Boşanma Davasında Ön İnceleme Duruşması: Taraflar Neye Hazırlanmalı?

Ön inceleme duruşması, davanın sınırlarının çizildiği yerdir. Bu duruşmada tutulan tutanak sonrasını bağlar: Kanun, “tahkikat bu tutanak esas alınmak suretiyle yürütülür” der. Üstelik bu aşama tamamlanmadan tahkikata geçilemez.

1) Kapsam ve Emredici Sınır: m.137

Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılır. Mahkeme ön incelemede; dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bu hususları tutanağa geçirir.

Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez.

Maddenin ikinci fıkrası emredicidir: ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez, tahkikat için duruşma günü dahi verilemez.

Bu, ön incelemenin bir formalite değil, yargılamanın zorunlu bir aşaması olduğunu açıkça gösterir. Sonraki aşama için tahkikat aşaması incelememize bakabilirsiniz.

Dördüncü satırdaki teşvik yükümlülüğü ise yalnızca tarafların serbestçe tasarruf edebileceği davalar bakımından öngörülmüştür.

2) Duruşmada Ne Olur: m.140

m.140/1: Hâkim, ön inceleme duruşmasında, dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar verebilmek için gerekli görürse tarafları dinler; daha sonra, tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder.

m.140/2: Uyuşmazlık konularının tespitinden sonra hâkim, tarafları sulh ve arabuluculuğun esasları, süreci ve hukuki sonuçları hakkında aydınlatarak sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder; bu konuda sonuç alınacağı kanaatine varırsa, bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir duruşma günü tayin eder.

m.140/3: Ön inceleme duruşmasının sonunda, tarafların sulh veya arabuluculuk faaliyetinden bir sonuç alıp almadıkları, sonuç alamadıkları takdirde anlaşamadıkları hususların nelerden ibaret olduğu tutanakla tespit edilir. Bu tutanağın altı, duruşmada hazır bulunan taraflarca imzalanır. Tahkikat bu tutanak esas alınmak suretiyle yürütülür.

Yukarıdaki ikinci adım bu duruşmanın kalbini oluşturur: uyuşmazlığın sınırları tam olarak burada çizilir.

Altıncı adım ise nihai sonucu belirler; tahkikat, tutanakta tespit edilmiş olan çerçevenin dışına çıkmaz.

Dolayısıyla tutanağa geçirilmemiş olan bir çekişme, sonraki aşamada kendiliğinden gündeme gelmez.

Tutanağı okumak neden şart?

Birinci satır çoğu zaman fark edilmez: bir hususun “anlaşılan” olarak yazılması, o konuda artık tartışma yapılmayacağı anlamına gelir.

İkinci satır ise tersi yönde risk taşır; tutanağa girmeyen bir çekişme bakımından tahkikat yürütülmez.

Bu nedenle tutanak, duruşma çıkışında değil, henüz duruşma sırasında kontrol edilmelidir.

3) İki Haftalık Kesin Süre

7251 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten sonra bu süre ön inceleme duruşmasında verilmez; duruşma davetiyesinde ihtar edilir. HMK m.139/1-ç’ye göre davetiyede, tarafların davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde dilekçelerinde gösterdikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi için gereken açıklamayı yapmaları, bu hususların süresinde yerine getirilmemesi hâlinde o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılacakları ihtar edilir.

HMK m.140/5: 139 uncu madde uyarınca yapılan ihtara rağmen dilekçelerinde gösterdikleri belgeleri sunmayan veya belgelerin getirtilmesi için gerekli açıklamayı yapmayan tarafın bu delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilir.

Dördüncü satır 2020 değişikliğinin en önemli sonucudur: süre duruşmada değil, davetiyenin tebliğiyle işlemeye başlar ve çoğu dosyada duruşma gününden önce dolar. Beşinci satırdaki yaptırım ise delil bazındadır; süresinde sunulmayan veya hakkında açıklama yapılmayan her belge için ayrı ayrı uygulanır.

Altıncı satır ise sonucun ağırlığını gösterir; delil dosyadan çıkar.

Üçüncü satır ise pratik bir imkândır: belge başka yerden getirtilecekse, tarafın yapması gereken açıklamadır.

