Boşandık Ama Ortak Kredimiz Devam Ediyor, Taksitleri Kim Öder?

Ne yaşandı?

Boşanan bir çiftin, evlilik döneminde birlikte aldıkları (örneğin konut) bir kredisi vardır ve taksitler hâlâ devam etmektedir. Boşanma kararı verilmiş olsa da banka her ay ödemeyi beklemektedir. Taraflar, “Bu borcu artık kim ödeyecek?” konusunda anlaşmazlığa düşer.

Eski eşler, hem bankaya karşı sorumluluklarını hem de aralarındaki paylaşımı netleştirmek ister.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Bankaya karşı sorumluluğu ayrı tutun: Krediyi birlikte (müştereken/müteselsilen) imzaladıysanız, boşanmanız bankaya karşı sorumluluğunuzu kendiliğinden bitirmez; banka kalan borç için iki tarafa da yönelebilir.
• Protokole açık hüküm koyun: Anlaşmalı boşanmada, kredinin kim tarafından ödeneceğini protokole açıkça yazın; bu, taraflar arasında bağlayıcı bir iç düzenleme (borç üstlenme) oluşturur.
• Mal rejimi tasfiyesinde dikkate aldırın: Kredi ile alınan malın paylaşımı ve borcun durumu, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde birlikte değerlendirilir.
• Ödeme yapan taraf rücu hakkını korur: Borcun tamamını siz ödediyseniz, payına düşeni ödemeyen eski eşinize rücu (geri isteme) hakkınız doğabilir; ödeme belgelerini saklayın.
• Avukata danışın: Banka sorumluluğu ile eşler arası paylaşım farklı düzlemlerdir; ikisini doğru ayırmak için profesyonel destek alın.

Ortak kredi, boşanmadan sonra çoğu zaman en çok tartışılan konulardan biridir. Bankaya karşı sorumluluk ile eşler arasındaki paylaşımı karıştırmamak önemlidir. Protokole net hükümler koymak ve ödeme belgelerini saklamak, ileride doğacak ihtilafları önler.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Protokol Neden Bankayı Bağlamaz? TBK m.195

“Krediyi eşim ödeyecek” kaydının bankaya karşı işlememesinin sebebi bir uygulama tercihi değil, doğrudan kanun hükmüdür. Taraflar arasındaki bu anlaşma, Türk Borçlar Kanunu’nda iç üstlenme sözleşmesi olarak adlandırılır.

TBK m.195’e göre borçlu ile iç üstlenme sözleşmesi yapan kişi, borcu bizzat ifa ederek veya alacaklının rızasıyla borcu üstlenerek, borçluyu borcundan kurtarma yükümlülüğü altına girmiş olur.

Cümlenin yapısı belirleyicidir: üstlenen kişi, borcu devralmış olmaz; yalnız borçluyu o borçtan kurtarma yükümlülüğü altına girer. Alacaklı — yani banka — bu sözleşmenin tarafı değildir ve rızası aranmaz. Bu nedenle iç üstlenme, asıl borçlunun alacaklıya karşı sorumluluğunu kesmez.

Ancak madde, kurtarılmayan borçluya iki güvence tanır.

Birinci güvence — ödemezlik defi: borçlu, iç üstlenme sözleşmesinden doğan borçlarını ifa etmedikçe, diğer taraftan yükümlülüğünü yerine getirmesini isteyemez.

İkinci güvence — teminat isteme hakkı: borçlu, borcundan kurtarılmamışsa, diğer taraftan güvence isteyebilir. Bu hüküm uygulamada az kullanılır ama işlevseldir: krediyi ödemeyi taahhüt eden eş bunu yerine getirmiyorsa, diğer eş güvence talep edebilir.

Bankaya Karşı Kurtulmanın Tek Yolu: TBK m.196

Krediden gerçekten çıkmanın kanunî yolu dış üstlenme sözleşmesidir ve bu, ayrı bir maddede düzenlenmiştir.

TBK m.196’nın birinci fıkrası açıktır: borçlunun yerine yenisinin geçmesi ve borcundan kurtarılması, borcu üstlenen ile alacaklı arasında yapılacak sözleşmeyle olur.

Yani borçlu değişikliği ancak banka ile üstlenen eş arasında yapılacak bir sözleşmeyle gerçekleşir. Boşanan eşlerin kendi aralarındaki anlaşma bu sonucu doğurmaz.

