6284 Kapsamında Elektronik Kelepçe Ne Zaman Takılır?

Elektronik kelepçe, 6284 m. 12’ye dayanarak hâkim kararıyla, tedbir kararlarının teknik yöntemlerle takibi için kullanılır; ses/görüntü kaydı alınamaz. Standart bir uygulama değildir: vakanın teknik takibe elverişli olup olmadığı bir komisyon tarafından risk esasına göre değerlendirilir ve karar aile mahkemesi hâkimince verilir. Tek başına değil, bir tedbir kararıyla birlikte uygulanır. Bu rehberde elektronik kelepçeyi kanun ve yönetmelik hükümleriyle açıklıyoruz.

Elektronik kelepçe nedir, dayanağı ne?

Elektronik kelepçe, 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen tedbir kararlarının etkin uygulanması ve ihlal edilip edilmediğinin denetlenmesi için kullanılan bir teknik takip yöntemidir. Kanuni dayanağı, 6284 m. 12’dir: bu Kanuna göre verilen tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararıyla teknik araç ve yöntemler kullanılabilir; ancak bu yolla kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz. Teknik takibe ilişkin ayrıntılı usul ve esaslar ise 4 Eylül 2021 tarihli ve 31588 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6284 Sayılı Kanun Kapsamında Teknik Yöntemlerle Takip Sistemlerinin Kullanılmasına Dair Yönetmelik ile düzenlenmiştir.

Yönetmelik m.3’e göre teknik yöntemlerle takip; Kanun kapsamında verilen tedbir kararlarının etkin uygulanması ile tedbirin ihlal edilip edilmediğinin, elektronik kelepçe, mağdur koruma ünitesi, GPS ünitesi gibi teknik araç ve yöntemler kullanılarak coğrafi bilgi sistemleri üzerinden denetlenmesidir. Aynı maddeye göre elektronik kelepçe, yükümlünün ayak veya kol bileğine takılan elektronik cihazdır; şiddet mağduruna ise ayrıca bir mağdur koruma ünitesi verilir.

Hangi durumlarda takılır?

Elektronik kelepçe standart bir uygulama değildir; her somut olay ayrı ayrı değerlendirilir. Kanunda veya yönetmelikte “önceki bir tedbir kararının ihlal edilmiş olması” gibi bir ön şart yoktur. Vakalar kolluk ve sosyal hizmet birimlerince tespit edilerek ŞÖNİM’e bildirilir (Yönetmelik m.8); vakanın teknik takibe elverişli olup olmadığını, ŞÖNİM müdürü, ŞÖNİM’de görevli en az bir meslek elemanı ve polis irtibat veya jandarma görevlisinden oluşan en az üç kişilik komisyon değerlendirir (m.9/1). Uygulamada daha önce ihlal edilmiş tedbirler, yüksek risk ve hayati tehlike işaretleri bu değerlendirmede belirleyici rol oynar. Yani kâğıt üzerindeki uzaklaştırma kararının yeterli görülmediği ağır ve riskli dosyalarda başvurulan, daha güçlü bir takip aracıdır.

Nasıl çalışır?

Sistem, şiddet uygulayan (yükümlü) ile şiddet mağduru arasındaki mesafeyi elektronik olarak izler. Yükümlünün, karara göre yaklaşması yasak olan bölgeye (mağdurun konutu, iş yeri, okulu gibi) veya mağdura belirlenen mesafeden fazla yaklaşması hâlinde sistem alarm verir. Alarm hâlinde izleme personeli şiddet mağdurunu arayarak güvenli bölgeye geçmesini ister; ihlalin devam etmesi hâlinde yükümlünün ve mağdurun bulunduğu bölgenin koordinat bilgisi 112, 155 ve 156 acil çağrı hatları ile ilgili kolluk birimleriyle paylaşılır ve kolluk müdahalesi sağlanır (Yönetmelik m.13/6-8). Takip, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesindeki izleme merkezi tarafından yedi gün yirmi dört saat esasıyla yürütülür (m.4). Böylece ihlal, gerçekleştiği anda tespit edilerek mağdurun korunması amaçlanır.

