Boşanmada Nafaka: Türleri, Miktarı ve Sık Sorulanlar

Boşanmada dört çeşit nafaka vardır: tedbir nafakası (dava süresince), yoksulluk nafakası (yoksulluğa düşen eşe), iştirak nafakası (çocuk için) ve yardım nafakası (kan hısımları arasında). Nafaka miktarı için sabit bir tablo yoktur; hâkim tarafların geliri, ihtiyaç ve sosyal-ekonomik durumu hakkaniyetle (TMK m. 4) değerlendirerek belirler. Bu rehberde nafaka türlerini ve miktarın nasıl belirlendiğini açıklıyoruz.

Nafaka nedir, kaç türü vardır?

Nafaka, kişinin geçimini sağlamak amacıyla kanunen yükümlü olan kişiden talep ettiği düzenli ödemedir. Boşanma hukuku bakımından dört nafaka türü öne çıkar: tedbir nafakası, yoksulluk nafakası, iştirak nafakası ve yardım nafakası. Bunlardan tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası doğrudan boşanma süreciyle; yardım nafakası ise kan hısımlığı ilişkisiyle bağlantılıdır. Her türün şartları ve hukuki dayanağı farklıdır.

Tedbir nafakası (TMK m. 169)

Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası süresince eşin ve ergin olmayan çocukların geçimini sağlamak için hükmedilen geçici nafakadır. Hâkim, talep üzerine veya resen karar verebilir. En önemli özelliği kusurdan bağımsız olmasıdır: boşanmada tam kusurlu olan eş bile tedbir nafakası alabilir. Tedbir nafakası, boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte (eş için) yoksulluk nafakasına, (çocuk için) iştirak nafakasına dönüşür.

Yoksulluk nafakası (TMK m. 175)

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer eşten mali gücü oranında talep edebileceği nafakadır; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Güncel gelişme: Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla madde 175’teki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. Ancak iptal hükmü Resmî Gazete’de yayımından 9 ay sonra yürürlüğe gireceğinden, o tarihe kadar mevcut düzenleme uygulanmaya devam etmektedir. Yoksulluk nafakası kurumu kaldırılmamış; yalnızca süresizlik niteliği yeniden düzenlenecektir.

İştirak nafakası (TMK m. 182, 328)

İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve genel giderlerine gücü oranında katılması için ödediği çocuk nafakasıdır. Çocuğun barınma, beslenme, giyim, eğitim ve sağlık gibi zorunlu ihtiyaçlarını kapsar. Boşanma kararının kesinleşmesiyle ödenmeye başlar ve kural olarak çocuğun ergin olmasına (18 yaş) kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi sürüyorsa, bu durumda yardım nafakası gündeme gelir.

Yardım nafakası (TMK m. 364)

Yardım nafakası, bir kimsenin yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine ödediği nafakadır. Boşanmadan bağımsız, kan hısımları arasındaki bir nafaka türüdür. Uygulamada özellikle ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuğun ana-babasından talep ettiği nafaka, TMK m. 328/2 ve 364 kapsamında bu türde değerlendirilir ve bu davayı çocuk kendi adına açar.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Türk hukukunda sabit bir nafaka hesaplama tablosu yoktur; her dava somut olarak değerlendirilir. Hâkim; nafaka yükümlüsünün geliri ve mali gücü, nafaka isteyenin ihtiyacı ve yoksulluk durumu, çocuğun yaşı ve giderleri, paranın alım gücü (enflasyon) ve tarafların sosyal-ekonomik durumunu (sosyal-ekonomik durum araştırması) birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktar belirler (TMK m. 4). Nafaka yükümlüsünün işsiz olması tek başına onu nafakadan kurtarmaz; çalışabilir durumdaki kişinin asgari ücret düzeyinde gelir elde edebileceği varsayılır. Nafaka yükümlülüğü cinsiyetten bağımsızdır; şartları taşıyan kadın da erkek de nafaka alabilir veya öder. Sürecin doğru yürütülmesi için bir aile hukuku avukatından destek almak yararlıdır.