Öneri nasıl yapılır? Maddenin devamı bir köprü kurar: iç üstlenme sözleşmesinin, üstlenen veya onun izni ile borçlu tarafından alacaklıya bildirilmesi, dış üstlenme sözleşmesinin yapılmasına ilişkin öneri anlamına gelir.

Bunun pratik karşılığı şudur: protokoldeki kaydın bankaya bildirilmesi, hukuken bir öneri niteliği taşır. Bu nedenle protokol imzalandıktan sonra bankaya resmî başvuru yapılmalı ve borçlu değişikliği talep edilmelidir.

Kabul nasıl gerçekleşir? Alacaklının kabulü açık veya örtülü olabilir. Alacaklı, çekince ileri sürmeksizin üstlenenin ifasını kabul eder veya onun borçlu sıfatı ile yaptığı diğer herhangi bir işleme rıza gösterirse, borcun üstlenilmesini kabul etmiş sayılır.

Buradaki “çekince ileri sürmeksizin” kaydı önemlidir. Bankanın taksitleri diğer eşten tahsil etmesi tek başına kabul sayılmayabilir; belirleyici olan, bankanın çekince koymadan ve borçlu sıfatıyla yapılan işlemlere rıza göstermesidir.

Şekil. Kanun dış üstlenme sözleşmesi için özel bir şekil öngörmemiştir; öğretide de sözleşmenin şekle bağlı olmadığı kabul edilir. Buna karşılık ispat kolaylığı bakımından bankadan yazılı bir onay alınması ve borçlu değişikliğinin kayıtlara işlendiğinin belgelenmesi gerekir.

Üstlenme Sonrası: Savunmalar ve Hükümsüzlük

Borcun üstlenilmesi kurumu TBK’nın 195-200. maddeleri arasında düzenlenmiştir; m.201 ve devamı borca katılma ile malvarlığı ve işletmenin devralınması gibi yakın kurumlara ilişkindir. Dış üstlenmenin gerçekleşmesinden sonra doğabilecek iki soru da bu maddelerde cevaplanır.

Savunmalar. Üstlenilen borca ilişkin savunmalar TBK m.199’da düzenlenmiştir. Borç ilişkisinden doğan savunmalar üstlenene geçer; ancak aksi kararlaştırılmadıkça üstlenen, önceki borçlunun kişisel savunmalarını alacaklıya karşı ileri süremez.

Hükümsüzlük. Dış üstlenme sözleşmesinin hükümsüz hâle gelmesi durumunda borcun ve alacaklının durumuna ilişkin düzenlemeler TBK m.200’dedir. Bu ihtimalde iyiniyetli üçüncü kişilerin hakları saklı kalmak üzere eski borç, bağlı borçlarıyla birlikte yeniden doğar; üstlenen, kusursuzluğunu ispat etmedikçe alacaklının uğradığı zararı da karşılar. Bu nedenle üstlenmenin geçerli biçimde tamamlandığının belgelenmesi önem taşır.

Teminatlar. Kredi ilişkilerinde ayrıca ipotek ve kefalet gibi güvenceler bulunur. TBK m.198’e göre borçlu değişse bile alacaklının, borçlunun kişiliğine özgü olanlar dışındaki bağlı hakları saklı kalır; ancak borcun güvencesi olarak rehin veren üçüncü kişinin ve kefilin sorumlulukları, ancak onların borcun üstlenilmesine yazılı olarak rıza göstermeleri hâlinde devam eder. Bu nedenle borçlu değişikliği sırasında ipoteğin ve kefaletin akıbeti bankayla ayrıca netleştirilmelidir.

Kefalet bakımından bir hatırlatma. TBK m.584 uyarınca eşlerden biri diğerinin yazılı rızası olmadıkça kural olarak kefil olamaz. Boşanma sonrasında eski eşe kefil olma durumu devam ediyorsa, kefalet ilişkisinin ayrıca gözden geçirilmesi gerekir.