Tek başına uygulanmaz; kim karar verir ve uygular?

Teknik takip (elektronik kelepçe) kararı, ilgili tedbir kararları olmaksızın tek başına uygulanamaz; mevcut bir uzaklaştırma veya yaklaşmama tedbirinin etkin uygulanmasını ve ihlalinin anında tespitini sağlayan bir destek mekanizmasıdır. Karar, aile mahkemesi hâkimi tarafından verilir. Uygulama ise İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesindeki izleme merkezi (Yönetmelik m.4) ile kolluk bünyesindeki uygulama ekiplerince (m.7) yürütülür; ŞÖNİM, vakanın değerlendirilmesi ve mahkemeye yapılacak taleplerde koordinasyon görevini üstlenir. Vakanın teknik takibe elverişli olup olmadığını, ŞÖNİM personeli ile kolluk görevlilerinden oluşan komisyon değerlendirir (m.9/1).

İhlal, zarar verme ve sabıka kaydı

Yükümlünün izleme ünitesine zarar vermesi veya kullanımını engellemesi hâlinde durum tutanak altına alınarak Cumhuriyet Başsavcılığına ivedilikle suç duyurusunda bulunulur (Yönetmelik m.18/1); bu davranış aynı zamanda karar ihlali sayılır ve Yönetmelik m.13’teki ihlal prosedürü işletilir (m.18/2). Tedbir kararına aykırılık ayrıca 6284 m.13 uyarınca zorlama hapsine yol açar (ilk aykırılıkta 3 günden 10 güne, her tekrarda 15 günden 30 güne kadar; toplam altı ayı geçemez); zorlama hapsi kararları Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir (m.13/3). İhlal aynı zamanda tehdit, yaralama veya ısrarlı takip (TCK 123/A) gibi ayrı bir suç oluşturuyorsa, bununla ilgili ceza soruşturması ayrıca yürütülür. Bununla birlikte, 6284 tedbirleri ceza değil koruma tedbiri olduğundan elektronik kelepçe kararı bir mahkûmiyet değildir ve adli sicile (sabıkaya) mahkûmiyet olarak işlenmez. Teknik takip verileri ise beş yıl süreyle saklanır (Yönetmelik m.20/3) ve ihlal bilgileri kararın uzatılması değerlendirmesinde dikkate alınır. Amaç cezalandırma değil, tedbire uyulmasını sağlamaktır.

Karar Zinciri: Kim Talep Eder, Kim Karar Verir?

Teknik yöntemlerle takip kararı kendiliğinden verilmez; Yönetmeliğin 8 ila 16. maddelerinde düzenlenen bir talep ve değerlendirme zinciri içinde işler. Bu zinciri bilmek, hem talep edecek hem de karara itiraz edecek taraf için gereklidir.

Kanunun getirdiği bir sınır da vardır: teknik araç ve yöntemlerle takip suretiyle kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz. Sistem yalnızca konum ve mesafe verisi üzerinden çalışır; içerik izleme yetkisi vermez. Yönetmelik m.20/2 de bu yasağı tekrarlar; yalnızca ihlal veya uyarı niteliğinde izleme merkezi ile taraflar arasında yapılan görüşmelerin kayıt altına alınacağı sistem aktivasyonunda bildirilir. Bu sınırın aşıldığı iddia ediliyorsa ayrıca ileri sürülmelidir.

Asgari Mesafe ve Güvenli Bölge: Sistemin Teknik Omurgası

Sistemin çalışabilmesi, kararda somut bir asgari mesafenin belirlenmiş olmasına bağlıdır. Yönetmelik m.3’e göre asgari mesafe, kolluk müdahalesini sağlamak üzere belirlenen ve yükümlünün şiddet mağduruna fiziksel olarak zarar vermesini engelleyecek mesafedir; yasak bölge ise yükümlünün yaklaşmasının yasak olduğu, mağdurun konutu, işyeri, okulu ve benzeri yerlerdir. Kararda bu mesafe gösterilmemişse süreç şu şekilde tamamlanır (Yönetmelik m.9/5):

1. Takibe uygunluğun değerlendirilmesine esas teşkil edecek asgari mesafe önerisi ve güvenli bölgeler, ilgili kolluk birimi tarafından belirlenir.
2. Bu öneri, irtibat görevlisi aracılığıyla ŞÖNİM’e gönderilir.
3. ŞÖNİM, vakaya uygun asgari mesafe önerisini içeren ek karar talebini kararı veren aile mahkemesine sunar.

