınır dışı etme kararının tebliğ tarihi, yedi günlük dava süresinin başlangıcıdır. Gözetim kararının tarihi ise altı aylık sürenin ve aylık değerlendirmelerin hesabında esas alınır.
• İki yolu birlikte planlayın. Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesinde dava, gözetim kararına karşı sulh ceza başvurusu.
• Avukatla görüşmeyi sağlayın. Yabancının avukata ve notere erişim hakkı vardır (m.59/1-b). İmkân yoksa adli yardım talep edilebilir (m.57/7).
• Belgeleri toplayın. Adres, kira sözleşmesi, aile ve nüfus kayıtları, sağlık raporları, pasaport ve kimlik belgeleri, varsa koruma başvurusu ve ülke riskine ilişkin bilgiler.
• Alternatif paketi hazırlayın. Adreste ikamet, bildirim, teminat ve gerekirse elektronik izleme için somut öneriler sunun.
• Süreleri takip edin. Altı ayın dolmasını, uzatma kararının gerekçesini ve her ay yapılması gereken değerlendirmeleri yazılı olarak izleyin. Şartlar değişince yeniden başvurun.
• Gönüllü dönüş seçeneğini bilin. Gönüllü geri dönüş isteyen yabancı sınır kapısına götürülür ve kararlar orada sonlandırılır (Yön. m.63). Sınır dışı kararı alınmış düzensiz göçmenlerden Genel Müdürlüğün uygun gördüklerine ayni veya nakdi destek sağlanabilir (YUKK m.60/A).

Sık Yapılan Hatalar

• Gözetim kararına karşı idare mahkemesine dava açmak. Gözetimin denetim mercii sulh ceza hâkimidir. İdare mahkemesindeki dava sınır dışı kararına yöneliktir ve gözetimi durdurmaz.
• Sulh ceza başvurusu yapıldığı için sınır dışı kararını dava etmemek. Sınır dışı kararına karşı yedi günlük süre kaçırılırsa sınır dışı edilmeye karşı dava güvencesi kaybedilir.
• Ret kararından sonra süreci bırakmak. Karar kesindir ama şartlar değişince yeniden başvuru mümkündür.
• Yalnızca serbest bırakma talep etmek. Adres, bildirim ve teminat gibi somut alternatifler sunulmadan yapılan başvurular, ölçülülük denetimini zayıflatır.
• Uzatma kararının gerekçesini sorgulamamak. Uzatma yalnızca yabancının iş birliği yapmaması veya doğru bilgi-belge vermemesi hâlinde mümkündür.
• Koruma başvurusu sahibine m.57 sürelerini uygulamak. Başvuru sahibinin gözetimi otuz günle sınırlıdır. Ancak geri gönderme merkezindeyken başvuranlar için Yön. m.96/7’deki özel kural vardır.
• Sağlık ve aile durumunu belgelememek. m.55 kapsamındaki hâller ve kaçma riskinin ortadan kalktığı ancak belgeyle ispat edilebilir.

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

• Sınır dışı etme ve idari gözetim kararlarını, tebliğ evrakını ve aylık değerlendirmeleri inceler; süre ve gerekçe eksikliklerini tespit eder.
• Sınır dışı kararına karşı yedi günlük süre içinde iptal davasını, gözetime karşı sulh ceza başvurusunu birlikte hazırlar.
• Alternatif yükümlülük paketini adres, aile ve teminat belgeleriyle somutlaştırır.
• Sınır dışı edilmeyecekler kapsamı (m.55) ve geri gönderme yasağı (m.4) yönünden delil ve rapor dosyasını oluşturur.
• Şartlar değiştiğinde yeniden başvuruyu, gerekirse Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu süresi içinde yapar.
• Tahliyeden sonra ikamet izni ve giriş yasağı yönünden yasal kalış yollarını değerlendirir.

Geri gönderme merkezindeki yakınınız için Hukukçular Evi Ankara ofisine 0554 648 37 15 numarasından ulaşabilir, kararların fotoğraflarını WhatsApp üzerinden iletebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İdari gözetim en fazla ne kadar sürebilir?

Geri gönderme merkezindeki gözetim altı ayı geçemez. Sınır dışı işlemleri yabancının iş birliği yapmaması veya doğru bilgi ya da belge vermemesi nedeniyle tamamlanamazsa en fazla altı ay daha uzatılabilir (YUKK m.57/3). Uluslararası koruma başvuru sahibinin gözetimi ise otuz günü geçemez (m.68/5).

İdari gözetim kararına nereye başvurulur?

Sulh ceza hâkimine başvurulur. Dilekçe geri gönderme merkezi gibi idareye verilirse yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır (YUKK m.57/6; Yön. m.59/3).

Başvuru için süre var mı?

Kanun gözetim kararına karşı başvuru için bir süre öngörmez. Gözetim devam ettiği sürece başvurulabilir. Şartların ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden başvuru da mümkündür (m.57/6).

Başvuru yapınca yakınım serbest bırakılır mı?

Hayır. Başvuru gözetimi durdurmaz. Hâkim beş gün içinde kesin karar verir. Tahliye ancak hâkim kararıyla veya valiliğin gözetimi sonlandırmasıyla olur (m.57/6; Yön. m.58/4).

