Eşim Yurt Dışında Yaşıyor, Nasıl Boşanırım? Yetki, Tebligat ve Teminat

Türkiye’de dava açılabilir mi? MÖHUK m.40-41 ve TMK m.168

MÖHUK m.40 uyarınca Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarıyla belirlenir. Boşanma davasında iç hukuktaki yetki kuralı TMK m.168’dir: boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir. Bu nedenle eşiniz yurt dışında olsa bile Türkiye’de yerleşim yeriniz varsa bulunduğunuz yerdeki aile mahkemesinde dava açabilirsiniz.

Her iki eşin de yurt dışında yaşadığı durumlar için MÖHUK m.41 Türk vatandaşlarına özel bir güvence getirir: Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları, yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede, bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer, Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür. Böylece her iki eş de yurt dışında yaşıyor ve Türkiye’de yerleşim yerleri bulunmuyor olsa dahi dava bu üç şehirden birinin aile mahkemesinde açılabilir. Görevli mahkeme 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar ve görev kuralı re’sen gözetilir.

Türkiye’de görülüyorsa Türk hukuku mu uygulanır? MÖHUK m.14

Yetkili mahkeme ile uygulanacak hukuk birbirinden ayrı sorulardır; Türk mahkemesinde görülen bir boşanma davasında esasa yabancı bir hukukun uygulanması mümkündür. MÖHUK m.14/1 uyarınca boşanma ve ayrılık sebepleri ile hükümleri eşlerin müşterek millî hukukuna tabidir; tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır. MÖHUK m.14/2 uyarınca bu kural boşanmış eşler arasındaki nafaka taleplerinde (ayrılık ve evlenmenin butlanı hâlleri dahil), m.14/3 uyarınca boşanmada velayet ve velayete ilişkin sorunlarda da uygulanır; m.14/4 uyarınca ise geçici tedbir taleplerine Türk hukuku uygulanır. Evlilik malları için ayrıca MÖHUK m.15 geçerlidir; bu hükme göre malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır (m.15/2).

İki Türk vatandaşının boşanmasında müşterek millî hukuk Türk hukuku olduğundan TMK hükümleri uygulanır; ancak örneğin çift vatandaşlık, eşlerden birinin yabancı olması veya evlilik sırasında vatandaşlık değişikliği gibi durumlarda basamakların dikkatle incelenmesi gerekir. MÖHUK m.2 uyarınca Türk hâkimi Türk kanunlar ihtilafı kurallarını ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re’sen uygular ve yabancı hukukun içeriğinin tespitinde taraflardan yardım isteyebilir. Usul kuralları ise her zaman davanın görüldüğü mahkemenin hukukuna tabidir: dava Türkiye’de görülüyorsa dilekçeler, süreler, deliller, tanık usulü ve kanun yolları Türk usul hukukuna göre işler. TMK m.169 uyarınca tedbir nafakası ve çocuklara ilişkin geçici önlemler de tebligat beklenmeden alınabilir; bunun için tedbir nafakası yazımıza bakabilirsiniz.

Tebligat: sürecin en uzun ayağı — Tebligat Kanunu m.25 ve m.28

Yurt dışında yaşayan eşe tebligat bu davaların en çok zaman alan bölümüdür ve süreci aylarca uzatabilir. 7201 sayılı Tebligat Kanunu m.25/1 uyarınca yabancı memlekette tebliğ o memleketin yetkili makamı vasıtasıyla yapılır; yabancı ülkede bulunan Türk vatandaşlarına ise tebligat, m.25/a uyarınca o ülkedeki Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla da yapılabilir. Türkiye’nin taraf olduğu Lahey Tebligat Sözleşmesi veya ikili adli yardım anlaşmaları bulunan ülkelerde işlem sözleşmedeki merkezi makam üzerinden yürütülür. Talep mahkemeden Adalet Bakanlığı, gerektiğinde Dışişleri Bakanlığı kanalıyla ilgili ülkeye iletilir; bu zincir sürenin uzunluğunun temel sebebidir.

Süreci kısaltan üç unsur vardır: davalının sokak, numara, posta kodu ve ülke bilgisiyle tam ve güncel adresi; tebliğ evrakının onaylı tercümesinin baştan hazırlanması ve gider avansının eksiksiz yatırılması. Eksik veya hatalı adres tebligatın iade edilmesine ve sürecin baştan başlamasına yol açar. Adres hiç bilinmiyorsa Tebligat Kanunu m.28 ve devamı uyarınca ilanen tebligat yoluna gidilebilir; ancak bu yol istisnaidir. Adresin meçhul sayılması için önceki maddelerdeki usullerle tebligat yapılamamış ve muhatabın yerleşim yeri, meskeni veya iş yeri de bulunamamış olmalıdır; tebligatı çıkaran merci adresi resmî ve özel kurumlara sorar ve zabıta aracılığıyla araştırma yaptırır (m.28/2-3). Kolluk, nüfus ve konsolosluk kayıtları üzerinden yapılan bu araştırma gerçekten tüketilmeden başvurulan ilanen tebligat, kararın bozulmasına yol açabilir. Karşı taraf Türkiye’de bir avukata vekâlet verirse tebligat vekile yapılır ve süreç önemli ölçüde kısalır. Tebligatın ayrıntıları için yurt dışına tebligat yazımıza bakabilirsiniz.

Türk vatandaşı eşe konsolosluk yoluyla tebligat: Tebligat K. m.25/a

Eşiniz Türk vatandaşıysa, yabancı makam kanalına ek olarak çoğu zaman daha hızlı işleyen bir yol daha vardır. Tebligat Kanunu m.25/a uyarınca yabancı ülkedeki Türk vatandaşına tebligat, o ülkedeki Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla da yapılabilir. Bildirimi temsilcilik ya da görevlendireceği bir memur yapar; bildirimde tebliğin konusu, tebligatı çıkaran merci ve otuz gün içinde başvurulmazsa tebliğin yapılmış sayılacağı ihtarı yer alır ve bildirim o ülke mevzuatının izin verdiği yöntemle gönderilir.

Sürenin işleyişi davanın takvimini doğrudan etkiler: bildirimin tebliği belgelendirildiğinde otuz günlük süre tebliğ tarihinden işler ve muhatap bu süre içinde temsilciliğe başvurmazsa tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır. Muhatap evrakı almaktan kaçınırsa düzenlenen tutanağın tarihinde tebliğ yapılmış sayılır. Yargı mercilerinin çıkardığı tebligatlarda evrak doğrudan o yerdeki temsilciliğe gönderilebilir (m.25/a). Bu nedenle dava dilekçesinde, davalının Türk vatandaşı olduğu belirtilerek tebligatın m.25/a uyarınca konsolosluk aracılığıyla yapılmasını talep etmek yerinde olur.

Yabancı mahkemede dava varsa: derdestlik, kesin hüküm ve tanıma

Eşinizin yaşadığı ülkede bir boşanma davası açıp açmadığını önceden araştırmak önemlidir. Türk usul hukukunda derdestlik itirazı HMK m.114/1-ı uyarınca aynı davanın daha önce açılmış olmasına dayanır; uygulamada yabancı ülke mahkemesinde açılmış bir davanın Türk mahkemesindeki dava için kural olarak derdestlik oluşturmadığı kabul edilmektedir. Bununla birlikte MÖHUK m.41’deki özel yetki kuralı, davanın yabancı ülke mahkemelerinde açılmamış veya açılamamış olmasına bağlanmıştır; Türkiye’de TMK m.168’e göre yetkili bir mahkeme bulunmayan ve yetki yalnızca MÖHUK m.41’e dayanan dosyalarda yabancı davanın varlığı yetki tartışmasına yol açabilir.