Bu ayrıntı iki taraf için de önemlidir. Mağdur açısından: konut, işyeri, çocuğun okulu gibi düzenli bulunulan yerlerin güvenli bölge olarak tanımlanması talep edilebilir. Yükümlü açısından: mesafenin, kişinin işyerine gitmesini veya zorunlu güzergâhını fiilen imkânsız kılacak biçimde belirlenmesi hâlinde, ölçülülük bakımından değişiklik talep edilebilir.

Her vaka teknik takibe elverişli de olmayabilir. Teknik yöntemlerle takibe elverişli bulunmayan vakalarda, ŞÖNİM tarafından vakanın risk durumuna uygun bir müdahale planı hazırlanır ve gerektiğinde uygun koruyucu ve önleyici tedbir kararlarının alınması için aile mahkemesinden talepte bulunulur. Yani kelepçe takılamaması, koruma sağlanamayacağı anlamına gelmez (Yönetmelik m.9/7, m.15/5).

İhlalin Sonucu: Zorlama Hapsi Kademesi

Kararın gereklerine aykırı hareket edilmesi hâlinde uygulanan yaptırım kademelidir ve tekrarla ağırlaşır:

Kararın süresi ve devamı da denetime tabidir: kararın uzatılması ya da kaldırılmasına ilişkin değerlendirme, karar süresinin sona ermesinden on beş gün önce komisyon tarafından yapılır ve bu değerlendirmede yükümlünün izleme sürecindeki ihlal bilgileri göz önünde bulundurulur; uzatma talebi süre bitiminden on gün önce ŞÖNİM tarafından aile mahkemesine sunulur (Yönetmelik m.15/1). Risk durumunun değişmesi hâlinde kaldırma talebi de komisyon değerlendirmesi sonucunda ŞÖNİM tarafından mahkemeye sunulur (m.15/3). Dolayısıyla ihlalsiz geçen bir izleme dönemi, kaldırma talebinin en somut dayanağıdır.

Koruma ve önleme tedbirlerinin genel çerçevesi, hangi mercilerden talep edilebileceği ve ceza dosyasından bağımsız işleyişi için koruma tedbirleri ve mağdur hakları rehberimize, ceza infazında uygulanan elektronik izleme rejiminin farkı için elektronik kelepçe ile infaz rehberimize bakabilirsiniz.

Teknik Takip Hangi Tedbirin Üzerine Kurulur?

Elektronik kelepçe bağımsız bir tedbir değil, önleyici tedbirin uygulanma aracıdır (Yönetmelik m.12/1). Bu nedenle önce hangi önleyici tedbirin verildiğine bakmak gerekir. 6284 m.5/1’e göre hâkim, şiddet uygulayan hakkında aşağıdaki tedbirlerden birine, birkaçına veya uygun görülecek benzer tedbirlere karar verebilir:

Tablonun son sütunu teknik bir değerlendirmedir: sistem konum ve mesafe verisiyle çalıştığı için özellikle uzaklaştırma ve yaklaşmama türündeki tedbirler (b, c ve d bentleri) teknik takibe elverişlidir. Acil durumlarda (a), (b), (c) ve (d) bentlerindeki tedbirler kolluk amirince de alınabilir; bu tedbirler ilk iş günü hâkimin onayına sunulur ve yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar (6284 m.5/2). Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (m.8/2) ve verilirken şiddet veya şiddet tehlikesine ilişkin delil veya belge aranmaz (m.8/3). Uzaklaştırma kararının nasıl alındığı için uzaklaştırma kararı rehberimize bakabilirsiniz.

Uyarı mı, İhlal mi? İzleme Merkezinin Prosedürü

Her alarm ihlal değildir. Yönetmelik, izleme merkezinin önce uyarı prosedürünü, gerekirse ihlal prosedürünü uygulayacağını öngörür (m.13/1). Bu ayrım, yükümlünün zorlama hapsiyle karşılaşıp karşılaşmayacağını belirlemede önemlidir:

Mağdurun da yükümlülükleri vardır: mağdur koruma ünitesini şarj etmemesi veya yükümlüye kendisinin yaklaşması hâlinde izleme personeli mağduru da yönlendirir (m.13/3). İhlal tespit tutanağı, zorlama hapsi ve ceza soruşturması bakımından temel belge olduğundan, her iki tarafın da bu tutanaklara dosya üzerinden erişim talep etmesi önem taşır.

Süreler Tablosu: Kanun ve Yönetmelik

Elektronik kelepçe dosyalarında hak kayıplarının çoğu süre kaçırılmasından doğar. Kanunda ve yönetmelikte yer alan başlıca süreler şunlardır:

Tedbir süresinin hesaplanması için 6284 tedbir süresi hesaplama aracımızı, itiraz usulü için tedbir kararına itiraz rehberimizi, süre dolmadan uzatma için koruma kararının uzatılması yazımızı kullanabilirsiniz.

6284 Teknik Takip ile Ceza Yargılamasındaki Adli Kontrol Karıştırılmamalı

Aynı şiddet olayı hem 6284 kapsamında koruma tedbirine hem de ceza soruşturmasına konu olabilir. Bu durumda yükümlü, aile mahkemesinin tedbir kararı ile sulh ceza hâkiminin adli kontrol kararına aynı anda tabi olabilir. İki kurumun dayanağı, mercii ve yaptırımı farklıdır:

Ceza yargılamasındaki adli kontrol için adli kontrol tedbirleri (CMK 109), hükümden sonraki elektronik izleme için elektronik kelepçe ile infaz rehberlerimize bakabilirsiniz.

Gizlilik, Kişisel Veriler ve Tebliğ Güvencesi

Elektronik takip sistemi mağdurun konutu, işyeri ve okulu gibi hassas konum bilgilerini içerdiğinden gizlilik ayrı bir önem taşır. 6284 m.8/6’ya göre gerekli hâllerde korunan kişinin ve aile bireylerinin kimlik bilgileri ile korumanın etkinliği bakımından önem taşıyan diğer bilgileri resmî kayıtlarda gizli tutulur ve korunan kişi için ayrı bir tebliğ adresi belirlenir; bu bilgileri hukuka aykırı olarak açıklayan kişi hakkında Türk Ceza Kanunu’nun ilgili hükümleri uygulanır. Tedbir kararı korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edilir; ret kararı ise yalnızca korunan kişiye tebliğ edilir (m.8/4). Acil hâllerde karar kolluk tarafından şiddet uygulayana tutanakla tebliğ edilebilir.

Teknik takip verileri bakımından Yönetmelik m.20, verilerin tutulması ve paylaşılmasında ilgili kuruluşları sorumlu tutar; veriler beş yıl süreyle saklanır ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununa uygun olarak işlenir (m.20/3). Hâkim, tedbir kararıyla birlikte velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki konusunda da karar verebilir (6284 m.5/3); şiddet uygulayan aynı zamanda geçimi sağlayan kişiyse ve daha önce nafakaya hükmedilmemişse, talep olmasa bile korunan kişinin yaşam düzeyi gözetilerek tedbir nafakasına hükmedilebilir (m.5/4). Bu nedenle elektronik kelepçe talebi, çoğu dosyada çocuklarla kişisel ilişki ve nafaka düzenlemesiyle birlikte ele alınmalıdır.

Mağdur ve Yükümlü İçin Pratik Yol Haritası

Şiddet mağduru iseniz:

1. Önce bir önleyici tedbir kararı (özellikle uzaklaştırma veya yaklaşmama) isteyin; teknik takip bu karar olmadan uygulanamaz (Yönetmelik m.12/1).
2. Teknik takip talebinizi ŞÖNİM, kolluk veya Cumhuriyet savcısı aracılığıyla ya da doğrudan aile mahkemesine iletebilirsiniz (m.10).
3. Konut, işyeri ve çocuğun okulu gibi düzenli bulunduğunuz yerlerin yasak bölge olarak işaretlenmesini isteyin (m.3, m.12/3).
4. Mağdur koruma ünitesini şarjlı ve yanınızda tutun; aksi hâlde izleme merkezi sizi de uyarır (m.13/3).
5. Karar süresi dolmadan uzatma ihtiyacınızı ŞÖNİM’e bildirin; değerlendirme süre bitiminden on beş gün önce yapılır (m.15/1).

Yükümlü iseniz:

1. Kararın tefhim veya tebliğinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edebilirsiniz; itiraz uygulamayı durdurmaz (m.14).
2. Asgari mesafe veya yasak bölge, işyerinize ya da zorunlu güzergâhınıza ulaşmanızı fiilen imkânsız kılıyorsa bunu belgeleyerek değişiklik isteyin.
3. Cihaza müdahale etmeyin: zarar verme hâlinde suç duyurusu yapılır ve karar ihlali sayılır (m.18).
4. İhlalsiz geçen izleme dönemi, uzatma değerlendirmesinde lehinize dikkate alınacak en somut veridir (m.15/1).

Kararın kadın, erkek veya çocuk fark etmeksizin tüm şiddet mağdurlarını koruduğunu da hatırlatalım; bkz. 6284 sadece kadınları mı korur?

Sıkça Sorulan Sorular

6284 kapsamında elektronik kelepçe nedir, dayanağı nedir?

Tedbir kararlarının etkin uygulanması ve ihlal edilip edilmediğinin denetlenmesi için kullanılan teknik takip aracıdır. Dayanağı 6284 m.12’dir: tedbir kararlarının uygulanmasında hâkim kararıyla teknik araç ve yöntemler kullanılabilir; kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz. Usul, 4 Eylül 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Teknik Yöntemlerle Takip Sistemlerinin Kullanılmasına Dair Yönetmelik ile düzenlenmiştir.

Elektronik kelepçe için önceden uzaklaştırma kararını ihlal etmiş olmak şart mı?

Hayır. Kanunda veya yönetmelikte böyle bir ön şart yoktur. Vakanın teknik takibe elverişli olup olmadığını ŞÖNİM ve kolluk temsilcilerinden oluşan komisyon risk esasına göre değerlendirir (Yönetmelik m.9); önceki ihlaller bu değerlendirmede önemli bir veridir.

Elektronik kelepçe kararını kim talep edebilir?

ŞÖNİM, kolluk, şiddet mağduru ya da Cumhuriyet savcısı, en çabuk ve en kolay ulaşılabilecek yer aile mahkemesi hâkiminden talep edebilir (Yönetmelik m.10).

Elektronik kelepçe tek başına uygulanır mı?

Hayır. Karar, ilgili tedbir kararları olmaksızın tek başına uygulanamaz (Yönetmelik m.12/1). Önce uzaklaştırma veya yaklaşmama gibi bir önleyici tedbir bulunmalıdır (6284 m.5/1).

Elektronik kelepçe kararını kim verir ve kim uygular?

Kararı aile mahkemesi hâkimi verir (6284 m.12/1). İzleme, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesindeki izleme merkezince yedi gün yirmi dört saat esasıyla yapılır (Yönetmelik m.4); cihazların takılması ve geri alınması kolluktaki uygulama ekiplerince yürütülür (m.7, m.16, m.17).

Elektronik kelepçe nasıl çalışır?

Yükümlünün yasak bölgeye veya mağdura belirlenen asgari mesafeden fazla yaklaşması hâlinde sistem uyarı verir. İhlal devam ederse mağdur aranarak güvenli bölgeye yönlendirilir, koordinatlar 112, 155 ve 156 ile kolluk birimleriyle paylaşılır ve kolluk müdahalesi sağlanır (Yönetmelik m.13).

Karara itiraz edilebilir mi, süre nedir?

Evet. Tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde aile mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz uygulamayı durdurmaz (Yönetmelik m.14). İtiraz mercii bir hafta içinde karar verir ve bu karar kesindir (6284 m.9/3).

Asgari mesafe kararda belirtilmemişse ne olur?

İlgili kolluk birimi asgari mesafe önerisi ve güvenli bölgeleri belirleyerek ŞÖNİM’e gönderir; ŞÖNİM bu öneriyi içeren ek karar talebini aile mahkemesine sunar (Yönetmelik m.9/5).

Vaka teknik takibe elverişli değilse koruma sağlanmaz mı?

Sağlanır. Bu durumda ŞÖNİM vakanın risk durumuna uygun bir müdahale planı hazırlar ve gerektiğinde uygun koruyucu ve önleyici tedbirler için aile mahkemesine başvurur (Yönetmelik m.9/7).

Her alarm ihlal sayılır mı?

Hayır. Tampon bölgeye girme, cihazı şarj etmeme veya cihaza müdahale önce uyarı prosedürüne tabidir (Yönetmelik m.13/2). Uyarıya rağmen yasak bölgeye girmeye veya cihaza zarar vermeye devam etmek ise ihlaldir ve ihlal tespit tutanağı düzenlenir (m.13/4-5).

Yükümlü kelepçeye zarar verirse ne olur?

Durum tutanak altına alınarak Cumhuriyet Başsavcılığına ivedilikle suç duyurusunda bulunulur ve davranış karar ihlali sayılır (Yönetmelik m.18). Tedbire aykırılık ayrıca 6284 m.13 uyarınca zorlama hapsine yol açar.

Zorlama hapsi kaç gündür?

İlk aykırılıkta üç günden on güne, her tekrarda on beş günden otuz güne kadardır; toplam süre altı ayı geçemez (6284 m.13/1-2). Zorlama hapsi kararları Cumhuriyet başsavcılığınca yerine getirilir (m.13/3).

Elektronik kelepçe kararı ne kadar sürer, nasıl uzatılır?

Tedbir kararı ilk defasında en çok altı ay için verilebilir (6284 m.8/2). Süre bitiminden on beş gün önce komisyon değerlendirme yapar ve uzatma talebi on gün önce ŞÖNİM tarafından aile mahkemesine sunulur; ihlal bilgileri bu değerlendirmede dikkate alınır (Yönetmelik m.15/1).

Elektronik kelepçe ses veya görüntü kaydı alır mı?

Hayır. Teknik takip yoluyla kişilerin ses ve görüntüleri dinlenemez, izlenemez ve kayda alınamaz (6284 m.12/1; Yönetmelik m.20/2). Yalnızca uyarı veya ihlal niteliğinde izleme merkezi ile yapılan görüşmelerin kayıt altına alınacağı taraflara bildirilir.

Takip verileri ne kadar saklanır?

Teknik takip verileri beş yıl süreyle saklanır ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununa uygun olarak işlenir (Yönetmelik m.20/3).

Elektronik kelepçe adli sicile (sabıkaya) işler mi?

Hayır. 6284 tedbirleri ceza değil koruma tedbiridir; elektronik kelepçe kararı bir mahkûmiyet olmadığından adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez. Ancak ihlal ayrıca bir suç oluşturursa o suç nedeniyle yürütülen ceza yargılamasının sonuçları ayrıca doğar.

Elektronik kelepçe ile adli kontrol aynı şey mi?

Hayır. 6284 teknik takibi aile mahkemesi hâkiminin koruma amaçlı kararıdır ve ihlali zorlama hapsine yol açar. Adli kontrol ise ceza soruşturmasına bağlı bir koruma tedbiridir, sulh ceza hâkimi veya mahkemece verilir ve yükümlülüklere isteyerek uyulmaması tutuklamaya yol açabilir (CMK m.109, m.110, m.112).

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.