Boşandık Ama Ortak Kredimiz Devam Ediyor, Taksitleri Kim Öder?

Ne yaşandı?

Boşanan bir çiftin, evlilik döneminde birlikte aldıkları (örneğin konut) bir kredisi vardır ve taksitler hâlâ devam etmektedir. Boşanma kararı verilmiş olsa da banka her ay ödemeyi beklemektedir. Taraflar, “Bu borcu artık kim ödeyecek?” konusunda anlaşmazlığa düşer.

Eski eşler, hem bankaya karşı sorumluluklarını hem de aralarındaki paylaşımı netleştirmek ister.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Bankaya karşı sorumluluğu ayrı tutun: Krediyi birlikte (müştereken/müteselsilen) imzaladıysanız, boşanmanız bankaya karşı sorumluluğunuzu kendiliğinden bitirmez; banka kalan borç için iki tarafa da yönelebilir.
• Protokole açık hüküm koyun: Anlaşmalı boşanmada, kredinin kim tarafından ödeneceğini protokole açıkça yazın; bu, taraflar arasında bağlayıcı bir iç düzenleme (borç üstlenme) oluşturur.
• Mal rejimi tasfiyesinde dikkate aldırın: Kredi ile alınan malın paylaşımı ve borcun durumu, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde birlikte değerlendirilir.
• Ödeme yapan taraf rücu hakkını korur: Borcun tamamını siz ödediyseniz, payına düşeni ödemeyen eski eşinize rücu (geri isteme) hakkınız doğabilir; ödeme belgelerini saklayın.
• Avukata danışın: Banka sorumluluğu ile eşler arası paylaşım farklı düzlemlerdir; ikisini doğru ayırmak için profesyonel destek alın.

Ortak kredi, boşanmadan sonra çoğu zaman en çok tartışılan konulardan biridir. Bankaya karşı sorumluluk ile eşler arasındaki paylaşımı karıştırmamak önemlidir. Protokole net hükümler koymak ve ödeme belgelerini saklamak, ileride doğacak ihtilafları önler.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Protokol Neden Bankayı Bağlamaz? TBK m.195

“Krediyi eşim ödeyecek” kaydının bankaya karşı işlememesinin sebebi bir uygulama tercihi değil, doğrudan kanun hükmüdür. Taraflar arasındaki bu anlaşma, Türk Borçlar Kanunu’nda iç üstlenme sözleşmesi olarak adlandırılır.

TBK m.195’e göre borçlu ile iç üstlenme sözleşmesi yapan kişi, borcu bizzat ifa ederek veya alacaklının rızasıyla borcu üstlenerek, borçluyu borcundan kurtarma yükümlülüğü altına girmiş olur.

Cümlenin yapısı belirleyicidir: üstlenen kişi, borcu devralmış olmaz; yalnız borçluyu o borçtan kurtarma yükümlülüğü altına girer. Alacaklı — yani banka — bu sözleşmenin tarafı değildir ve rızası aranmaz. Bu nedenle iç üstlenme, asıl borçlunun alacaklıya karşı sorumluluğunu kesmez.

Ancak madde, kurtarılmayan borçluya iki güvence tanır.

Birinci güvence — ödemezlik defi: borçlu, iç üstlenme sözleşmesinden doğan borçlarını ifa etmedikçe, diğer taraftan yükümlülüğünü yerine getirmesini isteyemez.

İkinci güvence — teminat isteme hakkı: borçlu, borcundan kurtarılmamışsa, diğer taraftan güvence isteyebilir. Bu hüküm uygulamada az kullanılır ama işlevseldir: krediyi ödemeyi taahhüt eden eş bunu yerine getirmiyorsa, diğer eş güvence talep edebilir.

Bankaya Karşı Kurtulmanın Tek Yolu: TBK m.196

Krediden gerçekten çıkmanın kanunî yolu dış üstlenme sözleşmesidir ve bu, ayrı bir maddede düzenlenmiştir.

TBK m.196’nın birinci fıkrası açıktır: borçlunun yerine yenisinin geçmesi ve borcundan kurtarılması, borcu üstlenen ile alacaklı arasında yapılacak sözleşmeyle olur.

Yani borçlu değişikliği ancak banka ile üstlenen eş arasında yapılacak bir sözleşmeyle gerçekleşir. Boşanan eşlerin kendi aralarındaki anlaşma bu sonucu doğurmaz.

Öneri nasıl yapılır? Maddenin devamı bir köprü kurar: iç üstlenme sözleşmesinin, üstlenen veya onun izni ile borçlu tarafından alacaklıya bildirilmesi, dış üstlenme sözleşmesinin yapılmasına ilişkin öneri anlamına gelir.

Bunun pratik karşılığı şudur: protokoldeki kaydın bankaya bildirilmesi, hukuken bir öneri niteliği taşır. Bu nedenle protokol imzalandıktan sonra bankaya resmî başvuru yapılmalı ve borçlu değişikliği talep edilmelidir.

Kabul nasıl gerçekleşir? Alacaklının kabulü açık veya örtülü olabilir. Alacaklı, çekince ileri sürmeksizin üstlenenin ifasını kabul eder veya onun borçlu sıfatı ile yaptığı diğer herhangi bir işleme rıza gösterirse, borcun üstlenilmesini kabul etmiş sayılır.

Buradaki “çekince ileri sürmeksizin” kaydı önemlidir. Bankanın taksitleri diğer eşten tahsil etmesi tek başına kabul sayılmayabilir; belirleyici olan, bankanın çekince koymadan ve borçlu sıfatıyla yapılan işlemlere rıza göstermesidir.

Şekil şartı yoktur. Dış üstlenme sözleşmesinin kurulması ve geçerliliği hiçbir özel şekle tâbi değildir. Buna karşılık ispat kolaylığı bakımından bankadan yazılı bir onay alınması ve borçlu değişikliğinin kayıtlara işlendiğinin belgelenmesi gerekir.

Üstlenme Sonrası: Savunmalar ve Hükümsüzlük

Borcun üstlenilmesi kurumu TBK’nın 195-204. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Dış üstlenmenin gerçekleşmesinden sonra doğabilecek iki soru da bu maddelerde cevaplanır.

Savunmalar. Üstlenilen borca ilişkin savunmalar TBK m.199’da düzenlenmiştir. Borcu üstlenen kişi, kural olarak önceki borçlunun alacaklıya karşı sahip olduğu savunmaları ileri sürebilir; buna karşılık önceki borçlu ile arasındaki iç ilişkiden doğan savunmaları alacaklıya karşı kullanamaz.

Hükümsüzlük. Dış üstlenme sözleşmesinin hükümsüz hâle gelmesi durumunda borcun ve alacaklının durumuna ilişkin düzenlemeler TBK m.200’dedir. Bu ihtimalde önceki borçlunun sorumluluğu yeniden gündeme gelir. Bu nedenle üstlenmenin geçerli biçimde tamamlandığının belgelenmesi önem taşır.

Teminatlar. Kredi ilişkilerinde ayrıca ipotek ve kefalet gibi güvenceler bulunur. Borçlunun değişmesi, bu güvencelerin akıbetini kendiliğinden belirlemez; ipoteğin kaldırılması ya da kefaletten çıkılması ayrıca talep edilmelidir.

Kefalet bakımından bir hatırlatma. TBK m.584 uyarınca eşlerden biri diğerinin yazılı rızası olmadıkça kural olarak kefil olamaz. Boşanma sonrasında eski eşe kefil olma durumu devam ediyorsa, kefalet ilişkisinin ayrıca gözden geçirilmesi gerekir.

Kredi Borcunun Tasfiyedeki Yeri

Bankaya karşı sorumluluk ile mal rejimi tasfiyesi ayrı düzlemlerdir. Kredi borcu tasfiyede kendi kurallarına göre değerlendirilir.

Rejimin sona ermesi — TMK m.225. Mal rejimi, boşanma hâlinde davanın açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer. Bu tarih, tasfiyede esas alınacak malvarlığı ve borç tablosunu belirler.

Borçların mahsubu — TMK m.230. Bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmiş ise, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir. Kredi hangi mal kesimine ilişkinse, ödemelerin hangi kesimden yapıldığı buna göre değerlendirilir.

Değerleme — TMK m.235. Mal rejiminin tasfiyesinde malların değeri, tasfiye anındaki değerleri esas alınarak hesaplanır. Kredi borcunun hangi tarihteki bakiyesinin dikkate alınacağı da bu çerçevede belirlenir; tartışma çoğu zaman rejimin sona erdiği tarih ile tasfiye anı arasındaki farktan doğar.

Rücu ilişkisi. Bankaya ödeme yapan eş, iç ilişkide diğer eşe rücu edebilir. Müteselsil borçlular arasındaki iç ilişkide, aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşım esastır; protokolde farklı bir oran belirlenmişse iç ilişkide o oran uygulanır.

Görev ve yetki. Mal rejimi tasfiyesi ve buna bağlı talepler aile mahkemesinde görülür. Rücu alacağı bakımından ise borcun kaynağına göre değerlendirme yapılır; talep tasfiye ile birlikte ileri sürülüyorsa aynı dosyada görülebilir.