Dört Nafaka Türü Tek Tabloda

Nafaka türlerinin karıştırılması, uygulamada en sık görülen ve en pahalı hatadır. Aşağıdaki tablo, dört türü belirleyici ölçütler üzerinden karşılaştırır.

Miktarın Belirlenmesinde Kullanılan Ölçütler

Kanun sabit bir tutar veya oran öngörmez; hâkim, hakkaniyete göre takdir eder. Ancak takdirin dayandığı ölçütler bellidir ve dilekçe bunlara göre kurulmalıdır.

1. Yükümlünün ödeme gücü. Düzenli geliri, ek gelirleri, malvarlığı ve kendi zorunlu giderleri. Nafaka, yükümlüyü yoksulluğa düşürecek düzeyde belirlenemez.
2. Alacaklının ihtiyacı. Barınma, gıda, sağlık, eğitim ve ulaşım kalemlerinin gerçek tutarı.
3. Evlilik süresince sürdürülen yaşam düzeyi. Özellikle yoksulluk nafakasında; boşanmanın yarattığı ani düşüşün hakkaniyete uygun biçimde giderilmesi.
4. Çocuğun yaşı ve özel ihtiyaçları. Okul çağı, sağlık durumu, özel eğitim ihtiyacı.
5. Diğer bakım yükümlülükleri. Yükümlünün bakmakla yükümlü olduğu başka kişilerin bulunması.

Bu ölçütlerin her biri için belge sunulması, takdirin gerçekçi olmasını sağlar. Karşı tarafın geliri bilinmiyorsa, hangi kurumdan hangi kaydın celbedileceği dilekçede tek tek yazılmalıdır — SGK, vergi dairesi, banka, tapu ve trafik kayıtları.

Tahsil ve Yaptırım: Türe Göre Değişen Rejim

Nafaka kararı alınması ile tahsil edilmesi ayrı meselelerdir. Ödenmemesi hâlinde uygulanacak yol, alacağın niteliğine göre değişir.

Son olarak zamanaşımı: nafaka alacakları belirli bir süre sonra zamanaşımına uğrar. Bu nedenle “nasıl olsa birikiyor” düşüncesiyle takibin ertelenmesi, birikmiş alacağın bir kısmının kaybedilmesine yol açabilir. Düzenli aralıklarla takip başlatmak veya mevcut takibi canlı tutmak, bu riski ortadan kaldırır.

Nafakanın artırılmasında dayanak maddeler ve endeksli artış talebi için nafaka artırımı rehberimize, dava süresince talep edilecek tedbir nafakasının usulü için tedbir nafakası rehberimize bakabilirsiniz.

Miktarın Belirlenmesi: TMK m.330 ve m.4

Miktar keyfî belirlenmez; kanun hem ölçütleri hem de ödeme düzenini göstermiştir.

İştirak nafakasında — TMK m.330/1: nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur.

Üç ölçüt. Madde; çocuğun ihtiyaçları, ana babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri olmak üzere üç unsuru birlikte arar. Dördüncü bir unsur olarak çocuğun kendi gelirleri de hesaba katılır.

Ödeme düzeni — m.330/2: nafaka her ay peşin olarak ödenir. Bu hüküm, ödemenin ay sonunda değil ay başında yapılması gerektiğini gösterir.

Artış kaydı — m.330/3. Hâkim, istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.

Bu talep unutulmamalı. “İstem hâlinde” kaydı gereği artış düzenlemesi dilekçede açıkça istenmelidir; aksi hâlde her yıl yeniden artırım davası açmak gerekir.

Yoksulluk nafakasında ölçü — TMK m.175. Miktar, diğer tarafın malî gücü oranında belirlenir. Ayrıca nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz; kusur yalnız talep eden bakımından ve “daha ağır olmamak” ölçütüyle değerlendirilir.

Yardım nafakasında ölçü — TMK m.365/2. Dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir.

