Eşim İşten Ayrılıp Nafaka Ödememek İçin Gelirim Yok Diyor

Ne yaşandı?

Bir kişi, mahkemenin belirlediği nafakayı almaktadır; ancak eski eşi, ödeme yükümlülüğünden kurtulmak için işinden ayrılır ya da “artık çalışmıyorum, gelirim yok” diyerek nafakayı düşürmek/kaldırmak için dava açar. Oysa diğer taraf, eski eşinin fiilen kazanmaya devam ettiğini düşünmektedir.

Nafaka alan taraf, bu duruma karşı ne yapabileceğini araştırır.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Çalışma gücünün esas alındığını bilin: Yerleşik yargı uygulamasında, çalışabilecek durumda olan bir kişinin sırf işsiz olması onu nafaka yükümlülüğünden kurtarmaz; kişinin kazanabileceği varsayımsal (fiktif) gelir esas alınabilir.
• Kasıtlı işsizliği vurgulayın: Eşin sadece nafakadan kaçmak için işten ayrıldığı veya gelirini muvazaalı şekilde gizlediği, dürüstlük kuralına (TMK 2) aykırıdır ve nafakanın indirilmesi talebinin reddine yol açabilir.
• Gerçek geliri araştırtın: Mahkemeden, ilgili meslek odalarına ve resmî kurumlara müzekkere yazılarak kişinin gerçek/olası gelirinin araştırılmasını isteyebilirsiniz.
• Sosyo-ekonomik durum tespiti talep edin: Kişinin yaşam standardı, üzerine kayıtlı malları ve harcama alışkanlıkları, beyan ettiği gelirle çelişiyorsa bu, mahkemeye sunulabilir.
• Avukata danışın: İspat stratejisi bu dosyalarda belirleyicidir; profesyonel destekle gerçek tablonun ortaya çıkmasını sağlayabilirsiniz.

Nafaka, ödeyenin keyfine bırakılmış bir borç değildir. “Gelirim yok” savunması, çoğu zaman gerçek durumu yansıtmaz ve yargı bu tür kötüniyetli girişimleri hoş görmez. Doğru araştırma talepleriyle kişinin gerçek ödeme gücü ortaya konabilir.

Benzer bir durumla mı karşı karşıyasınız? Durumunuzu gizlilik içinde değerlendirip size özel bir yol haritası çıkarmamız için bizimle iletişime geçin.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Belgeyi Getirmezse Ne Olur? HMK m.220

“Gelirim yok” savunmasının en zayıf noktası, bu savunmanın belgeyle sınanabilir olmasıdır. Karşı tarafın elinde olduğu bilinen bir belgeyi mahkemeye sunmaması, hukuken sonuçsuz kalmaz; HMK m.220 bunun için kademeli bir mekanizma kurar.

İlk kademede mahkeme, belgenin ibrazına karar verir ve kesin süre verir. İkinci kademede, ibrazı istenen belgenin elinde bulunduğunu inkâr eden tarafa özel içerikli bir yemin teklif edilir: kişi, böyle bir belgenin elinde bulunmadığına, özenle aradığı hâlde bulamadığına ve nerede olduğunu da bilmediğine ilişkin yemin etmek zorundadır.

Üçüncü kademede yaptırım devreye girer. Maddenin son fıkrasına göre; belgeyi ibraz etmesine karar verilen taraf kendisine verilen sürede belgeyi ibraz etmez ve aynı sürede delilleriyle birlikte kabul edilebilir bir mazeret göstermez ya da belgenin elinde bulunduğunu inkâr edip teklif edilen yemini kabul veya icra etmezse, mahkeme, duruma göre belgenin içeriği konusunda diğer tarafın beyanını kabul edebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, buradaki takdirin hâkime ait olduğunu ve somut durumun niteliğine göre kullanılacağını belirtmiştir (HGK, 27.01.2022, E. 2019/11-172, K. 2022/69).

Bunun nafaka dosyasındaki karşılığı doğrudandır: karşı taraftan iş sözleşmesi, ücret bordroları, banka hesap ekstresi veya işletme kayıtları istenir; getirmezse iddia edilen gelir düzeyi hükme esas alınabilir. Ancak bu sonucun doğması için talebin dilekçede hangi belge, kimin elinde, neyi ispat edecek biçiminde tek tek gösterilmesi gerekir.

Belge Üçüncü Kişide veya Kurumdaysa: HMK m.221

Aranan belge her zaman karşı tarafın elinde olmaz; çoğu zaman bir işverende, bankada veya kamu kurumundadır. Kanun bu ihtimali ayrıca düzenlemiştir.

Mahkeme, üçüncü kişi veya kurumun elinde bulunan bir belgenin, taraflarca ileri sürülen hususun ispatı için zorunlu olduğuna karar verirse, bu belgenin ibrazını emreder. HMK m.221 ise yükümlülüğü genişletir: belgeyi ibraz etmesine karar verilen herkes, elindeki belgeyi ibraz etmek; belgeyi ibraz edememesi hâlinde ise bunun sebebini delilleri ile birlikte açıklamak zorundadır.

Buradaki “herkes” ifadesi önemlidir: yükümlülük yalnız davanın taraflarını değil, belgeyi elinde bulunduran üçüncü kişiyi de bağlar. Bu nedenle karşı tarafın çalıştığı ileri sürülen işyerine, ortağı olduğu şirkete veya hesap hareketlerinin bulunduğu bankaya doğrudan müzekkere yazılması istenebilir; ilgili, belgeyi veremiyorsa bunun sebebini delilleriyle açıklamak zorundadır. “Kaydımız yok” biçimindeki kuru bir cevap yeterli değildir.

Malvarlığının kaçırılması şüphesi de varsa süreç yalnız belge celbiyle sınırlı kalmamalıdır; önleyici adımlar için boşanma davası sırasında mal kaçırmayı önleme yolları yazımıza bakabilirsiniz.

Hâkim de Sessiz Kalmaz: HMK m.31 ve Somutlaştırma Yükü

Nafaka dosyalarında “ben istedim ama mahkeme araştırmadı” şikâyeti sık duyulur. Oysa kanun hâkime, çelişkiyi görüp müdahale etme ödevi yüklemiştir.

HMK m.31’e göre hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Bu, “davayı aydınlatma ödevi” olarak anılır ve amacı, tarafların sunduğu malzemedeki eksiklik ve belirsizliklerin doğru hükme ulaşmayı engellemesini önlemektir.

Uygulamadaki karşılığı şudur: karşı taraf bir yandan “hiç gelirim yok” derken diğer yandan kredi ödemesi, araç edinimi veya yurt dışı seyahati gibi bununla bağdaşmayan olgular dosyaya yansımışsa, ortada m.31 anlamında çelişkili bir husus vardır ve hâkim bunu açıklattırabilir; gerektiğinde tarafın bizzat dinlenmesine karar verebilir.

Ancak madde tek yönlü değildir. Hâkimin aydınlatma ödevi, tarafın kendi somutlaştırma yükünü ortadan kaldırmaz: iddia genel ve soyut bırakılmışsa önce onun açıklattırılması gerekir. Yani “eşim aslında çok kazanıyor” cümlesi tek başına hâkimi harekete geçirmez; hangi işten, hangi dönemde, hangi kayıtla görünen bir gelirden söz edildiğinin gösterilmesi gerekir.

Bu nedenle dilekçe, hâkimin harekete geçebileceği somut bir çelişki tablosu sunmalıdır. Koşulların sonradan değişmesi hâlinde izlenecek yol için TMK m.176 artırım ve azaltım davası rehberimize, ödemenin durması hâlinde başvuru metni için nafaka ödememe şikâyet dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

Azaltma, Kaldırma ve Kendiliğinden Sona Erme: TMK m.176/3-4 ve m.331

“Gelirim yok” savunmasıyla açılan davada önce hangi talebin hangi hükme dayandığı ayrılmalıdır. Yoksulluk nafakasının artırılması veya azaltılması TMK m.176/4’e dayanır: tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir. Kaldırma ise TMK m.176/3’te sayılan sebeplere bağlıdır: alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar; alacaklının evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır. Yükümlünün işsiz kalması bu sebepler arasında yer almaz. İştirak nafakasında dayanak TMK m.331’dir: durumların değişmesi hâlinde hâkim istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu ayrımı iki kararla somutlaştırmıştır. 29.11.2017 tarihli, 2017/3-1532 E., 2017/1465 K. sayılı kararda, kaldırma talebinin azaltma talebini de içerdiği, mahkemenin boşanma tarihindeki ekonomik ve sosyal durumu bugünkü durumla karşılaştırması gerektiği ve koşullar varsa nafakanın tamamen kaldırılması yerine TMK m.176/4 uyarınca hakkaniyete uygun biçimde indirilebileceği belirtilmiştir. 14.11.2019 tarihli, 2017/3-1013 E., 2019/1180 K. sayılı kararda ise dengenin dava tarihi itibarıyla önemli ölçüde bozulduğu somut olayda nafakanın dava tarihinden itibaren kaldırılmasına karar verilmiştir. Bu nedenle cevap dilekçesinde yalnızca kaldırma talebine değil, olası bir indirim talebine karşı da savunma yapılmalı; gelir kaybının gerçek, sürekli ve yükümlünün iradesi dışında olmadığı ayrıca gösterilmelidir.

