Ek Kredi Kartı Borcu Boşanmada Kimin? Eşin Kartını Kullananın Sorumluluğu (5464 m.9, TMK 188, 189, 230, 231)

Ek kredi kartı, asıl kart hamilinin talebiyle üçüncü bir kişi adına, asıl karta bağlı ve onun limitini aşmamak kaydıyla çıkarılır (5464 sayılı Kanun m.9). Bu nedenle ek kartla yapılan harcamalardan bankaya karşı öncelikle asıl kart hamili sorumludur; ek kart hamili ise kural olarak sözleşmeyi imzalamış ve müteselsil sorumluluğu kabul etmişse bankaya karşı da borçlu olur. Boşanma ve boşanma protokolü bankayla yapılan sözleşmeyi değiştirmez. Eşler arasında ise iki ayrı soru vardır. Mal paylaşımında dava tarihinde ödenmemiş kart borcu ilişkin olduğu mal kesiminden düşülür; hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç edinilmiş mallara ilişkin sayılır ve eksi çıkan artık değer sıfır kabul edilir (TMK m.225/2, m.230/2, m.231). Dava tarihinden sonra ek kartla yapılan harcamalar ise mal paylaşımına girmez; bunlar için asıl kart hamili, aralarındaki ilişkiye göre ek kart hamili eşe başvurabilir (TBK m.167). Ek kart bankaya verilecek yazılı talimatla kapatılır; talimat verilmedikçe asıl kart hamilinin sorumluluğu sürer.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Ek kart nedir? Kanundaki yeri
• Bankaya karşı kim borçlu?
• Eşler arasında: birliği temsil ve aile giderleri
• Mal paylaşımında kart borcu
• Dava açıldıktan sonra yapılan harcamalar
• Kartla alınan altın, eşya ve nakit avans
• Ek kartı kapatmak: yol ve riskler
• Eşin kartını izinsiz kullanmak
• Kart ödemeleri ve nafaka
• Hangi belgeler önemli?
• Dilekçe örnekleri
• Örnek hesaplar
• Adım adım yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Ek kart ve eşin kredi kartı borcuyla ilgili en sık sorulan soruların kısa cevapları aşağıdadır. Her satırın ayrıntısı ilgili bölümde yer almaktadır.

Eşlerin borçlardan sorumluluğunun genel kuralları için eşimin borçlarından ben de sorumlu muyum, kredi borçlarının paylaşımı için boşanmada ortak kredi ve banka borçları yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ek Kart Nedir? Kanundaki Yeri

Ek kart, ayrı bir kredi değil, asıl kredi kartına bağlı ikinci bir harcama aracıdır. 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu’na göre kart hamilinin talebi üzerine üçüncü kişiler adına, asıl karta bağlı ve asıl kart limitini aşmamak kaydıyla ek kredi kartı düzenlenebilir (m.9). Kanun ek kartı ayrıca tanımlamaz; ancak birkaç hükümde ek kart hamilinden söz eder. Kart çıkaran kuruluşlar, reşit olmayan ek kart hamilleri adına düzenlenen kartların asıl kart hamiline teslim edilmesini sağlamakla yükümlüdür (m.8). Kart ve ek kart hamillerinin kart kullanımıyla ilgili şikâyet ve itirazları yirmi gün içinde gerekçeli olarak cevaplanmalıdır (m.11/1).

Bu yapının boşanmadaki anlamı şudur: Ek kartla yapılan her harcama, asıl kartın hesap özetine ve asıl kartın limitine yansır. İncelediğimiz bir bankanın 04.04.2024 tarihli kart sözleşmesinde asıl kart ve ek kart için tek bir müşterek limit belirlendiği, ek kart hamilinin ek kartla yapılan işlemlerden asıl kart hamiliyle birlikte müşterek ve müteselsil sorumlu olduğu ve asıl kart hamilinin ek karta ait tüm işlemlerden sorumlu olduğu yazılıdır. Her bankanın sözleşmesi farklı olabileceğinden, sorumluluğun kapsamı somut sözleşmeden okunmalıdır.

Bankaya karşı sorumlulukla eşler arasındaki paylaşım birbirine karıştırılmamalıdır. Birincisi kart sözleşmesine ve 5464 sayılı Kanun’a göre; ikincisi ise Türk Medeni Kanunu’nun evlilik birliği ve mal rejimi hükümlerine göre çözülür. Aşağıdaki bölümler bu sırayı izlemektedir.

Bankaya Karşı Kim Borçlu?

Asıl kart hamili, ek kartı kendi talebiyle çıkartmış ve ek kartın harcamalarını kendi limitine bağlamıştır. Bu nedenle ek kartla yapılan harcamalardan bankaya karşı doğrudan sorumludur. Öğretide bu sorumluluk, asıl kart hamili ile ek kart hamilinin ek kart harcamaları bakımından birlikte borç üstlenmesi olarak açıklanmakta ve asıl kart hamilinin sorumluluğunun ancak kartın usulüne uygun kapatılmasıyla sona ereceği belirtilmektedir (Tüzemen Atik, TBB Dergisi 2014/114).

Ek kart hamilinin bankaya karşı sorumluluğu ise sözleşmeye bağlıdır. Ek kart hamili sözleşmeyi veya ek kart başvuru formunu imzalamış ve müteselsil sorumluluğu kabul etmişse, ek kartla yaptığı harcamalardan banka ona da başvurabilir. Müteselsil borçluluk ancak tarafların bu yöndeki irade açıklamasıyla veya kanunda öngörülen hâllerde doğar (TBK m.162). Ek kart hamili hiçbir belge imzalamadan kartı teslim alıp kullanmışsa, öğretideki görüşe göre bankaya karşı sözleşmeden doğan bir sorumluluğu yoktur; bu durumda ödemeyi yapan asıl kart hamili ona genel hükümlere göre başvurur.

Ek kart hamilinin sorumluluğu, ek kartla yapılan harcamalarla sınırlıdır. Makalede aktarıldığına göre Hukuk Genel Kurulu, ek kart ilişkisinde asıl kartın kullanımı bakımından bir borca katılmanın söz konusu olmadığını kabul etmiştir (YHGK, 11.02.1998, E.1998/19-90, K.1998/10). Banka, asıl kartla yapılan harcamalar için ek kart hamili eşi takip ederse bu itiraz konusu olur.

Boşanma ya da boşanma protokolü, bankayla yapılan sözleşmeyi değiştirmez. Eşler protokolde kart borcunun birine ait olacağını kararlaştırabilir; ancak bu hüküm yalnız eşler arasında sonuç doğurur. Banka sözleşmedeki borçluya başvurur, ödeme yapan eş de protokole dayanarak diğerine rücu eder. Eşlerden her biri kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur (TMK m.224). Kart borcu icra takibine konu olmuşsa izlenecek yol için kredi kartı borcum icraya verildi yazımıza bakabilirsiniz.

Sözleşmenin imzalanmadığı ya da ek kart hamiline karşı kullanılan imzanın kendisine ait olmadığı iddiası ayrı bir konudur. Eşin adına sahte imzayla kart veya kredi çıkarılmışsa sahtecilik ve borçtan kurtulma yolları için eşim adıma kredi çekti, imzamı taklit etti yazımızı inceleyebilirsiniz.

Eşler Arasında: Birliği Temsil ve Aile Giderleri

Kart sözleşmesine taraf olmayan eşin, sırf evli olduğu için diğer eşin kart borcundan sorumlu tutulması mümkün değildir. Türk Medeni Kanunu, eşlerden her birine ortak yaşam sürdükçe ailenin sürekli ihtiyaçları için birliği temsil yetkisi verir; diğer ihtiyaçlar için ise diğer eş veya hâkim tarafından yetkili kılınma ya da gecikmede sakınca bulunması ve diğer eşin rızasının alınamaması gerekir (TMK m.188). Birliği temsil yetkisinin kullanıldığı hâllerde eşler üçüncü kişilere karşı müteselsilen sorumlu olur; yetki olmaksızın yapılan işlemlerden ise işlemi yapan eş kişisel olarak sorumludur (TMK m.189).

Hukuk Genel Kurulu, olağan temsil yetkisinin yalnızca ailenin sürekli ihtiyaçlarını kapsadığını, aile bütçesine olağanüstü yük getiren özel okul ücretinde sözleşmeyi imzalamayan eşin müteselsilen sorumlu tutulamayacağını kabul etmiştir (YHGK, 22.02.2023, E.2022/132, K.2023/100; derlemede aktarıldığına göre). Kredi kartı sözleşmesi ise bir finansman ilişkisidir. Kartla market alışverişi gibi sürekli bir ihtiyaç karşılanmış olsa bile bankanın alacağı kart sözleşmesine dayandığından, sözleşmeye taraf olmayan eşin bankaya karşı TMK m.189 ile sorumlu tutulması tartışmalıdır (bizim değerlendirmemiz).

Eşler arasındaki iç ilişkide ise aile giderleri kuralı belirleyicidir. Eşler birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıklarıyla katılır (TMK m.186/3). Hukuk Genel Kurulu, erkeğin düzenli maaşı ve kira geliri bulunan eşine evin ihtiyaçlarını karşılaması için ek kart verdiği bir dosyada, kartla alışveriş yapan eşe “yine ne aldın” denmesini ve harcamaların sorulmasını kusur saymamış; eşlerin birliğin giderlerine güçleri oranında katılma yükümlülüğüne dikkat çekmiştir (YHGK, 27.11.2024, E.2023/2-580, K.2024/573). Bu karar, ek kartın uygulamada çoğu zaman ailenin giderleri için verildiğini de göstermektedir.

Temsil yetkisini aşan veya kullanmada yetersiz kalan eşin yetkisini hâkim, diğer eşin istemi üzerine kaldırabilir veya sınırlayabilir; bunun iyiniyetli üçüncü kişilere karşı sonuç doğurması kararın ilan edilmesine bağlıdır (TMK m.190). Ek kart bakımından daha pratik yol, asıl kart hamilinin bankaya talimat vermesidir. TMK m.188-191 hükümlerinin ayrıntısı için evlilik devam ederken eşin borcundan diğer eş sorumlu mu yazımıza bakabilirsiniz.

Mal Paylaşımında Kart Borcu

Mal rejimi tasfiyesinde her borç ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlü kılar; hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç edinilmiş mallara ilişkin sayılır (TMK m.230/2). Artık değer, eklenen değerler ve denkleştirme alacakları dahil olmak üzere edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır (TMK m.231/1). Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erdiğinden (TMK m.225/2), hesaba katılacak kart borcu dava tarihinde ödenmemiş olan borçtur.

Kart borçları çoğunlukla günlük yaşamın giderlerinden doğar ve bu giderler evlilik içindeki gelirle, yani edinilmiş mallarla karşılanır. Bu nedenle dava tarihindeki kart borcu genellikle asıl kart hamilinin edinilmiş mallarından düşülür. Borcun kişisel bir mala ilişkin olduğunu, örneğin mirasla gelen bir evin tadilatında kullanıldığını iddia eden eş bunu ispatlamalıdır. Borç dava tarihinden önce evlilik içindeki maaşla ödenmişse ayrıca düşülecek bir borç kalmaz.

Borcun düşülmesinin pratik sonucu, kart borcunun eşler arasında fiilen paylaşılmasıdır. Asıl kart hamilinin artık değeri borç kadar azalır; diğer eşin katılma alacağı bu değerin yarısı olduğundan borcun yarısı kadar düşer (TMK m.236/1). Buna karşılık değer eksilmesi göz önüne alınmaz (TMK m.231/2). Borçları edinilmiş mallarından fazla olan eşin artık değeri sıfır kabul edilir; diğer eş bu açığa katılmaz ve kendi artık değerinin yarısını borçlu eşe ödemeye devam eder.

Kart borcu bir edinilmiş malın alımında kullanılmışsa, örneğin taksitli bir buzdolabı veya araç parçası alınmışsa, borç o malın borcu olarak hesaba girer. Konut kredisinde Yargıtay kalan borcu oranlama yöntemiyle hesaba katmaktadır (2. HD, 15.02.2024, E.2023/531, K.2024/892); tutarı görece küçük kart taksitlerinde ise dava tarihindeki bakiyenin esas alınmasının yeterli olacağı kanaatindeyiz (bizim değerlendirmemiz). Artık değer hesabının ayrıntıları için artık değer ve denkleştirme, temel kurallar için boşanmada mal paylaşımı ve katılma alacağı yazılarımıza bakabilirsiniz.

İspat bakımından ekstreler belirleyicidir. Hesap özetinde hangi harcamanın asıl kartla, hangisinin ek kartla yapıldığı ayrı gösterilir. Mal paylaşımı davasında bankaya müzekkere yazılmasını isteyerek dava tarihindeki bakiyenin, son ödemelerin ve harcamaların dökümünün getirtilmesi gerekir. Bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayıldığından (TMK m.222/3), borcun kişisel kesime ait olduğunu ileri süren eşin bunu belgelerle göstermesi beklenir.

Dava Açıldıktan Sonra Yapılan Harcamalar

Boşanma davası açıldığı tarihte mal rejimi sona erdiği için, bu tarihten sonra ek kartla yapılan harcamalar mal paylaşımına girmez (TMK m.225/2). Bu harcamalardan bankaya karşı yine asıl kart hamili sorumludur; ek kart hamili sözleşmeyi imzalamışsa o da sorumludur. Ödemeyi yapan asıl kart hamilinin ek kart hamili eşe başvurup başvuramayacağı ise aralarındaki iç ilişkiye bağlıdır.

Müteselsil borçlular arasında iç ilişkide, aksi kararlaştırılmadıkça veya aralarındaki hukuki ilişkinin niteliğinden anlaşılmadıkça her biri eşit payla sorumludur; payından fazla ödeyen, fazlasını diğerinden isteyebilir (TBK m.167/1-2). Yargıtay derlemede aktarılan bir kararında, dış ilişkideki teselsülün rücu davasında iç ilişkiye kendiliğinden taşınmayacağını belirtmiştir (3. HD, 18.11.2024, E.2023/5724, K.2024/3694). Ek kart harcaması, kartı kullanan eşin kendi harcaması olduğundan, iç ilişkide bu harcamanın kural olarak kullanan eşe ait olduğu; buna karşılık çocukların veya ailenin zorunlu giderleri için yapılan kısmın aile giderleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kanaatindeyiz (bizim değerlendirmemiz).

Eski eşin elinde kalan ek kartla ilgili önemli bir karar, Tüzemen Atik’in makalesinde aktarılmaktadır. Buna göre Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, evlilik içinde çıkarılan ve boşanmadan sonra da diğer eşte kalan ek kartla ilgili uyuşmazlıkta, asıl kart hamili ile ek kart hamili arasındaki ilişkiyi isimsiz sözleşme olarak nitelemiş, kullanımı sebepsiz zenginleşme olarak görmemiş ve on yıllık zamanaşımını uygulamıştır (13. HD, 11.12.1995, E.1995/10155, K.1995/11050; makalede aktarıldığına göre). Makaleye göre asıl kart hamilinin sorumluluğu, bankaya kapatma talimatı verilmedikçe devam eder. Ek kart hamili hiçbir belge imzalamamışsa ödeme yapan eş sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanabilir (TBK m.77); bu istem, geri isteme hakkının öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde zenginleşmeden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (TBK m.82/1).

Zamanaşımı bakımından, evlilik devam ettiği sürece eşler arasındaki alacaklar için zamanaşımı işlemez (TBK m.153/3); genel süre on yıldır (TBK m.146). Eşler arasındaki işlemler senetle ispat kuralının istisnası olduğundan harcamanın kime ait olduğu tanıkla da ispatlanabilir (HMK m.203/1-a). Eşler arasındaki borç alacak ilişkisinin ispatı ve görevli mahkeme hakkında eşime borç para verdim yazımızdaki açıklamalar burada da yol göstericidir.

Bir uyarı: Dava tarihinde ödenmemiş kart borcu mal paylaşımında asıl kart hamilinin artık değerinden düşüldüyse, bu borcun yarısı zaten diğer eşin katılma alacağına yansımıştır. Aynı borcun ayrıca alacak davasıyla tamamen istenmesi, aynı yükün iki kez hesaba katılması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle dava öncesi harcamalar için ya mal paylaşımında borç olarak, ya da ayrı bir alacak olarak hareket edilmesi ve iki dosyanın birlikte değerlendirilmesi gerekir (bizim değerlendirmemiz).

Kartla Alınan Altın, Eşya ve Nakit Avans

Ek kartla yapılan harcamanın bir kısmı tüketilir, bir kısmı ise malvarlığında kalır. Ek kartla alınan altın, ziynet, elektronik eşya veya araç parçası kural olarak onu alan ve kullanan eşin malvarlığına girer. Bu mallar, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır (TMK m.222/3). Kartın sahibi olan eş bunun kendisine ait olduğunu, malı alan eş ise kendisine bağışlandığını ileri sürüyorsa iddiasını ispatlamalıdır (TMK m.6).

Böyle bir alımda borç kâğıt üzerinde asıl kart hamilinindir; mal ise diğer eşin elindedir. Asıl kart hamili, kartın aile giderleri dışında kullanıldığını ve borcun iç ilişkide kullanan eşe ait olduğunu ileri sürerse, bu alacağı mal paylaşımında kendi malvarlığında aktif, diğer eşin malvarlığında pasif olarak hesaba katılmasını isteyebilir (bizim değerlendirmemiz). Böylece aynı harcama bir tarafta borç, diğer tarafta karşılıksız mal olarak kalmaz.

Nakit avans ve hesaplar arası aktarım daha dikkat isteyen bir konudur. Ek kartla çekilen nakit, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan kullanan eşin kendi ailesine veya üçüncü kişilere aktarılmışsa, bu aktarım olağan hediyeler dışında kalan karşılıksız kazandırma olarak edinilmiş mallara eklenebilir (TMK m.229/1). Mal rejimi süresince katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler de eklenir (TMK m.229/2). Ziynet eşyasının izinsiz bozdurulması hâlinde izlenecek yol için eşim düğün altınlarımı izinsiz bozdurdu, mal kaçırma için eşin boşanmadan önce mal kaçırması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ek kart için ayrı bir alt limit belirlenmemişse asıl kartın limiti ortak kullanılır; bu nedenle boşanma sürecinin başında kısa sürede büyük tutarlı alımlar yapılabilir. Bu tür alımlarda tarih, tutar, satıcı ve malın şu an nerede olduğu ekstre ve faturalarla birlikte tespit edilmelidir.

Ek Kartı Kapatmak: Yol ve Riskler

Boşanma kendiliğinden ek kartı kapatmaz. Ek kart, asıl kart hamilinin talebiyle çıkarıldığı için asıl kart hamili, bankaya vereceği talimatla ek kartın kullanıma kapatılmasını veya bloke edilmesini isteyebilir. Öğretide, kapatma talimatı verildiğinde asıl kart hamilinin ek kart harcamalarından sorumluluğunun sona ereceği, talimat verilmemişse sorumluluğun süreceği ve bankanın talimatı öğrenmesinden önce yapılan işlemlerin bağlayıcılığını koruyacağı belirtilmektedir (Tüzemen Atik, TBB Dergisi 2014/114). Talimatın yazılı olarak verilmesi ve bankadan alındığına dair teyit alınması ispat bakımından önemlidir.

Kartın kapatılması, önceden yapılmış taksitli alışverişleri ortadan kaldırmaz. İncelediğimiz banka sözleşmesinde taksitli alışverişlerde kart hamilinin taksitler tamamen ödenene kadar sorumlu olduğu yazılıdır. Ek kart hamili de kendi kartını bankaya iade ederek kapatılmasını isteyebilir; bu, ileride yapılacak işlemler bakımından kendisini korur, ancak önceki harcamalardan doğan sorumluluğu ortadan kaldırmaz (bizim değerlendirmemiz).

Kartı kapatmanın bir de boşanma davasındaki kusur boyutu vardır. Basına yansıyan bir Hukuk Genel Kurulu kararında, eşinin işi ve geliri olmadığını bilen erkeğin, kadının kullandığı kredi kartlarını iptal ettirmesi kişilik haklarına saldırı olarak değerlendirilmiş ve manevi tazminat verilmemesi bozma sebebi sayılmıştır (3 Ocak 2022 tarihli basın haberi; kararın künyesi haberde yer almamaktadır). Buna karşılık Hukuk Genel Kurulu, ek kartla yapılan harcamaların sorulmasını tek başına kusur saymamıştır (YHGK, 27.11.2024, E.2023/2-580, K.2024/573). Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin basına yansıyan bir kararında ise eşinden habersiz kredi çekip borçlanan ve evine haciz gelmesine yol açan eşin kusurlu olduğu ve manevi tazminat ödemesi gerektiği kabul edilmiştir (2 Eylül 2024 tarihli basın haberi; künye haberde yoktur).

Bu kararlar birlikte okunduğunda, kartı kapatmanın değil, geliri olmayan eşi geçimsiz bırakmanın sorun olduğu görülür. Hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine ailenin geçimi için her birinin yapacağı parasal katkıyı belirler (TMK m.196/1). Boşanma davası açılınca hâkim, eşlerin geçimine ilişkin geçici önlemleri resen alır (TMK m.169). Eşlerden biri birliğin giderlerine katılma yükümlülüğünü yerine getirmezse hâkim onun borçlularına ödemeyi diğer eşe yapmalarını emredebilir (TMK m.198). Aile hukukundan doğan destek yükümlülüğünün hiç yerine getirilmemesi ise şikâyet üzerine TCK m.233/1 kapsamında da değerlendirilebilir.

Geçim sağlamama ve ekonomik baskı konusunda ekonomik şiddet nedir ve eşim evi geçindirmiyor, dava sürerken geçim için tedbir nafakası, kusur ve tazminat ilişkisi için boşanmada kusur ve manevi tazminat yazılarımıza bakabilirsiniz.

