Yurt Dışında Yaşayan Eş Boşanma Davasını Nasıl Takip Eder?

Eşiniz yurt dışında yaşasa bile Türkiye’de boşanma davası açabilirsiniz; eşlerden birinin Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (MÖHUK m. 40, TMK m. 168); Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkeme yoksa Türk vatandaşları için MÖHUK m. 41 devreye girer. Eşe yurt dışı adresine uluslararası tebligat yapılır (süreç uzayabilir); çekişmeli davada avukatla (özel yetkili vekâletname) temsil mümkündür. Uygulanacak hukuk MÖHUK m. 14’e göre belirlenir. Bu rehberde yurt dışındaki eşe boşanmayı açıklıyoruz.

Türkiye’de dava açabilirsiniz

Eşinizin yurt dışında yaşıyor olması, Türkiye’de boşanma davası açmanıza engel değildir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarıyla belirlenir (MÖHUK m. 40); bu nedenle eşlerden birinin yerleşim yeri Türkiye’deyse o yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 168). Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkeme bulunmayan Türk vatandaşları için ise MÖHUK m. 41 devreye girer. Yani hem siz Türkiye’de hem de eşiniz yurt dışında olsanız dahi, Türkiye’deki yetkili aile mahkemesinde boşanma davası açmanız mümkündür. Bu davada eşinize yurt dışı adresine usulüne uygun tebligat yapılması gerekir; süreç, tebligatın yurt dışına yapılması nedeniyle biraz daha uzayabilir.

Hangi mahkeme yetkilidir?

Boşanma davalarında yetkili mahkeme kural olarak; eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168; milletlerarası yetki için MÖHUK m. 40). Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde MÖHUK m. 41 devreye girer ve sırasıyla şu mahkemeleri yetkili kılar: Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkeme; bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer; Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri; o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri. Böylece davanın Türkiye’de nerede açılacağı somut duruma göre belirlenir.

Yurt dışındaki eşe tebligat

Yurt dışında yaşayan eşe, uluslararası tebligat usulleriyle tebligat yapılır. Bu, Tebligat Kanunu ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler (örneğin Lahey Tebligat Sözleşmesi) ya da ikili anlaşmalar çerçevesinde; Lahey’e taraf ülkelerde Adalet Bakanlığı aracılığıyla o ülkenin merkezî makamı, sözleşme bulunmayan ülkelerde Dışişleri Bakanlığı kanalıyla o ülkenin yetkili makamları üzerinden gerçekleştirilir; Türk vatandaşı eşe konsolosluk aracılığıyla da tebligat yapılabilir (Tebligat Kanunu m.25/a). Bu süreç iç tebligata göre daha uzun sürebilir. Tebligatın usulüne uygun yapılması, verilecek kararın geçerliliği ve daha sonra yurt dışında tanınabilmesi açısından büyük önem taşır.

Avukatla temsil ve eşin katılmaması

Çekişmeli boşanma davalarında taraflar, kendilerini özel yetkili vekâletnameyle bir avukata temsil ettirebilir; her aşamaya bizzat katılma zorunluluğu yoktur (anlaşmalı boşanmada ise hâkim tarafları bizzat dinler). Eşe usulüne uygun tebligat yapıldığı hâlde davaya katılmaz veya cevap vermezse, dava onun yokluğunda görülür; süresinde cevap vermeyen davalı, dava dilekçesindeki vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128) ve mahkeme dosyadaki delilleri değerlendirerek karar verir. Tarafın katılmaması tek başına davanın reddi anlamına gelmez; ancak davacının boşanma sebebini delillerle ispatlaması gerekir. Bu nedenle usulüne uygun tebligat kritik önemdedir.

