Yabancı Uyruklu Biriyle Evlenmek İçin Hangi Belgeler Gerekir?

Yabancıyla evlenmede tek bir hukuk uygulanmaz. MÖHUK m.13 konuyu üç fıkraya bölmüştür: ehliyet için tarafların kendi millî hukukları, şekil için yapıldığı ülke hukuku, genel hükümler için ise kademeli bir sıralama. Belge listesinden önce bu ayrımı bilmek gerekir.

1) Maddenin Üç Fıkrası

(1) Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna tâbidir.

(2) Evliliğin şekline yapıldığı ülke hukuku uygulanır.

(3) Evliliğin genel hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır.

Birinci satır dağılımlı bir bağlama kuralıdır: her taraf kendi millî hukukuna tabidir.

Bu nedenle evlenme engeli bakımından iki ayrı hukuk devreye girer.

İkinci satır ise şekil bakımından tek bir hukuku esas alır: evliliğin yapıldığı ülkenin hukuku.

Üçüncü satır ise tek bir hukuk göstermez; basamaklı bir sıra kurar. Evlilik sonrası vatandaşlık için 5901 m.16 incelememize bakabilirsiniz.

2) Birinci Fıkra: Ehliyet ve Şartlar

Tablodaki üçüncü satır, bu fıkranın en ayırt edici yanını oluşturmaktadır.

Madde ortak bir hukuk aramamakta; her taraf kendi millî hukukuna tabi tutulmaktadır.

Buna dağılımlı bağlama denilmekte olup sonucu doğrudan etkiler.

Dördüncü satır ise zaman ölçütünü sabitlemektedir: sonraki değişiklikler etkilemez.

İki hukuk aynı anda nasıl işler?

Üçüncü satır pratikte şu anlama gelir: bir tarafın hukukundaki engel, evlenmeyi engelleyebilir.

Örneğin yaş, hısımlık veya mevcut evlilik gibi engeller ayrı ayrı değerlendirilir.

Bu nedenle yabancı tarafın ülkesinden, evlenmeye engel bulunmadığını gösteren bir belge istenir.

Bu belge, yabancı tarafın millî hukukuna göre durumunu ortaya koyar.

3) İkinci Fıkra: Şekil

Bu fıkra, birinci fıkradan tamamen farklı bir mantık kurmaktadır.

Ehliyette iki hukuk devredeyken, şekilde tek hukuk uygulanır.

Belirleyici olan tarafların vatandaşlığı değil, evliliğin nerede yapıldığıdır.

Bu kural, işlemin yapıldığı yerin hukukuna tabi olması esasının bir uygulamasıdır.

Pratik sonuçları

İkinci satır önemlidir: yurt dışında o ülke hukukuna uygun yapılan evlilik, şekil yönünden geçerli kabul edilir.

Ancak bu, evliliğin Türkiye’de kendiliğinden kayda geçtiği anlamına gelmez.

Tescil işlemi ayrıca yapılmalıdır.

Aksi hâlde nüfus kayıtlarında evlilik görünmez.

4) Üçüncü Fıkra: Kademeli Sıra

Bu sıra bağlayıcıdır: üstteki basamak varsa alttakine geçilmez.

Birinci basamak yalnızca eşlerin aynı vatandaşlıkta olması hâlinde işler.

İkinci basamak ise madde metninde “ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde” koşuluna bağlanmıştır.

Üçüncü basamak ise bir güvenlik hükmüdür; hiçbiri yoksa Türk hukuku uygulanır.

Neden kademeli?

Çünkü evliliğin genel hükümleri ortak bir düzen gerektirir.

Ehliyette olduğu gibi her eşe ayrı hukuk uygulanması, birliğin işleyişini güçleştirirdi.

Bu nedenle madde önce eşleri birleştiren bir bağlantı arar.

Bulunamadığında ise Türk hukukunu devreye sokar.

