“Yurt Dışında Boşandık, Türkiye’de de Geçerli mi?” – Tanıma ve Tenfiz

Ne yaşandı?

Yurt dışında bir mahkeme kararıyla boşanan kişi, Türkiye’de nüfus kayıtlarında hâlâ evli göründüğünü fark eder. Yeniden evlenmek veya resmî bir işlem yapmak isteyince sorun çıkar.

Bu durumda ne yapmalısınız?

• Kararın kendiliğinden geçerli olmadığını bilin: Yabancı mahkemenin boşanma kararı, Türkiye’de “tanıma/tenfiz” yapılmadan hüküm doğurmaz.
• İki yolu değerlendirin: Yargı yoluyla tanıma-tenfiz davası (aile mahkemesi) açılabilir; 7 Şubat 2018 tarihli Yönetmelikten bu yana 5490 sayılı Kanun m.27/A kapsamında nüfus müdürlüklerinde ve konsolosluklarda idari tescil de mümkündür.
• Belgeleri hazırlayın: Yabancı kararın aslı, kesinleşme şerhi, apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercümesi gerekir.
• İdari tescil şartlarını kontrol edin: İdari tescil için tarafların başvurusu ve usulüne uygun, kesinleşmiş bir karar gibi koşullar aranır; şartlar yoksa dava yolu gerekir.
• Sonucu takip edin: Tanıma/tescil tamamlanınca Türkiye’de de boşanmış görünür ve yeniden evlenebilirsiniz.

Yurt dışı boşanma, Türkiye’de tescil edilmeden hukuken tamamlanmış sayılmaz. Hangi yolun uygun olduğunu elinizdeki belgeler belirler.

Yargı Yolunun Usulü: MÖHUK m.55/1

İdari tescil yolu kapalıysa ya da tercih edilmiyorsa devreye giren dava yolu, kendi usul kurallarına tâbidir ve bu kurallar MÖHUK m.55’te toplanmıştır.

Maddenin birinci fıkrasına göre tenfiz istemine ilişkin dilekçe, duruşma günü ile birlikte karşı tarafa tebliğ edilir. İhtilâfsız kaza kararlarının tanınması ve tenfizi de aynı hükme tâbidir. Hasımsız ihtilâfsız kaza kararlarında tebliğ hükmü uygulanmaz. İstem, basit yargılama usulü hükümlerine göre incelenerek karara bağlanır.

Üç kural birlikte okunmalıdır. Birincisi: dilekçe, duruşma günü ile birlikte tebliğ edilir; bu emredici bir hükümdür. İkincisi: aynı usul, tanıma talepleri için de geçerlidir. Üçüncüsü: yargılama basit yargılama usulüne göre yürütülür.

Basit yargılama usulünün pratik karşılığı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 316-322. maddelerindedir ve iki noktası dosyayı doğrudan etkiler.

Delil sunma yükü — HMK m.318: taraflar, dilekçeleri ile birlikte tüm delillerini açıkça ve hangi vakıanın delili olduğunu da belirterek bildirmek; ellerinde bulunan delilleri dilekçelerine eklemek; başka yerlerden getirilecek belge ve dosyalar için de bunların bulunabilmesini sağlayan bilgilere dilekçelerinde yer vermek zorundadır. Yani belgeler sonradan tamamlanmak üzere bırakılamaz.

Duruşma zorunluluğu — HMK m.320/1: mahkeme, mümkün olan hâllerde tarafları duruşmaya davet etmeden dosya üzerinden karar verir. Bu, eksiksiz hazırlanmış bir dosyanın tek celsede sonuçlanabilmesini mümkün kılar.

Karşı Taraf Neye İtiraz Edebilir? MÖHUK m.55/2

Tanıma ve tenfiz davalarının en belirleyici özelliği, karşı tarafın savunma alanının kanunla sınırlandırılmış olmasıdır.

MÖHUK m.55’in ikinci fıkrasına göre karşı taraf ancak bu bölüm hükümlerine göre tenfiz şartlarının bulunmadığını veya yabancı mahkeme ilâmının kısmen veya tamamen yerine getirilmiş yahut yerine getirilmesine engel bir sebep ortaya çıkmış olduğunu öne sürerek itiraz edebilir.

Maddede geçen “ancak” sözcüğü kritiktir: itiraz sebepleri sınırlı sayıdadır ve üç başlıkta toplanır. Birincisi: tenfiz şartlarının bulunmaması. İkincisi: ilâmın kısmen veya tamamen yerine getirilmiş olması. Üçüncüsü: yerine getirilmesine engel bir sebebin ortaya çıkmış olması.