Takdir yetkisinin sınırı — TMK m.4: kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini ya da haklı sebepleri göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkim, hukuka ve hakkaniyete göre karar verir. Nafaka miktarının belirlenmesi bu kapsamdadır.

Ödeme biçimi — TMK m.176/1. Maddî tazminat ve yoksulluk nafakasının toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenmesine karar verilebilir. Buna karşılık m.176/2 uyarınca manevî tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez.

Yardım Nafakasında Sıra ve Kurum Davası: m.365

Dördüncü tür, diğerlerinden ayrı bir usule tâbidir ve sıra kuralı içerir.

Kapsam — TMK m.364/1: herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.

Kardeşlerde ek şart — m.364/2: kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır.

Saklı hükümler — m.364/3: eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır.

Sıra kuralı — m.365/1: nafaka davası, mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır.

Nasıl işler? Yoksulluğa düşen kişi önce altsoyundan, sonra üstsoyundan, en son refah içindeki kardeşlerinden talep etmelidir. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre sıra gözetilmeksizin açılan dava dinlenemez.

İhbar — m.365/3. Dava, Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; dava sebebiyle nafaka alacaklısına bakmakta olan kuruma ihbar edilir.

Kurum davası — m.365/4. Nafaka alacaklısına bakmakta olan resmî veya kamuya yararlı kurumlar tarafından da dava açılabilir.

Yükümlülüğün niteliği. Yargıtay kararlarında; aile bağlarının herhangi bir nedenle zayıflamış olmasının yükümlülüğü ortadan kaldıran bir neden olarak düzenlenmediği, kanun koyucunun yardım nafakasını kişinin ve toplumun vicdanına bırakmayıp kanunî bir ödev olarak düzenlediği vurgulanmaktadır.

Ergin çocuk bakımından ayrım. Ergin çocuk eğitimine devam ediyorsa dayanak m.328/2; eğitimi bitmiş ancak yoksulluğa düşecekse dayanak m.364‘tür. İkincisinde okuma şartı aranmaz.

Tahsil Rejimi: İİK m.344 ve Süreler

Karar alınması yetmez; ödenmemesi hâlinde işletilecek mekanizma İcra ve İflâs Kanunu‘ndadır.

Maddenin konumu. Hüküm, İcra ve İflâs Kanunu’nun 331 ve 354. maddeleri arasında yer alan icra suçları bölümündedir.

İİK m.344: nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse, borçlu tahliye edilir.

Üçüncü cümle. Borçlunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak, tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.

Niteliği. Tazyik hapsi bir ceza değil, zorlama aracıdır; bu nedenle ertelenemez, paraya çevrilemez ve adlî sicile işlenmez. Yalnız ödeme onu sona erdirir.

Şikâyet süresi — İİK m.347: bu Bapta yer alan fiillerden dolayı şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer.

Her ay ayrı sayaç. Nafaka aylık olarak muaccel olduğundan, ödenmeyen her ay için ayrı bir şikâyet hakkı doğar. Aylarca bekleyip toplu şikâyet etmek, süresi geçen aylar bakımından hak kaybına yol açar.

Görev ve yetki. Görevli mahkeme icra ceza mahkemesi; yetkili mahkeme ise icra takibinin yapıldığı yer icra ceza mahkemesidir.

İnfaz süresi — İİK m.354. İcra mahkemesinin verdiği tazyik hapsine ilişkin karar, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez.

Takibe itiraz — İİK m.33. İlamlı icrada borçlu, icra emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borcun itfa, imhal veya zamanaşımı sebebiyle sona erdiğini ileri sürebilir. Bu sebepler sınırlıdır.

Nafaka ilâmlarına özgü kural. Nafaka ilâmlarında temyiz icrayı durdurmaz ve teminat karşılığında dahi icra durdurulamaz.

Maaş Haczi: Dörtte Bir Kuralının Doğru Okunuşu

Nafakanın tahsilinde en sık başvurulan yol maaş haczidir; ancak kuralın içeriği yaygın olarak yanlış bilinir.