Uygulanacak hukuk ve süre

Uygulanacak hukuk MÖHUK m. 14’e göre belirlenir: boşanma sebep ve hükümleri öncelikle eşlerin müşterek millî hukukuna, eşler ayrı vatandaşlıktaysa müşterek mutad mesken hukukuna, bu da yoksa Türk hukukuna tabidir. Her iki eş de Türk vatandaşıysa -yurt dışında yaşasalar bile- kural olarak Türk hukuku uygulanır. Boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri de aynı hukuka tâbidir (MÖHUK m. 14/2); geçici tedbir taleplerine ise Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m. 14). Bu davalar, tebligatın yurt dışına yapılması nedeniyle genellikle daha uzun sürer; anlaşmalı boşanma daha hızlıdır. Belgelerin (apostil ve onaylı tercümeleriyle) önceden hazırlanması süreci hızlandırır; sürecin bir avukat tarafından takibi gecikmeleri azaltır.

Tebligat: Sürecin En Kritik Aşaması

Yurt dışı boyutlu boşanma dosyalarında gecikmenin başlıca sebebi tebligattır. Doğru yolun seçilmesi, aylarca fark yaratır.

Adres araştırması talebinin dilekçede somutlaştırılması gerekir: hangi kurumdan hangi kaydın isteneceği — nüfus müdürlüğü adres kayıt sistemi, SGK kayıtları, ilgili ülkedeki temsilcilik kayıtları — tek tek yazılmalıdır.

Duruşmalara Katılım: Üç Seçenek

Yurt dışında yaşayan taraf için duruşmalara fiilen katılmak çoğu zaman mümkün değildir. Kanun ve uygulama üç imkân tanır:

1. Vekil aracılığıyla temsil. Boşanma davalarında vekil, tarafı temsil eder. Ancak bazı işlemler bizzat yapılmalıdır — özellikle anlaşmalı boşanmada tarafların hâkim önünde beyanda bulunması aranır.
2. Ses ve görüntü nakli yoluyla katılım. Mahkeme, bir tarafın talebi üzerine talep edenin veya vekilinin ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılmasına ve usul işlemlerini yapmasına karar verebilir (HMK m.149/1). Talebin duruşmadan önce yapılması ve teknik imkânın mahkemeyle birlikte değerlendirilmesi yerinde olur.
3. İstinabe. Beyanın, bulunulan ülkedeki yetkili merci veya temsilcilik aracılığıyla alınması. Süresi uzundur; ancak diğer yolların mümkün olmadığı hâllerde kullanılır.

Kararın İki Ülkede de Geçerli Olması

Türkiye’de alınan boşanma kararı, otomatik olarak diğer ülkede geçerli olmaz. Bu nedenle süreç planlanırken kararın nerede sonuç doğurması gerektiği baştan belirlenmelidir.

Bu nedenle karar kesinleştiğinde alınması gereken belgeler bellidir: kesinleşme şerhli karar örneği, gerekiyorsa apostil şerhi ve yeminli tercüme. Bu belgeler kesinleşmenin hemen ardından temin edilmelidir; sonradan temin süreci uzatır.

Yurt dışında alınan boşanma kararının Türkiye’de tanınması ve nüfusa tescili için tanıma ve tescil rehberimize, nafaka kararının yurt dışında tahsili için uluslararası nafaka rehberimize bakabilirsiniz.

Milletlerarası Yetki: MÖHUK m.40 ve m.41

Yurt dışı unsurlu bir boşanma davasında ilk soru, Türk mahkemesinin davaya bakıp bakamayacağıdır. Kanun bu soruyu iki hükümle cevaplar.

Temel kural — MÖHUK m.40. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi, iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarıyla belirlenir. Boşanma davasında bu kural TMK m.168’dir: eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Eşlerden biri Türkiye’de yerleşik ise, diğer eşin yurt dışında yaşaması Türk mahkemesinin yetkisine engel değildir; bu kural eşlerin vatandaşlığına bakılmaksızın uygulanır.

Türk vatandaşları için tamamlayıcı kural — MÖHUK m.41. Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde dava; Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemede, bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer mahkemesinde, Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, o da bulunmadığı takdirde Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birinde görülür.