Bu nedenle davetiye tebliğ alınır alınmaz belgelerin nereden ve nasıl getirtileceği belirlenmeli ve iki haftalık süre içinde dosyaya bildirilmelidir.

4) Genişletme Yasağı: m.141

7251 sayılı Kanunla değişik HMK m.141/1’e göre taraflar, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri ile iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir veya değiştirebilir; bu dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia ve savunma genişletilemez veya değiştirilemez.

İddia ve savunmanın genişletilip değiştirilmesi konusunda ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır (m.141/2).

Üçüncü satır sık yapılan bir hatayı düzeltir: 2020 öncesi metinde mazeretsiz gelmeyen tarafın muvafakati aranmıyordu; yürürlükteki metinde bu kural yoktur.

Duruşmaya gelmemenin sonucu artık HMK m.150’de düzenlenir: geçerli özrü olmadan gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.

İkinci satır ise kapanış anını gösterir; bu kapı dilekçeler karşılıklı verildiğinde kapanır, ön inceleme ve tahkikat boyunca kapalı kalır.

Beşinci satır ise tek çıkış yolunu bırakır: ıslah veya karşı tarafın açık muvafakati.

5) Dava Şartları ve İlk İtirazlar: m.138

Üçüncü satır önemlidir: mahkeme esasa girmeden önce dava şartlarını ve ilk itirazları ele alır.

Birinci satır ise bu kararın kural olarak duruşmasız verilebileceğini gösterir.

İkinci satır ise hâkime takdir bırakır; gerektiği takdirde karar duruşmalı da verilebilir.

Neden önce dava şartları?

Dava şartı eksikliği varsa esasa ilişkin inceleme yapmanın bir anlamı kalmaz.

Bu nedenle Kanun, sıralamayı baştan belirlemiştir.

İlk itirazlar da aynı mantıkla, yargılamanın başında çözülür.

Aksi hâlde uzun bir tahkikat sonunda usulî bir engelle karşılaşılabilirdi.

6) Ön İnceleme ile Tahkikat Farkı

Üçüncü satır iki aşama arasındaki bağı kurar: tahkikat, ön incelemede çizilen çerçevede yürür.

Dördüncü satır ise geçişin şartını gösterir ve bu şart emredicidir.

Bu yapı, yargılamanın davanın başında netleşmesini amaçlar.

7) Maddelerin Kelime Kelime Okunması

İkinci satır çoğu zaman atlanır: yasak yalnızca tahkikata geçmeyi değil, tahkikat için gün vermeyi de kapsar.

Dokuzuncu satır ise sürenin başlangıcını gösterir: süre duruşmada verilmez, davetiyenin tebliğiyle başlar.

Onuncu satır, bu yazının en pratik sonucunu taşır: genişletme yasağı ön incelemeden önce, dilekçelerin karşılıklı verilmesiyle başladığından talepler dilekçelerde eksiksiz yazılmalıdır.

En çok atlanan üç ibare

Üçü de doğrudan hak kaybına yol açabilecek yanılgılardır.

Üçünün de önlenmesi ise tek bir davranışa bağlıdır: duruşmaya hazırlıklı gitmek.

8) Üç Senaryo

Birinci satır, geçen aşamadaki katılmama kuralının tamamlayıcısıdır.

İkinci satır, ön inceleme öncesinde belge hazırlığının neden yapılması gerektiğini açıklar.

Üçüncü satırda ise tek yol kalır: ıslah veya karşı tarafın açık muvafakati.

9) Mevzuat Haritası

İlk yedi satır ön inceleme aşamasının tamamını oluşturur.

Sekizinci satır ise aynı olgunun — duruşmaya katılmamanın — başka bir maddedeki sonucunu gösterir.

Sayıların tamamı bir arada

Birinci satır, ön inceleme sonrasının en kritik takvim kaydıdır.

Tek cümlelik özet

Ön inceleme duruşmasına hazırlıklı gidin; tahkikat, orada tutulan tutanağın dışına çıkmaz.

10) Duruşma Öncesi Hazırlık

Dördüncü adım doğrudan Kanunun aradığı açıklamayı yapabilmek içindir.

Belgenin nereden getirtileceği bilinmiyorsa, iki haftalık kesin süre içinde gereken açıklama da yapılamaz.

Beşinci adım ise tutanakta “anlaşılan hususlar” kısmının bilinçli doldurulmasını sağlar.

Altıncı adım ön inceleme sonrası genişletme yasağı nedeniyle kritiktir.

Neden talepler baştan netleşmeli?

Çünkü dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra iddia veya savunma genişletilemez (HMK m.141/1); ön inceleme bu sınırın tutanağa geçirildiği aşamadır.

Sonradan fark edilen bir talep için geriye kalan yol ıslah veya karşı tarafın açık muvafakatidir.

Bunların ikisi de kesin değildir: ıslahın kendi şartları vardır, muvafakat ise karşı tarafın iradesine bağlıdır.

Bu nedenle talep sonucunun dilekçe aşamasında eksiksiz kurulması, sonraki riskleri baştan ortadan kaldırır.

11) Anlaşılan ve Anlaşılamayan Hususlar

Üç satır birlikte, tutanağın neden bu kadar belirleyici olduğunu gösterir.

Birinci satır bir kazanç gibi görünse de dikkat ister; yanlışlıkla anlaşılan sayılan bir husus, sonradan tartışılamaz.

Üçüncü satır ise eksikliğin bedelini ortaya koyar.

Tutanakta kontrol edilecekler

İkinci satır en çok gözden kaçan kontroldür ve sonucu doğrudan etkiler.

Dördüncü satır ise takvim kaydının başlangıcıdır.

Bu dört kontrol, duruşma salonundan çıkmadan yapılmalıdır.

12) Özet Tablo

Yedi sorudan beşinin cevabı hayır; bu, aşamanın ne kadar bağlayıcı kurulduğunu gösterir.

İkinci satır ise tek olumlu cevaptır ve tutanağın ağırlığını teyit eder.

13) Kapanış

Dördüncü satır bu yazının ana tezidir: tahkikat, tutanak esas alınarak yürütülür.

Beşinci satır ise en somut ve en geri dönülemez kayıptır.

Tek cümlelik özet

Ön inceleme, davanın çerçevesinin çizildiği tek aşamadır; sonrası bu çerçeveye bağlıdır.

14) Duruşmaya Davet ve İhtarat

Üçüncü satır, gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceğinin taraflara önceden bildirilmesini sağlar (HMK m.139/1-c).

Yani gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceğini bilerek gelmemiş olur.

Bu ihtarat, sonucun sürpriz olmamasını temin eder. Dördüncü satırdaki ihtar ise iki haftalık kesin sürenin başlangıcını oluşturur; davetiyede bu ihtar yoksa kesin süreye bağlanan sonuç da doğmaz.

Davetiye kontrolü

Davetiyenin usulüne uygun tebliği, sonraki bütün sonuçların ön şartıdır.

Tebligat usulsüz ise, katılmamaya bağlanan sonuçların tartışılması gündeme gelir.

Bu nedenle davetiyenin tarihi ve içeriği dosyada kontrol edilmelidir.

İhtaratların davetiyede yer alıp almadığı da aynı şekilde incelenir.

15) İki Maddenin Birlikte Okunması

Aynı olgu — duruşmaya katılmama — iki ayrı maddede farklı sonuçlar doğurur.

Birinci satırda gelen taraf yargılamanın devamını isteyebilir; ancak 2020 öncesi metinden farklı olarak karşı tarafın gelmemesi ona iddiasını genişletme imkânı vermez.

Üçüncü satır ise mazeretin, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz hakkını koruduğunu gösterir.

Bu tablo, mazeret bildiriminin neden ihmal edilmemesi gerektiğini tek bakışta ortaya koyar.

16) Aşamaların Sırası

İkinci sıra, birinci sırada kurulanı sabitler; üçüncü sıra ise bu sabitlenmiş çerçevede yürür.

Dolayısıyla davanın kaderi, çoğu zaman ilk iki aşamada belirlenir.

Üçüncü ve dördüncü aşamada yapılabilecekler, öncekilerin bıraktığı alanla sınırlıdır.