İİK m.83/1. Maaşlar, tahsisat ve her nevi ücretler, intifa hakları ve hasılatı, ilâma müstenit olmayan nafakalar, tekaüt maaşları, sigortalar veya tekaüt sandıkları tarafından tahsis edilen iratlar; borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar tenzil edildikten sonra haczolunabilir.

İİK m.83/2: ancak haczolunacak miktar bunların dörtte birinden az olamaz. Birden fazla haciz var ise sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez.

En yaygın yanlış bilgi. “Maaşın en fazla dörtte biri kesilir” cümlesi kanun metnine uymaz. Madde, dörtte biri azamî değil asgarî oran olarak belirlemiştir: “dörtte birinden az olamaz.”

Birden fazla haciz. Haciz yazısı sayısının artması kesinti oranını artırmaz; hacizler sıraya konur. Sıra, maaş haczi müzekkeresinin işverene tebliğ tarihine göre belirlenir.

Nafakada kritik ayrım. Madde yalnız “ilâma müstenit olmayan” nafakaları kısmen haczedilebilir sayar. Buna karşılık ilâma dayalı nafakaların haczi mümkün değildir. Doktrinde bunun gerekçesi, ilâma dayalı nafaka miktarının borçlunun ve ailesinin ihtiyacını aşmadığının kesin karine oluşturmasıdır.

Nafaka alacağı imtiyazlıdır — İİK m.206. İflâsın açılmasından önceki son bir yıl içinde tahakkuk etmiş olan ve nakden ifası gereken aile hukukundan doğan her türlü nafaka alacakları, imtiyazlı alacaklar arasında birinci sırada yer alır.

İşçi ücretlerinde — İş Kanunu m.35: işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hâkim tarafından takdir edilecek miktar bu paraya dâhil değildir.

Nafaka istisnası buradadır. Son cümle gereği, nafaka kesintisi dörtte birlik oranın dışındadır; nafaka alacaklısı bakımından bu sınır uygulanmaz.

Anlaşma geçersizdir — İİK m.83/a: 82 ve 83 üncü maddelerde yazılı mal ve hakların haczolunabileceğine dair önceden yapılan anlaşmalar muteber değildir. Kural kamu düzenine ilişkindir; borçlu rıza gösterse dahi aşılamaz.

Görev, Yetki, Değişiklik ve Yabancılık Unsuru

Son halka; davanın nereye açılacağı, nasıl değiştirileceği ve yurt dışı boyutudur.

Görev. Nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve kararında bu sıfatı belirtir.

Boşanmayla birlikte — TMK m.168: boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.

Boşanmadan sonra — TMK m.177: boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Çocuğa ilişkin taleplerde — TMK m.326. Kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

Yargılama usulü. Bu davalar basit yargılama usulüne tâbidir; HMK m.318 uyarınca taraflar delillerini dilekçeleriyle birlikte sunmak zorundadır.

Miktar belirlenemiyorsa — HMK m.107. Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği hâllerde davacı belirsiz alacak davası açabilir.

Sonradan artırma — HMK m.176. Tarafların her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir; ancak aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.

Değişiklik — TMK m.331: durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır. Yoksulluk nafakası bakımından ise m.176/3 ve m.176/4 uygulanır.

Yabancılık unsuru — MÖHUK m.19: nafaka talepleri, nafaka alacaklısının mutad meskeni hukukuna tâbidir.

Bu kural alacaklıyı korur. Taraflardan biri yurt dışında yaşıyorsa dahi, uygulanacak hukuk alacaklının mutad meskeni ölçütüne göre belirlenir.

Yabancı kararın Türkiye’de etkisi. Yurt dışında verilmiş nafaka kararının Türkiye’de icra edilebilmesi tenfiz kararına bağlıdır; yalnız kesin hüküm etkisi için tanıma yeterlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Boşanmada kaç çeşit nafaka vardır?

