Bireysel Emeklilik (BES) Boşanmada Paylaşılır mı? 2026 — Katkı Payları, İşveren ve Devlet Katkısı, Dava Tarihi ve Fon Değeri (TMK m.219, 220, 225, 228, 229, 235, 236; 4632 m.17) — Kıdem Tazminatıyla Farkı

Bireysel emeklilik (BES) birikimi, boşanmada en sık gözden kaçan malvarlığı kalemlerinden biridir. Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılmada, evlilik süresince eşin çalışmasıyla elde ettiği gelirden ödenen katkı payları ve bunların yerine geçen fon payları kural olarak edinilmiş maldır ve paylaşıma girer. Evlilikten önce ödenen katkılar, miras veya bağışla ödenenler ve boşanma davası açıldıktan sonra yatırılan tutarlar ise paylaşım dışında kalır. İşveren katkısı, devlet katkısı ve fon değerindeki artış ise ayrı kurallarla değerlendirilir. Bu rehber BES birikimini parçalarına ayırarak Türk Medeni Kanunu (TMK) ve 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu çerçevesinde madde madde ele alır; kıdem tazminatı ve emekli ikramiyesiyle farkını da gösterir.

Temel Kurallar: Edinilmiş Mal, Kişisel Mal ve İspat

Eşler mal rejimi sözleşmesiyle başka bir rejim seçmemişse, aralarında edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır (TMK m.202). Bu rejim, her eşin edinilmiş malları ile kişisel mallarını kapsar (m.218). BES birikiminin hangi kısmının paylaşıma gireceği, bu iki kategoriye ilişkin kurallar üzerinden belirlenir.

m.222/3’teki karine uygulamada belirleyicidir: BES birikiminin evlilik öncesine ait olduğunu veya miras parasıyla ödendiğini ileri süren eş, bunu sözleşme tarihi, katkı dökümleri ve banka kayıtlarıyla ispat etmek zorundadır. İspat edilemeyen kısım edinilmiş mal sayılır. Kişisel malların ayrıntısı mal rejiminde kişisel mallar yazısında ele alındı.

BES Birikimini Parçalarına Ayırmak

Bir BES hesabı tek bir malvarlığı değeri gibi görünse de hukuken farklı kaynaklardan oluşan parçalardan meydana gelir. Her parçanın niteliği ayrı belirlenir; bu nedenle mahkemeye sunulacak hesap, birikimin tamamı üzerinden değil, parçalar üzerinden kurulmalıdır.

Hangi Tarih Esas Alınır? Üç Ayrı Tarih

BES paylaşımında en sık yapılan hata, tek bir tarih üzerinden hesap yapmaktır. Kanun üç ayrı işlem için üç ayrı tarih öngörür. Mal rejimi boşanmada dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK m.225/2). Kişisel mallar ile edinilmiş mallar mal rejiminin sona ermesi anındaki durumlarına göre ayrılır (m.228/1). Mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar ise tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (m.235/1) ve malların sürüm değerleri esas alınır (m.232).

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: fon payının adedi dava tarihine göre dondurulur, değeri ise karara yakın tarihteki fiyatla belirlenir. Dava sürerken fon değerinin artması veya azalması, dava tarihinde mevcut payların değerini doğrudan etkiler. Fon yatırımlarında değer kaybının mal rejimindeki sonucu boşanmada fon yatırımları yazısında ayrıntılı olarak anlatıldı.

Adım Adım Hesaplama Örneği

Aşağıdaki örnek, kuralların birlikte nasıl işlediğini göstermek için varsayımsal rakamlarla kurulmuştur. Gerçek bir dosyada hesap, emeklilik şirketinden alınan dökümler üzerinden bilirkişi tarafından yapılır.

Örnekte yalnızca BES kalemi gösterilmiştir. Gerçekte katılma alacağı, her eşin bütün edinilmiş mallarının toplamından borçlar düşülerek bulunan artık değer üzerinden hesaplanır ve iki eşin alacakları birbirine karşı takas edilir (m.231, 236/1). Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hakim, kusurlu eşin artık değerdeki payını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (m.236/2). Katılma alacağına, aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden itibaren faiz yürütülür (m.239/3).

BES’ten Çekilen veya Başkasına Aktarılan Para

Dava tarihinde BES hesabında olmayan bir değer kural olarak tasfiyeye girmez; çünkü ayrım mal rejiminin sona ermesi anındaki duruma göre yapılır (m.228/1). Ancak Kanun, eşlerden birinin katılma alacağını azaltmaya yönelik davranışlarına karşı iki ekleme kuralı öngörür. Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalar ile mal rejimi süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler edinilmiş mallara değer olarak eklenir (m.229/1). Eklenecek değerler, malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır (m.235/2).

Üçüncü kişilere karşı dava hakkı, alacaklı eşin haklarının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinin üzerinden beş yıl geçmekle düşer (m.241/2). Bu nedenle dava öncesinde BES’ten yüklü bir çekiş yapıldığı fark edilirse, hesap dökümleri gecikmeden istenmelidir.

Diğer Eşin Katkısı: Değer Artış Payı ve Denkleştirme

BES katkılarının her zaman hesap sahibinin kendi gelirinden ödenmediği görülür. Eşlerden biri diğerinin BES katkılarını kendi parasıyla ödemiş veya kişisel parasıyla edinilmiş mala katkı yapmışsa, katılma alacağından ayrı iki talep gündeme gelir.

Değer artış payı, katılma alacağından önce hesaplanır ve ayrı bir alacaktır. Bu nedenle diğer eşin BES’ine kendi parasıyla ödeme yaptığını ileri süren eş, ödeme dekontlarını ve hesap hareketlerini ayrıca sunmalıdır. Değer artış payının genel kuralları değer artış payı alacağı yazısında ele alındı.