Bu kademeli yapı, her iki eşin de yurt dışında yaşadığı Türk vatandaşı çiftlerin Türkiye’de boşanabilmesini sağlar. Ancak hüküm, davanın yabancı ülke mahkemesinde açılmamış veya açılamamış olması koşuluna bağlıdır; bu nedenle karşı tarafın yurt dışında açtığı bir dava varsa durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Yabancı uyruklu eşle boşanmada yetki için milletlerarası yetki yazımıza bakabilirsiniz.

Türk Vatandaşına Tebligat: 7201 Sayılı Kanun m.25/a

Yurt dışındaki eş Türk vatandaşıysa, kanun daha hızlı işleyen özel bir yol öngörmüştür. Bu hüküm, sürecin en kritik aşamasını belirler.

Maddenin kaynağı. Tebligat Kanunu’na 19/3/2003 tarihli ve 4829 sayılı Kanun’un 8. maddesiyle eklenen 25/a maddesi, siyasî temsilcilik aracılığıyla yabancı ülkedeki Türk vatandaşlarına tebligatı düzenler.

Temel kural. Yabancı ülkede kendisine tebliğ yapılacak kimse Türk vatandaşı olduğu takdirde tebliğ o yerdeki Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu aracılığıyla da yapılabilir. Bu hâlde bildirimi Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğu ya da bunların görevlendireceği bir memur yapar.

Bildirimin zorunlu içeriği. Muhataba gönderilecek bildirimde şunlar bulunur: tebliğin konusu, hangi merci tarafından çıkarıldığı ve otuz gün içinde başvurulmadığı takdirde tebliğin yapılmış sayılacağı ihtarı. Bildirim, muhataba o ülkenin mevzuatının izin verdiği yöntemle gönderilir.

Otuz günlük kural. Bildirimin o ülkenin mevzuatına göre muhataba tebliğ edildiği belgelendirildiğinde, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğuna başvurulmadığı takdirde tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır.

Bu, sürecin kilidini açan hükümdür. Karşı taraf konsolosluğa gitmese dahi süreç durmaz; otuz günün sonunda tebligat tamamlanmış sayılır ve yargılama ilerler.

Evrakı almaktan kaçınma. Muhatap Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğuna başvurduğu hâlde tebliğ evrakını almaktan kaçınırsa, bu hususta düzenlenecek tutanak tarihinde tebliğ yapılmış sayılır.

Seçimlik bir yoldur. Kanun bu yolu “da yapılabilir” diyerek düzenler; m.25’teki yetkili makam yolunu ortadan kaldırmaz. Konsolosluk yolu genellikle daha kısa sürdüğünden Türk vatandaşı muhataplar bakımından çoğu zaman önce bu yol denenir; sonuç alınamazsa yetkili makam ve sözleşme yoluna geçilir. Maddenin 2011’de eklenen son fıkrası uyarınca kazaî merciler tebliğ evrakını doğrudan ilgili büyükelçilik veya konsolosluğa da gönderebilir.

Yabancı Uyruklu Eşe Tebligat ve Sözleşme Yolu

Muhatap Türk vatandaşı değilse sistem değişir ve süre uzar.

Genel kural — 7201 m.25. Yabancı ülkede tebliğ, o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla yapılır; oradaki Türkiye siyasî memuru veya konsolosu tebliğin yapılmasını o ülkenin yetkili makamından ister (m.25/1). Evrak, ilgili bakanlıklar kanalıyla yetkili mercie gönderilir ve tebliğ işleminin yapılmasının ardından tasdikli olarak aynı yollardan iade edilir.

Sözleşme yolu. Türk vatandaşı olmayan muhataplar bakımından ya da m.25/a’dan sonuç alınamadığı hâllerde, karşı devletle aramızda yürürlükte olan sözleşmedeki usul işletilir; bunların başında 1965 tarihli Lahey Tebligat Sözleşmesi ve ikili adlî yardım anlaşmaları gelir. Lahey yolu karşı devletin merkezî makamı üzerinden yürüdüğünden zaman alabilir. Sözleşme yoksa m.25’teki genel usul uygulanır.

