Türkiye’de Yabancı Biriyle Evlilik: Gerekli Belgeler ve Adımlar

Evlilik bir belgeyle değil, bir cümleyle kurulur. TMK m.142 bunu tereddüde yer bırakmadan yazar: “Evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur.” Öncesindeki başvuru ve belgeler ise m.134-140’ta sıralanan şekil şartlarıdır.

1) Başvuru: m.134-135

m.134 — Birbiriyle evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvururlar. Evlendirme memuru, belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır.

m.135 — Başvuru, evlenecekler tarafından yazılı veya sözlü olarak yapılır.

Birinci satır, taraflardan yalnız birinin oturduğu yerin yeterli olduğunu gösterir.

Beşinci satır ise başvurunun şekle bağlı olmadığını ortaya koyar.

Dördüncü satır uygulamada sıkça atlanır; köylerde yetkili muhtardır. Yabancı unsurlu evliliklerde uygulanacak hukuk için MÖHUK m.13 incelememize bakabilirsiniz.

2) Belgeler: m.136

Erkek ve kadından her biri, nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneğini, önceki evliliği sona ermiş ise buna ilişkin belgeyi, küçük veya kısıtlı ise ayrıca yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesini ve evlenmeye engel hastalığının bulunmadığını gösteren sağlık raporunu evlendirme memurluğuna vermek zorundadır.

Madde, bu beş kalemin tamamını tek bir cümlede saymıştır.

Birinci, ikinci ve beşinci kalem herkes bakımından aranmaktadır.

Üçüncü ve dördüncü kalem ise yalnızca belirli durumlarda aranmaktadır.

Dördüncü kalemde ayrıca imzanın onaylanmış olması da aranmaktadır.

Yabancı taraf için ek katman

Birinci satır doğrudan MÖHUK m.13/1‘den doğar: ehliyet her tarafın millî hukukuna tabidir.

Üçüncü ve dördüncü satır ise yabancı belgelerin Türkiye’de işleme konulabilmesi içindir.

Bu adımlar zaman aldığından, sürecin erken başlatılması isabetlidir.

3) İnceleme ve Ret: m.137

Evlendirme memuru, evlenme başvurusunu ve buna eklenmesi gereken belgeleri inceler. Başvuruda bir noksanlık görürse bunu tamamlar veya tamamlattırır. Başvurunun usulüne uygun olarak yapılmadığı veya evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa, evlenme başvurusu reddolunur ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir.

İkinci satır önemlidir: memur eksikliği gördüğünde doğrudan reddetmez.

Önce noksanlığı tamamlar veya tamamlattırır.

Üçüncü, dördüncü ve beşinci satır ise üç ret sebebini gösterir.

Altıncı satır ise bildirimin yazılı ve gecikmesiz olmasını arar.

Ret kararına karşı ne yapılır?

Evleneceklerden her biri, evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir.

Bu, idari bir kararın yargısal denetimini sağlar.

Ret kararının yazılı olması, bu başvuru için dayanak oluşturur.

Bu nedenle ret yazısının saklanması gerekir.

4) Belgelerin Ömrü

İkinci satır, belgelerin bir geçerlilik ömrü olduğunu gösterir.

Süre, belgelerin verilmesinden başlar.

Bu nedenle belgeleri toplayıp beklemek, süreyi tüketir.

Özellikle yabancı belgelerin tasdik süreci uzadığında bu risk artar.

5) Tören: m.141

Evlenme töreni, evlendirme dairesinde evlendirme memurunun ve ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanığın önünde açık olarak yapılır. Ancak, tören evleneceklerin istemi üzerine evlendirme memurunun uygun bulacağı diğer yerlerde de yapılabilir.

Beşinci satır uygulamada en çok atlanan şarttır.

Tanıkların yalnızca hazır bulunması yetmez; ergin ve ayırt etme gücüne sahip olmaları gerekir.

İkinci ve üçüncü satır birlikte, tören yerinin esnek olabileceğini gösterir.

Altıncı satır ise törenin aleniyetini güvence altına alır.

6) Evlenmenin Oluşması: m.142

Evlendirme memuru, evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar. Evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur. Memur, evlenmenin tarafların karşılıklı rızası ile kanuna uygun olarak yapılmış olduğunu açıklar.

Üçüncü satır, bu yazının ana tezidir.

Evlenme, imzayla veya cüzdanla değil, sözlü cevapla kurulur.