Yargıtay Kararlarında Kredi Taksitleri, Tasfiye ve Rücu

Kredi borcunun boşanmadaki akıbeti, büyük ölçüde iki tarihin ayrılmasına dayanır: mal rejiminin sona erdiği dava tarihi ve bankaya ödemenin yapıldığı tarih. Yargıtay kararları bu ayrımı şöyle kurmaktadır:

• Evlilik ihtiyacı için kredi. Evlilik birliğinin ihtiyaçları için çekilen kredilerden doğan borç, edinilmiş mallara ilişkin borç olarak değerlendirilmiştir (Yargıtay 8. HD, 18.10.2011, E.2011/4244, K.2011/5212).
• Evlilikte ödenen taksitler. Evlilik içinde ödenen taksitlerin, aksi iddia ve ispat edilmedikçe edinilmiş maldan karşılandığı kabul edilir (Yargıtay 2. HD, 04.07.2023, E.2022/4707, K.2023/3546).
• Dava tarihine kadar. Dava tarihine kadar yapılan ödemeler edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir (Yargıtay 2. HD, 08.02.2024, E.2022/9740, K.2024/698).
• Dava tarihinden sonra. Bu tarihten sonra ödenen taksitlerin ödeyen eşin kişisel malı olduğu gözetilmelidir (Yargıtay 8. HD, 22.01.2019, E.2016/21658, K.2019/656); rejim sona erdikten sonra kredinin ödenen kısmı ancak genel hükümlere göre istenebilir (Yargıtay 8. HD, 22.05.2018, E.2016/1655, K.2018/12966).
• Rücu davasında teselsül yok. Alacaklıya karşı müteselsil olan sorumluluk iç ilişkiye taşınmaz; rücu davasında her borçlu kendi payı oranında sorumludur (Yargıtay 3. HD, 18.11.2024, E.2023/5724, K.2024/3694).
• Borçlu değişikliği alacaklının rızasıyla. Eski ve yeni borçlu arasındaki anlaşma, alacaklının rızası olmadan borcu alacaklıya karşı nakletmez (Yargıtay 3. HD, 30.05.2018, E.2018/3295, K.2018/6127). Bu ilke, boşanma protokolündeki kredi hükmü için de geçerlidir.

Kredi borcunun katılma alacağı hesabına etkisi için katılma alacağı, maaş haczinin sınırları için maaş haczi yazımıza bakabilirsiniz.

Kredi Borcunun Tasfiyedeki Yeri

Bankaya karşı sorumluluk ile mal rejimi tasfiyesi ayrı düzlemlerdir. Kredi borcu tasfiyede kendi kurallarına göre değerlendirilir.

Rejimin sona ermesi — TMK m.225. Mal rejimi, boşanma hâlinde davanın açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer. Bu tarih, tasfiyede esas alınacak malvarlığı ve borç tablosunu belirler.

Borçların mahsubu — TMK m.230. Bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan veya edinilmiş mallara ilişkin borçları kişisel mallarından ödenmiş ise, tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir. Kredi hangi mal kesimine ilişkinse, ödemelerin hangi kesimden yapıldığı buna göre değerlendirilir.

Değerleme — TMK m.235. Mal rejiminin tasfiyesinde malların değeri, tasfiye anındaki değerleri esas alınarak hesaplanır. Buna karşılık hangi malların ve borçların hesaba gireceği rejimin sona erdiği tarihe göre belirlenir: Yargıtay, dava tarihine kadar ödenen taksitleri katılma rejimine tabi saymış (Yargıtay 2. HD, 08.02.2024, E.2022/9740, K.2024/698), dava tarihinden sonra ödenen taksitlerin ise ödeyen eşin kişisel malı olduğunun gözetilmesini istemiştir (Yargıtay 8. HD, 22.01.2019, E.2016/21658, K.2019/656).

Rücu ilişkisi. Bankaya ödeme yapan eş, iç ilişkide diğer eşe rücu edebilir. Müteselsil borçlular arasındaki iç ilişkide, aksi kararlaştırılmadıkça eşit paylaşım esastır; protokolde farklı bir oran belirlenmişse iç ilişkide o oran uygulanır (TBK m.167). Dış ilişkideki teselsül iç ilişkiye taşınmaz; rücu davasında davalılar aleyhine müteselsil sorumluluğa hükmedilemez (Yargıtay 3. HD, 18.11.2024, E.2023/5724, K.2024/3694).

Görev ve yetki. Mal rejimi tasfiyesi ve buna bağlı talepler aile mahkemesinde görülür (4787 s.K. m.4). Rejimin sona ermesinden sonra ödenen taksitler ise tasfiyede değil, genel hükümlere göre istenebilir (Yargıtay 8. HD, 22.05.2018, E.2016/1655, K.2018/12966); bu talebin hangi mahkemede görüleceği dayanağına göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Protokole Yazılması Gereken Kayıt

Yukarıdaki hükümler, protokolün nasıl yazılması gerektiğini de belirler. Tek bir cümle yerine üç kayıt birlikte konulmalıdır.