Sürecin uzamasının sebebi budur. Lahey yolunda evrak mahkemeden Adalet Bakanlığına (Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü), oradan doğrudan karşı ülkenin merkezî makamına ulaşır ve tebliğ belgesi aynı yoldan döner; sözleşme bulunmayan ülkelerde ayrıca Dışişleri Bakanlığı ve dış temsilcilik devreye girer. Bu nedenle yurt dışı unsurlu dosyalarda duruşma aralıkları uzun tutulur.

Belgelerin hazırlanması. Yabancı makam aracılığıyla yapılacak tebligatta tebliğ evrakının onaylı tercümesi kural olarak gerekir; konsolosluk aracılığıyla Türk vatandaşı eşe yapılan tebligatta ise tercümeye gerek yoktur. Tercümenin eksik veya hatalı olması, tebligatın iadesine ve sürecin aylarca uzamasına yol açar.

Adres kritik. Tebligat, muhatabın güncel ve tam adresine yapılır. Yabancı ülke adres formatına uygun yazılmayan adresler iade edilir. Bu nedenle dava dilekçesinde adres, o ülkenin yazım düzenine göre gösterilmelidir.

Adres Bilinmiyorsa: İlanen Tebligat ve 2022 Değişikliği

Karşı tarafın adresine ulaşılamıyorsa süreç tıkanmaz; kanun son çare olarak ilanen tebligatı düzenlemiştir.

7201 sayılı Kanun m.28: adresi meçhul olanlara tebligat ilanen yapılır.

Son çaredir. İlanen tebligata ancak bilinen bütün adreslere tebligat denendikten ve sonuç alınamadıktan sonra başvurulabilir. Mahkeme, adres araştırmasının yapılmış olmasını arar.

2022’de değişen yayım usulü. İlanın şeklini düzenleyen Tebligat Kanunu m.29’da, 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle ilgili bentte yer alan “birer gazetede ve ayrıca elektronik ortamda” ibaresi, “bir gazete ve bir internet haber sitesi ve ayrıca Basın İlân Kurumu İlan Portalında” şeklinde değiştirilmiştir.

Yani ilan artık üç mecrada yapılır: bir gazete, bir internet haber sitesi ve Basın İlân Kurumu İlan Portalı. Eski düzenlemeyi aktaran kaynaklar bu noktada güncel değildir.

Riski. İlanen tebligatla yürüyen dosyalarda karşı taraf fiilen haberdar olmayabilir. Bu nedenle karar verildikten sonra eski hâle getirme talepleri gündeme gelebilir ve süreç uzayabilir. Mümkün olduğunca gerçek tebligat yolu tercih edilmelidir.

Adres araştırması nasıl yapılır? Nüfus ve adres kayıt sistemi sorgusu, varsa yurt dışı adres bilgisi, işyeri adresi, sosyal güvenlik kayıtları ve akrabalardan alınacak bilgiler dilekçede ayrı ayrı gösterilmelidir.

İlanen tebliğin tarihi — m.31. İlanen tebliğ, son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır. İlanen tebliğe karar veren merci daha uzun bir süre belirleyebilir; ancak bu süre on beş günü geçemez.

Son çare ilkesi. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, yurt dışındaki Türk vatandaşına m.25/a uyarınca gönderilen konsolosluk çağrı mektubunun iade edildiği bir olayda ilanen tebligatı, kanundaki usuller izlendikten sonra başvurulacak son çare olarak değerlendirmiş; adres araştırmasının sınırlı tutulmasını ve evrakın bilinen yurt dışı adresine iadeli taahhütlü mektupla gönderilmemesini usulsüz bulmuştur (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 16.11.2021, E.2018/108, K.2021/561). Karar ceza yargılamasına ilişkin olsa da Tebligat Kanunu hükümlerini yorumladığından hukuk davaları bakımından da yol göstericidir. Eşe hiç ulaşılamayan hâller için davalı eşe ulaşılamıyorsa tebligat, tebligattan kaçınmanın sonuçları için tebligatı almazsam dava düşer mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Duruşmalara Katılım ve Temsil

Yurt dışında yaşayan tarafın her duruşmaya gelmesi gerekmez; ancak bazı işlemler bizzat yapılmalıdır.