Bu listenin dışında kalan itirazlar dinlenmez. Örneğin “yabancı mahkeme yanlış karar verdi”, “olaylar öyle gelişmedi” ya da “kusur bende değildi” biçimindeki savunmalar, esasa ilişkin olduklarından tanıma ve tenfiz davasında ileri sürülemez.

Savunma hakkına ilişkin itiraz ise şart denetimi içinde değerlendirilir: MÖHUK m.54’ün (ç) bendi uyarınca davalının, kararın verildiği yabancı mahkeme önüne usulüne uygun çağrılmış olması veya orada temsil edilmiş bulunması aranır. Bu şartın gerçekleşmediğini ileri süren taraf, itirazını bu bent üzerinden kurmalıdır.

Bir usul notu daha: tanıma ve tenfiz için aranan şartların varlığı zorunlu olmakla birlikte, bunlar dava şartı ya da ilk itiraz olarak değerlendirilmez; şart denetimi işin esasında yapılır.

Karar ve Sonuçları: MÖHUK m.56 ve m.57

Mahkemenin verebileceği kararlar ve bu kararların doğuracağı sonuçlar da ayrı maddelerde düzenlenmiştir.

Karar — m.56: mahkemece ilâmın kısmen veya tamamen tenfizine veya istemin reddine karar verilebilir. Bu karar yabancı mahkeme ilâmının altına yazılır ve hâkim tarafından mühürlenip imzalanır.

Maddedeki “kısmen” ifadesi önemli bir imkân tanır: yabancı ilâmın bir bölümü tenfiz edilirken diğer bölümü reddedilebilir. Örneğin boşanma hükmü tanınırken, ilâmda yer alan başka bir hüküm kamu düzenine aykırılık sebebiyle tenfiz dışında bırakılabilir. Kısmî tenfiz hâlinde mahkemenin hangi kısmın reddedildiğini de açıkça hükme bağlaması gerekir.

Kararın ilâmın altına yazılıp mühürlenmesi de biçimsel bir ayrıntı değildir; yabancı ilâm ile Türk mahkemesi kararı bu şekilde tek bir belge hâline gelir.

Yerine getirme — m.57/1: tenfizine karar verilen yabancı ilâmlar Türk mahkemelerinden verilmiş ilâmlar gibi icra olunur.

Boşanma bakımından sonuç. Boşanma kararı tanınırsa Türk hukuku bakımından da evlilik sona ermiş sayılır ve nüfus kaydı buna göre güncellenir. Velâyet, nafaka ve tazminat gibi icra edilebilir hükümler bakımından ise tenfiz kararı gerekir; bu kararla söz konusu hükümler Türk ilâmı gibi icra edilir.

Kim Açabilir, Nereye Açılır?

Davanın kimin tarafından ve nerede açılacağı, özellikle her iki tarafın da yurt dışında bulunduğu dosyalarda belirleyicidir.

Kim açabilir? Tanıma veya tenfiz talebi, bunda hukukî yararı bulunan herkes tarafından ileri sürülebilir. Yani talep yalnız boşanan eşlerle sınırlı değildir; kararın tanınmasında menfaati olan üçüncü kişiler de başvurabilir.

Görev. MÖHUK m.51’in birinci fıkrası görevli mahkemeyi asliye mahkemesi olarak göstermiştir. Ancak 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizi aile mahkemelerinde görülür. Yargıtay, sonradan yürürlüğe giren MÖHUK’un bu hükmü ilga etmediğini kabul etmiştir. Boşanma kararları aile hukukuna ilişkin olduğundan görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Yetki — m.51/2. Kararlar, kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer mahkemesinden, Türkiye’de yerleşim yeri veya sâkin olduğu bir yer mevcut değilse Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinden istenebilir.

Üçüncü kademe, yurt dışında yaşayan ve Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan karşı taraf bakımından doğrudan devreye girer. Bu, her iki tarafın da yurt dışında bulunduğu dosyalarda Türkiye’de dava açılabilmesini güvence altına alır ve davacıya üç şehir arasında seçim hakkı tanır.

Süre Var mı, Karar Ne Zaman Etki Doğurur?

İki soru sıkça sorulur: bu davanın bir süresi var mıdır ve karar alınmadan geçen dönemde durum nedir?