Daha önemli risk kesin hükümdür. Yurt dışında verilen boşanma kararı kesinleşir ve Türkiye’de tanınırsa, MÖHUK m.58 uyarınca kesin hüküm etkisi doğar ve Türkiye’de görülen aynı konulu dava etkilenir. Tersine, yabancı karar tanınmadıkça Türkiye’de hukuki sonuç doğurmaz ve nüfus kaydı kendiliğinden değişmez. Bu nedenle strateji dosya bazında kurulmalıdır: yabancı dava ilerlemişse ona katılıp kararı Türkiye’de tanıtmak, henüz açılmamışsa Türkiye’de dava açıp zaman önceliğini kullanmak değerlendirilebilir.

Yabancı mahkemeden karar alınmışsa Türkiye’de yeniden boşanma davası açmak yerine tanıma veya tenfiz yoluna gidilir. MÖHUK m.51 asliye mahkemesini görevli gösterse de 4787 sayılı Kanun uyarınca aile hukukuna ilişkin yabancı kararların tanınması ve tenfizi aile mahkemelerinde görülür. Yetkili mahkeme karşı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri, yoksa sâkin olduğu yer, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleridir. MÖHUK m.53 uyarınca dilekçeye yabancı ilamın onanmış aslı veya örneği ile kesinleştiğini gösteren belge ve bunların onanmış tercümeleri eklenir; tenfiz için ilamın o ülke kanunlarına göre kesinleşmiş olması da şarttır (MÖHUK m.50/1). Belge şartında uygulama katıdır: basına yansıyan bir kararda Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, uluslararası onaylı belgenin aslı dosyaya sunulmadığı için tanıma davasını reddeden Eskişehir 5. Aile Mahkemesi kararını onamıştır; haberde dosyaya karekodlu dijital belgeler sunulduğu ve bunların yeterli sayılmadığı aktarılmaktadır (Cumhuriyet, 20.10.2026; kararın tarih ve numarası haberde yer almamaktadır). MÖHUK m.54 tenfiz şartlarını sayar; MÖHUK m.58 uyarınca tanımada karşılıklılık şartı aranmaz. MÖHUK m.55 uyarınca karşı taraf yalnızca tenfiz şartlarının bulunmadığını veya ilamın yerine getirildiğini ya da yerine getirilmesine engel bir sebep ortaya çıktığını ileri sürebilir. Ayrıca 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.27/A yabancı boşanma kararlarının koşulları varsa idari başvuruyla nüfusa işlenmesine imkân tanır. Ayrıntılar için yurt dışında boşandık yazımıza bakabilirsiniz.

Gözden kaçan şart: teminat — MÖHUK m.48 ve HMK m.84

Yurt dışı bağlantılı dosyalarda yetki ve tebligat kadar kritik ama daha az bilinen bir şart teminattır ve iki ayrı düzenleme vardır. MÖHUK m.48/1 uyarınca Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır; MÖHUK m.48/2 uyarınca mahkeme dava açanı akdî, kanunî veya fiilî karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutar.

İkinci düzenleme Türk vatandaşlarını ilgilendirir. HMK m.84 uyarınca Türkiye’de mutad meskeni bulunmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında davaya müdahil olması veya takip yapması hâlinde davalı tarafın muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak uygun bir teminat gösterilir (HMK m.84/1-a); kanun burada teminatı mahkemenin takdirine bırakmamış, m.85’teki istisnalar dışında zorunlu tutmuştur. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı Türkiye’de boşanma davası açıyorsa bu hüküm gündeme gelir; teminatı gerektiren durum dava sırasında ortaya çıkarsa mahkeme o aşamada da teminata karar verir (m.84/2). Teminatın miktarını ve şeklini hâkim serbestçe belirler; taraflar şekli sözleşmeyle kararlaştırmışsa ona uyulur ve koşullar değişirse teminat azaltılabilir, artırılabilir, değiştirilebilir veya kaldırılabilir (HMK m.87/1-2). Teminatın gösterilmiş olması HMK m.114/1-ğ uyarınca dava şartıdır; hâkimin verdiği kesin süre içinde gösterilmezse dava usulden reddedilir (HMK m.88/1). Bu nedenle teminat ara kararı geldiğinde süre kaçırılmamalıdır.