5) Nişanlanmayla Karşılaştırma: m.12

(1) Nişanlanma ehliyeti ve şartları taraflardan her birinin nişanlanma anındaki millî hukukuna tâbidir.

(2) Nişanlılığın hükümlerine ve sonuçlarına müşterek millî hukuk, taraflar ayrı vatandaşlıkta iseler Türk hukuku uygulanır.

İlk iki satır iki madde arasında paralellik kurar.

Dördüncü satır ise aradaki en belirgin farkı gösterir.

Nişanlılıkta ayrı vatandaşlık hâlinde doğrudan Türk hukukuna gidilir.

Evlilikte ise araya bir basamak daha girer: müşterek mutad mesken hukuku.

Fark neden var?

Evlilik, nişanlılığa göre daha sürekli ve kapsamlı bir ilişki kurar.

Bu nedenle eşleri birleştiren bağlantı noktası olarak fiilî yaşam yeri de dikkate alınmıştır.

Nişanlılıkta ise ilişki daha kısa süreli olduğundan sıralama sadeleştirilmiştir.

Bu ayrım, iki maddenin birlikte okunmasıyla görülür.

6) Maddelerin Kelime Kelime Okunması

Birinci satır bu yazının ana tezini oluşturur.

Dördüncü satır ise ehliyet ile şekil arasındaki mantık farkını gösterir.

Sekizinci satır ise sistemin kapanışıdır; boşluk bırakılmamıştır.

En çok atlanan üç ibare

Birincisi ehliyet değerlendirmesini eksik bırakır.

İkincisi yurt dışı evliliklerde yanlış sonuca götürür.

Üçüncüsü ise sıranın bağlayıcı olduğunu gözden kaçırır.

7) Üç Senaryo

Birinci satır, tek bir nikâhta iki ayrı kuralın aynı anda işlediğini gösterir.

İkinci satır ise şeklin nerede yapıldığına göre değiştiğini ortaya koyar.

Üçüncü satır ise üçüncü fıkranın en sık karşılaşılan uygulamasıdır.

Dördüncü ihtimal: yurt dışında evlenip Türkiye’ye dönmek

Evlilik şekil bakımından yapıldığı ülke hukukuna göre değerlendirilir.

Ehliyet bakımından ise yine her tarafın millî hukuku esas alınır.

Genel hükümler bakımından ise eşlerin Türkiye’ye yerleşmesiyle mutad mesken değerlendirmesi gündeme gelebilir.

Bu nedenle tek bir evlilikte üç fıkranın da ayrı ayrı işlemesi olağandır.

8) Belgeler ve Tasdik

Birinci adım doğrudan m.13/1‘den doğar: yabancı tarafın millî hukukuna göre durumu belgelenir.

Üçüncü ve dördüncü adım ise yabancı belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesi içindir.

Bu adımlar zaman aldığından, sürecin erken başlatılması isabetlidir.

⚠️ Uyarı: İstenen belgelerin listesi, tasdik biçimi ve başvuru usulü idari düzenlemelerle belirlenmekte ve değişebilmektedir. Bu yazı Kanun düzeyindeki bağlama kurallarını ele almakta olup güncel belge listesi için ilgili idari makamların yönlendirmesi esas alınmalıdır.

9) Mevzuat Haritası

İlk iki satır bu yazının omurgasıdır.

Altıncı satır ise Türk vatandaşı eş bakımından m.13/1 yoluyla devreye girer.

Sayıların tamamı bir arada

İkinci ve üçüncü satır birlikte, maddenin neden tek bir kuralla özetlenemeyeceğini gösterir.

Tek cümlelik özet

Ehliyet kişiye, şekil yere, genel hükümler ise birliğe bağlanmıştır.

10) “Millî Hukuk” Ne Demek?

Birinci satır tanımın özüdür: millî hukuk, kişinin vatandaşı olduğu devletin hukukudur.

İkinci ve üçüncü satır ise Kanunun öngördüğü özel hâllerdir.

Dördüncü satır ise m.13’e özgü bir sapmadır.