Süre. Tanıma ve tenfiz talebi için kanunda bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir. Yurt dışındaki boşanmanın üzerinden yıllar geçmiş olsa dahi başvuru yapılabilir. Ancak beklemenin kendine özgü sakıncaları vardır: bu arada Türkiye’de evlilik hukuken devam ettiğinden yeniden evlenme mümkün olmaz ve mal rejimi ile mirasa ilişkin sonuçlar bakımından belirsizlik doğar.

Karar alınmadan önceki durum. Yabancı kararla ilgili tanıma veya tenfiz kararı verilmedikçe ya da bu yönde açılan dava reddedildiği takdirde, o karar Türkiye’de Türk hukuk sistemi açısından hukukî sonuç doğurmaz. Nüfus kaydı da bu nedenle kendiliğinden değişmez.

Karardan sonra. Tanıma kararı verildiğinde yabancı ilâm Türk hukuku bakımından kesin hüküm ve kesin delil etkisi kazanır; evlilik sona ermiş sayılır ve nüfus kaydı güncellenir. İcra edilebilir hükümler bakımından ise ayrıca tenfiz gerekir.

Sonuç işlemleri. Karar kesinleştikten sonra kesinleşme şerhli örnekle nüfus müdürlüğüne başvurulmalı; kayıt güncellendikten sonra kimlik, pasaport ve varsa soyadı işlemleri tamamlanmalıdır.

İdari yolun ayrıntısı için idari yoldan tanıma yazımıza, dava yolunun adımları için tanıma ve nüfusa tescil yazımıza, dilekçe için tanıma dilekçesi örneğimize, nafaka kararları için yabancı nafaka kararının tenfizi yazımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yurt dışında boşandım, Türkiye’de otomatik geçerli mi?

Hayır. Yabancı mahkeme kararı, tanıma veya nüfus kütüğüne tescil yapılmadan Türkiye’de hüküm doğurmaz. Nüfus kaydı düzeltilmedikçe evli görünmeye devam eder, yeniden evlenme ve miras işlemlerinde sorun çıkar.

Dava açmadan halledebilir miyim?

Evet, şartları taşıyorsanız. 5490 sayılı Kanun m.27/A uyarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin yabancı kararlar, dava açılmadan nüfus kütüğüne tescil edilebilir.

İdari tescil için hangi şartlar aranıyor?

Dört şart birlikte aranır: tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurması, kararın verildiği devlet kanunlarına göre yetkili adlî veya idarî makamca verilmiş olması, usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması.

Eski eşim başvuruya gelmiyor, ne yapabilirim?

Birlikte başvuru kuralının istisnası, taraflardan birinin ölmüş ya da yabancı olması hâlidir; bu durumda Türk vatandaşı olan taraf tek başına başvurabilir. Bunun dışında karşı taraf gelmiyorsa aile mahkemesinde tanıma davası açılması gerekir.

Nereye başvurmalıyım?

Yurt dışındaysanız kararın verildiği ülkedeki Türk dış temsilciliğine; yurt içindeyseniz taraflardan birinin yerleşim yeri il nüfus müdürlüğüne. Türkiye’de yerleşim yeriniz yoksa Yönetmelikte sayılan Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Kahramanmaraş, Samsun, Siirt, Sivas, Trabzon, Şanlıurfa ve Van il müdürlüklerinden birine.

Tanıma ile tenfiz arasındaki fark nedir?

Tanıma, kararın Türkiye’de kesin hüküm ve kesin delil etkisi kazanmasıdır; boşanmanın nüfusa işlenmesi için yeterlidir. Tenfiz ise kararın icra edilebilir hâle gelmesidir. Kararda nafaka veya tazminat gibi icraya konu bir hüküm varsa tenfiz gerekir.

Tescil talebim reddedilirse ne olur?

NHK m.27/A’nın üçüncü fıkrası uyarınca, maddedeki şartlar yerine getirilmediği gerekçesiyle tescil talebi reddedilen kararlar bakımından MÖHUK hükümlerine göre tanıma yoluna gidilir. Ret kararı, açılacak davada dosyaya eklenecek bir belge oluşturur.

Hangi belgeler gerekiyor?

Yabancı kararın onaylı örneği, kesinleşme şerhi, ülke Lahey Apostil Sözleşmesi’ne tarafsa apostil (değilse konsolosluk onayı) ve noter onaylı yeminli tercüme. Apostilin karar üzerine alınması ve vekâletnamede tanıma-tenfiz yetkisinin açıkça bulunması gerekir.

Bu sayfadaki anlatım, Türkiye’de sıkça yaşanan durumlardan yola çıkılarak hazırlanmış temsilî bir senaryodur; gerçek kişilere ait kimlik bilgisi içermez. Bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür.