Boşanma Davasında Tensip Zaptı Nedir? İlk Duruşmaya Kadar Süreç

Boşanma davası açıldıktan sonra mahkemenin attığı ilk adım tensip zaptının hazırlanmasıdır. Bu belge, davanın nasıl yürüyeceğine dair yol haritasını çizer. Bu rehberde tensip zaptının ne olduğunu, neleri içerdiğini ve ilk duruşmaya kadar geçen süreci açıklıyoruz.

Tensip Zaptı Nedir?

Tensip zaptı (tensip tutanağı), dava dilekçesi mahkemeye sunulduktan sonra hâkimin dosya üzerinde yaptığı ilk inceleme sonucu hazırladığı bir tutanaktır. Mahkeme bu tutanakla, davanın yürütülmesi için gerekli usulü işlemleri belirler. Yargılamanın çerçevesini çizen ilk resmî belgedir.

Tensip Zaptı Neleri İçerir?

• Dava dilekçesinin karşı tarafa (davalıya) tebliğine karar verilmesi
• Davalıya cevap dilekçesi sunması için süre verilmesi (kural olarak iki hafta)
• Varsa tedbir taleplerinin (tedbir nafakası, geçici velayet) değerlendirilmesi
• Tarafların delillerini bildirmeleri için talimatlar
• Anlaşmalı boşanmada veya basit yargılamaya tabi dosyalarda duruşma gününün belirlenmesi; çekişmeli boşanmada ön inceleme günü kural olarak dilekçeler teatisinden sonra verilir (HMK m.137/1, m.139)
• Harç ve gider avansına ilişkin hususlar

Tensip Zaptından Sonra Ne Olur?

Tensip zaptı düzenlendikten sonra dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir. Davalı, kendisine tanınan süre içinde cevap dilekçesini sunar. Bu aşamada dilekçeler teatisi (karşılıklı dilekçe alışverişi) tamamlanır: dava dilekçesi, cevap, cevaba cevap (replik) ve ikinci cevap (düplik). Dilekçeler aşaması bittikten sonra ön inceleme duruşması yapılır.

Tedbir Kararları Tensip ile Verilebilir mi?

Evet. Boşanma davasında çocukların geçici velayeti, tedbir nafakası, aile konutunun kullanımı gibi acil konularda mahkeme, tensip aşamasında veya sonrasında geçici tedbir kararı verebilir. Bu kararlar (TMK m.169) davanın sonuna kadar geçerli olur ve şartlar değişirse güncellenebilir.

Tensip Zaptının Niteliği ve Yasal Dayanağı

Tensip zaptı, davanın açılmasından hemen sonra mahkemenin dosyayı yargılamaya hazırlamak için verdiği ilk ara kararları içeren tutanaktır. Boşanma, nafaka ve velayet dosyalarında sürecin başında mutlaka karşınıza çıkar.

Niteliği bakımından bir yol haritasıdır: kimin ne yapacağını, hangi sürelerin işleyeceğini ve yerine getirilmemesi hâlinde doğacak sonuçları gösterir. Bu nedenle tensip zaptına karşı doğrudan itiraz veya cevap dilekçesi verilmesi kural olarak gerekmez.

Yasal dayanak bakımından bilinmeyen bir ayrıntı vardır: tensip tutanağı doğrudan Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda bir başlık olarak düzenlenmemiştir. Düzenleme, Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik’in (RG 06.08.2015, S.29437) “Tensip tutanağı” başlıklı 200. maddesinde yer alır.

Tensip Tutanağının Dayanağı ve İçerdiği Kesin Süreler

Tensip tutanağı, Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik’in (RG 06.08.2015, S.29437) “Tensip tutanağı” başlıklı 200. maddesinde düzenlenir. Buna göre davanın açılmasından sonra, dilekçeler aşamasının başında her dosya için bir tensip tutanağı düzenlenir ve ilk olarak dava dilekçesinin HMK m.119’da sayılan unsurları taşıyıp taşımadığı denetlenir. Aynı konu daha önce Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği’nin (RG 03.04.2012, S.28253) 40. maddesinde düzenlenmişti.

Tutanakta yer alan ara kararların önemli bir kısmı, kanunda karşılığı olan bir süreye bağlanır:

• Dava dilekçesindeki eksiklik. HMK m.119/1’in (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususlar eksikse hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir; bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2).
• Gider avansı. Avansın yeterli olmadığı dava sırasında anlaşılırsa, eksikliğin tamamlanması için davacıya iki haftalık kesin süre verilir (HMK m.120/2).
• Cevap süresi. Dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.127).
• Kesin süre ihtarı. Kanunun belirlediği süreler kesindir. Hâkim kendi belirlediği bir sürenin kesin olduğuna karar verirse, o süreye konu işlemi hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde açıklar ve süreye uyulmamasının hukuki sonuçlarını tutanağa geçirerek ihtar eder; bu açıklama ve ihtar zorunluluğu 7251 sayılı Kanunla eklenmiştir. Kesin süre içinde yapılmayan işlemi yapma hakkı ortadan kalkar (HMK m.94).

“Tensip Zaptı Hazırlandı” Ne Demek?

UYAP veya e-Devlet üzerinden bu ifadeyi gördüğünüzde şu anlama gelir: dava kaydedilmiş, dosya hâkime gitmiş ve hâkim dosyayı inceleyerek ilk ara kararlarını vermiştir.

Bundan sonraki adım, tensip zaptının dava dilekçesiyle birlikte davalıya tebliğe çıkarılmasıdır. Tebligatın ulaşma süresi posta işleyişine bağlıdır ve mahkemenin denetiminde değildir.

Çekişmeli ve Anlaşmalı Boşanmada Fark

Bu ayrım, tensip zaptını okurken en çok merak edilen noktayı açıklar: duruşma günü neden yazmıyor?

Bunun sebebi yargılama usulüdür. Boşanma davası, HMK m.316’da basit yargılamaya tabi işler arasında sayılmadığından yazılı yargılama usulüne tabidir (bağımsız açılan nafaka ve velayet davaları ise HMK m.316/1-ç uyarınca basit yargılamaya tabidir); bu usulde duruşma günü kural olarak dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra belirlenir. Kanun da ön incelemenin dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılacağını öngörür (HMK m.137/1). Basit yargılama usulünün uygulandığı dosyalarda ise duruşma günü çoğu zaman tensip ile birlikte belirlenir.

Boşanma Dosyasında Tensip Zaptındaki Ara Kararlar

Boşanma dosyalarında tipik olarak yer alan ara kararlar:

• Dava dilekçesinin davalıya tebliği ve cevap süresine ilişkin ihtar
• Delil sunma yükümlülüğü: Tarafların dayandıkları delilleri göstermeleri; gerektiğinde kesin süre verilebilir
• Belgelerin getirtilmesi: Nüfus kayıtları, tapu ve banka kayıtları gibi başka yerden temin edilecek belgeler için müzekkere yazılması
• Tedbir talepleri: Tedbir nafakası, velayetin geçici olarak belirlenmesi ve konut tahsisi gibi talepler bu aşamada değerlendirilebilir
• Harç ve gider avansı eksikliği varsa tamamlanması (avans eksikliğinde iki haftalık kesin süre, HMK m.120/2)
• Üçüncü kişilere düşen yükümlülük varsa bunun bildirilmesi

Tedbir Kararları Tensiple Verilebilir

Bu, sayfanın pratik bakımdan en önemli başlığıdır. Boşanma davasında hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, malların yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır.

Bu önlemler duruşma beklenmeden, dosya üzerinden tensip aşamasında da verilebilir. Bu nedenle tedbir nafakası, velayet tedbiri ve konut tahsisi talepleri dava dilekçesinde açıkça ileri sürülmelidir. Tedbir nafakası kural olarak dava tarihinden işlemeye başladığından, talebin geciktirilmesi doğrudan maddi kayıp doğurur.

Davalıysanız: Kritik Süreler

Tensip zaptı size tebliğ edildiğinde, içindeki süreler işlemeye başlar. Boşanma davasında en önemlisi cevap süresidir.

• Cevap süresi iki haftadır ve dava dilekçesinin tebliğinden itibaren işler (HMK m.127). Kanunun belirlediği her süre gibi bu süre de kesindir (HMK m.94/1).
• Ek süre istenebilir: Durum ve koşullara göre cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa, yine bu süre zarfında mahkemeye dilekçeyle başvurulması hâlinde talep değerlendirilir. Haklı görülürse, cevap süresinin bitiminden başlamak, bir defaya mahsus olmak ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir.

Delilleri Zamanında Sunmazsanız

Tensip ve ön inceleme aşamasındaki delil kuralları, dosyanın sonucunu doğrudan etkiler.

HMK m.139/1-ç uyarınca ön inceleme davetiyesinde ihtar edildiği üzere, davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde tarafların, dilekçelerinde gösterdikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları ya da başka yerden getirtilecek belgelerin getirtilebilmesi için gereken açıklamayı yapmaları gerekir. Bu yerine getirilmezse o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılırlar (HMK m.140/5).

Yargıtay bu kuralı boşanma dosyalarında katı biçimde uygulamaktadır: Hukuk Genel Kurulu, cevap dilekçesinde delil göstermeyen davalıya ön inceleme duruşmasında delillerini bildirmesi için yeni süre verilemeyeceğine karar vermiştir (HGK, 27.12.2018, E.2017/1588, K.2018/2045). 2. Hukuk Dairesi de süresinde gösterilmeyen tanıkların beyanlarına dayanılarak kusur belirlenmesini bozma sebebi saymıştır (Yargıtay 2. HD, 29.05.2025, E.2024/9128, K.2025/5603).

Pratik sonuç: tanık isimleri ve delil listesi dilekçe aşamasında eksiksiz bildirilmelidir. “Sonra ekleriz” yaklaşımı, kusur ispatınızı çökertebilir.

Tensip Zaptına İtiraz Edilir mi?

Kural olarak gerekmez; tensip zaptı yargılamanın işleyişine ilişkin bir yol haritasıdır ve esas hakkında bir karar içermez.

Buna karşılık zaptta hata bulunması hâlinde durumun mahkemeye bildirilmesi gerekir. Örneğin yazılı yargılama usulüne tabi bir dosya için sehven basit yargılama usulüne ilişkin kurallar öngörülmüş olabilir; ya da tarafların adres ve kimlik bilgilerinde yanlışlık bulunabilir.

Ayrıca tensiple birlikte verilen tedbir kararlarına karşı itiraz yolu ayrıdır ve bu kararların niteliğine göre değerlendirilir.

Bundan Sonra Ne Olur?

• Dilekçeler teatisi: Dava dilekçesi, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri karşılıklı verilir.
• Ön inceleme: Dava şartları ve ilk itirazlar incelenir, uyuşmazlık konuları belirlenir, deliller bakımından kesin süreler işletilir.
• Tahkikat: Tanıklar dinlenir, bilirkişi ve uzman incelemesi yapılır, deliller değerlendirilir.
• Sözlü yargılama ve hüküm.

Tensip zaptı bu zincirin ilk halkasıdır; buradaki sürelerin kaçırılması sonraki aşamalarda telafi edilemeyebilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Duruşma günü yazmadığı için endişelenmek: Çekişmeli boşanmada bu normaldir; gün, dilekçeler teatisinden sonra belirlenir.
• Cevap süresini kaçırmak: İki haftalık süre kesindir; cevap verilmezse vakıaların tamamı inkâr edilmiş sayılır ve savunma imkânı daralır.
• Ek süreyi geç istemek: Ek süre talebi, iki haftalık süre içinde yapılmalıdır; süre dolduktan sonraki talep sonuç doğurmaz.
• İlk itirazları sonraya bırakmak: Cevap dilekçesi verildikten sonra ilk itirazlar ileri sürülemez.
• Delil listesini eksik vermek: Dilekçede gösterilmeyen delile, HMK m.145’teki istisnalar dışında sonradan dayanılamaz; süresinde bildirilmeyen tanıkların beyanlarına dayanılması Yargıtay’ca bozma sebebi sayılmaktadır.
• Tedbir taleplerini dilekçeye yazmamak: Tedbir nafakası ve velayet tedbiri tensip aşamasında verilebilir; talep dilekçede açıkça yer almalıdır.
• Adres bilgisini güncel tutmamak: Tebligat adresinin hatalı olması süreçleri uzatır ve hak kaybı doğurabilir.

Cevap Süresi ve Ek Süre Rejimi — HMK m.127

Tensip zaptından sonra davalı için işleyen en kritik süre cevap süresidir. Kanun bu süreyi ve uzatılabilmesinin şartlarını tek bir maddede toplamıştır.

HMK m.127’ye göre cevap dilekçesini verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır.

Maddenin devamı ek süreyi düzenler: durum ve koşullara göre cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanmasının çok zor yahut imkânsız olduğu durumlarda, yine bu süre zarfında mahkemeye başvuran davalıya, cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlamak, bir defaya mahsus olmak ve bir ayı geçmemek üzere ek bir süre verilebilir. Ek cevap süresi talebi hakkında verilen karar taraflara derhâl bildirilir.

Bu hükümde dört kayıt vardır ve dördü de kaçırıldığında sonuç doğurur.

Birinci kayıt — talebin zamanı. Ek süre talebi “yine bu süre zarfında”, yani iki haftalık süre dolmadan yapılmalıdır. Süre geçtikten sonra yapılan ek süre talebi sonuç doğurmaz.

İkinci kayıt — başlangıç. Ek süre, talebin kabul edildiği tarihten değil cevap süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar. Bu ibare, 22.07.2020 tarihli 7251 sayılı Kanunun 12. maddesiyle maddeye eklenmiştir (RG 28.07.2020, S.31199).

Üçüncü kayıt — bir defaya mahsus. Ek süre yalnız bir kez verilebilir. Verilen ek süre bir aydan az belirlenmişse, sonradan yapılan başvuru üzerine yeni bir ek süre verilemez; kalan süre ilâve edilerek bir aya da tamamlanamaz. Bu sonuç, maddenin gerekçesinde açıkça belirtilmiştir.

Dördüncü kayıt — bildirim. Ek süre talebi hakkındaki karar taraflara derhâl bildirilir. Bu bildirim yapılmadığında savunma hakkının kısıtlandığı ileri sürülebilir.

Elektronik tebligat. Tebligatın elektronik yolla yapıldığı hâllerde, tebligat muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m.7/a); iki haftalık süre bu tarihten itibaren işler.

Cevap Verilmezse ve İlk İtirazlar — HMK m.128, m.117 ve m.131

Cevap dilekçesi verilmemesi davayı kaybetmek anlamına gelmez; ancak belirli hakların yitirilmesine yol açar.

Sonuç — HMK m.128: süresi içinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır.

Bunun iki yönü vardır. Olumlu yön: vakıalar kabul edilmiş sayılmaz; davacı iddialarını ispat etmek zorunda kalır ve davalı duruşmalara katılabilir. Olumsuz yön: yalnız inkâr etmiş sayıldığından, kendi savunma vakıalarını ileri süremez; karşı iddialar ve talepler bakımından ciddi bir kayıp doğar. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu durumda davalının sonradan delil bildirme talebinin reddini yerinde bulmuş ve delil gösterme imkânını HMK m.145’teki istisnalarla sınırlamıştır (HGK, 20.04.2016, E.2014/2-695, K.2016/522).

Boşanma dosyalarında bunun somut karşılığı ağırdır: cevap dilekçesi verilmediğinde kendi kusursuzluğuna ve karşı tarafın kusuruna ilişkin vakıalar ile bunların delilleri dosyaya girmemiş olur; kusur dağılımı tazminat ve nafaka sonuçlarını da etkilediğinden bu kayıp ağırdır.

İlk itirazlar — HMK m.117 ve m.131: ilk itirazların hepsi cevap dilekçesinde ileri sürülmek zorundadır; aksi hâlde dinlenemez (HMK m.117/1). İlk itirazlar dava şartlarından sonra incelenir ve ön sorunlar gibi karara bağlanır (m.117/2-3). Cevap dilekçesi verildikten sonra ise cevap süresi dolmamış olsa bile ilk itiraz ileri sürülemez (HMK m.131).

Boşanma davalarında en sık gündeme gelen ilk itiraz yetki itirazıdır. TMK m.168 uyarınca yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir; bu yetki kesin nitelikte olmadığından itiraz, yetkili mahkeme de gösterilerek cevap dilekçesinde yapılmalıdır (HMK m.19/2, m.116/1-a). Ayrıntı için boşanmada yetkili mahkeme yazımıza bakabilirsiniz. Süre kaçırılırsa dava, açıldığı yerde görülmeye devam eder.

Yargıtay Kararlarında Cevap Dilekçesi ve Delil Süreleri

Boşanma davalarında tensip zaptıyla başlayan sürelerin kaçırılmasının sonuçları, Yargıtay kararlarında açıkça görülür:

• Cevap vermeyen davalı delil gösteremez. Evlilik birliğinin sarsılmasına dayalı bir boşanma davasında Hukuk Genel Kurulu, süresinde cevap dilekçesi vermeyen davalının sonradan delil bildirme talebinin reddedilmesini yerinde bulmuş ve davalının delil gösterme imkânını HMK m.145’teki istisnalarla sınırlı saymıştır (HGK, 20.04.2016, E.2014/2-695, K.2016/522). Karar oyçokluğuyla verilmiş; karşı oy, kamu düzenine ilişkin velayet talebi nedeniyle davalıya delil imkânı tanınması gerektiğini savunmuştur.
• Ön incelemede yeni süre verilemez. Başka bir boşanma dosyasında Hukuk Genel Kurulu, cevap dilekçesinde hiç delil göstermeyen davalıya ön inceleme duruşmasında delillerini bildirmesi için yeni süre verilemeyeceğini; HMK m.140/5’teki iki haftalık kesin sürenin yalnız dilekçelerde gösterilip henüz sunulmayan belgeler için olduğunu belirtmiştir (HGK, 27.12.2018, E.2017/1588, K.2018/2045).
• Süresinde gösterilmeyen tanık. 2. Hukuk Dairesi, cevap dilekçesi vermeyen erkeğin dilekçelerde gösterilmeyen tanıklarının beyanlarına dayanılarak kusur belirlenmesini doğru bulmamış ve bölge adliye mahkemesi kararını bozmuştur (Yargıtay 2. HD, 29.05.2025, E.2024/9128, K.2025/5603).

Bu kararlarda uygulanan HMK m.140/5, 7251 sayılı Kanunla değişmiştir; 2020’den bu yana belgelerin iki haftalık kesin süre içinde sunulması gerektiği ihtarı ön inceleme davetiyesinde yapılır (HMK m.139/1-ç). Davalı tarafın ilk günlerde yapması gerekenler için davalı eşin ilk iki haftası yazımıza bakabilirsiniz.

Dilekçeler Teatisi ve Ön İnceleme

Tensip zaptı, yargılamanın ilk aşamasını başlatır. Bu aşamanın adı dilekçeler teatisidir ve dört dilekçeden oluşur.

Sıra şöyledir: dava dilekçesi, cevap dilekçesi, cevaba cevap dilekçesi ve ikinci cevap dilekçesi. Davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap; davalı da bunun tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesini verebilir (HMK m.136/1).

Bu aşama tamamlandığında ön inceleme aşamasına geçilir. Ön incelemede mahkeme; dava şartlarını ve ilk itirazları inceler, uyuşmazlık konularını tam olarak belirler, hazırlık işlemleri ile tarafların delillerini sunmaları ve delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar ve tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği davalarda onları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder (HMK m.137/1). Ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemez ve tahkikat için duruşma günü verilemez (m.137/2).

Neden belirleyici? Çünkü uyuşmazlık konuları ön incelemede tespit edilir; iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı ise daha erken başlar. 7251 sayılı Kanunla değişik HMK m.141/1’e göre taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia veya savunmalarını serbestçe genişletebilir yahut değiştirebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ise iddia veya savunma genişletilemez yahut değiştirilemez. Bu aşamadan sonra genişletme ve değiştirme ancak karşı tarafın açık muvafakati veya ıslah yoluyla mümkündür (m.141/2). Değişiklikten önceki metin, ön inceleme aşamasında karşı tarafın açık muvafakatiyle genişletmeye imkân tanıyordu.

Aynı sınırlama delil bakımından da işler: taraflar dilekçeleriyle birlikte delillerini hangi vakıanın delili olduğunu belirterek bildirmek zorundadır (HMK m.194/2). Sonradan delil gösterilmesi, ancak yargılamayı geciktirmek amacı taşımaması ya da süresinde sunulamamanın ilgilinin kusurundan kaynaklanmaması hâlinde mahkemenin izniyle mümkündür (HMK m.145).

Tensiple Verilebilen Tedbirler: TMK m.169

Tensip aşamasında yalnız usul işlemleri yapılmaz; kanun hâkime bu aşamada da geçici önlem alma yetkisi tanımıştır.

TMK m.169’a göre boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır.

Maddedeki iki ifade belirleyicidir. “Dava açılınca” — yani önlem için duruşma beklenmesi gerekmez; tensip aşamasında karar verilebilir. “Re’sen” — hâkim bu önlemleri talep olmasa dahi alır.

Madde dört alanı sayar: barınma, geçim, malların yönetimi ve çocukların bakım ve korunması. Uygulamada bunların karşılığı tedbir nafakası, geçici velâyet ve geçici kişisel ilişki düzenlemeleridir.

Yine de talep edilmeli. Önlemler re’sen alınabilse de, tarafın ihtiyacını ve malî durumunu gösteren bilgiler dosyaya sunulmadıkça değerlendirme somutlaşmaz. Bu nedenle tedbir talepleri dava dilekçesinde açıkça yazılmalı; miktar, gerekçe ve dayanak belgeler eklenmelidir.

Mal kaçırma riski varsa. TMK m.199 uyarınca hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine belirlenen malvarlığı değerleri üzerindeki tasarruf yetkisinin ancak istemde bulunan eşin rızasıyla kullanılabileceğine karar verebilir; taşınmazlarda bu kısıtlama tapu kütüğüne re’sen şerh verilir. Banka hesapları bakımından ortak hesabın boşaltılması yazımıza bakabilirsiniz.

Tensip Zaptının Hukukî Niteliği ve İtiraz

Tensip zaptı bir hüküm değil, ara karardır. Bu nitelendirme, ona karşı ne yapılabileceğini de belirler.

Ayrıca kanun yolu yoktur. Ara kararlar bakımından bağımsız bir istinaf veya temyiz yolu bulunmaz; HMK m.341/1 istinaf yolunu nihai kararlar ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati hacze ilişkin belirli kararlarla sınırlar. Tensip zaptındaki bir düzenlemeye katılmayan taraf, itirazını yargılama içinde ileri sürer; bu itiraz nihaî hükümle birlikte kanun yoluna götürülür.

Ara kararlardan dönülebilir. Mahkeme, verdiği ara kararla bağlı değildir; yargılamanın gidişine göre ara karardan dönebilir ya da onu değiştirebilir. Bu nedenle tensiple verilen geçici önlemlerin sonradan artırılması, azaltılması veya kaldırılması istenebilir.

Tedbir kararları. Tensiple birlikte verilen tedbir nafakası, geçici velâyet ya da kişisel ilişki düzenlemesi, TMK m.169’a dayanan geçici önlemlerdir ve HMK m.341/1’in istinaf yoluna açtığı kararlar arasında ayrıca sayılmaz. Bu nedenle bu önlemlere karşı başvuru, kural olarak kararı veren mahkemeden önlemin değiştirilmesini veya kaldırılmasını istemek ve itirazı nihai hükme karşı istinaf dilekçesinde ileri sürmek şeklinde yapılır. Ayrıntı için tedbir nafakasına itiraz yazımıza bakabilirsiniz.

Pratik yaklaşım. Tensip zaptı elinize ulaştığında yapılması gereken üç şey vardır: tebliğ tarihini not etmek, verilen kesin süreleri takvime işlemek ve varsa geçici önlemlerin içeriğini kontrol etmek. Kesin süreye uyulmaması, o işlemi yapma hakkının düşmesine yol açar.

Tensip Zaptı ve İlk Duruşmaya Kadar Süreç: Mevzuat Haritası

Aşağıdaki tablo, tensip tutanağından ön incelemeye kadar uygulanan hükümleri tek yerde toplar.

Sıkça Sorulan Sorular

Tensip zaptı nedir?

Davanın açılmasından hemen sonra mahkemenin dosyayı yargılamaya hazırlamak için verdiği ilk ara kararları içeren tutanaktır. Yargılamanın işleyişine ilişkin bir yol haritası niteliğindedir. Tensip tutanağı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda ayrı bir başlık olarak düzenlenmemiştir; dayanağı Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik’in (RG 06.08.2015, S.29437) 200. maddesidir. Bu maddeye göre davanın açılmasından sonra, dilekçeler aşamasının başında her dosya için bir tensip tutanağı düzenlenir.

Tensip zaptı hazırlandı ne demek?

Dava kaydedilmiş, dosya hâkime gitmiş ve hâkim dosyayı inceleyerek ilk ara kararlarını vermiştir. Bundan sonraki adım tensip zaptının dava dilekçesiyle birlikte davalıya tebliğe çıkarılmasıdır.

Tensip zaptında neden duruşma günü yazmıyor?

Boşanma davası yazılı yargılama usulüne tabidir ve bu usulde ön inceleme, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılır (HMK m.137/1); mahkeme ön inceleme için duruşma gününü bu aşamada belirleyip taraflara bildirir (HMK m.139). Bu nedenle çekişmeli boşanmada tensip zaptında duruşma günü kural olarak yazmaz. Anlaşmalı boşanmada ise hâkim dilekçe ve protokolü inceler; şartlar sağlanıyorsa tensip zaptında duruşma günü ve saati gösterilebilir.

Cevap süresi ne kadar, uzatılabilir mi?

Cevap süresi dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.127) ve kanuni süre olduğu için kesindir (HMK m.94/1). Cevap dilekçesinin bu süre içinde hazırlanması çok zor veya imkânsızsa, yine bu süre içinde mahkemeye başvuran davalıya cevap süresinin bitiminden itibaren işlemek, bir defaya mahsus olmak ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. Ek süre talebi hakkındaki karar taraflara derhâl bildirilir.

Cevap dilekçesi vermezsem ne olur?

HMK m.128 uyarınca süresinde cevap vermeyen davalı, dava dilekçesindeki vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır; davacı iddialarını ispat etmek zorunda kalır. Ancak davalı kendi savunma vakıalarını ve delillerini kural olarak ileri süremez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bir boşanma davasında süresinde cevap vermeyen davalının sonradan delil bildirme talebinin reddini yerinde bulmuş ve delil gösterme imkânını HMK m.145’teki istisnalarla sınırlamıştır (HGK, 20.04.2016, E.2014/2-695, K.2016/522).

Tensip zaptına itiraz etmem gerekir mi?

Kural olarak gerekmez; tensip zaptı yargılamanın işleyişine ilişkin bir yol haritasıdır ve esas hakkında karar içermez. Ara kararlara karşı ayrıca istinaf yolu yoktur; HMK m.341/1 istinafı nihai kararlar ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati hacze ilişkin belirli kararlarla sınırlar. Zaptta hata varsa durum mahkemeye dilekçeyle bildirilmelidir; mahkeme ara kararından dönebilir veya onu değiştirebilir.

Tedbir nafakası tensip aşamasında verilebilir mi?

Evet. TMK m.169’a göre boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan ve özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır; bu önlemler dosya üzerinden tensip aşamasında da verilebilir. Tedbir nafakası kural olarak dava tarihinden işlediğinden talep dava dilekçesinde açıkça yer almalıdır.

Delillerimi sonradan sunabilir miyim?

Kural olarak hayır. Taraflar kanunda belirtilen süreden sonra delil gösteremez; ancak yargılamayı geciktirme amacı taşımayan veya süresinde ileri sürülememesi tarafın kusurundan kaynaklanmayan delil için mahkeme izin verebilir (HMK m.145). Dilekçelerde gösterilip henüz sunulmayan belgeler, ön inceleme davetiyesinin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre içinde sunulmalıdır; aksi hâlde o delile dayanmaktan vazgeçilmiş sayılır (HMK m.139/1-ç, m.140/5). Yargıtay, cevap dilekçesinde delil göstermeyen davalıya ön incelemede yeni süre verilemeyeceğine karar vermiştir (HGK, 27.12.2018, E.2017/1588, K.2018/2045).

Tensip zaptı ne zaman hazırlanır?

Yönetmeliğin 200. maddesine göre tensip tutanağı davanın açılmasından sonra, dilekçeler aşamasının başında düzenlenir. Hâkim önce dava dilekçesinin HMK m.119’daki unsurları taşıyıp taşımadığını denetler; eksiklik varsa davacıya bir haftalık kesin süre verir (HMK m.119/2).

Tensip zaptını taraflar görebilir mi?

Evet. Tensip zaptı dosyaya konur ve taraflar UYAP üzerinden veya mahkeme kaleminden inceleyebilir.

Tensip zaptında dava dilekçesindeki eksiklik için süre verilirse ne olur?

HMK m.119/1’in (a), (d), (e), (f) ve (g) bentleri dışında kalan hususlar eksikse hâkim davacıya eksikliği tamamlaması için bir haftalık kesin süre verir. Bu süre içinde eksiklik tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.119/2).

Ek cevap süresi bir aydan az verilirse sonradan bir aya tamamlanabilir mi?

Hayır. Ek süre bir defaya mahsus verilir (HMK m.127). Madde gerekçesine göre ek süre bir aydan az belirlenmişse tekrar yapılan başvuru üzerine yeni bir ek süre verilemez; kalan süre eklenerek süre bir aya tamamlanamaz.

Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi ne zaman verilir?

Davacı, cevap dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde cevaba cevap dilekçesi; davalı da davacının cevabının kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde ikinci cevap dilekçesi verebilir (HMK m.136/1).

Dilekçeler aşamasından sonra yeni iddia ileri sürülebilir mi?

Kural olarak hayır. 7251 sayılı Kanunla değişik HMK m.141/1’e göre taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalarını serbestçe genişletebilir; dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ise iddia veya savunma genişletilemez yahut değiştirilemez. Islah ve karşı tarafın açık muvafakati hükümleri saklıdır (m.141/2).

Elektronik tebligatta cevap süresi ne zaman başlar?

Elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (Tebligat Kanunu m.7/a). İki haftalık cevap süresi bu tarihten itibaren işler.

Tensiple verilen tedbir nafakasına karşı istinaf yoluna gidilebilir mi?

Tek başına gidilemez. HMK m.341/1 istinaf yolunu nihai kararlar ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati hacze ilişkin belirli kararlarla sınırlar; TMK m.169’a dayanan tedbir nafakası bu sayımda ayrıca yer almaz. Taraf, önlemin değiştirilmesini veya kaldırılmasını kararı veren mahkemeden isteyebilir ve itirazını nihai hükme karşı istinaf dilekçesinde ileri sürebilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, işlem yapmadan önce bir avukata danışmanız ve güncel mevzuat ile uzman hukuki görüşü esas almanız önerilir.