Vekille temsil. Davanın avukat aracılığıyla takip edilmesi mümkündür. Vekâletname, yurt dışında Türkiye Büyükelçiliği veya Konsolosluğunda düzenlenebilir; ayrıca o ülke noterinde düzenlenip apostil şerhi ile de kullanılabilir.

Boşanma davasına özgü kayıt. Boşanma davası için düzenlenecek vekâletnamede, vekilin boşanma davası açmaya ve takibe yetkili kılındığı açıkça yazılmalıdır; kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davalarda bu açık yetki zorunludur (HMK m.74). Uygulamada fotoğraf da istenebilir.

Tarafın bizzat bulunması gereken hâl. Anlaşmalı boşanmada TMK m.166/3 uyarınca boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi şarttır. Bu nedenle anlaşmalı boşanmada vekil, tarafın yerine geçemez; taraf bizzat duruşmada bulunmalıdır.

Çekişmeli davada. Çekişmeli davalarda taraf vekille temsil ediliyorsa duruşmalara bizzat katılma zorunluluğu kural olarak doğmaz. Ancak isticvap ya da bizzat dinlenme kararı verilirse durum değişir.

Karşı taraf hiç katılmazsa. Usulüne uygun tebligat yapılmış olmasına rağmen davalı cevap vermez ve duruşmalara katılmazsa, yargılama onun yokluğunda yürür. Süresinde cevap dilekçesi vermeyen davalı, davacının ileri sürdüğü vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128); boşanmaya özgü ispat rejimi gereği de bu durum davanın kendiliğinden kabulü anlamına gelmez.

Sebebi — TMK m.184. Hâkim, davanın dayandığı olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe bunları ispatlanmış sayamaz; ayrıca tarafların ikrarları hâkimi bağlamaz ve hâkim kanıtları serbestçe takdir eder. Bu nedenle davacının delillerini yine de sunması gerekir.

Yurt Dışında da Dava Varsa: Derdestlik ve Tanıma

Eşlerden biri Türkiye’de, diğeri yaşadığı ülkede dava açtığında iki yargılama aynı anda yürüyebilir. Türk hukukunun bu duruma yaklaşımı üç noktada özetlenebilir.

• Milletlerarası derdestlik yok. Yabancı mahkemede görülen dava, Türk mahkemesinde kural olarak derdestlik itirazı veya bekletici mesele oluşturmaz (Yargıtay HGK, 05.07.2000, E.2000/19-1074, K.2000/1126).
• Yabancı karar tanımayla sonuç doğurur. Yabancı mahkeme ilamlarının Türkiye’de kesin hüküm veya kesin delil olarak kabulü, tanıma kararına bağlıdır (MÖHUK m.58).
• Savunma hakkı denetlenir. Usulüne göre mahkemeye çağrılmamış, temsil edilmemiş veya kanuna aykırı biçimde yokluğunda hüküm verilmiş kişinin bu sebebe dayanan itirazı tanımayı engeller (MÖHUK m.54/1-ç, m.58).

Bu kurallar, Türkiye’de alınacak kararın yurt dışında tanınması bakımından da ders vericidir: tebligatın belgelenebilir ve usulüne uygun yapılması, kararın diğer ülkede geçerli olmasının ön şartlarından biridir. Yurt dışında alınmış bir boşanma kararının Türkiye’de hüküm doğurması için tanıma ve tenfiz davası ile yabancı boşanma kararının idari yoldan tanınması yazılarımıza bakabilirsiniz.

Teminat Yükümlülüğü ve Kararın İki Ülkede Geçerliliği

Yurt dışında yaşayan davacıyı bekleyen iki mesele daha vardır: teminat ve kararın karşı ülkede tanınması.

Teminat — HMK m.84. Türkiye’de mutad meskeni bulunmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında müdahil olarak katılması veya takip yapması hâlinde, davalı tarafın muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak uygun bir teminat göstermesi gerekir.

Bu kural sık gözden kaçar: yabancı olmamak, teminat yükümlülüğünü kaldırmaz. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı davacı da teminat göstermek zorundadır.

Yabancı davacı — MÖHUK m.48. Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. Mahkeme, karşılıklılık esasına göre teminattan muaf tutabilir.

Gösterilmezse. Hâkimin belirlediği kesin süre içinde teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir (HMK m.88/1); teminat gösterilmesi gereken hâllerde teminatın gösterilmiş olması bir dava şartıdır (HMK m.114/1-ğ).

Teminat istenmeyen hâller — HMK m.85. Davacının adli yardımdan yararlanması, yurt içinde istenen teminatı karşılayacak taşınmazının veya ayni teminatla güvence altına alınmış alacağının bulunması, davanın yalnızca küçüğün menfaatini korumak amacıyla açılmış olması ve ilama bağlı alacak için ilamlı icra takibi yapılması hâllerinde teminat istenmez.

Uygulanacak hukuk — MÖHUK m.14. Boşanma ve ayrılık sebepleri ile hükümleri, eşlerin müşterek millî hukukuna tâbidir. Tarafların ayrı vatandaşlıkta olmaları hâlinde müşterek mutad mesken hukuku, bulunmadığı takdirde Türk hukuku uygulanır. Ayrıca boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri hakkında da bu hüküm uygulanır.

Kararın karşı ülkede geçerliliği. Türk mahkemesinden alınan boşanma kararı, diğer ülkede kendiliğinden sonuç doğurmaz; o ülkenin kendi tanıma usulünün işletilmesi gerekir. Bunun için kesinleşme şerhli karar örneği, onaylı tercümesi ve — taraf ülkelerde — apostil şerhi gerekir.

Görev ve yetki. Dava aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar (4787 sayılı Kanun m.2/3, m.4). Yetki bakımından MÖHUK m.40 uyarınca önce TMK m.168 uygulanır; Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkeme yoksa Türk vatandaşları için MÖHUK m.41‘deki dört kademeli kural devreye girer.

Yurt Dışındaki Eşle Boşanma: Mevzuat Haritası

Aşağıdaki tablo, yurt dışı unsurlu boşanma davasında yetki, tebligat, temsil, teminat ve tanıma bakımından uygulanan hükümleri tek yerde toplar.

Davanın mali boyutu için yurt dışındaki eşten nafaka tahsili ve yurt dışındaki ev ve hesapların paylaşımı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim yurt dışında yaşıyorsa Türkiye’de boşanma davası açabilir miyim?

Evet. Eşinizin yurt dışında yaşıyor olması, Türkiye’de boşanma davası açmanıza engel değildir. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi iç hukukun yer itibarıyla yetki kurallarıyla belirlenir (MÖHUK m. 40); bu nedenle eşlerden birinin yerleşim yeri Türkiye’deyse o yer mahkemesi yetkilidir (TMK m. 168). Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkeme bulunmayan Türk vatandaşları için ise MÖHUK m. 41 devreye girer. Yani hem siz Türkiye’de hem de eşiniz yurt dışında olsanız dahi, Türkiye’deki yetkili aile mahkemesinde boşanma davası açmanız mümkündür. Bu davada eşinize yurt dışı adresine usulüne uygun tebligat yapılması gerekir; süreç, tebligatın yurt dışına yapılması nedeniyle biraz daha uzayabilir.

Yurt dışında yaşayan eşe karşı hangi mahkeme yetkilidir?

Boşanma davalarında yetkili mahkeme kural olarak; eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde MÖHUK m. 41 devreye girer ve sırasıyla şu mahkemeleri yetkili kılar: Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkeme; bulunmaması hâlinde ilgilinin sâkin olduğu yer; Türkiye’de sâkin değilse Türkiye’deki son yerleşim yeri; o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri. Böylece davanın Türkiye’de nerede açılacağı somut duruma göre belirlenir.