Sulh ceza hâkiminin kararına itiraz edilebilir mi?

Hayır, karar kesindir (m.57/6). Şartlar değişirse yeniden başvurulabilir. Başvuru yolları tüketildikten sonra otuz gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir (6216 s. K. m.47/5).

Sınır dışı kararına dava açmak gözetimi sona erdirir mi?

Hayır. Dava süresince yabancı sınır dışı edilmez (m.53/3), ancak yalnızca sınır dışı kararına karşı dava açılması gözetimi durdurmaz (Yön. m.59/4). Gözetim için ayrıca sulh ceza hâkimine başvurulmalıdır.

Altı ay dolduğunda gözetim kendiliğinden biter mi?

Kanuni sürede sınır dışı işlemleri gerçekleştirilemeyen yabancıların gözetimi belli idari yükümlülükler getirilerek derhâl sonlandırılır (Yön. m.59/7). Uzatma ancak yabancının iş birliği yapmaması veya doğru bilgi ya da belge vermemesi hâlinde mümkündür (YUKK m.57/3).

Gözetim yerine hangi tedbirler uygulanabilir?

Belirli adreste ikamet, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllü görev alma, teminat ve elektronik izleme. Bunların toplam süresi yirmi dört ayı geçemez (m.57/A).

Elektronik izleme kararına karşı ne yapılabilir?

Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru yükümlülüğü durdurmaz, hâkim beş gün içinde kesin karar verir (m.57/A-5).

Gözetim altındayken uluslararası korumaya başvurursa ne olur?

Yeni bir gözetim kararı alınmaz. Koruma işlemleri, Genel Müdürlük aksine karar vermedikçe mevcut gözetim kararının süresi içinde yürütülür (Yön. m.96/7). Başvuru hızlandırılmış usulle değerlendirilir: üç gün içinde mülakat, mülakattan sonra beş gün içinde karar (m.79).

Ciddi hastalığı olan yabancı gözetimde tutulabilir mi?

Ciddi sağlık sorunları, yaş ve hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülenler hakkında sınır dışı kararı alınmaz (m.55/1-b). Bu durum sonradan anlaşılırsa karar uygulanmaz ve insani ikamet izni verilir (Yön. m.57/2). Yatarak tedavisi raporla belgelenenlerin gözetiminin sonlandırılması valilikçe değerlendirilir (Yön. m.55/5).

Avukat tutacak param yok; ne yapabilirim?

İdari gözetime karşı yargı yoluna başvuranlardan avukatlık ücretini karşılayamayanlara, talepleri hâlinde Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır (m.57/7). Talep baronun adli yardım bürosuna iletilir.

Geri gönderme merkezinde yakınlarla ve avukatla görüşülebilir mi?

Evet. Yabancıya yakınlarına, notere, yasal temsilciye ve avukata erişme, onlarla görüşme ve telefon hizmetlerine erişme imkânı sağlanır. Konsolosluk ve BMMYK görevlileriyle de görüşebilir (m.59/1).

Gözetim sona erince yakınım Türkiye’de kalabilir mi?

Gözetimin sona ermesi sınır dışı kararını ortadan kaldırmaz. Yurt dışına çıkışı engelleyen bir mahkeme kararı yoksa yabancı Türkiye’yi terke davet edilir (Yön. m.58/4). Kalış için sınır dışı kararının iptali ve ikamet yolları ayrıca değerlendirilmelidir.

Gönüllü olarak ülkesine dönmek isterse ne olur?

Gönüllü dönüş talep eden yabancı sınır kapısına götürülür. Sınır dışı ve gözetim kararları sınır kapısına intikal edildiğinde sonlandırılır ve çıkış “gönüllülük temelinde dönüş” veya “gönüllü terk” olarak kaydedilir (Yön. m.63/2). Gönüllü geri dönüş desteğine başvurmak, gözetimin devamında zaruret görülmeyebilecek hâllerdendir (Yön. m.61/2-ç).

Sulh ceza hâkimine verilecek dilekçede neler yer almalı?

Kararda dayanılan gözetim hâlinin somut olgularla gösterilip gösterilmediği, alternatif yükümlülüklerin değerlendirilip değerlendirilmediği, aylık değerlendirmeler, sürenin hesabı, sağlık durumu ve kalınacak adres ile teminat önerisi. Dosyanın idareden istenmesi de talep edilmelidir (Yön. m.59/5).

İlgili Rehberler

• Yabancılar Hukuku Rehberi (küme rehberi)
• İdari Gözetim Nedir? Süre, Şartlar ve Sona Erme
• Geri Gönderme Merkezinde Haklar
• İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler (6458 m.57/A)
• Deport Kararına İtiraz
• Sınır Dışı Kararına İtiraz Dilekçesi Örneği
• Sınır Dışı Edilme Sebepleri (6458 m.54)
• Sınır Dışı Edilemeyecek Yabancılar (6458 m.55)
• Uluslararası Koruma Başvurusu ve Sınır Dışı
• Geri Gönderme Yasağı (6458 m.4)
• Gönüllü Geri Dönüş
• Tahdit Kodu Kaldırma ve Giriş Yasağı
• Sulh Ceza Hâkimliğinin Görevleri
• Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru