Emekli İkramiyesi ve Maaşı Boşanmada Mal Paylaşımına Girer mi?

Başlangıç noktası: emekli ödemeleri edinilmiş maldır

TMK 219, edinilmiş malları sayarken ikinci bentte şunu belirtir: “Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler.“

Madde gerekçesinde de bu bendin kapsamı açıklanmıştır: sosyal güvenlik kurumlarınca bir eşe ödenen tazminatlar ya da bağlanan aylıklar buraya girer. Dolayısıyla emekli aylığı, emekli ikramiyesi ve benzeri ödemeler kural olarak edinilmiş mal grubundadır.

Ama “edinilmiş mal” demek “yarısı ödenir” demek değil

Asıl mesele burada başlar. Bu ödemelerin tasfiyede nasıl hesaba katılacağı, iki ayrı kuralın birlikte uygulanmasıyla belirlenir: rejimin süresine göre dönemsel ayrım ve TMK 228/2’deki özel indirim. Aşağıda ikisini de açıklıyoruz.

Belirleyici tarih

TMK 225’in son fıkrasına göre boşanma hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer. Bu tarihten sonra elde edilen emekli aylıkları tasfiyeye girmez.

Birinci kural: dönemsel ayrım

Emekli ikramiyesi ve kıdem tazminatı gibi toplu ödemeler, ödendikleri anda doğmuş gibi görünse de aslında çalışılan sürenin karşılığıdır. Yargıtay bu nedenle ödemeyi çalışma dönemine göre böler.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 2015/1569 esas sayılı dosyasında ilke şöyle ifade edilmiştir: 743 sayılı mülga Kanun’un 170. maddesi uyarınca mal ayrılığı rejiminin geçerli olduğu döneme ait çalışmanın karşılığı olarak elde edilen gelir ve dolayısıyla hak edilen kıdem tazminatı kişisel mal; 4721 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 01.01.2002 tarihinden sonraki çalışma karşılığında elde edilen gelir ve hak edilen kıdem tazminatı ise edinilmiş mal grubuna girer.

Aynı kararın özetinde, davacı eşin evlilik tarihinden 4721 sayılı Kanun’un yürürlük tarihine kadar olan döneme ilişkin katılma alacağı bulunmadığı; ancak bu tarihten mal rejiminin sona erdiği tarihe kadar çalışma karşılığı ödenen kıdem tazminatında katılma alacağının mevcut olduğu belirtilmiştir.

Hesap nasıl yapılır?

Toplam hizmet süresi içinde, edinilmiş mallara katılma rejiminin geçerli olduğu döneme isabet eden kısım oranlanır. Bu nedenle dosyaya SGK hizmet dökümü ve ödemeye esas hizmet süresini gösteren belgeler mutlaka sunulmalıdır; ödeme dekontu tek başına yeterli değildir.

Rejim sona erdikten sonra hak edilen kısım

Dava tarihinden sonraki çalışmaya isabet eden bölüm tasfiyeye girmez. Bu nedenle kişinin emekliliği boşanma davasından yıllar sonra gerçekleşmiş olsa dahi, hesaba katılacak olan yalnızca rejim süresine denk gelen dilimdir.

İkinci kural: TMK 228/2 — sayfalarda en çok atlanan hüküm

Dönemsel ayrım yapıldıktan sonra bile ödemenin tamamı paylaşıma girmez. TMK 228’in ikinci fıkrası özel bir indirim öngörür:

“Eşlerden birine sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılmış olan toptan ödemeler veya iş gücünün kaybı dolayısıyla ödenmiş olan tazminat, toptan ödeme veya tazminat yerine ilgili sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumunca uygulanan usule göre ömür boyunca irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihte bundan sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, tasfiyede o miktarda kişisel mal olarak hesaba katılır.”

Ne anlama geliyor?

Toplu ödeme, aslında kişinin kalan ömrü boyunca alacağı gelirin peşin karşılığıdır. Kanun, bu tutarın geleceğe ait kısmını ödemeyi alan eşin kişisel malı sayar; çünkü bu, onun çalışma hayatı sonrasındaki ekonomik güvencesidir.