Yurt dışındaki eşe tebligat nasıl yapılır?

Yurt dışında yaşayan eşe, uluslararası tebligat usulleriyle tebligat yapılır. Bu, Tebligat Kanunu ve Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler (örneğin Lahey Tebligat Sözleşmesi) ya da ikili anlaşmalar çerçevesinde; Lahey’e taraf ülkelerde Adalet Bakanlığı aracılığıyla o ülkenin merkezî makamı, sözleşme bulunmayan ülkelerde Dışişleri Bakanlığı kanalıyla o ülkenin yetkili makamları üzerinden gerçekleştirilir; Türk vatandaşı eşe konsolosluk aracılığıyla da tebligat yapılabilir (Tebligat Kanunu m.25/a). Bu süreç, iç tebligata göre daha uzun sürebilir. Tebligatın usulüne uygun yapılması, verilecek kararın geçerliliği ve daha sonra yurt dışında tanınabilmesi açısından büyük önem taşır; bu nedenle titizlikle takip edilmelidir.

Davaya bizzat katılmak zorunda mıyım?

Çekişmeli boşanma davalarında taraflar, kendilerini bir avukatla (özel yetki içeren vekâletnameyle) temsil ettirebilir; davanın her aşamasına bizzat katılma zorunluluğu yoktur. Yani yurt dışında yaşayan bir kişi de Türkiye’deki avukatı aracılığıyla davasını yürütebilir. Ancak anlaşmalı boşanmada hâkim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir (TMK m.166/3); bu nedenle taraf duruşmada bizzat bulunmalıdır. Çekişmeli süreçte ise vekil aracılığıyla temsil, yurt dışındaki taraf için önemli bir kolaylıktır.

Eş yurt dışından davaya hiç katılmazsa ne olur?

Eşe usulüne uygun biçimde tebligat yapıldığı hâlde davaya katılmaz veya cevap vermezse, dava onun yokluğunda görülmeye devam eder. Süresinde cevap vermeyen davalı, dava dilekçesindeki vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128); mahkeme dosyadaki delilleri ve tanık beyanlarını değerlendirerek karar verir, tarafın katılmaması tek başına davanın reddi anlamına gelmez. Ancak boşanma davalarında mahkeme, iddiaların ispatını arar; yani davacının boşanma sebebini delillerle ortaya koyması gerekir. Usulüne uygun tebligat yapılmadan yokluğunda karar verilmesi ise, kararın daha sonra sakatlanmasına yol açabileceğinden tebligat aşaması kritik önemdedir.

Yurt dışı unsurlu boşanmada hangi hukuk uygulanır?

Uygulanacak hukuk MÖHUK m. 14’e göre belirlenir: boşanma sebep ve hükümleri öncelikle eşlerin müşterek millî hukukuna; eşler ayrı vatandaşlıklardaysa müşterek mutad mesken hukukuna; bu da yoksa Türk hukukuna tabidir. Dolayısıyla her iki eş de Türk vatandaşıysa -yurt dışında yaşıyor olsalar bile- kural olarak Türk hukuku uygulanır. Eşlerden biri yabancıysa vatandaşlıkları farklı olduğundan müşterek mutad mesken hukuku, o da yoksa Türk hukuku uygulanır; boşanmış eşler arasındaki nafaka talepleri de aynı hukuka tâbidir (MÖHUK m. 14/2). Bu ayrım, davanın sonucunu etkileyebileceğinden en baştan doğru değerlendirilmelidir.

Yurt dışında yaşayan eşe boşanma davası ne kadar sürer?

Bu davalar, tebligatın yurt dışına yapılması gerektiğinden, tarafların Türkiye’de olduğu davalara göre genellikle daha uzun sürer; tebligat süreci tek başına aylar alabilir. Anlaşmalı boşanmada süreç daha hızlı ilerleyebilirken, çekişmeli boşanmada tebligat, delil toplama ve tanık dinleme aşamaları süreyi uzatır. Belgelerin (örneğin yurt dışından gelecek nüfus, gelir veya adres belgelerinin apostil ve onaylı tercümeleriyle) önceden hazırlanması süreci hızlandırır. Sürecin bir aile hukuku avukatı tarafından takip edilmesi, gecikmeleri en aza indirmeye yardımcı olur.

