6284 Kapsamında Elektronik Kelepçe Ne Zaman Takılır?

Elektronik kelepçe, 6284 m. 12’ye dayanarak hâkim kararıyla, tedbir kararlarının teknik yöntemlerle takibi için kullanılır; ses/görüntü kaydı alınamaz. Standart değildir: genellikle daha önceki uzaklaştırma kararını en az bir kez ihlal etmiş, yüksek risk/hayati tehlike oluşturan faillere aile mahkemesi hâkimince takılır. Tek başına değil, bir tedbir kararıyla birlikte uygulanır. Bu rehberde elektronik kelepçeyi açıklıyoruz.

Elektronik kelepçe nedir, dayanağı ne?

Elektronik kelepçe, 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen tedbir kararlarının etkin uygulanması ve ihlal edilip edilmediğinin denetlenmesi için kullanılan bir teknik takip yöntemidir. Kanuni dayanağı, 6284 m. 12’dir: bu Kanuna göre verilen tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararıyla teknik araç ve yöntemler kullanılabilir; ancak bu yolla kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz. Teknik takibe ilişkin ayrıntılı usul ve esaslar ise ayrı bir yönetmelikle düzenlenmiştir.

Hangi durumlarda takılır?

Elektronik kelepçe standart bir uygulama değildir; her somut olay ayrı ayrı değerlendirilir. Genellikle, daha önce verilen uzaklaştırma kararını en az bir kez ihlal etmiş, yüksek risk taşıyan veya mağdur için hayati tehlike oluşturan failler hakkında, aile mahkemesi hâkiminin kararıyla gündeme gelir. Yani sadece kâğıt üzerindeki uzaklaştırma kararının yeterli görülmediği, failin karara uymama eğilimi gösterdiği ağır ve riskli dosyalarda başvurulan, daha güçlü bir önleyici tedbirdir. Uygulama, dosyanın riski ve ilin teknik kapasitesine göre değerlendirilir.

Nasıl çalışır?

Sistem, şiddet uygulayan (yükümlü) ile şiddet mağduru arasındaki mesafeyi elektronik olarak izler. Yükümlünün, karara göre yaklaşması yasak olan bölgeye (mağdurun konutu, iş yeri, okulu gibi) veya mağdura belirlenen mesafeden fazla yaklaşması hâlinde sistem alarm verir. Alarm üzerine, eş zamanlı olarak kolluk mağdurun bulunduğu konuma yönlendirilir. Takip, ilgili izleme merkezi tarafından yedi gün yirmi dört saat esasıyla yürütülür. Böylece ihlal, gerçekleştiği anda tespit edilerek mağdurun korunması amaçlanır.

Tek başına uygulanmaz; kim karar verir ve uygular?

Teknik takip (elektronik kelepçe) kararı, ilgili tedbir kararları olmaksızın tek başına uygulanamaz; mevcut bir uzaklaştırma veya yaklaşmama tedbirinin etkin uygulanmasını ve ihlalinin anında tespitini sağlayan bir destek mekanizmasıdır. Karar, aile mahkemesi hâkimi tarafından verilir. Uygulama ise Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda, İçişleri Bakanlığına bağlı elektronik izleme merkezi ve kolluğun teknik takip ekiplerince yürütülür. Ayrıca vakanın teknik takibe elverişli olup olmadığını, ŞÖNİM personeli ile kolluk görevlilerinden oluşan bir komisyon değerlendirir.

İhlal, zarar verme ve sabıka kaydı

Yükümlünün izleme ünitesini çıkarması, cihaza zarar vermesi ya da kullanımını hukuka aykırı biçimde engellemesi, karar ihlali sayılır; bu durumda 6284 m. 13’teki ihlal prosedürü işletilir ve zorlama hapsi uygulanır (ilk ihlalde 3 günden 10 güne, tekrarında 15 günden 30 güne kadar; toplam altı ayı geçemez). İhlal aynı zamanda TCK kapsamında ayrı bir suç oluşturuyorsa, bununla ilgili cezai soruşturma ayrıca yürütülebilir. Bununla birlikte, 6284 tedbirleri ceza değil koruma tedbiri olduğundan elektronik kelepçe adli sicile (sabıkaya) işlenmez; ancak ihlaller ayrı kayıtta tutulur ve yaptırım giderek ağırlaşır. Amaç cezalandırma değil, tedbire uyulmasını sağlamaktır.

Sıkça Sorulan Sorular

6284 kapsamında elektronik kelepçe nedir, dayanağı nedir?

Elektronik kelepçe, 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen tedbir kararlarının etkin uygulanması ve ihlal edilip edilmediğinin denetlenmesi için kullanılan bir teknik takip yöntemidir. Kanuni dayanağı, 6284 m. 12’dir: bu Kanuna göre verilen tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararıyla teknik araç ve yöntemler kullanılabilir; ancak bu yolla kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz. Teknik takibe ilişkin ayrıntılı usul ve esaslar ise ayrı bir yönetmelikle düzenlenmiştir. Yani elektronik kelepçe, hâkim kararına dayanan bir koruma aracıdır.

Elektronik kelepçe hangi durumlarda takılır?

Elektronik kelepçe standart bir uygulama değildir; her somut olay ayrı ayrı değerlendirilir. Genellikle, daha önce verilen uzaklaştırma kararını en az bir kez ihlal etmiş, yüksek risk taşıyan veya mağdur için hayati tehlike oluşturan failler hakkında, aile mahkemesi hâkiminin kararıyla gündeme gelir. Yani sadece kâğıt üzerindeki uzaklaştırma kararının yeterli görülmediği, failin karara uymama eğilimi gösterdiği ağır ve riskli dosyalarda başvurulan, daha güçlü bir önleyici tedbirdir. Uygulama, dosyanın riski ve ilin teknik kapasitesine göre değerlendirilir.

Elektronik kelepçe nasıl çalışır?

Sistem, şiddet uygulayan (yükümlü) ile şiddet mağduru arasındaki mesafeyi elektronik olarak izler. Yükümlünün, karara göre yaklaşması yasak olan bölgeye (mağdurun konutu, iş yeri, okulu gibi) veya mağdura belirlenen mesafeden fazla yaklaşması hâlinde sistem alarm verir. Alarm üzerine, eş zamanlı olarak kolluk mağdurun bulunduğu konuma yönlendirilir. Takip, ilgili izleme merkezi tarafından yedi gün yirmi dört saat esasıyla yürütülür. Böylece ihlal, gerçekleştiği anda tespit edilerek mağdurun korunması amaçlanır.

Elektronik kelepçe tek başına mı uygulanır?

Hayır. Teknik takip (elektronik kelepçe) kararı, ilgili tedbir kararları olmaksızın tek başına uygulanamaz. Yani elektronik kelepçe, kendi başına bir tedbir değil; mevcut bir uzaklaştırma veya yaklaşmama tedbirinin etkin biçimde uygulanmasını ve ihlalinin anında tespit edilmesini sağlayan bir destek mekanizmasıdır. Bu nedenle önce bir önleyici tedbir kararı (örneğin uzaklaştırma) bulunması, ardından bu kararın teknik yöntemlerle takibine karar verilmesi gerekir. İkisi birlikte, korumayı güçlendiren bir bütün oluşturur.

Elektronik kelepçe kararını kim verir ve kim uygular?

Karar, aile mahkemesi hâkimi tarafından verilir. Uygulama ise kurumlar arası iş birliğiyle yürütülür: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinasyonunda, İçişleri Bakanlığına bağlı elektronik izleme merkezi ve kolluğun teknik takip ekipleri tarafından yerine getirilir. Ayrıca vakanın teknik yöntem ve araçlarla takibe elverişli olup olmadığını değerlendirmek üzere, ŞÖNİM personeli ile kolluk görevlilerinden oluşan bir komisyon değerlendirme yapar. Bu yapı, kararın uygulanabilirliğinin ve etkinliğinin sağlanmasını amaçlar.

Yükümlü kelepçeyi çıkarır veya zarar verirse ne olur?

Yükümlünün elektronik izleme ünitesini çıkarması, cihaza zarar vermesi ya da kullanımını hukuka aykırı biçimde engellemesi, karar ihlali olarak değerlendirilir. Bu durumda, 6284 m. 13’te düzenlenen ihlal prosedürü işletilir; yani tedbir kararına aykırılık nedeniyle zorlama hapsi uygulanır (ilk ihlalde 3 günden 10 güne, tekrarında 15 günden 30 güne kadar; toplam altı ayı geçemez). Ayrıca ihlal, aynı zamanda TCK kapsamında ayrı bir suç oluşturuyorsa, bununla ilgili cezai soruşturma da ayrıca yürütülebilir.

Elektronik kelepçe adli sicile (sabıkaya) işler mi?

Hayır. 6284 kapsamında verilen tedbir kararları (uzaklaştırma, elektronik kelepçe gibi) bir ceza (mahkumiyet) değil, koruma tedbiridir; bu nedenle failin adli sicil (sabıka) kaydına işlenmez. Ancak tedbirin ihlali hâlinde uygulanan zorlama hapsi ayrı bir sistemde (kolluk kayıtlarında) tutulur ve her ihlalde yaptırım ağırlaşır. Yani elektronik kelepçe takılmış olması kişiyi ‘sabıkalı’ yapmaz; fakat karara uymamak, giderek artan yaptırımlarla karşılaşmasına yol açar. Amaç cezalandırma değil, tedbire uyulmasını sağlamaktır.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.