Yurt dışından getirilecek resmî belgeler için Türkiye’nin taraf olduğu 1961 Lahey Apostil Sözleşmesi uyarınca apostil şerhi, sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde konsolosluk onayı ve yeminli tercüme gerekir. Yurt dışındaki taraf, bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunda veya apostil şerhli noter belgesiyle Türkiye’deki bir avukata vekâlet verebilir.

Teminat istenemeyen hâller: HMK m.85

Teminat zorunluluğunun sınırlarını HMK m.85 çizer ve bu sınırlar yurt dışında yaşayan davacı için pratik bir çıkış yolu sunar. Davacının adli yardımdan yararlanması, yurt içinde istenen teminatı karşılamaya yeterli taşınmaz malının veya ayni teminatla güvence altına alınmış bir alacağının bulunması, davanın sırf küçüğün menfaatlerini korumaya yönelik olarak açılmış olması ve ilama bağlı alacak için ilamlı icra takibi yapılmış olması hâllerinde teminat istenemez (m.85/1). Türkiye’de adına kayıtlı bir taşınmazı bulunan davacı, bu durumu tapu kaydıyla belgeleyerek teminattan kurtulabilir. Yalnız çocuk lehine açılan bir iştirak nafakası davası m.85/1-c kapsamına girebilir; buna karşılık boşanma davasıyla birlikte velayet ve nafaka istenmesi, davayı “sırf” küçüğün menfaatine yönelik hâle getirmez.

Anlaşmalı boşanma mümkün mü? TMK m.166/3 ve HMK m.149

Eşinizle anlaşabiliyorsanız anlaşmalı boşanma süreci önemli ölçüde kısaltır; ancak yurt dışındaki eş bakımından sık yapılan bir hata vardır. TMK m.166/3 uyarınca evlilik en az bir yıl sürmüşse eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır; ancak bu sonucun doğması için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkındaki düzenlemeyi uygun bulması gerekir. Bu nedenle yurt dışındaki eşin yalnızca konsolosluktan vekâletname göndermesi yeterli değildir; eşin duruşmada hazır bulunması veya mahkemece kabul edilmesi hâlinde ses ve görüntü aktarımı yoluyla dinlenmesi gerekir. Mahkeme, taraflardan birinin talebi üzerine talep edenin bulunduğu yerden ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşmaya katılmasına karar verebileceği gibi (HMK m.149/1), tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri dava ve işlerde ilgililerin bu yolla dinlenmesine re’sen de karar verebilir (HMK m.149/3).

Çekişmeli boşanmada ise eşin davaya katılmaması yargılamayı durdurmaz; usulüne uygun tebligat yapıldıktan sonra yargılama devam eder ve eş vekil aracılığıyla temsil edilebilir. Boşanma sebebi TMK m.161-166 arasındaki sebeplerden biri olarak ispatlanmalıdır; yıllardır ayrı yaşanan dosyalarda TMK m.164’teki terk sebebi veya TMK m.166/1’deki evlilik birliğinin temelinden sarsılması sık başvurulan sebeplerdir. Protokol için anlaşmalı boşanma protokolü, terk için terk sebebiyle boşanma, yurt dışındaki eşin davayı takibi için yurt dışında yaşayan eş yazılarımıza bakabilirsiniz.