Zaman ölçütündeki sapma

İkinci ve üçüncü satır, genel kuraldan ayrılır.

Madde metinleri açıkça “evlenme anındaki” ve “nişanlanma anındaki” ifadelerini kullanır.

Bu tercih, ehliyetin sonradan değişmemesini sağlar.

Yani evlenme sırasında geçerli kurulan bir evlilik, vatandaşlık değişse dahi bu yönden tartışılmaz.

11) Mutad Mesken Ölçütü

İkinci satır önemli bir ayrımdır: mutad mesken, kayıtlı adresle aynı şey değildir.

Belirleyici olan, kişinin hayatının fiilen nerede geçtiğidir.

Üçüncü satır ise basamağın koşuludur: ölçüt müşterek olmalıdır.

Eşlerin farklı ülkelerde yaşaması hâlinde bu basamak işlemez ve Türk hukukuna geçilir.

Uygulamadaki karşılığı

İkinci ve dördüncü satır aynı sonuca ulaşır ama farklı basamaklardan.

Üçüncü satır ise Türk hukukunun uygulanmadığı hâli gösterir.

Bu tablo, kademeli sıranın neden ezberlenmesi gerektiğini ortaya koyar.

12) Evliliğin Tescili

Birinci satır sıkça karıştırılan bir noktadır: geçerlilik ile kayıt ayrı meselelerdir.

Bir evlilik şekil bakımından geçerli olabilir, ancak Türk kayıtlarında yer almayabilir.

Dördüncü satır ise bunun pratik sonucudur; miras, nafaka ve vatandaşlık süreçlerinde sorun doğurur.

Bu nedenle tescil, evliliğin hemen ardından yapılmalıdır.

13) Özet Tablo

Beş hayır ve iki evet; hayırlar yaygın yanılgıları düzeltir.

Yedinci satır ise ayrı bir Kanunun, 5901 m.16‘nın konusudur.

14) Kapanış

Birinci satır bu yazının ana tezidir ve doğrudan m.13/1‘den doğar.

Beşinci satır ise en somut ve en geç fark edilen eksikliktir.

Tek cümlelik özet

Belge listesi sonuçtur; önce hangi hukukun nereye uygulandığını çözün.

15) Evlenme Engelleri Nasıl Çakışır?

Dördüncü satır fıkranın pratik sonucudur.

Bir tarafın hukukunda engel bulunmaması, diğeri bakımından sonuç doğurmaz.

Bu nedenle değerlendirme her hâlde iki ayrı hukuk üzerinden yürütülür.

Yabancı tarafın ülkesinden istenen belge de tam olarak bu ihtiyaçtan doğar.

Belge ne işe yarar?

Belge, yabancı tarafın kendi hukukuna göre evlenmesine engel bulunmadığını gösterir.

Türk tarafın durumu ise Türk hukukuna göre kayıtlardan tespit edilir.

İki belge birlikte, m.13/1‘in aradığı değerlendirmeyi mümkün kılar.

Bu nedenle belge bir formalite değil, doğrudan bir kanun gereğidir.

16) Üç Fıkra Tek Tabloda

Dördüncü satır önemli bir farkı gösterir.

Ehliyet ve şekil, evlenme anında kesinleşir.

Genel hükümler bakımından ise eşlerin durumu değiştikçe uygulanacak hukuk da değişebilir.

Örneğin ortak yaşanan ülkenin değişmesi, ikinci basamağı etkileyebilir.

Bu neden önemli?

Çünkü evliliğin kuruluşu ile devamı farklı mantıklara tabidir.

Kuruluş bir an meselesidir; devam ise bir süreçtir.

Madde bu ayrımı, fıkraları farklı biçimde kurgulayarak yansıtmıştır.

İlk iki fıkra sabit, üçüncü fıkra ise dinamik bir yapıdadır.

17) Türkiye’de Nikâh Adım Adım

İlk iki adım ehliyet fıkrasından, dördüncü adım ise şekil fıkrasından doğar.

Üçüncü adım ise yabancı belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesine ilişkin usulî bir gerekliliktir.

Beşinci adım Türkiye’de kıyılan nikâhlarda çoğunlukla kendiliğinden işler.

Yurt dışında yapılan evliliklerde ise bu adım ayrıca takip edilmelidir.

18) Kanunun Kurduğu Denge

Dört satır, maddenin neden bu yapıda kurulduğunu açıklar.

Birinci satır kişiyi kendi hukukuna bağlı tutar.

İkinci satır ise işlemin yapıldığı yerde geçerli sayılmasını sağlar.

Üçüncü satır evlilik birliğinin bölünmemesini, dördüncü satır ise hiçbir hâlin cevapsız kalmamasını güvence altına alır.

Neden ehliyet ile genel hükümler farklı kurgulanmış?

Ehliyet, kişinin kendi statüsüne ilişkin bir meseledir.

Bir kişinin evlenip evlenemeyeceği, onun bağlı olduğu hukuk düzeninin tercihidir.

Genel hükümler ise iki kişinin birlikte yaşadığı düzene ilişkindir.

Bu düzenin iki farklı hukuka bölünmesi, uygulamada çelişki doğururdu.

Madde bu nedenle birinde dağılımlı, diğerinde kademeli bir yöntem benimsemiştir.

19) İki Yöntemin Karşılaştırması

İkinci satır iki yöntem arasındaki en görünür farktır.

Dördüncü satır ise uygulamadaki güçlüğün nerede olduğunu gösterir.

Dağılımlı yöntemde vatandaşlıklar bilindiğinde sonuç nettir.

Kademeli yöntemde ise hangi basamağın işlediğinin ayrıca belirlenmesi gerekir.

Basamak tespiti nasıl yapılır?

Üç soru sırayla sorulur ve ilk olumlu cevapta durulur.

Bu nedenle ikinci soruya geçmeden önce birincinin olumsuz olduğu kesinleşmelidir.

Sıranın atlanması, yanlış bir hukukun uygulanmasına yol açar.

Madde metnindeki “bulunmadığı takdirde” ifadesi de bu sıralamayı zorunlu kılar.

Özetle: MÖHUK m.13, yabancı unsurlu evliliği tek bir kurala bağlamamıştır.

Evliliğin kuruluşu iki ayrı fıkrada, devamı ise üçüncü fıkrada düzenlenmiştir.

Kuruluşta ehliyet kişiye, şekil ise yere bağlanmıştır.

Devamda ise eşleri birleştiren bir bağlantı aranmış, bulunamadığında Türk hukukuna gidilmiştir.

Bu yapı kavrandığında, belge listesi de kendiliğinden anlam kazanır.

Belge listesi neden değişken?

Çünkü belgeler Kanunda değil, idari düzenlemelerde gösterilmiştir.

Kanun yalnızca hangi hukukun uygulanacağını belirler.

Hangi belgenin bu değerlendirmeyi karşılayacağı ise uygulamayla şekillenir.

Bu nedenle güncel listenin ilgili makamdan teyit edilmesi gerekir.

Buna karşılık bağlama kuralları istikrarlıdır ve sık değişmez.

Bu ayrım, sürecin nasıl planlanması gerektiğini de gösterir.

Önce hukuki çerçeve kurulur: hangi hukuk nereye uygulanacak?

Sonra idari adımlar planlanır: hangi belge nereden alınacak?

Bu sıra tersine çevrildiğinde, toplanan belgelerin eksik kalması olağandır.

Sürecin iki yüzü

Birinci satır bu yazının konusudur.

İkinci satır ise güncel kaynaklardan teyit edilmesi gereken kısımdır.

İkisini birbirinden ayırmak, sürecin doğru planlanmasını sağlar.

Hukuki çerçeve bir kez kurulduğunda, evliliğin hangi aşamasında hangi kuralın işlediği netleşir.

Bu netlik, ileride doğabilecek geçerlilik tartışmalarını da önler.

Özellikle miras, nafaka ve vatandaşlık süreçlerinde evliliğin geçerliliği sorgulanır.

O aşamada geriye dönük bir düzeltme yapmak çoğu zaman mümkün olmaz.

Bu nedenle evlilik öncesinde yapılacak kısa bir değerlendirme, sonradan doğabilecek pek çok sorunu önler.

Değerlendirmenin çerçevesi ise yalnızca üç sorudan oluşur.

Tarafların vatandaşlıkları nedir, evlilik nerede yapılacak, ve eşler nerede yaşayacak?

Bu üç sorunun cevabı, m.13’ün üç fıkrasını da doğrudan karşılar.

Birinci soru ehliyeti, ikinci soru şekli, üçüncü soru ise genel hükümleri belirler.

Üçünün cevabı bilindiğinde, uygulanacak hukuklar da ortaya çıkar.

Bu sadelik, maddenin neden yalnızca üç fıkrayla yetindiğini de açıklar.

Kanun koyucu, her ihtimali tek tek saymak yerine bağlama noktaları belirlemiştir.

Bu yöntem, dünyadaki tüm hukuk düzenlerini kapsayacak bir esneklik sağlar.

Nitekim madde hiçbir ülke adı geçirmez; yalnızca ölçüt gösterir.

Aynı yaklaşım, nişanlanmayı düzenleyen m.12‘de de görülür.

İki madde birlikte, evlilik öncesi ve evlilik ilişkisini bütünlüklü biçimde kapsar.

Bu bütünlük, yabancı unsurlu aile ilişkilerinde taraflar bakımından öngörülebilirlik sağlamaktadır.

20) Sık Yapılan Sekiz Hata

• Tek hukuk sanmak. Üç fıkra vardır.
• Ehliyeti Türk hukukuna bağlamak. Millî hukuk esastır.
• Şekli millî hukuka bağlamak. Yapıldığı ülke hukuku.
• Kademeyi atlamak. Sıra bağlayıcıdır.
• Zamanı karıştırmak. Evlenme anı esastır.
• Mal rejimini aynı sanmak. Ayrı maddededir.
• Belgeyi tek mesele sanmak. Hukuk seçimi önce gelir.
• Tescili unutmak. Sonradan sorun doğurur.

21) Kontrol Listesi

• Vatandaşlıkları tespit edin.
• Millî hukukları belirleyin.
• Ehliyet engellerini kontrol edin.
• Evlenme yerini belirleyin.
• Şekil şartlarını öğrenin.
• Belgeleri toplayın.
• Tasdik işlemlerini tamamlayın.
• Tescili yaptırın.

İlgili incelemelerimiz: yabancı eşle boşanmada dava hangi ülkede açılır, evlilik yoluyla Türk vatandaşlığı (5901 m.16) ve yurt dışında boşanma: tanıma ve tenfiz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancıyla evlenirken hangi hukuk uygulanır?

Tek bir hukuk uygulanmaz. MÖHUK m.13 konuyu ehliyet, şekil ve genel hükümler olmak üzere üç fıkraya ayırmıştır.

Evlenme ehliyeti hangi hukuka tabidir?

Evlenme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlenme anındaki millî hukukuna tâbidir.

Bu ne anlama gelir?

Her taraf kendi millî hukukuna göre değerlendirilir; tek bir ortak hukuk aranmaz.

Neden iki ayrı hukuk devreye girer?

Madde her birinin ifadesini kullandığından, taraflardan biri için Türk hukuku, diğeri için kendi ülkesinin hukuku uygulanır.

Evlenme engelleri nasıl değerlendirilir?

Her tarafın kendi millî hukukundaki engeller ayrı ayrı dikkate alınır.

Hangi an esas alınır?

Madde evlenme anındaki millî hukuku esas almıştır.

Sonradan vatandaşlık değişirse ne olur?

Ehliyet bakımından belirleyici olan evlenme anındaki millî hukuktur.