Birinci kayıt — üstlenme taahhüdü. “Krediyi X ödeyecektir” ifadesi tek başına yetersizdir. Taahhüt, TBK m.195 anlamında borçtan kurtarma yükümlülüğü doğuracak biçimde yazılmalıdır: üstlenen eşin yalnız ödemeyi değil, diğer eşi borçlu sıfatından kurtarmayı da taahhüt ettiği belirtilmelidir.

İkinci kayıt — bankaya başvuru yükümü. TBK m.196 uyarınca borçlu değişikliği ancak banka ile yapılacak sözleşmeyle gerçekleşeceğinden, protokolde üstlenen eşin belirli bir süre içinde bankaya başvurarak borçlu değişikliği talebinde bulunacağı ve sonucu belgeleyeceği kararlaştırılmalıdır.

Üçüncü kayıt — güvence ve rücu. TBK m.195’in son cümlesi, borcundan kurtarılmamış borçluya güvence isteme hakkı tanır. Protokolde bu hakkın nasıl kullanılacağı — teminat, ipotek ya da başka bir güvence — önceden belirlenebilir. Ayrıca ödeme yapan eşin rücu hakkı ve iç ilişkideki pay oranı açıkça yazılmalıdır.

Bir uyarı. Banka borçlu değişikliğini kabul etmeyebilir; kabul zorunluluğu yoktur. Bu ihtimale karşı protokolde alternatif çözüm — taşınmazın satılarak borcun kapatılması veya yeniden yapılandırma gibi — kararlaştırılması yerinde olur.

Ortak borçların paylaşımı için ortak kredi ve banka borçları yazımıza, eşin borçlarından sorumluluk için TMK m.231 yazımıza, konut kredisi ve katkı için krediyle alınan ev yazımıza, değerleme tarihi için TMK m.235 yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmada Ortak Kredi: Mevzuat Haritası

Aşağıdaki tablo, ortak kredinin bankaya karşı ve eşler arasındaki sonuçlarını düzenleyen hükümleri tek yerde toplar.

Sıkça Sorulan Sorular

Protokole “krediyi eşim ödeyecek” yazdık, kurtuldum mu?

Bankaya karşı kurtulmadınız. Banka protokolün tarafı değildir ve kendi sözleşmesindeki imzalara bakar; krediyi müştereken imzaladıysanız boşanmanız sorumluluğunuzu kendiliğinden bitirmez.

O hâlde protokolün değeri ne?

Taraflar arasında bağlayıcı bir iç düzenleme oluşturur. Banka size başvurup tahsil ederse, protokole dayanarak eski eşinize rücu edebilirsiniz. Protokol sizi ödemekten kurtarmaz; ödediğinizi geri almanızı sağlar.

Bankaya karşı gerçekten nasıl kurtulurum?

Borçlunun yerine yenisinin geçmesi ve borcundan kurtarılması, ancak borcu üstlenen ile alacaklı, yani banka arasında yapılacak sözleşmeyle olur (TBK m.196/1). Bunun pratik yolları; kredinin tek borçlu üzerine alınacak şekilde yeniden yapılandırılması, malı devralan tarafın kendi adına yeni kredi çekerek mevcut krediyi kapatması ya da malın satılıp borcun kapatılmasıdır. Banka borçlu değişikliğini kabul etmek zorunda değildir.

Tapuyu devrettim, krediden de çıktım mı?

Hayır. Tapu devri ile kredideki borçluluk ayrı şeylerdir. Bankada borçlu değişikliği yapılmadıkça kredi borcunuz devam eder; uygulamada en sık yaşanan mağduriyet budur.

Borcun tamamını ödersem geri alabilir miyim?

Evet, payınızdan fazlasını ödediğiniz ölçüde. Aksi kararlaştırılmadıkça müteselsil borçlular ifaya eşit oranda katlanır ve payından fazlasını ödeyen, fazlası için diğerine rücu eder (TBK m.167). Protokolde kimin ödeyeceği yazılıysa iç ilişkide o düzenleme esas alınır. Ödeme dekontlarını mutlaka saklayın.