Toplanacak belgeler şunlardır: nüfus kayıt örneği ve evlenme belgesi; eşin yurt dışındaki adresini gösteren kayıtlar; varsa yabancı ülkede açılmış dava bilgileri; çocuk varsa okul ve sağlık kayıtları; mal rejimi ve nafaka talepleri için gelir ve malvarlığı kayıtları. Yurt dışındaki mallar için yurt dışındaki ev ve hesaplar, nafakanın yurt dışında tahsili için yurt dışındaki eşten nafaka tahsili yazılarımıza bakabilirsiniz. Yetki, tebligat ve teminat stratejinizi dosyanız üzerinden birlikte kurmak için Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Çocuk varsa: velayet, yurt dışına götürme ve 5717 sayılı Kanun

Ortak çocuk bulunan dosyalarda velayet ve kişisel ilişki boşanma kararında düzenlenir. MÖHUK m.14/2 uyarınca velayete ilişkin sorunlar da boşanmaya uygulanan hukuka tabidir; iki Türk vatandaşı arasında TMK m.182 uygulanır ve hâkim çocuğun üstün yararını gözeterek velayeti ebeveynlerden birine verir, diğeriyle kişisel ilişki kurar. TMK m.169 uyarınca dava süresince çocuğun bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemler de alınabilir ve MÖHUK m.14/3 uyarınca bu tedbirlere Türk hukuku uygulanır.

Ebeveynlerden biri yurt dışında yaşadığında çocuğun diğer ebeveynin izni olmadan yurt dışına götürülmesi veya orada alıkonulması riski ortaya çıkar. Türkiye’nin taraf olduğu Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi (1980) ve bunun uygulanmasını düzenleyen 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun kapsamında, velayet hakkı ihlal edilerek başka bir akit devlete götürülen veya orada alıkonulan çocuğun iadesi için merkezi makam olan Adalet Bakanlığına başvurulabilir. Bu tür risklerin bulunduğu dosyalarda dava sırasında çocuğun yurt dışına çıkışına ilişkin tedbir talebi de değerlendirilmelidir.

Karar alındıktan sonra: nafaka ve alacakların yurt dışında tahsili

Türk mahkemesinin verdiği boşanma kararı Türkiye’de kesinleşince nüfus kaydına işlenir; ancak kararın nafaka, tazminat veya mal rejimine ilişkin kısımlarının yurt dışında yaşayan eşten tahsili ayrı bir planlama gerektirir. Borçlunun Türkiye’de malı veya geliri varsa ilamlı icra takibi Türkiye’de yapılır. Borçlunun tüm malvarlığı ve geliri yurt dışındaysa kararın o ülkede o ülke hukukuna göre tanınması ve tenfiz edilmesi gerekir. Nafaka alacakları için Türkiye’nin taraf olduğu 1956 tarihli Nafaka Alacaklarının Yabancı Memleketlerde Tahsili Hakkında New York Sözleşmesi kapsamında merkezi makam aracılığıyla tahsil süreci başlatılabilir.

Mal rejiminin tasfiyesi bakımından, boşanma davasının yurt dışı bağlantılı olması tasfiye davasının Türkiye’de açılmasına engel değildir. TMK m.214 uyarınca boşanma davasında yetkili olan mahkeme tasfiye davasında da yetkilidir ve MÖHUK m.15/1 uyarınca iki Türk vatandaşının evlilik mallarına kural olarak Türk hukuku uygulanır. Ancak malların tasfiyesinde taşınmazlar için bulundukları ülke hukuku uygulanır (MÖHUK m.15/2). Bu kural özellikle yurt dışındaki taşınmazın mülkiyetine ilişkin aynî sonuçlar bakımından belirleyicidir; Türk mahkemesi yabancı tapu kaydını doğrudan değiştiremez. Katılma alacağı gibi nakdî tasfiyede yurt dışındaki taşınmazın değerinin hesaba nasıl katılacağı ise ayrıca değerlendirilmelidir; ayrıntılar için yurt dışındaki ev ve hesaplar yazımıza bakabilirsiniz. Tasfiye davasının boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık süre içinde açılması gerektiği de unutulmamalıdır.