17) Islah Neden Saklı Tutuldu?

Kanun, katı bir yasak koyarken aynı zamanda iki çıkış bırakmıştır.

Bu, yargılamanın hızlanması ile maddi gerçeğe ulaşma arasında kurulan bir denge tercihidir.

Ancak bu çıkışlar kendiliğinden işlemez: ıslahın kendi usulü ve sınırları vardır, muvafakat ise karşı tarafın iradesine bağlıdır.

Bu nedenle bunlara güvenerek dilekçeleri eksik bırakmak, riskli bir tercihtir.

18) Aile Mahkemesi Uygulaması

İkinci satır m.137/1’in kaydından doğar: teşvik, tarafların serbestçe tasarruf edebileceği davalar bakımından öngörülmüştür.

Üçüncü satır ise boşanma dosyalarının kendine özgü yanıdır; çocuğa ilişkin hususlarda hâkim resen araştırma yapar.

Bu nedenle aynı dosyada bazı hususlar taraf iradesine açıkken, bazıları kapalıdır.

Ön inceleme tutanağı hazırlanırken bu ayrımın gözetilmesi gerekir.

Hangi hususta ne mümkün?

İkinci ve üçüncü satır, sulh teşvikinin bu alanlarda neden aynı biçimde işlemediğini açıklar.

Birinci satır ise tarafların gerçekten anlaşabileceği ve tutanağa geçirilebilecek alanı gösterir.

Bu ayrım, tutanaktaki “anlaşılan hususlar” kısmının hangi kalemleri kapsayabileceğini de belirler.

Özetle: ön inceleme, yargılamanın en az konuşulan ama sonucu en çok etkileyen aşamasıdır.

Bu aşamada alınan bir tutanak, aylar sürecek tahkikatın sınırlarını baştan çizer.

Davetiyeyle bildirilen iki haftalık kesin süre ise belgelerin dosyada kalıp kalmayacağını belirler (HMK m.139/1-ç, m.140/5).

Ve yine aynı duruşmaya katılmamak, yokluğunda yapılan işlemlere itiraz hakkını ortadan kaldırır (HMK m.150/2).

Üç sonucun da ortak yanı, tek bir duruşmaya bağlanmış olmalarıdır.

Bu yoğunluk tesadüf değildir: Kanun, yargılamanın gereksiz uzamasını önlemek için hazırlığı davanın başına toplamıştır.

Tercihin bedeli ise açıktır: hazırlıksız girilen bir ön inceleme duruşmasının sonuçları sonraki aşamalarda telafi edilemez.

Bu nedenle bu duruşma, dosyanın en çok emek verilmesi gereken anıdır.

Uygulamada ise çoğu zaman tersi olur: taraflar asıl hazırlığı tahkikat aşamasında yapmaya yönelir.

Oysa o aşamaya gelindiğinde çerçeve çoktan çizilmiş, deliller sabitlenmiş ve genişletme kapısı kapanmış olur.

Kanun metnini bu gözle okumak, aşamanın gerçek ağırlığını görmeyi sağlar.

Nitekim m.137/2’nin sert ifadesi de bunu teyit eder: ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemeyeceği gibi, tahkikat için duruşma günü dahi verilemez.

Kanun koyucu bu aşamayı isteğe bağlı bir hazırlık olarak değil, yargılamanın zorunlu bir halkası olarak kurmuştur.

Taraflar açısından doğru yaklaşım da bu kurguya uygun davranmak, yani hazırlığı dilekçe aşamasında tamamlayıp duruşmaya eksiksiz gitmektir.

19) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Formalite sanmak. Emredici aşamadır.
• Tutanağı önemsememek. Tahkikatı bağlar.
• Katılmamak. Karşı taraf serbest kalır.
• Belgeleri geciktirmek. Kesin süre vardır.
• Delilden vazgeçilmiş sayılmayı bilmemek. Sonuç ağırdır.
• Sonradan genişletmeyi ummak. Yasak vardır.
• Muvafakati atlamak. Açık olmalıdır.
• Islahı unutmak. Saklı tutulmuştur.

