Türkiye’de yabancı uyruklu bir kişinin yasal olarak çalışabilmesi 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (YİUK) kapsamında verilen çalışma izni ile mümkündür. 13 Ağustos 2016 tarihinde yürürlüğe giren bu Kanun, mülga 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun’un yerini almış; yabancıların Türkiye’de istihdamına ilişkin izin süreçlerini, izin türlerini, başvuru mercii olarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nı (ÇSGB) ve idari yaptırımları yeniden düzenlemiştir. Bu rehberde YİUK’un temel maddeleri çerçevesinde süreli, süresiz, bağımsız çalışma izni ile Turkuaz Kart uygulaması, başvuru süreci, ret sebepleri, kaçak çalışma yaptırımları ve idari yargı yolu ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma
YİUK Genel Çerçevesi ve Çalışma İzni Türleri
6735 sayılı YİUK m.6 hükmüne göre çalışma izni, uluslararası işgücü politikası esas alınarak Bakanlıkça verilir ve Kanun kapsamında yer alan yabancıların çalışma izni olmaksızın Türkiye’de çalışmaları veya çalıştırılmaları yasaktır. Kanun, dört temel izin türü öngörür ve her biri farklı süre, koşul ve statü sağlar. Bu izinler yabancının işverene bağlı çalışmasından bağımsız girişim faaliyetine, geçici istihdamdan üstün nitelikli göçe kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Çalışma izni belgesi, geçerli olduğu sürece 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) çerçevesinde ikamet izni yerine de geçer; yabancının ayrıca ikamet izni almasına gerek kalmaz.
- Süreli çalışma izni: Belirli bir işverene bağlı ve süre sınırlı izin.
- Süresiz çalışma izni: Uzun süreli yasal çalışma ve ikamet sonrası verilen kalıcı statü.
- Bağımsız çalışma izni: Kendi ad ve hesabına çalışmak isteyen yabancılara verilir.
- Turkuaz Kart: Üstün nitelikli iş gücü, yatırımcı, bilim insanı ve sporcular için özel statü.
Süreli Çalışma İzni ve Uzatma Süreleri (YİUK m.10)
Süreli çalışma izni, YİUK m.10 kapsamında belirli bir işveren ve iş yerine bağlı olarak verilir. İlk başvuruda en çok bir yıl geçerli çalışma izni tanınır. Aynı işveren nezdinde ilk uzatma başvurusunda en çok iki yıla kadar, sonraki uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar uzatma verilebilir. Farklı bir işverene geçilmesi hâlinde yeni işveren için ilk başvuru koşulları geçerli olur; süreler yeniden bir yıldan başlar. İş sözleşmesinin sona ermesi, işveren değişikliği veya iş yeri değişikliği gibi hâllerde durumun ÇSGB’ye bildirilmesi zorunludur. Süreli izin süresince yabancı, işçi statüsünde 4857 sayılı İş Kanunu hükümlerine tabi olur; iş sözleşmesinin haklı fesih yolu ile sona erdirilmesi mümkündür. Bu konuda işçinin haklı feshi ve kıdem tazminatı koşullarını incelemek gerekir.
Süresiz Çalışma İzni ve 8 Yıl Kesintisiz Şart (YİUK m.13)
Süresiz çalışma izni, YİUK m.13 kapsamında iki ayrı koşuldan biri sağlandığında verilebilir: yabancının Türkiye’de uzun dönem ikamet izni bulunması veya en az sekiz yıl kesintisiz yasal çalışma izni geçmişinin olması. Sekiz yıllık sürenin kesintisiz olması esastır; ikamet izni ile çalışma izni sürelerinde ciddi kopukluklar yaşanmışsa süre sıfırlanabilir. Süresiz çalışma izni sahibi yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan yararlanır; özel kanunlarda öngörülen istisnalar dışında sosyal güvenlik hakları bakımından Türk vatandaşlarına tanınan haklara sahiptir. Ancak seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik yükümlülüğü bulunmaz. Süresiz çalışma izni belgesi, başlangıç tarihinden itibaren her beş yılın sonunda yenilenir. Belirli bir işletme, meslek veya coğrafi bölge sınırlaması getirilmez; yabancı Türkiye’de dilediği alanda çalışabilir.
Bağımsız Çalışma İzni ve Turkuaz Kart
Bağımsız çalışma izni YİUK m.12’de düzenlenmiş olup yabancıya Türkiye’de kendi ad ve hesabına çalışma hakkı verir. Bağımsız çalışma izni değerlendirilirken yabancının Türkiye’de en az üç yıl kesintisiz ikamet etmiş olması, faaliyetin ulusal ekonomiye katkısı, istihdam etkisi ve yatırım tutarı dikkate alınır. Serbest meslek erbabı, yönetici ortak, esnaf veya girişimci konumundaki yabancılar bu izin türüne başvurabilir.