Türk hukukunda dört çeşit nafaka bulunur: tedbir nafakası (dava süresince ödenen geçici nafaka), yoksulluk nafakası (boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe ödenen nafaka), iştirak nafakası (çocuğun bakım giderlerine katkı için ödenen nafaka) ve yardım nafakası (kan hısımları arasında ödenen nafaka). Bunlardan tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası doğrudan boşanma süreciyle ilgilidir; yardım nafakası ise daha geniş bir hısımlık ilişkisine dayanır.

Tedbir nafakası nedir?

Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası süresince, eşin ve ergin olmayan çocukların geçimini sağlamak için hükmedilen geçici nafakadır (TMK m. 169). Hâkim, talep üzerine ya da resen (kendiliğinden) bu nafakaya karar verebilir ve önemli özelliği kusurdan bağımsız olmasıdır; boşanmada tam kusurlu olan eş bile tedbir nafakası alabilir. Tedbir nafakası, boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte yoksulluk veya iştirak nafakasına dönüşür.

Yoksulluk nafakası nedir?

Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan tarafın, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla diğer eşten mali gücü oranında talep edebileceği nafakadır (TMK m. 175). Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz. Önemli bir güncel gelişme: Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla madde 175’teki ‘süresiz olarak’ ibaresini iptal etmiştir; ancak iptal hükmü Resmî Gazete’de yayımdan 9 ay sonra yürürlüğe gireceğinden, o tarihe kadar mevcut düzenleme uygulanmaya devam etmektedir. Yoksulluk nafakası kurumu kaldırılmamış, yalnızca süresizlik niteliği tartışmaya açılmıştır.

İştirak nafakası nedir?

İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım, eğitim, sağlık ve genel giderlerine gücü oranında katılması için ödediği çocuk nafakasıdır (TMK m. 182, 328, 330). Çocuğun barınma, beslenme, giyim, eğitim ve sağlık gibi zorunlu ihtiyaçlarını kapsar. Boşanma kararının kesinleşmesiyle ödenmeye başlanır ve kural olarak çocuğun ergin olmasına (18 yaşını doldurmasına) kadar devam eder; eğitim devam ediyorsa farklı bir nafaka türü gündeme gelir.

Yardım nafakası nedir?

Yardım nafakası, bir kimsenin yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu, altsoyu ve kardeşlerine ödediği nafakadır (TMK m. 364). Boşanmadan bağımsız, kan hısımları arasındaki bir nafaka türüdür. Uygulamada özellikle ergin (18 yaşını doldurmuş) olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuğun, ana-babasından talep ettiği nafaka bu kapsamda (TMK m. 328/2 ve 364) değerlendirilir ve bu davayı çocuk kendi adına açar.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Türk hukukunda sabit bir nafaka hesaplama tablosu veya formülü yoktur; her dava somut olarak değerlendirilir. Hâkim; nafaka yükümlüsünün geliri ve mali gücü, nafaka isteyenin ihtiyacı ve yoksulluk durumu, çocuğun yaşı ve giderleri, paranın alım gücü (enflasyon) ile tarafların sosyal ve ekonomik durumunu (sosyal-ekonomik durum araştırması) birlikte değerlendirerek hakkaniyete uygun bir miktar belirler (TMK m. 4). Bu nedenle her dosyada nafaka miktarı farklılık gösterebilir.

Nafakayı sadece erkek mi öder, kadın da nafaka öder mi?

Nafaka yükümlülüğü cinsiyete değil, kanuni şartlara ve tarafların ekonomik durumuna bağlıdır. Yoksulluk nafakası cinsiyetten bağımsızdır; boşanma nedeniyle yoksulluğa düşen ve kusuru daha ağır olmayan taraf, bu taraf erkek de olsa nafaka talep edebilir. Aynı şekilde iştirak nafakasını, velayeti almayan taraf (kadın veya erkek) öder. Yargıtay içtihadında erkek nafaka alacaklısına hükmedilen kararlar da mevcuttur.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.