Evlilik Devam Ederken Eşin Borcundan Diğer Eş Sorumlu mu? Haciz ve Kefalet Kuralları

Kural nettir: her eş kendi borcundan yalnızca kendi malvarlığıyla sorumludur; eşin kredisi, senedi veya icra dosyası diğer eşin maaşına ve malına haciz getirmez. İstisna, ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılan işlemlerdir: bu borçlarda eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumludur. Kefalette ise eşin yazılı rızası geçerlilik şartıdır.

En Yaygın Korku: “Eşimin Borcu Yüzünden Maaşıma Haciz Gelir mi?”

İcra zarfı eve geldiğinde panik ikiye katlanır: borçlu eş kadar, borçla ilgisi olmayan diğer eş de “benim maaşım, benim arabam, çocuğun hesabı gider mi?” diye sorar. Halk arasındaki “evlisin, ortaksın” inanışının aksine hukuk, evliliği bir borç ortaklığı olarak kurmaz. Bu yazı; kuralı, iki büyük istisnayı ve haciz gününde işleyen pratik korumaları tek haritada topluyor.

Ana Kural: Herkes Kendi Borcundan Sorumlu

Eşler arasındaki yasal mal rejimi (edinilmiş mallara katılma) bir tasfiye rejimidir; borç rejimi değildir. Kural şudur: her eş, kendi borçlarından bütün malvarlığıyla ve yalnız kendisi sorumludur. Eşin çektiği ihtiyaç kredisi, imzaladığı senet, işlettiği dükkânın borcu, trafik cezası ve vergi borcu — imza kimdeyse yük ondadır. Alacaklı; borçlu olmayan eşin maaşını haczedemez, onun adına kayıtlı evi-arabayı satamaz, banka hesabına bloke koyamaz. “Evlilik cüzdanı = ortak borç” diye bir kurum yoktur; boşanmada malların paylaşılacak olması da üçüncü kişilere karşı sorumluluk doğurmaz. Eşlerden birinin ölümünde ise tablo miras hukukuna geçer: borç, ancak mirası kabul eden mirasçıyı izler — reddi miras kapısı ayrı bir güvencedir.

İstisna 1: Ailenin Sürekli İhtiyaçları — Müteselsil Sorumluluk

Kuralın birinci ve en önemli deliği, evlilik birliğinin temsilinden doğar: eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil eder ve bu temsil kapsamında yapılan işlemlerden eşler, üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur. Çeviri: market ve gıda alışverişi, ev kirası ve faturalar, çocukların okul-servis-sağlık giderleri, olağan giyim ve ev ihtiyaçları — bu kalemlerdeki borç için alacaklı, istediği eşe başvurabilir; “eşim yaptı, ben imzalamadım” savunması işlemez. Sınır da tanımın içindedir: olağanüstü ihtiyaçlar (araba almak, tatil paketi, yüklü elektronik, yatırım) temsil kapsamı dışındadır; bu işlemler diğer eşi ancak yetki verilmişse veya sonradan onaylanmışsa bağlar. Uyuşmazlıkta terazi şu soruyla kurulur: bu harcama, bu ailenin yaşam düzeyine göre süreklilik arz eden olağan bir ihtiyaç mıdır?

İstisna 2: İmza Atılan Hâller — Kefalet ve Eş Rızası Devrimi

İkinci istisna gönüllüdür: diğer eş; krediye müşterek borçlu, senede aval, sözleşmeye kefil olarak imza attıysa artık “eşin borcu” değil kendi borcu vardır. Tam bu noktada kanunun az bilinen koruyucu devrimi devreye girer — TBK m.584: eşlerden biri, ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabilir; rıza, en geç kefalet sözleşmesinin kurulması anında verilmelidir. Rızasız kefalet geçersizdir — bankanın “formalite imza” diye attırdığı kefaletler, eş rızası yoksa borç doğurmaz. İstisnalar sınırlıdır: mahkemece verilmiş ayrılık kararı varsa, eşler yasal olarak ayrı yaşama hakkına sahipse rıza aranmaz; ayrıca ticaret siciline kayıtlı işletme sahibinin işletmeyle ilgili kefaletleri gibi ticari hayata dönük dar istisnalar öngörülmüştür. Pratik ders iki yönlüdür: kefil olacak eş, rıza belgesinin hukuki anlamını bilerek imzalamalı; rızası alınmadan eşi kefil gösterilen taraf ise geçersizlik itirazını icra ve dava aşamasında güçlü biçimde ileri sürmelidir.

Haciz Günü: Evdeki Eşyalar ve İstihkak Savaşı

Teoride ayrı olan sorumluluk, fiiliyatta ortak konutun kapısında karışır: borçlu eşin icra dosyasında haciz için gelen memur, evdeki eşyaları kimin olduğunu yüzünden anlayamaz. Koruma seti şöyle işler: (1) Zaten geniş bir yasak vardır — ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyasının haczedilemezliği (İİK m.82/1-3, 7445 s.K. ile değişik), ailenin temel eşyasını borçlu eşin dosyasında bile korur. (2) İstihkak iddiası: Haczedilen eşyanın borçlu olmayan eşe ait olduğu; fatura, kart ekstresi, çeyiz senedi, banka kayıtları ve tanıkla ileri sürülür — haciz anında tutanağa geçirtmek, sonrasında süresi içinde istihkak prosedürünü işletmek gerekir. (3) Banka ve maaş: Borçlu olmayan eşin bireysel hesabına-maaşına konan hatalı hacizlere karşı memur işlemini şikâyet yolu açıktır. (4) Ortak hesap inceliği: Müşterek hesaplarda borçlunun payı haczedilebilir; bu yüzden borç riski olan evliliklerde hesap mimarisinin ayrıştırılması, sade ama etkili bir önlemdir. Son bir dürüst uyarı: borç kapıya dayandıktan sonra malların diğer eşe devri, çözüm değil yeni bir dava türünün (tasarrufun iptali) davetiyesidir — koruma, kriz gününde değil, imza gününde kurulur.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşimin kredi borcundan dolayı maaşıma haciz gelir mi?

Gelmez; her eş kendi borcundan sorumludur. İmzanız yoksa maaşınız, hesabınız ve adınıza kayıtlı mallar eşin dosyasında haczedilemez.

Hangi borçlardan iki eş birlikte sorumludur?

Ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılan işlemlerden: market, kira, fatura, çocukların okul ve sağlık giderleri gibi olağan kalemlerde eşler müteselsilen sorumludur.

Eşimden habersiz kefil gösterilmişim, borç geçerli mi?

Kefalette eşin en geç sözleşme anında verilmiş yazılı rızası geçerlilik şartıdır; rızasız kefalet geçersizdir ve itiraz yoluyla ileri sürülmelidir.

Haciz memuru evdeki eşyalarımı alabilir mi?

Ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası zaten haczedilemez (İİK m.82/1-3, 7445 s.K. ile değişik); size ait diğer eşyalar için haciz anında istihkak iddiasını tutanağa geçirtip belgelerle prosedürü işletmelisiniz.

Boşanmadan önce malları eşime devretsem korunur mu?

Hayır; borç doğduktan sonraki devirler tasarrufun iptali davasıyla geri döndürülebilir, bu yol koruma değil yeni bir risk üretir.