Protokole Yazılması Gereken Kayıt

Yukarıdaki hükümler, protokolün nasıl yazılması gerektiğini de belirler. Tek bir cümle yerine üç kayıt birlikte konulmalıdır.

Birinci kayıt — üstlenme taahhüdü. “Krediyi X ödeyecektir” ifadesi tek başına yetersizdir. Taahhüt, TBK m.195 anlamında borçtan kurtarma yükümlülüğü doğuracak biçimde yazılmalıdır: üstlenen eşin yalnız ödemeyi değil, diğer eşi borçlu sıfatından kurtarmayı da taahhüt ettiği belirtilmelidir.

İkinci kayıt — bankaya başvuru yükümü. TBK m.196 uyarınca borçlu değişikliği ancak banka ile yapılacak sözleşmeyle gerçekleşeceğinden, protokolde üstlenen eşin belirli bir süre içinde bankaya başvurarak borçlu değişikliği talebinde bulunacağı ve sonucu belgeleyeceği kararlaştırılmalıdır.

Üçüncü kayıt — güvence ve rücu. TBK m.195’in son cümlesi, borcundan kurtarılmamış borçluya güvence isteme hakkı tanır. Protokolde bu hakkın nasıl kullanılacağı — teminat, ipotek ya da başka bir güvence — önceden belirlenebilir. Ayrıca ödeme yapan eşin rücu hakkı ve iç ilişkideki pay oranı açıkça yazılmalıdır.

Bir uyarı. Banka borçlu değişikliğini kabul etmeyebilir; kabul zorunluluğu yoktur. Bu ihtimale karşı protokolde alternatif çözüm — taşınmazın satılarak borcun kapatılması veya yeniden yapılandırma gibi — kararlaştırılması yerinde olur.

Ortak borçların paylaşımı için ortak kredi ve banka borçları yazımıza, eşin borçlarından sorumluluk için TMK m.231 yazımıza, konut kredisi ve katkı için krediyle alınan ev yazımıza, değerleme tarihi için TMK m.235 yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Protokole “krediyi eşim ödeyecek” yazdık, kurtuldum mu?

Bankaya karşı kurtulmadınız. Banka protokolün tarafı değildir ve kendi sözleşmesindeki imzalara bakar; krediyi müştereken imzaladıysanız boşanmanız sorumluluğunuzu kendiliğinden bitirmez.

O hâlde protokolün değeri ne?

Taraflar arasında bağlayıcı bir iç düzenleme oluşturur. Banka size başvurup tahsil ederse, protokole dayanarak eski eşinize rücu edebilirsiniz. Protokol sizi ödemekten kurtarmaz; ödediğinizi geri almanızı sağlar.

Bankaya karşı gerçekten nasıl kurtulurum?

Alacaklının onayı gerekir. Uygulamada üç yol vardır: kredinin tek borçlu üzerine alınacak şekilde yeniden yapılandırılması, malı devralan tarafın kendi adına yeni kredi çekerek mevcut krediyi kapatması ya da malın satılıp borcun kapatılması.

Tapuyu devrettim, krediden de çıktım mı?

Hayır. Tapu devri ile kredideki borçluluk ayrı şeylerdir. Bankada borçlu değişikliği yapılmadıkça kredi borcunuz devam eder; uygulamada en sık yaşanan mağduriyet budur.

Borcun tamamını ödersem geri alabilir miyim?

Rücu hakkınız doğabilir. Protokolde kimin ödeyeceği yazılıysa iç ilişki bellidir; yoksa borcun hangi mal grubuna ait olduğu ve maldan kimin yararlandığı gözetilir. Ödeme dekontlarını mutlaka saklayın.

Karşı taraf ödemiyor, ben de durdurayım mı?

Durdurmayın. Gecikme sözleşmede borçlu görünen herkesin kredi kayıtlarına yansır ve konut kredilerinde ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir. Ödeyip rücu etmek, ödememekten her zaman daha güvenlidir.

Tasfiyede hangi tarihteki borç dikkate alınır?

TMK 225’in son fıkrasına göre mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erdiğinden, hesaba girecek borç o tarihteki bakiyedir. Dava tarihinden sonra ödediğiniz taksitler tasfiye hesabını doğrudan değiştirmez, ayrı bir talep konusu olabilir.

Protokolde en önemli cümle nedir?

“Kredi borcu tümüyle …’a aittir” yazmak yeterli değildir. Ödemeyi üstlenen tarafın, bankaya başvurarak diğer tarafı borçlu sıfatından çıkarmak için gerekli tüm işlemleri yapmayı taahhüt ettiği açıkça belirtilmelidir.