20) Kontrol Listesi

• Dilekçeleri tamamlayın.
• Vakıaları netleştirin.
• Delil listesini hazırlayın.
• Belgeleri önceden toplayın.
• Duruşmaya katılın.
• Tutanağı okuyun.
• İki haftayı takvime alın.
• Talepleri baştan kurun.

İlgili incelemelerimiz: duruşmaya katılmama ve dosyanın işlemden kaldırılması (HMK m.150), boşanma davasında tahkikat aşaması ve boşanma davasında yemin delili.

21) Boşanma Davası Hangi Usule Tabi? Yazılı ve Basit Yargılama Farkı

Bu yazıda anlatılan ön inceleme düzeni yazılı yargılama usulüne aittir. Boşanma davası, basit yargılama usulünün uygulandığı dava ve işleri sayan HMK m.316’da yer almadığından yazılı yargılama usulüne göre görülür. Buna karşılık her çeşit nafaka davaları ile velayet ve vesayete ilişkin dava ve işler basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-ç). Boşanmadan bağımsız olarak açılan iştirak nafakası, nafakanın artırılması veya velayetin değiştirilmesi davalarında ön inceleme bu nedenle farklı işler.

Basit yargılamada taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi veremez (HMK m.317/3). İddianın genişletilmesi yasağı dava açılmasıyla, savunmanın genişletilmesi yasağı ise cevap dilekçesinin verilmesiyle başlar (HMK m.319/1). Mahkeme mümkün olan hâllerde dosya üzerinden karar verir; bu mümkün değilse ilk duruşmada dava şartları, ilk itirazlar, hak düşürücü süre ve zamanaşımı konusunda tarafları dinler, anlaşılan ve anlaşılamayan hususları tespit eder, tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bunu tutanağa geçirir; tahkikat bu tutanak esas alınarak yürütülür (HMK m.320/1-2). Tahkikat işlemleri ilk duruşma hariç iki duruşmada tamamlanır ve duruşmalar arasındaki süre kural olarak bir aydan uzun olamaz (HMK m.320/3).

Aile mahkemesi bakımından ayrıca 4787 sayılı Kanun’un 7. maddesi uygulanır: aile mahkemeleri, önlerine gelen dava ve işlerin özelliklerine göre, esasa girmeden önce eşlerin ve çocukların karşı karşıya oldukları sorunları tespit ederek bunların sulh yoluyla çözümünü, gerektiğinde uzmanlardan da yararlanarak teşvik eder. Bu hüküm, HMK m.137 ve m.140’taki sulh ve arabuluculuk teşvikinin aile mahkemesindeki karşılığıdır.

22) Boşanmaya Özgü Sınırlar: TMK m.184

Ön inceleme tutanağındaki “anlaşılan hususlar” kaydı, boşanma davasında genel hükümlerdeki kadar güçlü sonuç doğurmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 184. maddesine göre hâkim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığına vicdani kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; bu olgular hakkında re’sen veya istem üzerine taraflara yemin öneremez; tarafların bu konudaki her türlü ikrarı hâkimi bağlamaz; hâkim delilleri serbestçe takdir eder; boşanma veya ayrılığın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar ise hâkim tarafından onaylanmadıkça geçerli olmaz.

Çocuğa ilişkin hususlarda mahkeme tarafların iradesiyle bağlı değildir. Delil avansına ilişkin HMK m.324’ün üçüncü fıkrası da, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği dava ve işler hakkındaki hükümleri saklı tutar. Bu nedenle sosyal inceleme raporu veya çocuğun dinlenmesi gibi işlemler, taraflardan biri talep etmese ya da avans yatırmasa bile mahkemece gündeme getirilebilir. Boşanma sebebinin ispatında hangi kayıtların delil olarak kullanılamayacağı için hukuka aykırı deliller rehberimize bakabilirsiniz.