Karşı taraf ödemiyor, ben de durdurayım mı?

Durdurmayın. Gecikme sözleşmede borçlu görünen herkesin kredi kayıtlarına yansır ve konut kredilerinde ipoteğin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir. Ödeyip rücu etmek, ödememekten her zaman daha güvenlidir.

Tasfiyede hangi tarihteki borç dikkate alınır?

TMK m.225/2’ye göre mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erdiğinden, hesaba girecek borç o tarihteki bakiyedir. Yargıtay, dava tarihine kadar ödenen taksitleri katılma rejimine tabi saymış (Yargıtay 2. HD, 08.02.2024, E.2022/9740, K.2024/698), sonrasında ödenen kısmın ise ancak genel hükümlere göre istenebileceğini kabul etmiştir (Yargıtay 8. HD, 22.05.2018, E.2016/1655, K.2018/12966).

Protokolde en önemli cümle nedir?

“Kredi borcu tümüyle …’a aittir” yazmak yeterli değildir. Ödemeyi üstlenen tarafın, bankaya başvurarak diğer tarafı borçlu sıfatından çıkarmak için gerekli tüm işlemleri yapmayı taahhüt ettiği açıkça belirtilmelidir.

İç üstlenme ile dış üstlenme arasındaki fark nedir?

İç üstlenmede üstlenen, borçluyla yaptığı sözleşmeyle onu borcundan kurtarma yükümlülüğü altına girer; alacaklı taraf olmadığından borçlunun bankaya karşı sorumluluğu sürer (TBK m.195). Dış üstlenmede ise borçlunun yerine yenisinin geçmesi, borcu üstlenen ile alacaklı arasında yapılan sözleşmeyle olur ve önceki borçlu borçtan kurtulur (TBK m.196/1). Boşanma protokolündeki kredi hükmü kural olarak iç üstlenme niteliğindedir.

Eski eşimin ödemediği taksitleri ödedim; ne kadarını geri isteyebilirim?

Protokolde bir paylaşım yoksa, aksi kararlaştırılmadıkça müteselsil borçlular ifaya eşit oranda katlanır; payınızdan fazlasını ödediğiniz ölçüde rücu edersiniz (TBK m.167). Protokolde taksitleri tümüyle eski eşinizin ödeyeceği yazılıysa, ödediğinizin tamamını iç ilişkiye dayanarak isteyebilirsiniz. Rücu davasında karşı tarafa yalnız kendi payı oranında sorumluluk yüklenebilir (Yargıtay 3. HD, 18.11.2024, E.2023/5724, K.2024/3694).

Dava tarihinden sonra ödediğim taksitler mal paylaşımında hesaba katılır mı?

Doğrudan katılmaz. Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer (TMK m.225/2). Yargıtay, dava tarihinden sonra ödenen taksitlerin ödeyen eşin kişisel malı olduğunun gözetilmesi gerektiğini (Yargıtay 8. HD, 22.01.2019, E.2016/21658, K.2019/656) ve rejim sona erdikten sonra ödenen kısmın ancak genel hükümlere göre istenebileceğini (Yargıtay 8. HD, 22.05.2018, E.2016/1655, K.2018/12966) kabul etmiştir.

Borçlu değişirse kefil ve ipotek ne olur?

Borçlu değişse bile alacaklının, borçlunun kişiliğine özgü olanlar dışındaki bağlı hakları saklı kalır. Ancak borcun güvencesi olarak rehin veren üçüncü kişinin ve kefilin sorumlulukları, ancak borcun üstlenilmesine yazılı olarak rıza göstermeleri hâlinde devam eder (TBK m.198/2).

Kredi borcu için maaşıma ne kadar haciz konabilir?

İş Kanunu kapsamındaki işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez (İş K. m.35). İİK m.83’e göre ise maaş ve ücretler, borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilebilir ve haczedilecek miktar dörtte birden az olamaz. Cari nafaka varsa önce ve tamamen kesilir, kalan kısım üzerinden diğer alacaklar için haciz yapılır (Yargıtay 12. HD, E.2018/6682, K.2019/5934).

Protokoldeki kredi hükmü hâkim onayı olmadan geçerli mi?

Hayır. Tarafların boşanmanın sonuçlarına ilişkin anlaşmaları hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5). Anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir (TMK m.166/3). Onaylanan hüküm de bankayı değil, yalnız eşleri bağlar.