Evliliğin şekli hangi hukuka tabidir?

Evliliğin şekline, yapıldığı ülke hukuku uygulanır.

Türkiye’de kıyılan nikâhın şekli neye göre belirlenir?

Evlilik Türkiye’de yapılmışsa şekil bakımından Türk hukuku uygulanır.

Yurt dışında yapılan evlilik Türkiye’de geçerli mi?

Şekil bakımından yapıldığı ülke hukuku esas alındığından, o ülke hukukuna uygun evlilikler şekil yönünden geçerli kabul edilir.

Konsoloslukta evlenilebilir mi?

Yurt dışındaki Türk vatandaşlarının evlenme işlemleri bakımından konsolosluklara yetki tanınmıştır.

Evliliğin genel hükümleri neye tabidir?

Eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir.

Eşler ayrı vatandaşlıktaysa ne olur?

Müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır.

Bu sıralama bağlayıcı mı?

Evet. Madde kademeli bir sıra kurmuştur; önceki basamak varsa sonrakine geçilmez.

Mutad mesken nedir?

Kişinin fiilen ve sürekli olarak yaşadığı yeri ifade eder; somut olaya göre belirlenir.

Genel hükümler neleri kapsar?

Evlilik birliğinden doğan karşılıklı hak ve yükümlülüklere ilişkin hususları kapsar.

Mal rejimi de m.13’e mi tabidir?

Hayır. Evlilik mallarına ilişkin uygulanacak hukuk Kanunda ayrı bir maddede düzenlenmiştir.

Nişanlanmada durum nedir?

MÖHUK m.12 uyarınca nişanlanma ehliyeti ve şartları taraflardan her birinin nişanlanma anındaki millî hukukuna tâbidir.

Nişanlılığın sonuçları neye tabidir?

Müşterek millî hukuk; taraflar ayrı vatandaşlıkta iseler Türk hukuku uygulanır.

m.12 ile m.13 arasındaki fark nedir?

Nişanlılıkta ayrı vatandaşlık hâlinde doğrudan Türk hukukuna gidilirken, evlilikte önce müşterek mutad mesken hukuku aranır.

Bekârlık belgesi gerekir mi?

Yabancı tarafın evlenmeye engel hâlinin bulunmadığını gösteren belge istenmesi uygulaması bulunmaktadır.

Belgeler nereden alınır?

Yabancı tarafın kendi ülke makamlarından veya Türkiye’deki temsilciliğinden temin edilir.

Yabancı belgeler için ne gerekir?

Usulüne uygun tasdik ve yeminli tercüme işlemleri aranır.

Belge listesi sabit mi?

Hayır. İstenen belgeler idari düzenlemelerle belirlenmekte ve değişebilmektedir.

Evliliği tescil ettirmek gerekir mi?

Yurt dışında yapılan evliliklerin Türk nüfus kütüklerine tescili gerekir.

Tescil edilmezse ne olur?

Türkiye’deki kayıtlarda evlilik görünmediğinden ileride hak kayıpları doğabilir.

Evlilik vatandaşlık kazandırır mı?

Hayır. 5901 sayılı Kanun m.16 uyarınca evlenme doğrudan Türk vatandaşlığını kazandırmaz.

Boşanma hangi hukuka tabidir?

Boşanma ve ayrılık için Kanunda ayrı bir bağlama kuralı öngörülmüştür.

Uygulanacak yabancı hukuk nasıl tespit edilir?

Hâkim yabancı hukukun içeriğinin tespitinde tarafların yardımını isteyebilir.

En kritik nokta nedir?

Belge listesinden önce üç fıkranın ayrımını kurmak: ehliyet millî hukuka, şekil yapıldığı ülke hukukuna, genel hükümler kademeli sıraya tabidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Kamu ihale mevzuatı ve Kamu İhale Genel Tebliği sık güncellenmektedir; somut ihalede ilan, ihale dokümanı ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler esas alınmalıdır.