Boşanmada Eşlerin Ortak Kredi ve Banka Borçları Nasıl Paylaşılır?

İki ayrı düzlem: banka ilişkisi ve eşler arası ilişki

Kredi uyuşmazlıklarındaki karışıklığın tamamı, birbirinden bağımsız iki hukuki ilişkinin karıştırılmasından doğar.

Dış ilişki — bankaya karşı

Burada belirleyici olan tek şey kredi sözleşmesine kimin imza attığıdır. TMK 224’e göre eşlerden her biri kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumludur. Krediyi tek başına imzalayan eş bankaya karşı tek başına borçludur; müşterek borçlu veya kefil olarak imza atılmışsa banka her ikisine de yönelebilir.

Boşanma bu tabloyu değiştirmez. Boşanma kararı ya da protokol, bankayı bağlamaz; banka sözleşmenin tarafı olmadığı bir düzenlemeyle sorumluluğunu kaybetmez.

İç ilişki — eşler arasında

Burada belirleyici olan, borcun hangi mal grubuna ait olduğudur. Bu, mal rejiminin tasfiyesinde hesaba yansır ve bankaya karşı sorumluluktan tamamen ayrıdır.

Kredi tek imzalı olsa bile iç ilişkide diğer eşin yükünü paylaşması gerekebilir; tersine, iki imzalı bir kredide iç ilişkide yükün tamamı bir tarafa ait olabilir. Bu iki düzlemin sonuçları çakışmak zorunda değildir.

Borcun hangi gruba ait olduğu: TMK 230’daki karine

İç ilişkinin kanuni dayanağı TMK 230’dur ve maddede çoğu kaynağın atladığı bir karine bulunur.

Hüküm şunu düzenler: her borç, ilişkin bulunduğu mal kesimini yükümlülük altına sokar. Ve devamında: “Hangi kesime ait olduğu anlaşılamayan borç, edinilmiş mallara ilişkin sayılır.”

Pratik anlamı

Bu, edinilmiş mallara ilişkin bir borç karinesidir. Bir kredinin kişisel bir mal için alındığını iddia eden eş, bunu ispatlamak zorundadır. İspat edilemezse borç edinilmiş mallara ilişkin sayılır ve edinilmiş malların değerinden düşülür; bu da artık değeri ve dolayısıyla diğer eşin katılma alacağını azaltır.

Denkleştirme

TMK 230’un birinci fıkrasına göre; bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmişse, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir. Örneğin miras kalan bir taşınmazın kredisi maaş gelirinden ödenmişse, edinilmiş mallar lehine denkleştirme gündeme gelir.

Katkıda bulunma hâli

Aynı maddenin devamına göre bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa; değer artması veya azalması durumunda denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye zamanındaki değerine, mal daha önce elden çıkarılmışsa hakkaniyete göre yapılır.

Tipik kredi türleri ve değerlendirilmesi

Konut kredisi

Kredi ile alınan konut edinilmiş mal ise, kredi borcu da edinilmiş mallara ilişkindir. Tasfiyede konutun karar tarihine en yakın sürüm değerinden, mal rejiminin sona erdiği tarihte kalan kredi borcu düşülerek net değer bulunur. Kredi dava tarihinden sonra ödenmeye devam edilmişse, bu ödemeler ayrıca değerlendirilir.

Kişisel mal için alınan kredi

Miras kalan ya da evlilik öncesinden gelen bir taşınmazın onarımı için alınan kredi kişisel mallara ilişkindir. Ancak bu kredi edinilmiş mallardan (maaş, ticari gelir) ödenmişse denkleştirme istenebilir.

İhtiyaç kredisi

En tartışmalı kalemdir. Kredinin nereye harcandığı ispat edilemezse TMK 230’daki karine gereği edinilmiş mallara ilişkin sayılır. Ailenin geçimi, çocukların eğitimi ve ortak yaşam giderleri için alındığı ortaya konabiliyorsa bu nitelendirme güçlenir.

Ticari krediler

Eşin işletmesi veya şirketi için alınan krediler, ilgili malvarlığı grubuna ait sayılır. Şirket edinilmiş mal ise borç da edinilmiş mallara ilişkindir; şirket kişisel malsa borç kişisel mallara ilişkin olur ve edinilmiş mallardan ödenmişse denkleştirme gündeme gelir.

Kişisel harcamalar için alınan borç

Bir eşin yalnızca kendi kişisel ihtiyaçları için aldığı borç, kural olarak diğer eşe yüklenemez. Ancak burada da ispat yükü, borcu kişisel gösteren tarafta değil, karinenin aksini iddia edende olduğundan dikkatli olunmalıdır.

İspat ve dosya yönetimi

Toplanacak belgeler

• Kredi sözleşmeleri; imzacıların kimliği ve sıfatı (borçlu, müşterek borçlu, kefil).
• Ödeme planları ve mal rejiminin sona erdiği tarihteki kalan borç bakiyesi — bankadan yazı ile alınmalıdır.
• Kredinin kullandırıldığı hesap ve paranın nereye aktarıldığını gösteren hesap hareketleri.
• Kredinin harcandığı yeri gösteren belgeler: tapu, fatura, sözleşme.
• Taksitlerin hangi hesaptan ödendiğini gösteren dökümler — denkleştirme talebinin dayanağıdır.

Kritik tarih

TMK 225’in son fıkrasına göre mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer. Hesaba girecek borç, bu tarihteki bakiyedir. Dava tarihinden sonra ödenen taksitler tasfiye hesabını doğrudan değiştirmez; bunlar ayrı bir talep konusu olabilir.

Karşı tarafın borcu şişirmesine karşı

Borç, artık değeri düşürerek katılma alacağını azalttığı için tasfiyede sıkça abartılır. İtirazda şu noktalar somutlaştırılmalıdır:

• Borcun mal rejiminin sona erdiği tarihte gerçekten mevcut olup olmadığı.
• Hangi mal grubuna ait olduğu; kişisel mala ilişkin bir borcun edinilmiş mallardan düşülmeye çalışılıp çalışılmadığı.
• Borcun gerçekliği; özellikle yakın akrabalara verilmiş senetler ve şirket ortaklarına olan borç kayıtları bu yönden incelenmelidir.
• Kredinin nereye harcandığının belgelenip belgelenmediği.

Uzman görüşü

Karmaşık kredi ilişkilerinde tasfiye hesabı bilirkişi marifetiyle yapılır. Rapora itirazda TMK 230’daki grup ayrımının ve denkleştirmenin doğru uygulanıp uygulanmadığı ayrıca tartışılmalıdır.