Eşim konsolosluk tebligatını almazsa ne olur?

Muhatap Türk vatandaşıysa tebligat büyükelçilik veya konsolosluk aracılığıyla yapılabilir. Bildirimin o ülke mevzuatına göre tebliğ edildiği belgelendirildiğinde, otuz gün içinde temsilciliğe başvurulmazsa tebligat otuzuncu günün bitiminde yapılmış sayılır; başvurup evrakı almaktan kaçınırsa tutanak tarihinde tebliğ yapılmış sayılır (7201 s.K. m.25/a). Ayrıntılar için yurt dışındaki eşe tebligat yazımıza bakabilirsiniz.

Eşimin yurt dışı adresini bilmiyorum, dava ilerler mi?

Önce adres araştırması yapılır; bilinen bütün adresler tüketildikten sonra son çare olarak ilanen tebligata başvurulur (7201 s.K. m.28). İlan bir gazete, bir internet haber sitesi ve Basın İlân Kurumu İlan Portalında yapılır (m.29) ve tebliğ son ilan tarihinden yedi gün sonra yapılmış sayılır (m.31).

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı olarak dava açarsam teminat göstermem gerekir mi?

Türkiye’de mutad meskeni bulunmayan Türk vatandaşının dava açması hâlinde, davalının muhtemel yargılama giderlerini karşılayacak teminat gösterilir (HMK m.84/1-a). Adli yardım, yurt içinde yeterli taşınmaz veya yalnız küçüğün menfaatini korumak için açılan dava gibi hâllerde teminat istenmez (HMK m.85). Kesin sürede teminat gösterilmezse dava usulden reddedilir (HMK m.88/1).

Eşim yurt dışında da boşanma davası açtı, Türkiye’deki dava durur mu?

Kural olarak durmaz. Yabancı mahkemede görülen dava Türk mahkemesinde derdestlik itirazı veya bekletici mesele oluşturmaz; yabancı karar ancak tanıma veya tenfiz yoluyla sonuç doğurur (Yargıtay HGK, 05.07.2000, E.2000/19-1074, K.2000/1126; MÖHUK m.58). Ancak yetki MÖHUK m.41’e dayanıyorsa, bu hüküm davanın yabancı ülkede açılmamış olmasını aradığından durum ayrıca değerlendirilmelidir.

Duruşmaya yurt dışından bağlanabilir miyim?

Mahkeme, bir tarafın talebi üzerine talep edenin veya vekilinin ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılmasına karar verebilir (HMK m.149/1). Anlaşmalı boşanmada ise hâkimin tarafları bizzat dinlemesi şart olduğundan (TMK m.166/3) bu konu mahkemeyle önceden netleştirilmelidir. Uygulama için e-duruşma ve HMK m.149 yazımıza bakabilirsiniz.

Eşim cevap vermezse iddialarımı kabul etmiş sayılır mı?

Hayır. Süresinde cevap vermeyen davalı, dava dilekçesindeki vakıaların tamamını inkâr etmiş sayılır (HMK m.128). Boşanmada ayrıca hâkim, olguların varlığına vicdanen kanaat getirmedikçe onları ispatlanmış sayamaz ve ikrar hâkimi bağlamaz (TMK m.184); bu nedenle delillerin sunulması gerekir.

Yurt dışında vekâletname verirken nelere dikkat etmeliyim?

Vekâletname ilgili ülkedeki Türk temsilciliğinde düzenlenebilir ya da o ülke noterinde düzenlenip apostil şerhi ve yeminli tercümeyle kullanılabilir. Boşanma davası açma hakkı kişiye sıkı sıkıya bağlı olduğundan, bu dava için yetki verildiği açıkça yazılmalıdır (HMK m.74).

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.