Yoksulluk nafakası bakımından bir de zaman boyutu vardır. Anayasa Mahkemesinin TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal eden 04.06.2026 tarihli, 2025/156 E., 2026/131 K. sayılı kararı 30.09.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış ve iptal hükmü dokuz ay sonra, 30.06.2027’de yürürlüğe girecek şekilde ertelenmiştir. Bu tarihe kadar mevcut nafaka kararları aynen uygulanır; karşı tarafın bu kararı gerekçe göstererek ödemeyi kesmesi hukuken mümkün değildir. Ayrıntı için AYM süresiz nafaka kararı: ne değişti yazımıza bakabilirsiniz.

Mal Kaçırmaya Karşı Tasarrufun İptali: 7571 Sayılı Kanunla Değişen İİK m.278

İşten ayrılan yükümlü çoğu zaman malvarlığını da yakınlarına devreder. Bu durumda başvurulacak yol, İİK m.277 vd. düzenlenen tasarrufun iptali davasıdır. İİK m.277 uyarınca dava, elinde geçici veya kesin aciz belgesi bulunan alacaklı tarafından açılır; nafaka alacaklısı için bu, önce ilamlı takip yapılması ve hacizde yeterli mal bulunamaması demektir. Aciz belgesi hükmündeki haciz tutanağı da bu şartı karşılar.

İİK m.278, 25.12.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7571 sayılı Kanunla bütünüyle değiştirilmiştir. Yeni metne göre aciz belgesi veya aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağı tarihinden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptal edilebilir; eski metindeki süre iki yıldı. Borçlunun usul ve füruu, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımları, son bir yıl içinde evliliği sona ermiş olsa bile eşi, evlatlık ilişkisinde bulunduğu kişiler ve ortak konutta yaşadığı kişilerle yaptığı tasarruflar, gerçek değere uygun karşılık ispatlanmadıkça bağışlama sayılır. Eski metindeki karinelerin aksine bu karineler aksi ispatlanabilir niteliktedir. Alacaklıları zarara sokma kastıyla yapılan tasarruflar ise İİK m.280’e tabidir ve yakınlar bakımından bu kastı bilme karinesi öngörülmüştür. İİK m.284 uyarınca dava hakkı tasarruf tarihinden itibaren beş yıl geçmekle düşer. Kanunda açık bir geçiş hükmü bulunmadığından eski tarihli devirlerde hangi metnin uygulanacağı tartışmalıdır. Ayrıntı için tasarrufun iptali davası (İİK m.277-284) yazımıza bakabilirsiniz.

Azaltma Davasına Cevap ve Karşı Dava: Talep Sonucu

Azaltma veya kaldırma davasına verilecek cevapta iki şey birlikte yapılmalıdır. Birincisi, gelir kaybının yükümlünün kendi iradesinden kaynaklandığı ve TMK m.2 anlamında hakkın kötüye kullanılması niteliği taşıdığı somut olgularla gösterilmeli ve bu olguları ispat edecek kurum kayıtlarının celbi talep edilmelidir. İkincisi, çocuğun giderleri artmışsa iştirak nafakasının artırılması cevap dilekçesiyle birlikte karşı dava olarak istenmelidir. Artırılan iştirak nafakası kural olarak dava tarihinden itibaren hükmedilir; TMK m.330/3 uyarınca gelecek yıllardaki artışın da karara bağlanması istenebilir. Böylece her yıl yeni bir artırım davası açma ihtiyacı ortadan kalkar.

Aşağıdaki örnek, işten ayrıldığını ileri sürerek nafakanın kaldırılmasını isteyen davacıya karşı nafaka alacaklısının vekili tarafından yazılmış bir talep sonucudur. Size uymayan bentler çıkarılmalı, tutarlar dosyanıza göre belirlenmelidir.

Karşı tarafın gelir kaybı iddiasını kurum kayıtlarıyla sınamak, cevap dilekçenizi ve varsa artırım talebinizi birlikte hazırlamak için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim işten ayrıldı, nafaka kalkar mı?