23) Kesin Süre, Delil Avansı ve Usulüne Uygun İhtar

Ön inceleme aşamasında iki kesin süre sıklıkla karıştırılır. Birincisi, davetiyeyle bildirilen ve dilekçede gösterilip henüz sunulmamış belgelere ilişkin iki haftalık kesin süredir (HMK m.139/1-ç, m.140/5). İkincisi, ön inceleme sonunda tanık, bilirkişi veya keşif gibi deliller için mahkemenin belirlediği avansın yatırılması için verilen kesin süredir. HMK m.324’e göre taraflardan her biri, ikamesini talep ettiği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır; taraflar aynı delili birlikte istemişse gider yarı yarıya ödenir. Taraflardan biri avansı yatırmazsa diğer taraf yatırabilir; aksi hâlde talep olunan delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır.

Kesin süreye bağlanan bu ağır sonuçlar ancak usulüne uygun bir ihtarla doğar. Yargıtay, bilirkişi incelemesi için avans yatırılmasını isteyen ve yatırılmazsa delilden vazgeçilmiş sayılacağını ihtar eden, ancak avans için herhangi bir süre belirlemeyen ara kararı usulüne uygun bulmamıştır. Daire, bu durumda kesin süreye bağlanan sonuçların meydana gelmeyeceğini, son duruşmadan önce yatırılan avansın dikkate alınması gerektiğini ve delil avansının yatırılmamasının davanın usulden reddini değil, yalnızca o delilden vazgeçilmiş sayılmayı gerektirdiğini belirterek kararı kanun yararına bozmuştur (Yargıtay 3. HD, E.2026/4160, K.2026/3362, 01.06.2026).

Bu nedenle davetiye ve ara karar tebliğ edildiğinde yalnız sürenin uzunluğu değil, hangi işlemin istendiği, sürenin kesin olduğunun yazılıp yazılmadığı ve sonuçların açıkça ihtar edilip edilmediği de kontrol edilmelidir. Eşin gelir ve banka kayıtlarının hangi kurumlardan nasıl getirtileceği için eşin gelirini ve mal varlığını öğrenme rehberimize bakabilirsiniz.

24) 2026 Değişiklikleri: Islah, Kısmi Dava, Duruşma Aralığı ve İmza

Genişletme yasağının en önemli çıkış yolu olan ıslah, aynı davada taraflarca yalnız bir kez yapılabilir (HMK m.176/2) ve tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir (HMK m.177/1). Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, dava dilekçesinde hiç yer almayan bir talebin kısmen ıslah yoluyla davaya eklenemeyeceğine karar vermiştir (E.2021/8, K.2026/1, 08.05.2026; RG 30.06.2026). Bu nedenle maddi ve manevi tazminat ya da yoksulluk nafakası gibi talepler, miktarı düşük tutulsa bile dava veya karşı dava dilekçesinde mutlaka yer almalıdır.

31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun’la HMK m.107’deki belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırılmış, m.109’a eklenen fıkrayla kısmi davada talebin tahkikat sona erinceye kadar bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın artırılabilmesi düzenlenmiştir. Aynı Kanun’la m.147’ye eklenen fıkra, duruşmalar arasındaki süreye kural olarak bir üst sınır getirmiştir; bilirkişi incelemesi veya istinabe gibi zorunlu hâllerde hâkim gerekçesini göstererek daha uzun süre belirleyebilir. m.149’a eklenen ve 31.10.2026’da yürürlüğe girecek fıkraya göre ise duruşmaya ses ve görüntü aktarımıyla katılanlar bakımından elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmaz; ikrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, feragat, kabul ve sulh bu kuralın dışındadır.

Islahın şartları ve tazminat taleplerinin dilekçede nasıl kurulacağı için boşanmada maddi ve manevi tazminat rehberimize, kesinleşmiş karara karşı olağanüstü yol için yargılamanın iadesi rehberimize bakabilirsiniz.

25) Ön İnceleme Duruşmasında Beyan ve Talep

Ön inceleme duruşmasından önce, davetiyeyle verilen iki haftalık süre içinde belgeleri sunan ve getirtilecek belgeler için açıklama yapan bir beyan dilekçesi verilmesi uygun olur. Bu dilekçede her belge, dilekçede hangi vakıanın ispatı için gösterildiğiyle birlikte sayılmalı; başka yerden getirtilecek belgelerde kurum, birim ve dosya bilgileri eksiksiz yazılmalıdır. Duruşmada ise anlaşılamayan hususların dava dilekçesindeki vakıaların tamamını kapsayacak şekilde tutanağa geçirilmesi istenmelidir.