Madde gerekçesinde de bu amaç belirtilmiştir: mal rejiminin sona erdiği tarihte, toplu ödeme yerine irat şeklinde bir ödeme planı olsaydı, bu tarih itibarıyla bundan sonraki devreler için hesaplanacak iradın sermaye değeri, o miktar üzerinden kişisel mal olarak hesaba katılacaktır.

Pratik sonuç

Emekli ikramiyesi gibi toplu ödemelerde nihai hesap üç aşamalıdır: önce dönemsel ayrım yapılır, ardından TMK 228/2 uyarınca geleceğe ait dilim kişisel mal olarak ayrılır, kalan tutar edinilmiş mal olarak artık değer hesabına girer. Bu hesabın aktüeryal nitelikte olması nedeniyle bilirkişi incelemesi zorunlu hâle gelir.

Emekli aylığı: ayrı bir mantık

Aylık ödemeler toplu ödemelerden farklı işler.

Aylık edinilmiş maldır, ama tüketilmişse hesapta görünmez

Evlilik süresince alınan emekli aylığı TMK 219/2 uyarınca edinilmiş maldır. Ancak tasfiyede hesaba katılan şey, gelirin kendisi değil rejimin sona erdiği tarihte mevcut olan malvarlığıdır. Aylık evin ortak ihtiyaçları için harcanmış ve dava tarihinde artık mevcut değilse, kural olarak hesaba dahil edilmez.

Buna karşılık aylık birikmiş, bir hesapta durmuş ya da bir taşınmaza, araca veya başka bir değere dönüşmüşse, o değer edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer. Bu, TMK 219’daki “edinilmiş malların yerine geçen değerler” kuralının doğal sonucudur.

Dava tarihinden sonraki aylıklar

Mal rejimi dava tarihinde sona erdiğinden, bu tarihten sonra alınan aylıklar paylaşıma girmez.

Emekli aylığı haczedilebilir mi?

Farklı bir konu olmakla birlikte sıkça karıştırılır: 5510 sayılı Kanun’un 93. maddesine göre gelir, aylık ve ödenekler, aynı Kanun’un 88. maddesine göre takip ve tahsili gereken alacaklar ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Yani emekli aylığı, nafaka alacağı için haczedilebilir; katılma alacağı bakımından ise bu istisna geçerli değildir.

Dosyanızı nasıl kurmalısınız?

Talep eden taraf için

• SGK hizmet dökümünü isteyin. Dönemsel ayrımın yapılabilmesi için toplam hizmet süresi ve dönemleri şarttır.
• Ödeme belgelerini celbedin. Emekli ikramiyesinin ne zaman, hangi tutarda ve hangi hizmet süresi üzerinden ödendiğini gösteren kurum yazısı.
• Paranın akıbetini araştırın. İkramiye bir taşınmaza veya araca dönüşmüşse, o mal üzerinden talep kurulur. Banka hesap hareketlerinin celbi bu nedenle önemlidir.
• TMK 229’u değerlendirin. İkramiye, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde rızanız olmadan karşılıksız devredilmişse ya da katılma alacağınızı azaltmak kastıyla elden çıkarılmışsa, edinilmiş mallara değer olarak eklenmesi istenebilir.

Ödemeyi alan taraf için

• Dönemsel ayrımı ileri sürün. 01.01.2002 öncesi çalışmaya isabet eden kısım kişisel maldır.
• TMK 228/2 indirimini talep edin. Bu, re’sen uygulanacağı varsayılmamalı; hesabın bu fıkraya göre yapılmasını açıkça istemek ve bilirkişiden bu yönde rapor talep etmek gerekir.
• Tüketilen aylıklar için savunma yapın. Evin ortak giderleri için harcandığı ve dava tarihinde mevcut olmadığı ortaya konmalıdır.

Bilirkişi raporuna itiraz

Bu dosyalarda rapor teknik ve aktüeryaldir. İtirazda somut noktalar gösterilmelidir: hizmet süresinin dönemlere doğru bölünüp bölünmediği, TMK 228/2 indiriminin uygulanıp uygulanmadığı, mal rejiminin sona erdiği tarihin doğru alınıp alınmadığı ve değerlemenin TMK 235’e uygun yapılıp yapılmadığı.