Dördüncü satırdaki açıklama ise kurucu değil tespit niteliğindedir.

Bu nedenle cevabın olumlu ve sözlü olması aranır.

7) Aile Cüzdanı ve Dinî Tören: m.143

Evlenme töreni biter bitmez evlendirme memuru eşlere bir aile cüzdanı verir. Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz. Evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir.

Üç cümle birlikte, konudaki iki yaygın yanılgıyı aynı anda düzeltir.

İkinci cümle bir sıra kurar: önce resmî tören, sonra dinî tören.

Üçüncü cümle ise geçerliliğin kaynağını netleştirir.

Dinî tören yapılmasa dahi evlilik geçerlidir.

Yönetmeliğe yollama: m.144

Kanun, ayrıntıları ikincil mevzuata bırakmıştır.

Evlenme işlemi, evlenme kütüğü, yazışma ve diğer konular yönetmelikle düzenlenir.

Bu nedenle belge listesi ve başvuru usulü bakımından güncel düzenlemeye bakılmalıdır.

Buna karşılık m.134-143’teki çerçeve Kanun düzeyindedir ve istikrarlıdır.

8) Maddelerin Kelime Kelime Okunması

Dokuzuncu satır maddelerin tamamının merkezidir.

Yedinci satır ise törenin geçerliliği bakımından şekil şartıdır.

On birinci ve on ikinci satır birlikte okunduğunda, dinî törenin hukuki konumu netleşir.

En çok atlanan üç ibare

Birincisi evliliğin ne zaman kurulduğu konusunda karışıklık yaratır.

İkincisi tören günü sorun çıkarabilir.

Üçüncüsü ise gereksiz endişeye yol açar.

9) Üç Senaryo

İlk iki satır aynı maddenin iki farklı sonucudur.

Aradaki fark, eksikliğin giderilebilir olup olmamasıdır.

Üçüncü satır ise cüzdanın yalnızca bir hatıra belgesi olmadığını gösterir.

Dördüncü ihtimal: belgeler eskidi

Kanun, belgelerin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi hâlinde törenin yapılamayacağını öngörmüştür.

Bu hâlde belgelerin yenilenmesi gerekir.

Özellikle yabancı belgelerde bu, sürecin baştan başlaması anlamına gelebilir.

Bu nedenle tasdik süreçleri ile tören tarihi birlikte planlanmalıdır.

10) Mevzuat Haritası

İlk yedi satır tek bir Kanunun aynı bölümünde yer alır.

Sekizinci satır ise yabancı taraf bulunduğunda devreye giren ek katmandır.

⚠️ Uyarı: İstenen belgelerin ayrıntılı listesi, başvuru usulü ve harç tutarları Evlendirme Yönetmeliği ve idari düzenlemelerle belirlenmekte ve değişebilmektedir. Bu yazı Kanun düzeyindeki çerçeveyi ele almakta olup güncel liste için ilgili evlendirme memurluğunun yönlendirmesi esas alınmalıdır.

Sayıların tamamı bir arada

Dördüncü satır, süreç planlamasında en çok gözden kaçan sayıdır.

Tek cümlelik özet

Belgeler kapıyı açar, tören evliliği kurar, cüzdan ise belgeler.

11) Sürecin Tamamı

Altı adımın tamamı tek bir bölümde düzenlenmiştir.

Beşinci adım, sürecin hukuki merkezidir.

Diğer adımlar bu anın önünü ve arkasını düzenler.

Üçüncü adımda olumsuz sonuç çıkarsa, süreç mahkemeye taşınabilir.

Yabancı taraf bulunduğunda

Üç katman da ikinci ve üçüncü adıma eklenir.

Tören ve sonrası bakımından ise fark bulunmaz.

Üçüncü satır doğrudan MÖHUK m.13/1‘in uygulanmasıdır.

Bu nedenle yabancı unsurlu evliliklerde süreç, belge aşamasında uzar.

12) Tanık Meselesi

Dördüncü ve beşinci satır önemlidir: Kanun bu yönde bir sınırlama getirmemiştir.

Aranan iki şart, ikinci ve üçüncü satırda gösterilmiştir.

Bu nedenle tanıkların kimliklerinin ve erginliklerinin teyit edilmesi yeterlidir.

Tören günü yaşanan sorunların önemli bir kısmı bu şartın atlanmasından doğar.

13) Resmî Tören ile Dinî Tören

Dört satır, m.143’ün üç cümlesinden doğar.

Birinci ve dördüncü satır aynı sonucu farklı yönlerden ifade eder.

İkinci ve üçüncü satır ise Kanunun kurduğu sırayı gösterir.

Bu sıra, resmî evliliğin kayıt altına alınmasını güvence altına alır.

14) Özet Tablo

Dört hayır ve üç evet; hayırlar yaygın yanılgıları düzeltir.

Dördüncü satır ise olumsuz karar hâlinde yol gösterir.

15) Kapanış

Üçüncü satır, uygulamada en çok gözden kaçan noktadır.

Dördüncü satır ise tören günü somut sorun doğurur.

Tek cümlelik özet

Kanun evliliği bir ana bağlamış, o anın öncesini ve sonrasını ise usule bağlamıştır.

16) Ret Kararına Karşı Yol

Üçüncü adım belirleyicidir: eksiklik giderilebilir, engel ise giderilemez.

Eksiklik hâlinde memur zaten tamamlattırmakla yükümlüdür.

Engel hâlinde ise değerlendirme esasa ilişkindir.

Dördüncü adım, Kanunun tanıdığı yargısal denetim yoludur.

Hangi engeller söz konusu olabilir?

Evlenme engelleri Kanunun ayrı bir bölümünde düzenlenmiştir.

Yabancı taraf bakımından ise ehliyet, kendi millî hukukuna göre değerlendirilir.

Bu nedenle bir taraf için engel sayılmayan bir hâl, diğeri için engel olabilir.

Ret gerekçesinin hangi tarafa ve hangi hukuka dayandığı bu yüzden önemlidir.

17) Kanunun Kurduğu Denge

Beş satır, kısa bir madde dizisinin ne kadar dengeli kurulduğunu gösterir.

Birinci satır evliliğin iradi niteliğini korur.

İkinci satır ise bu iradenin gözlemlenebilir olmasını sağlar.

Beşinci satır ise usulün katı olmadığını ortaya koyar: başvuru sözlü olabilir, tören başka yerde yapılabilir.

18) Neyi Kanun, Neyi Yönetmelik Düzenler?

İlk üç satır m.134-143‘te düzenlenmiştir ve sık değişmez.

Son iki satır ise m.144‘ün yaptığı yollamadan doğar.

Bu ayrım, hangi bilgiyi nereden teyit edeceğinizi gösterir.

Çerçeve için Kanun, ayrıntı için memurluk.

19) Planlama Takvimi

Birinci satır en uzun süren adımdır ve erken başlatılmalıdır.

Beşinci satır ise Kanunun öngördüğü üst sınırdır.

Üçüncü satırın başvuruya yakın alınması, süre yönetimini kolaylaştırır.

Bu sıra izlendiğinde, belgelerin ömrü boşa harcanmaz.

20) Tören Günü Kontrolü

Dördüncü satır, evliliğin kurulduğu an ile ilgilidir.

Birinci satır ise tören günü en sık sorun çıkaran unsurdur.

Beşinci satır ise dinî tören planlanıyorsa ön koşuldur.

Beş unsurun tamamı doğrudan m.141-143‘ten doğar.

Tanık bulunamazsa

Kanun tanık sayısını iki olarak belirlemiştir.

Bu sayı, tarafların tercihine bırakılmış bir husus değildir.

Tanıklarda aranan nitelikler ise erginlik ve ayırt etme gücüdür.

Madde akrabalık veya vatandaşlık yönünden bir şart öngörmemiştir.

Bu nedenle tanık seçimi geniş bir çevreden yapılabilir.

21) İki Yazının Ayrımı

Birinci ve dördüncü satır kanunlar ihtilafı meselesidir.

İkinci ve üçüncü satır ise usul meselesidir.

İki katman birbirinden bağımsız işler ve ikisi de sağlanmalıdır.

Yabancı unsurlu bir evlilikte her iki katmanın da ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Özetle: TMK m.134-143, evlenmeyi altı adımda kurgulamıştır.

Başvuru, belgeler, inceleme, tören, oluşma ve cüzdan.

Bu altı adımın beşincisi hukuki olarak kuruculuk taşır.

Diğer beş adım ise bu anın usulünü düzenler.

Yabancı taraf bulunduğunda ise araya MÖHUK katmanı girer.

Neden bu kadar ayrıntılı düzenlenmiş?

Çünkü evlenme, kişinin hukuki durumunu kalıcı biçimde değiştirir.