Kural olarak kalkmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 25.10.2018 tarihli 2017/1891 E., 2018/1577 K. sayılı kararına göre yükümlünün işsiz olması ve gelirinin bulunmaması nafakanın tamamıyla kaldırılmasını gerektirmez; bu ancak indirim için bir gerekçe olabilir.

Kasıtlı olarak işsiz kaldığını nasıl ispatlarım?

Doğrudan ispat yerine somut araştırma talepleri etkilidir: sosyal ve ekonomik durum araştırması, SGK hizmet dökümü ve işten çıkış bildirgesi, vergi dairesi ve ticaret sicili kayıtları, meslek odası kayıtları, tapu ve araç kayıtları, banka hesap hareketleri.

Hangi göstergeler muvazaaya işaret eder?

İşten ayrılma tarihinin dava tarihine çok yakın olması, aynı işyerinde sigortasız çalışmaya devam edildiğine ilişkin bulgular, malvarlığının yakın zamanda akrabalara devredilmesi ve gelir beyanıyla bağdaşmayan harcamalar tipik işaretlerdir.

Nafakadan kaçmak için işten ayrılmak hukuka aykırı mı?

TMK 2’deki dürüstlük kuralına aykırıdır ve bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Mahkemeler, beyan edilen gelir ile fiilen sürdürülen yaşam standardı arasındaki uyumsuzluğu değerlendirerek ödeme gücünün gerçekte var olup olmadığına karar verir.

Ödemeyi de kesti, ne yapabilirim?

Davanın sonucunu beklemenize gerek yok. Mevcut karar aynen geçerlidir; ilamlı icra takibi başlatabilir ve cari nafaka ödenmiyorsa İİK 344 uyarınca icra ceza mahkemesine şikâyette bulunabilirsiniz.

Dava açmış olması hapisten kurtarır mı?

Otomatik olarak kurtarmaz. İİK 344, borçlunun kaldırma veya azaltma davası açmış olması hâlinde ileri sürdüğü sebepler gözetilerek tazyik hapsinin dava sonuna bırakılabileceğini öngörür; bu icra mahkemesinin takdirindedir.

Çocuk nafakası için de aynı kurallar mı geçerli?

Eşik daha yüksektir. İştirak nafakası çocuğun hakkına dayanan ve kamu düzenine ilişkin bir yükümlülük olduğundan mahkeme çocuğun temel ihtiyaçlarını önceler. Tümüyle kaldırma ancak fiilen hiçbir ödeme gücü kalmadığı istisnai hâllerde gündeme gelir.

Gizlice kayıt alıp delil olarak sunabilir miyim?

Hukuka aykırı yolla elde edilen deliller hükme esas alınmaz ve ayrıca cezai sorumluluk doğurabilir. Bunun yerine mahkemeden kurum kayıtlarının celbini ve sosyal-ekonomik durum araştırması yapılmasını talep etmek doğru yoldur.

Nafaka kendiliğinden ne zaman sona erer?

TMK m.176/3 uyarınca yoksulluk nafakası alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise ancak mahkeme kararıyla kaldırılır; yükümlünün işsiz kalması bu sebepler arasında değildir.

Karşı taraf kaldırma istedi, mahkeme nafakayı azaltabilir mi?

Evet. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 29.11.2017 tarihli, 2017/3-1532 E., 2017/1465 K. sayılı kararına göre kaldırma talebi azaltma talebini de içerir ve mahkeme koşullar varsa nafakayı TMK m.176/4 uyarınca hakkaniyete uygun biçimde indirebilir. Bu nedenle cevapta indirim ihtimaline karşı da savunma yapılmalıdır.

Tazyik hapsi için şikâyet süresi ne kadar?

İİK m.347 uyarınca şikâyet hakkı, ödenmeyen nafakanın öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Her ayın ödenmeyen nafakası için süre ayrı işler.

Eşim mallarını akrabalarına devretti, ne yapabilirim?

Takipte yeterli mal bulunamazsa alınacak aciz belgesiyle İİK m.277 vd. uyarınca tasarrufun iptali davası açılabilir. 7571 sayılı Kanunla değişen İİK m.278’e göre aciz belgesinden önceki bir yıl içinde yakınlara yapılan devirler, gerçek değere uygun karşılık ispatlanmadıkça bağışlama sayılır; dava hakkı tasarruftan itibaren beş yılda düşer.

Nafakanın her yıl kendiliğinden artmasını isteyebilir miyim?

Evet. TMK m.176/5 yoksulluk nafakası, TMK m.330/3 iştirak nafakası bakımından hâkimin istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini öngörür. Uygulamada bu, ÜFE gibi bir endekse bağlanarak istenir.