Ön inceleme duruşmasına hazırlık, kesin sürelerin takibi ve tutanak kontrolü için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Ön inceleme ne zaman yapılır?

Dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra.

Ön incelemenin kapsamı nedir?

Mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar, tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve bu hususları tutanağa geçirir.

Ön inceleme atlanabilir mi?

Hayır. Ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez.

Bu hüküm emredici midir?

Madde açık bir yasak getirmektedir.

Dava şartları ve ilk itirazlar nasıl karara bağlanır?

Mahkeme öncelikle dosya üzerinden karar verir; gerektiği takdirde kararını duruşmalı olarak da verebilir.

Ön inceleme duruşmasında hâkim ne yapar?

Dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar verebilmek için gerekli görürse tarafları dinler; daha sonra tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları tek tek tespit eder.

Sulh ve arabuluculuk teşviki zorunlu mu?

Uyuşmazlık konularının tespitinden sonra hâkim, tarafları sulh ve arabuluculuğun esasları, süreci ve hukuki sonuçları hakkında aydınlatarak sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder.

Teşvik her davada mı yapılır?

Kanun bu teşviki tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalar bakımından öngörmüştür.

Sulh için yeni duruşma günü verilebilir mi?

Hâkim bu konuda sonuç alınacağı kanaatine varırsa, bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir duruşma günü tayin eder.

Duruşmanın sonunda ne yapılır?

Tarafların sulh veya arabuluculuk faaliyetinden bir sonuç alıp almadıkları, sonuç alamadıkları takdirde anlaşamadıkları hususların nelerden ibaret olduğu tutanakla tespit edilir.

Tutanağı kim imzalar?

Tutanağın altı, duruşmada hazır bulunan taraflarca imzalanır.

Tutanağın tahkikata etkisi nedir?

Tahkikat bu tutanak esas alınmak suretiyle yürütülür.

Belgeler için süre verilir mi?

Evet, ancak bu süre ön inceleme duruşmasında değil davetiyeyle verilir. Davetiyede, tebliğden itibaren iki haftalık kesin süre içinde dilekçelerde gösterilip henüz sunulmamış belgelerin sunulması veya başka yerden getirtilecek belgeler için gereken açıklamanın yapılması ihtar edilir (HMK m.139/1-ç).

Bu süre kaçırılırsa ne olur?

İhtara rağmen dilekçede gösterilen belgeleri sunmayan veya belgelerin getirtilmesi için gerekli açıklamayı yapmayan tarafın bu delillere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verilir (HMK m.140/5).

Bu sonuç ne anlama gelir?

İlgili delil artık dosyada değerlendirilmez.

İddia ve savunma ne zaman serbestçe genişletilebilir?

Taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri ile serbestçe genişletebilir yahut değiştirebilirler.

Ön inceleme aşamasında durum nedir?

7251 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra dilekçelerin karşılıklı verilmesinden itibaren iddia ve savunma genişletilemez veya değiştirilemez; istisna ıslah ve karşı tarafın açık muvafakatidir (HMK m.141).

Karşı taraf duruşmaya gelmezse ne olur?

Gelen taraf yargılamaya devam edilmesini isteyebilir; geçerli özrü olmadan gelmeyen taraf yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez (HMK m.150/2). Maddenin 2020 öncesi metnindeki “gelmeyen tarafın muvafakati aranmaz” kuralı kaldırılmıştır.

Bu kural neden önemlidir?

Duruşmaya katılmamanın doğrudan bir usulî sonucu bulunduğunu gösterir.

Ön inceleme tamamlandıktan sonra genişletme mümkün mü?

Hayır. Yasak daha önce, dilekçelerin karşılıklı verilmesiyle başlar ve ön inceleme ile tahkikat boyunca devam eder (HMK m.141/1); ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati saklıdır (m.141/2).

Bu yasağın istisnası var mı?

İddia ve savunmanın genişletilip değiştirilmesi konusunda ıslah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır.

Muvafakat zımnî olabilir mi?

Madde açık muvafakat aramaktadır.

Ön inceleme duruşmasına davet nasıl yapılır?

Taraflara davetiye gönderilir ve davetiyede ihtaratlara yer verilir.

Davetiyede neler ihtar edilir?

Sulh için gerekli hazırlığın yapılması ile duruşmaya sadece taraflardan birinin gelmesi hâlinde doğacak sonuçlar ihtar edilir.

Ön inceleme ile tahkikat arasındaki fark nedir?

Ön inceleme hazırlık ve sınır çizme aşamasıdır; tahkikat ise delillerin toplanıp değerlendirildiği aşamadır.

Ön inceleme kaç duruşmada tamamlanır?

Ön inceleme tek duruşmada tamamlanır; zorunlu hâllerde bir defaya mahsus olmak üzere yeni bir duruşma günü tayin edilir (HMK m.140/4). Sulh veya arabuluculukta sonuç alınacağı kanaatiyle de bir defaya mahsus yeni gün verilebilir (HMK m.140/2).

Anlaşmalı boşanmada ön inceleme yapılır mı?

Anlaşmalı boşanma da genel hükümlere göre görülür; ancak uyuşmazlık bulunmadığından uygulamada ön inceleme ve tahkikat çoğunlukla aynı duruşmada tamamlanır. Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığı kanaatine varması ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması gerekir (TMK m.166/3).

Delil listesi ne zaman verilmelidir?

Deliller dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerinde gösterilir. Gösterilip henüz sunulmamış belgeler için davetiyeyle iki haftalık kesin süre verilir (HMK m.139/1-ç); tanık ve bilirkişi gibi deliller için mahkemenin belirlediği avans kesin süre içinde yatırılmalıdır (HMK m.324).

Tutanağa itiraz edilebilir mi?

Tutanak duruşmada hazır bulunan taraflarca imzalandığından, içeriğinin duruşmada kontrol edilmesi önem taşır.

En kritik nokta nedir?

Duruşmaya bizzat katılmak, tutanağı dikkatle okumak ve iki haftalık kesin süreyi kaçırmamak.

İki haftalık kesin süre davetiyeden mi, duruşmadan mı başlar?

Davetiyenin tebliğinden başlar. 7251 sayılı Kanun’la yapılan değişiklikten sonra bu süre ön inceleme duruşmasında verilmez; davetiyede ihtar edilir ve çoğu dosyada duruşma gününden önce dolar (HMK m.139/1-ç).

Delil avansını yatırmazsam ne olur?

Taraflardan her biri ikamesini istediği delil için mahkemece belirlenen avansı verilen kesin süre içinde yatırmak zorundadır. Avansı karşı taraf da yatırmazsa o delilin ikamesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m.324). Ancak ara kararda süre belirtilmemiş veya sonuçlar açıkça ihtar edilmemişse kesin süre sonuçları doğmaz.

Nafaka veya velayet davasında ön inceleme farklı mı?

Evet. Bağımsız açılan nafaka ve velayet davaları basit yargılama usulüne tabidir (HMK m.316/1-ç). Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilemez, genişletme yasağı dava ve cevap dilekçesiyle başlar ve ön inceleme ilk duruşmada yapılır (HMK m.317, 319, 320).

Boşanma sebebinde tarafların anlaşması hâkimi bağlar mı?

Hayır. TMK m.184 uyarınca tarafların boşanma sebebine ilişkin ikrarı hâkimi bağlamaz, bu olgular hakkında yemin önerilemez ve hâkim delilleri serbestçe takdir eder. Fer’î sonuçlara ilişkin anlaşmalar da hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz.

SEGBİS ile katılan taraf tutanağı nasıl imzalar?

7589 sayılı Kanun’la HMK m.149’a eklenen ve 31.10.2026’da yürürlüğe girecek fıkraya göre ses ve görüntü aktarımıyla katılanlar bakımından elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmaz. İkrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, feragat, kabul ve sulh bu kuralın dışındadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kesin süreler ve sonuçları davetiye ile ara kararlardaki ihtarata bağlı olduğundan, somut dosyada bu belgelerin içeriği ayrıca incelenmelidir.