Turkuaz Kart uygulaması ise YİUK m.11 kapsamında düzenlenmiştir. Kart; eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetinin veya yatırımının ülke ekonomisi ve istihdamına etkisi ile Uluslararası İşgücü Politikası Danışma Kurulu önerileri dikkate alınarak başvurusu uygun görülen yabancılara verilir. Bilim insanları, sanatçılar, sporcular, üst düzey yöneticiler ve nitelikli yatırımcılar hedef gruptur. Turkuaz Kart, sahibine süresiz çalışma hakkı; eş ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ise Turkuaz Kart Sahibi Yakını Belgesi ile ikamet hakkı sağlar. Kart, başlangıçta üç yıllık geçiş süresi ile verilir; bu süre içinde yabancının faaliyeti izlenir. Geçiş süresi sonunda süresiz olarak devam eder. Aile bireyleri için ikamet, taşınmaz edinimi ve vatandaşlığa geçiş süreçlerinde kolaylık sağlar.
Başvuru Süreci, 30 İş Günü ve Ret Sebepleri (YİUK m.7 ve m.9)
Çalışma izni başvurusu YİUK m.7 uyarınca iki yoldan yapılabilir. Yurt içinden yapılan başvurular ÇSGB’nin e-Devlet üzerinden erişilen “Yabancıların Çalışma İzinleri Otomasyon Sistemi” aracılığıyla doğrudan işveren tarafından; yurt dışından yapılan başvurular ise yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk Cumhuriyeti büyükelçilik veya konsolosluğu aracılığıyla iletilir. Konsolosluk başvurusundan sonra yabancının işvereni de on iş günü içinde elektronik başvuru dosyasını ÇSGB’ye teslim eder. Usulüne uygun başvurular, belgelerin tam olması kaydıyla otuz gün içinde sonuçlandırılır. Eksik belge hâlinde tamamlama süresi otuz günü geçemez.
YİUK m.9 kapsamında çalışma izni başvurusu; uluslararası işgücü politikasına uygun olmayan, sahte veya yanıltıcı bilgiyle yapılan, gerekçesi yeterli görülmeyen, yabancının niteliği ile örtüşmeyen, yabancılara yasak meslekler için yapılan, İçişleri Bakanlığınca giriş sakıncalı bulunan yabancılara ilişkin, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından sakıncalı görülen ve Türkiye’nin diplomatik ilişkisinin bulunmadığı ülke vatandaşları için (Dışişleri Bakanlığı uygun görüşü olmaksızın) yapılan başvurularda reddedilir. Ret kararına karşı 60 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir; itirazın reddi ya da altmış gün içinde cevap verilmemesi hâlinde idare mahkemesinde iptal davası açma yolu açıktır. Bu süreçte idari işlem iptal davası ve yürütmeyi durdurma hükümlerinin işletilmesi önem taşır.
Avukatla Görüşün: 0554 648 37 15WhatsApp Danışma
Kaçak Çalışma Yaptırımları (YİUK m.23) ve İdari Yargı Yolu
Çalışma izni olmadan çalışan veya çalıştırılan yabancılar için YİUK m.23 çerçevesinde ayrı ayrı idari para cezaları uygulanır. Cezalar her yıl 213 sayılı Vergi Usul Kanunu kapsamında belirlenen yeniden değerleme oranında güncellenir. 2026 yılı itibarıyla temel cezalar aşağıdaki gibidir:
- Çalışma izni bulunmadan yabancı çalıştıran işveren için her yabancı başına ciddi tutarda idari para cezası,
- Çalışma izni olmaksızın bağımlı çalışan yabancıya idari para cezası,
- Çalışma izni olmaksızın bağımsız çalışan yabancıya, bağımlı çalışan yabancıya verilen cezanın iki katı tutarında idari para cezası,
- Bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverene ayrı idari para cezası uygulanır.
Aynı fiilin tekrarı hâlinde cezalar bir kat artırılarak uygulanır. Ayrıca izinsiz çalışan yabancının Türkiye’den sınır dışı edilmesine karar verilebilir; sınır dışı edilen yabancının yol masrafları, konaklama giderleri ve sağlık harcamaları öncelikle yabancıdan, karşılanamaması hâlinde işverenden veya işveren vekilinden tahsil edilir. İdari para cezasına karşı 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m.27 uyarınca 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine, ancak idari yaptırım kararının denetim yetkisinin idare mahkemesinde olduğu 6735 SK m.23 son fıkrasına göre idare mahkemesine iptal davası açılabilir. Aynı zamanda süresi içinde ödenmeyen ceza için 6183 sayılı Kanun kapsamında cebri icra başlar. Ceza tebliğinden itibaren hesaplanacak faiz ve gecikme zammı yönünden mevduat faizi ve gecikme faizi hesaplama yaklaşımı yol gösterici olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Kaç yıl sonra süresiz çalışma izni alınabilir?