Soyadı, mal rejimi, miras ve nafaka gibi sonuçlar bu ana bağlanır.

Kanun bu nedenle hem aleniyeti hem de kaydı güvence altına almıştır.

İki tanık, açık tören ve derhal verilen cüzdan bu amaca hizmet eder.

Usul ayrıntılı görünse de, her unsurun somut bir işlevi vardır.

Altı unsur, evliliğin gerçekliğini ve kayıtlılığını birlikte sağlar.

Beşinci satır ise diğerlerinden ayrılır: o, bir denetim değil kurucu bir beyandır.

Bu nedenle tören günü asıl önemli olan, o cevabın usulüne uygun verilmesidir.

Cevabın olumlu ve sözlü olması Kanunda açıkça aranmıştır.

İşaret veya yazıyla verilen beyanların durumu ise somut olaya göre değerlendirilir.

Madde metni, iradenin duyulabilir biçimde açıklanmasını esas almıştır.

Tanıkların ve memurun bulunması da bu beyanın tespitini sağlar.

Son bir hatırlatma

Üç satır, uygulamada en sık sorun doğuran noktalardır.

Üçü de Kanunda açıkça yazılıdır.

Baştan planlandığında hiçbiri sorun çıkarmaz.

Yabancı taraf bulunduğunda ise bu üç noktaya bir dördüncüsü eklenir.

Yabancı belgelerin tasdik ve tercüme süreci.

Bu süreç, belgelerin altı aylık ömrüyle birlikte planlanmalıdır.

Aksi hâlde belgeler gelene kadar diğerleri eskiyebilir.

Bu risk, Türk tarafın belgelerini sona bırakmakla azaltılabilir.

Nüfus kayıt örneği ve sağlık raporu kısa sürede temin edilebilir.

Yabancı belgelerse aylar sürebilir.

Bu nedenle sıralama, en uzun süren adımdan başlamalıdır.

Kanun bu planlamayı doğrudan düzenlemez; bu bir uygulama meselesidir.

Ancak Kanunun getirdiği altı aylık sınır, planlamayı zorunlu kılar.

Süre dolduğunda belgelerin yenilenmesi gerekir.

Bu da yabancı belgeler bakımından süreci baştan başlatabilir.

Sonuç olarak evlenme usulü, teknik ama öngörülebilir bir süreçtir.

Kanun her adımı açıkça düzenlemiştir.

Geriye kalan, bu adımları doğru sırayla ve zamanında yürütmektir.

Yabancı unsur ise sürece yeni bir kural değil, yeni bir katman ekler.

O katman da MÖHUK m.13‘te düzenlenmiştir.

Ehliyet her tarafın millî hukukuna, şekil ise yapıldığı ülke hukukuna tabidir.

Türkiye’de kıyılan bir nikâhta şekil bakımından TMK uygulanır.

Bu yazıda ele alınan m.134-143 de tam olarak o şekil hükümleridir.

İki yazı birlikte okunduğunda, yabancı unsurlu evliliğin tamamı görülebilir.

Biri hangi hukuk, diğeri hangi usul sorusunu cevaplar.

İkisi de aynı nikâhta eşzamanlı olarak işler.

Bu nedenle yabancı unsurlu bir evlilikte iki katmanın da baştan değerlendirilmesi gerekir.

Tek katmana bakmak, süreci eksik planlamaya yol açar.

22) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Evliliği belgeyle kurulmuş sanmak. Cevapla oluşur.
• Belgeleri eksik götürmek. Madde sayar.
• Sağlık raporunu atlamak. Zorunludur.
• Ret kararını kesin sanmak. İtiraz yolu vardır.
• Tanık sayısını bilmemek. İkidir.
• Tanık niteliğini atlamak. Ergin ve ayırt etme gücü.
• Aile cüzdanını önemsememek. Dinî tören şartıdır.
• Süreyi unutmak. Belgelerin ömrü vardır.

23) Kontrol Listesi

• Başvuru yerini belirleyin.
• Belgeleri tamamlayın.
• Sağlık raporunu alın.
• Yabancı taraf belgesini temin edin.
• Tasdik ve tercümeyi yaptırın.
• İncelemeyi bekleyin.
• Tanıkları hazırlayın.
• Tören tarihini planlayın.

İlgili incelemelerimiz: yabancıyla evlenmede uygulanacak hukuk (MÖHUK m.13), kimler birbiriyle evlenemez: evlenme engelleri (TMK m.129) ve evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı (5901 m.16).

Sıkça Sorulan Sorular

Evlilik tam olarak ne zaman kurulur?

TMK m.142 uyarınca evlenme, tarafların olumlu sözlü cevaplarını verdikleri anda oluşur.

Belge imzalamak evliliği kurar mı?

Madde evlenmenin oluşma anını sözlü cevaba bağlamıştır; belgeler ve tescil bunu izleyen işlemlerdir.

Başvuru nereye yapılır?

Birbiriyle evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvururlar.

Evlendirme memuru kimdir?

Belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde ise muhtardır.

Başvuru nasıl yapılır?

Başvuru, evlenecekler tarafından yazılı veya sözlü olarak yapılır.

Hangi belgeler istenir?

Nüfus cüzdanı ve nüfus kayıt örneği; önceki evlilik sona ermişse buna ilişkin belge; küçük veya kısıtlı ise yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesi; evlenmeye engel hastalığın bulunmadığını gösteren sağlık raporu.

Sağlık raporu zorunlu mu?

Madde bu belgeyi açıkça saymıştır.

Önceki evlilik belgesi ne zaman gerekir?

Önceki evliliğin sona ermiş olması hâlinde buna ilişkin belge istenir.

Küçük veya kısıtlı için ne gerekir?

Yasal temsilcisinin imzası onaylanmış yazılı izin belgesi aranır.

Memur belgeleri inceler mi?

Evlendirme memuru, evlenme başvurusunu ve buna eklenmesi gereken belgeleri inceler.

Eksik belge varsa ne olur?

Memur, noksanlık görürse bunu tamamlar veya tamamlattırır.

Başvuru hangi hâllerde reddedilir?

Başvurunun usulüne uygun yapılmadığı, evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa.

Ret kararı nasıl bildirilir?

Durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir.

Ret kararına itiraz edilebilir mi?

Evleneceklerden her biri evlendirme memurunun ret kararına karşı mahkemeye başvurabilir.

Belgelerin geçerlilik süresi var mı?

Kanun, belgelerin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi hâlinde evlendirme memurunun töreni yapamayacağını öngörmüştür.

Tören nerede yapılır?

Evlendirme dairesinde yapılır; ancak evleneceklerin istemi üzerine evlendirme memurunun uygun bulacağı diğer yerlerde de yapılabilir.

Törende kaç tanık gerekir?

Ayırt etme gücüne sahip ergin iki tanık.

Tanıkların niteliği nedir?

Ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmaları aranır.

Tören gizli yapılabilir mi?

Madde törenin açık olarak yapılacağını belirtmiştir.

Memur ne sorar?

Evleneceklerden her birine birbiriyle evlenmek isteyip istemediklerini sorar.

Memur ne açıklar?

Evlenmenin tarafların karşılıklı rızası ile kanuna uygun olarak yapılmış olduğunu açıklar.

Aile cüzdanı ne zaman verilir?

Evlenme töreni biter bitmez evlendirme memuru eşlere bir aile cüzdanı verir.

Dinî tören için ne gerekir?

Aile cüzdanı gösterilmeden evlenmenin dinî töreni yapılamaz.

Dinî tören evliliğin geçerliliği için şart mı?

Hayır. Evlenmenin geçerli olması dinî törenin yapılmasına bağlı değildir.

Evlenme işlemlerinin ayrıntıları nerede?

Evlenme işlemi, evlenme kütüğü, evlenmeye ilişkin yazışma ve diğer konular yönetmelikle düzenlenir.

Yabancı taraf için ek belge gerekir mi?

Yabancı tarafın kendi hukukuna göre evlenmesine engel bulunmadığını gösteren belge istenmesi uygulaması bulunmaktadır.

Yabancı belgeler için ne yapılmalı?

Usulüne uygun tasdik ve yeminli tercüme işlemleri aranır.

Yabancıyla evlenmede hangi hukuk uygulanır?

MÖHUK m.13 uyarınca evlenme ehliyeti ve şartları her birinin millî hukukuna, evliliğin şekli ise yapıldığı ülke hukukuna tabidir.

Evlilik vatandaşlık kazandırır mı?

Hayır. 5901 sayılı Kanun m.16 evlenmenin doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmayacağını belirtir.

En kritik nokta nedir?

Evliliğin sözlü cevapla oluştuğunu bilmek; belgeleri eksiksiz sunmak ve iki ergin tanığı hazır bulundurmak.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.