Eşin Kartını İzinsiz Kullanmak

Ek kart, kullanan eşin kendi adına çıkarılmış bir karttır; bu kartın verilen limit içinde kullanılması başkasına ait bir kartın kullanılması değildir. Sorun, eşin asıl kartı veya kart bilgilerini rıza olmadan kullanmasıyla ortaya çıkar. Başkasına ait bir banka veya kredi kartını ele geçirip kart sahibinin rızası olmaksızın kullanarak yarar sağlamak üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası gerektirir (TCK m.245/1). Ancak bu suç haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin zararına işlenirse eş hakkında cezaya hükmolunmaz (TCK m.245/4-a). Boşanma davasının açılmış olması tek başına ayrılık kararı değildir; boşanma kesinleştikten sonra taraflar artık eş olmadığından bu koruma uygulanmaz.

Ceza verilmemesi, harcamanın geri istenemeyeceği anlamına gelmez. Bankaya karşı kart hamili, kartın kaybolması, çalınması veya iradesi dışında bir işlemi öğrenmesi hâlinde bunu derhâl bildirmek zorundadır (5464 s.K. m.16/1). Kaybolma veya çalınmada bildirimden önceki yirmi dört saat içinde gerçekleşen hukuka aykırı kullanımdan sorumluluk sınırlıdır; ağır ihmal veya kast varsa ya da bildirim yapılmamışsa bu sınır uygulanmaz (m.12). Hesap özetindeki işlemlere son ödeme tarihinden itibaren on gün içinde gerekçeli itiraz edilebilir; süresinde itiraz edilmeyen ekstre kesinleşir, ancak genel hükümlere göre dava hakkı saklıdır (m.11/2).

Kartın şifresini eşine kendi isteğiyle vermiş olan kart hamilinin, sonradan yapılan harcamaları bankaya karşı “irademe aykırı” olarak ileri sürmesi güçleşir; banka ağır ihmal savunması yapabilir (bizim değerlendirmemiz). Bu durumda asıl çözüm genellikle eşler arasındaki iç ilişkide ve mal paylaşımında aranır.

Bu konunun ayrıntıları için eşim banka kartımı kullandı, hesabımdan para çekti ve bankaya itiraz için kartın haksız kullanımı ve iade başvuru dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Kart Ödemeleri ve Nafaka

Dava sürerken eşlerden birinin diğerinin kart borcunu ödemeye devam etmesi sık görülür. Bu ödemelerin sonradan tedbir veya iştirak nafakasından düşülüp düşülmeyeceği, ödemenin hangi amaçla yapıldığına bağlıdır. Zamanaşımına uğramış bir borcun ifasından veya ahlaki bir ödevin yerine getirilmesinden kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez (TBK m.78/2).

Basına yansıyan bir kararda Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, boşanmadan önceye ait kredi kartı ödemelerinin nafakaya mahsup edilemeyeceğini, buna karşılık “nafaka ödemesi” açıklamasıyla yapılan havalelerin nafaka borcundan düşülmesi gerektiğini kabul etmiştir (6 Ağustos 2015 tarihli basın haberi; künye haberde yer almamaktadır). Hukuki Haber’de yayımlanan bir değerlendirmeye göre Yargıtay’ın görüşü zamanla değişmiş; nafaka adı verilmeden yapılan ödemelerin, aylık nafaka tutarına veya katlarına denk düşmesi hâlinde nafaka borcundan düşülebileceği kabul edilmeye başlanmıştır.

Pratik öneri: Kart ödemesi nafaka yerine geçecekse bunu eşinizle yazılı olarak kararlaştırın veya mahkemeden tedbir nafakası belirlenmesini isteyin; ödemelerin açıklamasına hangi dönemin nafakası olduğunu yazın (bizim önerimiz).

Hangi Belgeler Önemli?

Ek kart uyuşmazlıkları belgeyle çözülür. Kimin imzasının olduğu, harcamanın hangi kartla, ne zaman ve ne için yapıldığı ile borcun kim tarafından ödendiği aşağıdaki belgelerden anlaşılır.

Mal paylaşımında katkının ve harcamanın ispatı için ayrıca katılma alacağı rehberimize bakabilirsiniz.

Dilekçe Örnekleri

1. Ek kartın kapatılması ve hesap dökümü talebi (asıl kart hamili, bankaya)

2. Mal paylaşımı davasında kart borcunun artık değerden düşülmesi talebi (asıl kart hamili eş)

3. Ek kart harcamalarının geri istenmesi davasına cevap (ek kart hamili eş)

Örnek Hesaplar

Örnek 1: Dava tarihindeki kart borcu. Koca asıl kart hamili, kadın ek kart hamilidir. Dava tarihinde kocanın edinilmiş malları 1.300.000 TL’dir (banka hesabı ve araç). Aynı tarihte kredi kartında 120.000 TL ödenmemiş borç vardır; borç market, fatura, okul alışverişi ve kadının ek kartla yaptığı harcamalardan doğmuştur. Kadının edinilmiş malları 200.000 TL’dir.

İlk iki satır arasındaki 60.000 TL’lik fark, 120.000 TL’lik borcun yarısıdır. Yani dava tarihindeki kart borcu düşüldüğünde, borcun yükü fiilen iki eş arasında paylaşılmış olur. Bu nedenle koca, aynı borcun tamamını ayrıca kadından isterse çifte hesap sorunu doğar.

Örnek 2: Borç mallardan fazla, dava sonrası harcama var. Kocanın edinilmiş malları 150.000 TL, dava tarihindeki kart borcu 230.000 TL’dir. Kadının edinilmiş malları 300.000 TL’dir. Dava açıldıktan sonra kadın ek kartla 60.000 TL harcama yapmış, koca bu tutarı bankaya ödemiştir: 25.000 TL çocuğun okul ve sağlık gideri, 35.000 TL kadının kişisel giyim ve tatil harcamasıdır.

Adım Adım Yol Haritası

1. Sözleşmeyi bulun. Asıl kart sözleşmesini ve ek kart başvuru formunu bankadan isteyin; ek kart hamilinin imzası ve müteselsil sorumluluk kaydı var mı bakın.
2. Dava tarihindeki bakiyeyi tespit edin. Dava tarihini kapsayan hesap özetini alın; tasfiyede bu bakiye esas alınır (TMK m.225/2, m.231).
3. Harcamaları ayırın. Asıl kart ve ek kart harcamalarını, aile gideri ve kişisel harcama olarak ayrı listeleyin.
4. Ek kartı yazılı talimatla kapatın veya limitini düşürün. Bankadan alındı teyidi alın.
5. Geçim desteğini kesmeyin. Geliri olmayan eş için açıklamalı havale yapın ya da tedbir nafakası belirlenmesini isteyin (TMK m.169, m.196).
6. İzinsiz kullanımı derhâl bildirin. Bankaya bildirim yapın ve ekstreye on gün içinde itiraz edin (5464 s.K. m.11/2, m.16/1).
7. Mal paylaşımında borcu ileri sürün. Bankaya müzekkere yazılmasını isteyin ve borcun edinilmiş mallara ilişkin olduğunu gösterin (TMK m.230/2).
8. Dava sonrası harcamaları ayrıca değerlendirin. Çifte hesaba yol açmadan iç ilişkiye göre rücu edin (TBK m.167).

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Ek kart borcunu kim öder?

Bankaya karşı öncelikle asıl kart hamili öder; ek kart asıl karta bağlıdır ve onun limitinden kullanılır (5464 s.K. m.9). Ek kart hamili sözleşmeyi imzalamış ve müteselsil sorumluluğu kabul etmişse banka ona da başvurabilir (TBK m.162).

Ek kart hamili asıl kartın borcundan da sorumlu mu?

Hayır. Ek kart hamilinin sorumluluğu ek kartla yapılan harcamalarla sınırlıdır. Makalede aktarılan bir Hukuk Genel Kurulu kararında, asıl kartın kullanımı bakımından ek kart hamili için borca katılmanın söz konusu olmadığı kabul edilmiştir (YHGK 1998/19-90 E.).

Boşanınca ek kart kendiliğinden kapanır mı?

Hayır. Asıl kart hamilinin bankaya kapatma talimatı vermesi gerekir. Talimat verilmedikçe asıl kart hamilinin ek kart harcamalarından sorumluluğu sürer; boşanmadan sonra eski eşte kalan ek kartla ilgili Yargıtay kararı da bu yöndedir (13. HD 1995/10155 E.; makalede aktarıldığına göre).

Boşanma protokolünde kart borcunu eşime bıraksam banka bağlı olur mu?

Olmaz. Protokol yalnız eşler arasında sonuç doğurur. Banka sözleşmedeki borçluya başvurur; ödemeyi yapan eş protokole dayanarak diğer eşe rücu eder (TMK m.224; TBK m.167).

Mal paylaşımında kredi kartı borcu düşülür mü?

Dava tarihinde ödenmemiş ve edinilmiş mallara ilişkin olan borç, kart hamilinin edinilmiş mallarından düşülür. Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç edinilmiş mallara ilişkin sayılır (TMK m.225/2, m.230/2, m.231).

Hangi tarihteki kart borcu esas alınır?

Boşanmada mal rejimi dava tarihinden geçerli olarak sona erdiği için dava tarihindeki bakiye esas alınır (TMK m.225/2). Sonraki harcamalar tasfiyeye girmez.

Borçlarım mallarımdan fazlaysa eşim borcuma ortak olur mu?

Hayır. Değer eksilmesi göz önüne alınmaz; artık değer sıfır kabul edilir ve diğer eş bu açığa katılmaz (TMK m.231/2). Buna karşılık diğer eşin artık değeri varsa onun yarısını isteyebilirsiniz (TMK m.236/1).

Dava açıldıktan sonra eşim ek kartla harcamaya devam ediyor, ne yapmalıyım?

Ek kartı bankaya yazılı talimatla kapatın veya limitini düşürün ve alındı teyidi alın. Geliri olmayan eşin geçimi için açıklamalı havale yapın ya da tedbir nafakası belirlenmesini isteyin (TMK m.169). Talimattan önceki harcamalar için iç ilişkiye göre rücu edebilirsiniz (TBK m.167).

Eşimin ek kartını kapatmam kusur sayılır mı?

Tek başına kapatmak değil, geliri olmayan eşi geçimsiz bırakmak kusur sayılabilir. Basına yansıyan bir Hukuk Genel Kurulu kararında geliri olmayan eşin kartlarını iptal ettiren erkek kusurlu bulunmuştur; harcamaların sorulması ise kusur sayılmamıştır (YHGK 2023/2-580 E.).

Eşimin kartını onun rızası olmadan kullandım, suç mu?

Başkasına ait kartı rızasız kullanarak yarar sağlamak suçtur (TCK m.245/1). Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin zararına işlenirse eşe ceza verilmez (TCK m.245/4-a); ancak harcanan para genel hükümlere göre geri istenebilir.

Eşim kartımı alıp harcama yaptı, bankaya karşı ne yapmalıyım?

Durumu öğrenir öğrenmez bankaya bildirin (5464 s.K. m.16/1). Kayıp veya çalıntıda bildirimden önceki 24 saatteki kullanımdan sorumluluk sınırlıdır; ağır ihmal varsa sınır uygulanmaz (m.12). Ekstreye son ödeme tarihinden itibaren on gün içinde itiraz edin (m.11/2).

Ek kartla aldığı altınlar kimin?

Kural olarak onu alan ve elinde bulunduran eşin malvarlığına girer ve aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır (TMK m.222/3). Bağışlandığını ileri süren eş bunu ispatlamalıdır; kart sahibi eş iç ilişkiden doğan alacağını ayrıca ileri sürebilir.

Ödediğim kart borcunu eşimden geri isteyebilir miyim?

Aile giderleri için yapılan harcamalar kural olarak geri istenemez (TMK m.186/3). Kullanan eşin kişisel harcamaları için iç ilişkiye göre rücu mümkündür (TBK m.167). Evlilik sürdükçe zamanaşımı işlemez (TBK m.153/3). Mal paylaşımında düşülen borcu ayrıca istemek çifte hesap sonucunu doğurabilir.

Kart ödemeleri nafakadan düşülür mü?

Kendiliğinden düşülmez. Ahlaki bir ödevin yerine getirilmesinden doğan zenginleşme geri istenemez (TBK m.78/2). “Nafaka” açıklamalı ödemeler veya yazılı anlaşma bu sorunu önler; Yargıtay’ın nafaka tutarına denk düzenli ödemelere bakışı zamanla değişmiştir.

Çocuğuma verdiğim ek kart ne olacak?

Reşit olmayan ek kart hamillerinin kartları asıl kart hamiline teslim edilir (5464 s.K. m.8). Kartın kapatılması asıl kart hamilinin talimatına bağlıdır; çocuğun ihtiyaçları için iştirak nafakası ve velayet düzeni ayrıca değerlendirilir.

Hangi mahkemede dava açılır?

Mal paylaşımı aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4). Bankayla tüketici uyuşmazlıkları tüketici mahkemesinin görevindedir (6502 s.K. m.73). Eşler arasındaki rücu alacağının asliye hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiği kanaatindeyiz (yorum).