Emekli İkramiyesi ve Maaşı Boşanmada Mal Paylaşımına Girer mi?

Emeklilikte alınan ikramiye ve maaşlar, boşanmada mal paylaşımına dahil edilir mi? Bu, özellikle uzun evliliklerde önemli bir mal paylaşımı sorusudur. Bu yazıda emekli ikramiyesi ve aylığının mal rejimindeki yerini açıklıyoruz.

Emekli Aylığı Edinilmiş Mal mıdır?

Evlilik süresince alınan emekli aylığı, sosyal güvenlik kuruluşlarının yaptığı bir ödeme olarak kural olarak edinilmiş mal grubundadır (TMK 219). Ancak burada kritik bir ayrım vardır: Bu aylığın mal rejiminin tasfiyesi sırasında halen o eşin malvarlığında (para veya başka bir değere dönüşmüş olarak) bulunup bulunmadığına bakılır.

Tüketilmiş Aylık Hesaba Katılmaz

Eğer evlilik süresince alınan emekli aylığı, evin ortak ihtiyaçları için harcanmış ve tasfiye tarihinde artık mevcut değilse, kural olarak hesaba dahil edilmez. Yani tüketilmiş emekli aylıkları için diğer eş katılma alacağı talep edemez. Ancak aylık birikmiş, bir taşınmaza veya başka bir değere dönüşmüşse, bu değer edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer.

Mal Rejimi Sonrası Aylık Kişisel Maldır

Mal rejiminin sona erdiği (genellikle boşanma davasının açıldığı) tarihten sonra elde edilen emekli aylığı, kişisel mal olarak değerlendirilir ve paylaşıma girmez. Yani boşanma davası açıldıktan sonra alınan maaşlar, mal paylaşımının dışındadır.

Emekli İkramiyesi Nasıl Değerlendirilir?

Emekli ikramiyesi gibi toplu ödemelerde hesap üç aşamalıdır. Önce dönemsel ayrım yapılır: Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 2015/1569 esas sayılı dosyasında, 01.01.2002 öncesi çalışmaya isabet eden kısmın kişisel mal, sonrasına isabet eden kısmın edinilmiş mal olduğu belirtilmiştir. Ardından TMK 228/2 uygulanır: toplu ödeme yerine ömür boyu irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihten sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, o miktar kişisel mal olarak hesaba katılır. Kalan tutar edinilmiş mal olarak artık değer hesabına girer. Hesap aktüeryal nitelikte olduğundan bilirkişi incelemesi gerekir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

TMK m.219: Tanım ve Beş Bent

Emekli ödemelerinin hangi gruba gireceği tartışmaya açık değildir; kanun bunu açıkça saymıştır.

Tanım — m.219/1: edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir.

“Karşılığını vererek” ne demek? Madde bütün olarak değerlendirildiğinde, bu ifadenin emek karşılığı şeklinde anlaşılması gerekir. Buradaki emek, gelir elde etmek amacını taşımalıdır.

İkinci fıkra — beş bent. Bir eşin edinilmiş malları özellikle şunlardır: (1) çalışmasının karşılığı olan edinimler; (2) sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler; (3) çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar; (4) kişisel mallarının gelirleri; (5) edinilmiş malların yerine geçen değerler.

“Özellikle” ifadesi önemlidir. Sayım sınırlayıcı değildir; mal rejiminin devamı süresince bir karşılık ödemek suretiyle elde edilen tüm malvarlıkları kural olarak edinilmiş maldır.

İkinci bent doğrudan konuya ilişkindir. Madde gerekçesinde bu bendin kapsamı açıkça gösterilmiştir: Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu, yardımlaşma sandıkları gibi sosyal güvenlik kurumlarınca bir eşe ödenen tazminatlar ya da bağlanan aylıklar bu bende girer.

Üçüncü bent bir istisnadır. Gerekçeye göre, bir iş kazası ya da trafik kazası sonucu çalışma gücünü tamamen veya kısmen kaybeden eşe ödenen tazminatlar da edinilmiş maldan sayılır. Bu, “emek karşılığı” ilkesine getirilmiş bir istisnadır.

Adın önemi yoktur. Çalışma karşılığı elde edilen gelire verilen adın bir önemi bulunmaz. Ücret, maaş, kâr payı, zirai kazanç, aylık, gündelik, ikramiye, kıdem tazminatı, prim, vekâlet ücreti, telif ücreti gibi değişik isimlerdeki ödemelerin tamamı edinilmiş mal sayılır.

Kaynağı. Madde, İsviçre Medenî Kanunu’nun 197. maddesinde olduğu gibi eşlerin edinilmiş mallarının nelerden oluştuğunu hükme bağlamaktadır.

Kişisel Mallar ve İspat Karinesi: m.220 ve m.222

Karşı tarafın “bu benim kişisel malım” savunmasının sınırı da kanunda çizilmiştir.

Kişisel mallar — TMK m.220. Kanun gereğince kişisel mal sayılanlar şunlardır: eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya; mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri; manevî tazminat alacakları; ve kişisel mallar yerine geçen değerler.

Kritik karşıtlık. Manevî tazminat kişisel maldır; buna karşılık çalışma gücü kaybı tazminatı edinilmiş maldır. Aynı dosyadan doğan iki ödeme farklı gruplara girebilir.

İkinci karşıtlık. Miras ve bağış yoluyla gelen değerler kişisel maldır; ancak bunların gelirleri m.219/2-4 uyarınca edinilmiş maldır. Miras kalan taşınmazın kira geliri buna örnektir.

Sözleşmeyle genişletme — TMK m.221. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle; bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını kabul edebilirler. Ayrıca kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını da kararlaştırabilirler.

İspat — TMK m.222/1: belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.

Paylı mülkiyet karinesi — m.222/2: eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır.

Edinilmiş mal karinesi — m.222/3: bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir.

Bu üçüncü fıkra belirleyicidir. İspat yükü, malın kişisel mal olduğunu iddia eden tarafa düşer. Emekli ödemelerinin kişisel mal olduğunu ileri süren eş, bunu belgeyle ortaya koymak zorundadır.

TMK m.228/2: İndirimin Hesap Mantığı

Toptan ödemeler bakımından kanun ayrı bir hesap yöntemi öngörmüştür; bu hüküm uygulamada en çok atlanan düzenlemedir.

Hükmün konusu. Madde, eşlerden birine sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılmış olan toptan ödeme ile iş gücünün kaybı dolayısıyla ödenmiş olan tazminat bakımından özel bir kural getirir.

Hesap yöntemi. Bu ödeme ya da tazminat, ilgili kurumca uygulanan usule göre ömür boyunca irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihte bundan sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, tasfiyede o miktar kişisel mal olarak hesaba katılır.

Mantık nedir? Toptan ödeme, aslında kişinin gelecekteki yıllarına ait bir güvencedir. Boşanmadan sonraki döneme karşılık gelen kısım, evlilik birliği içinde üretilmiş bir değer sayılamaz. Bu nedenle kanun, o kısmı kişisel mal olarak ayırır.

Uygulama sonucu. Toptan ödemenin tamamı paylaşıma girmez; yalnız mal rejiminin sona erdiği tarihe kadarki döneme karşılık gelen kısım edinilmiş mal olarak hesaba katılır.

Kendiliğinden uygulanmaz. Bu indirim bir hesaplama yöntemidir ve dosyada ileri sürülmesi ile gündeme gelir. Ayrıca hesabın yapılabilmesi için bilirkişi incelemesi gerekir.

Hangi belgeler gerekir? Kurum tarafından düzenlenmiş toptan ödeme dökümü, hizmet cetveli, emeklilik tarihi ve ödeme tarihini gösteren yazı ile ödemenin hangi döneme karşılık geldiğini gösteren kayıtlar.

Dilekçede nasıl ileri sürülür? Talep, TMK m.228/2 uyarınca peşin sermayeye çevrilmiş değerin hesaplanarak kişisel mal olarak ayrılması biçiminde açıkça yazılmalı; ilgili kurum kayıtlarının celbi ve bilirkişi incelemesi talep edilmelidir.

Belirleyici Tarih ve Değerlendirme Anı

Emekli ödemelerinde her şey, iki tarihin karşılaştırılmasına dayanır.

Sona erme — TMK m.225. Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü veya başka bir mal rejiminin kabulüyle sona erer. Mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine ya da mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hâllerinde, mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer.

Bu tarih her şeyi belirler. Boşanma davasının açıldığı tarih; hangi ödemelerin hesaba katılacağını, m.228/2 hesabının hangi ana göre yapılacağını ve hangi dönemin dışarıda kalacağını gösterir.

Sonraki aylıklar. Mal rejimi sona erdikten sonra tahsil edilen aylıklar, rejimin devamı süresinde elde edilmiş sayılmadığından tasfiyeye dâhil edilmez.

Tüketilmiş gelirler. Rejim süresince alınmış ancak harcanmış aylıklar da tasfiyede mevcut bir değer oluşturmaz; hesaba katılan, sona erme anında mevcut olan malvarlığıdır.

İstisna — eklenecek değerler (TMK m.229). Ancak bu kuralın bir sınırı vardır: eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler, edinilmiş mallara değer olarak eklenir.

Değerlendirme anı — TMK m.235. Mal rejiminin tasfiyesinde, malların tasfiye anındaki değerleri esas alınır. Bu nedenle emeklilik ödemesiyle alınmış bir taşınmaz, alım bedeliyle değil güncel değeriyle hesaba katılır.

Yerine geçen değerler. Emekli ikramiyesiyle satın alınmış bir taşınmaz ya da araç, m.219/2-5 uyarınca edinilmiş malların yerine geçen değer olarak yine edinilmiş mal grubundadır.

Hesap, Ödeme ve Usul

Grup ayrımı yapıldıktan sonra alacağın nasıl hesaplanacağı ve ödeneceği de kanunda gösterilmiştir.

Artık değer — TMK m.231. Artık değer; eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Değer eksilmesi göz önüne alınmaz.

Paylaşım — TMK m.236/1: her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olurlar. Alacaklar takas edilir.

Bir sınır — m.236/2. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir.

Alacak niteliği. Katılma alacağı bir para alacağıdır; kural olarak taşınmaz üzerinde doğrudan mülkiyet hakkı vermez.

Ödeme ve süre — TMK m.239. Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir. Borçlu eşin ödeme güçlüğüne düşmesi hâlinde, kendisine ödemelerin uygun bir süre ertelenmesi istemeyi sağlayan bir imkân tanınmıştır; ertelenen tutar için faiz ödenmesi gerekir.

Zamanaşımı. Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar bakımından on yıllık genel zamanaşımı süresi uygulanır; süre, mal rejiminin sona ermesiyle işlemeye başlar.

Dilekçe — HMK m.119 ve m.121. Vakıalar açık özetler hâlinde yazılmalı; her vakıa için ayrı delil gösterilmelidir. Kurum kayıtları, banka hareketleri ve tapu kayıtları için bulunabilmesini sağlayıcı açıklama yapılarak celbi istenmelidir.

Görev. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalar aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve kararında bu sıfatı belirtir.

Sıkça Sorulan Sorular

Emekli ikramiyesi mal paylaşımına girer mi?

Kısmen girer. TMK 219/2 uyarınca sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı ödemeler edinilmiş mal grubundadır; ancak tasfiyede tamamı değil, iki ayrı kural uygulandıktan sonra kalan kısım hesaba katılır.

Dönemsel ayrım nedir?

Toplu ödemeler çalışılan sürenin karşılığı olduğundan çalışma dönemine göre bölünür. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi’nin 2015/1569 esas sayılı dosyasında, 01.01.2002 öncesi çalışmaya isabet eden kısmın kişisel mal, sonrasına isabet eden kısmın edinilmiş mal olduğu belirtilmiştir.

TMK 228/2 ne getiriyor?

Özel bir indirim. Toplu ödeme yerine ömür boyu irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihten sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri ne olacak idiyse, tasfiyede o miktar kişisel mal olarak hesaba katılır.

Bu indirim kendiliğinden uygulanır mı?

Uygulanacağı varsayılmamalıdır. Hesabın TMK 228/2’ye göre yapılmasını açıkça talep etmek ve bilirkişiden bu yönde rapor istemek gerekir.

Emekli aylığı paylaşılır mı?

Aylık edinilmiş maldır, ancak tasfiyede hesaba katılan şey rejimin sona erdiği tarihte mevcut olan malvarlığıdır. Evin ortak ihtiyaçları için harcanmış ve dava tarihinde mevcut değilse kural olarak hesaba dahil edilmez.

Aylık birikmişse ne olur?

Aylık bir hesapta durmuş ya da taşınmaza, araca veya başka bir değere dönüşmüşse, o değer edinilmiş mal olarak tasfiyeye girer. Bu, edinilmiş malların yerine geçen değerler kuralının sonucudur.

Hangi tarihten sonrası paylaşıma girmez?

TMK 225’in son fıkrasına göre mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer; bu tarihten sonra alınan aylıklar ve bu döneme isabet eden ikramiye dilimi tasfiyeye girmez.

Hangi belgeleri toplamalıyım?

SGK hizmet dökümü (dönemsel ayrım için şart), ödemenin tarihini, tutarını ve esas alınan hizmet süresini gösteren kurum yazısı ile paranın akıbetini gösteren banka hesap hareketleri. Ödeme dekontu tek başına yeterli değildir.