6735 sayılı YİUK m.13 uyarınca en az sekiz yıl kesintisiz yasal çalışma izni veya uzun dönem ikamet izni bulunan yabancı süresiz çalışma iznine başvurabilir. Sürelerde kopukluk oluşması hâlinde süre sıfırlanabilir; başvuru mutlak hak sağlamaz.
Turkuaz Kart kimlere verilir?
YİUK m.11 çerçevesinde bilim, teknoloji, ekonomi, sanat, spor ve kültür alanlarında üstün niteliklere sahip yabancılara; nitelikli yatırımcılara, akademisyenlere ve stratejik projelerde görev alacak yöneticilere verilir. Başvuru puanlama esasına göre değerlendirilir; ilk üç yıl geçiş dönemidir.
Çalışma izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?
YİUK m.7 uyarınca eksiksiz başvurular ÇSGB tarafından otuz gün içinde sonuçlandırılır. Eksik belge tespit edilirse eksikliklerin tamamlanması için verilen ek süre otuz günü aşamaz; mücbir sebep hâlleri saklıdır.
Çalışma izni belgesi ayrıca ikamet izni gerektirir mi?
Hayır. Geçerli çalışma izni belgesi, 6458 sayılı YUKK ile uyumlu biçimde ikamet izni yerine geçer. Bu nedenle ayrıca ikamet izni başvurusu yapılmasına gerek kalmaz; ancak çalışma izninin sona ermesi hâlinde ikamet statüsü de sona erer.
Çalışma izni reddedilen yabancı ne yapmalı?
Ret kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilmelidir. İtirazın reddi veya altmış gün cevapsız kalması hâlinde altmış gün içinde idare mahkemesinde 2577 sayılı İYUK kapsamında iptal davası açılır; şartların oluşması hâlinde yürütmenin durdurulması talep edilebilir.
Sonuç olarak, yabancıların Türkiye’de yasal olarak çalışabilmesi için 6735 sayılı YİUK’ta öngörülen izin türleri arasından duruma uygun olanına ÇSGB nezdinde usulüne uygun başvuru yapılması gerekir. Süreli izinden Turkuaz Kart’a uzanan yelpazede her statünün süre, uzatma, aile bireyleri ve yaptırım rejimi farklıdır. Ret, iptal ve idari para cezası kararlarına karşı idari itiraz ile idari yargı yolları etkin biçimde kullanılmalı; işveren ve yabancı bakımından bildirim yükümlülükleri ile YUKK hükümleri birlikte değerlendirilmelidir. Uzmanlık gerektiren süreçte hukuki danışmanlık almak, hem ceza risklerini hem de hak kayıplarını azaltır.
{ “@context”: “https://schema.org”, “@type”: “FAQPage”, “mainEntity”: [ { “@type”: “Question”, “name”: “Kaç yıl sonra süresiz çalışma izni alınabilir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “6735 sayılı YİUK m.13 uyarınca en az sekiz yıl kesintisiz yasal çalışma izni veya uzun dönem ikamet izni bulunan yabancı süresiz çalışma iznine başvurabilir. Sürelerde kopukluk oluşması hâlinde süre sıfırlanabilir; başvuru mutlak hak sağlamaz.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Turkuaz Kart kimlere verilir?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “YİUK m.11 çerçevesinde bilim, teknoloji, ekonomi, sanat, spor ve kültür alanlarında üstün niteliklere sahip yabancılara; nitelikli yatırımcılara, akademisyenlere ve stratejik projelerde görev alacak yöneticilere verilir. Başvuru puanlama esasına göre değerlendirilir; ilk üç yıl geçiş dönemidir.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Çalışma izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “YİUK m.7 uyarınca eksiksiz başvurular ÇSGB tarafından otuz gün içinde sonuçlandırılır. Eksik belge tespit edilirse eksikliklerin tamamlanması için verilen ek süre otuz günü aşamaz; mücbir sebep hâlleri saklıdır.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Çalışma izni belgesi ayrıca ikamet izni gerektirir mi?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Hayır. Geçerli çalışma izni belgesi, 6458 sayılı YUKK ile uyumlu biçimde ikamet izni yerine geçer. Bu nedenle ayrıca ikamet izni başvurusu yapılmasına gerek kalmaz; ancak çalışma izninin sona ermesi hâlinde ikamet statüsü de sona erer.” } }, { “@type”: “Question”, “name”: “Çalışma izni reddedilen yabancı ne yapmalı?”, “acceptedAnswer”: { “@type”: “Answer”, “text”: “Ret kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilmelidir. İtirazın reddi veya altmış gün cevapsız kalması hâlinde altmış gün içinde idare mahkemesinde 2577 sayılı İYUK kapsamında iptal davası açılır; şartların oluşması hâlinde yürütmenin durdurulması talep edilebilir.” } } ] }