Eşler Başka Bir Mal Rejimi Seçtiyse

Yukarıdaki kurallar yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma içindir. Eşler noterde yapılan bir mal rejimi sözleşmesiyle veya evlenme başvurusu sırasında yazılı bildirimle başka bir rejim seçmişlerse (TMK m.203, 205), BES birikiminin akıbeti de değişir.

Paylaşmalı mal ayrılığı bakımından BES özellikle dikkat çekicidir: emeklilik birikimi, doğası gereği ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik bir yatırım olarak değerlendirilebilir. Bu rejimde zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hakim kusurlu eşin payını azaltabilir veya kaldırabilir (m.252).

Toptan Ödeme Kuralı (TMK m.228/2) BES’e Uygulanır mı?

TMK m.228/2, eşlerden birine sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarınca yapılan toptan ödemeler ile iş gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminat için özel bir hesap öngörür: ödeme yerine ömür boyu irat bağlanmış olsaydı, mal rejiminin sona erdiği tarihten sonraki döneme ait iradın peşin sermayeye çevrilmiş değeri kişisel mal olarak hesaba katılır. Bu kural emekli ikramiyesi ve benzeri kurum ödemelerinde uygulanır; Yargıtay kararlarında da m.219/2 ile birlikte uygulanmaktadır (örneğin Yargıtay 8. HD, 2019/1480 E., 2019/3580 K.; 2. HD, 2021/8487 E., 2022/3733 K.).

BES bakımından durum farklıdır. BES birikimi bir sosyal güvenlik kurumu ödemesi değil, katılımcının özel bir emeklilik sözleşmesiyle oluşturduğu ve fon payları şeklinde izlenen bir birikimdir. Dava tarihinde henüz emeklilik hakkı kullanılmamış bir BES hesabında toptan ödeme de söz konusu değildir. Bu nedenle BES birikimi kural olarak m.228/2 hesabıyla değil, parçalarına ayrılarak m.219, 220, 228/1 ve 235 üzerinden değerlendirilir. Dava tarihinden önce BES’ten emekli olunmuş ve yıllık gelir sigortası veya toplu ödeme alınmışsa, bu ödemenin niteliği somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir. Emekli ikramiyesindeki hesap yöntemi emekli ikramiyesi ve maaşı yazısında anlatıldı.

Kıdem Tazminatı ve Emekli İkramiyesiyle Farkı

Kıdem tazminatının evlilik süresine isabet eden kısmının nasıl ayrıldığı ve m.228/2 hesabının ayrıntısı emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı ve BES rehberinde, kıdem tazminatının şartları ve hesaplanması kıdem ve ihbar tazminatı yazısında ele alındı.

2002 Öncesi Dönem

Edinilmiş mallara katılma rejimi, Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 01.01.2002 tarihinden itibaren uygulanır. Bu tarihten önce evlenmiş eşler için 2002 öncesi dönemde mal ayrılığı rejimi geçerlidir ve bu dönem için katılma alacağı değil, katkı payı alacağı gibi farklı talepler söz konusu olur. Bireysel emeklilik sistemini kuran 4632 sayılı Kanun 07.04.2001 tarihinde yayımlanmış ve yayımından altı ay sonra yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle BES birikimleri büyük ölçüde edinilmiş mallara katılma dönemine düşer; ancak 2002 öncesinde evlenmiş eşlerde dönem ayrımı yine de kontrol edilmelidir.

Eşlerden Birinin Ölümü Hâlinde

Mal rejimi yalnızca boşanmayla değil, eşlerden birinin ölümüyle de sona erer (TMK m.225/1). Bu durumda da her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir (m.236/1). Ölen eşin evlilik içinde oluşan BES birikimi bakımından önce mal rejimi tasfiye edilir ve sağ kalan eşin katılma alacağı belirlenir; miras paylaşımı bundan sonra yapılır. Ölümle sona ermede tasfiyenin sırası katılma alacağı mı miras payı mı önce gelir, hesap adımları ölümde katılma alacağı hesabı yazılarında anlatıldı.

BES Birikimine Haciz ve Tedbir

Katılma alacağı bir para alacağıdır; dava sonunda ödenmezse icra yoluyla tahsil edilir. BES birikiminin haczi ise 4632 sayılı Kanunla sınırlandırılmıştır. Bireysel emeklilik hesabındaki fon paylarından, katılımcının sistemde bulunduğu ay sayısı ile asgari ücret tutarının çarpımına karşılık gelen birikim tutarı, nafaka borçları hariç olmak üzere haczedilemez, rehnedilemez ve iflas masasına dâhil edilemez. Devlet katkısı hesabındaki tutarlar da haczedilemez (4632 sayılı Kanun m.17, Ek m.1).

Dava sürerken birikimin çekilerek tüketilmesi endişesi varsa, katılma alacağını güvence altına almak için ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Tedbir talebinde, BES hesabının varlığı ve çekilme riski somut olarak gösterilmelidir. Fonun malvarlığının emeklilik şirketinden ayrı olması ve 2026 fon kararlarının BES’e etkisi bireysel emeklilik fonum etkilendi mi yazısında anlatıldı.

Dava ve Belgeler

Mal rejiminin boşanma nedeniyle tasfiyesine ilişkin davalarda, boşanma davasında yetkili olan mahkeme yetkilidir (TMK m.214/2). Tasfiye davası çoğu zaman boşanmadan ayrı açılır ve boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Davanın açılışı ve usulü mal rejimi tasfiyesi davası, süreler mal paylaşımı davasında zamanaşımı yazılarında ele alındı.

Uygulamadan İki Senaryo

Senaryo 1: Evlilikten önce açılan BES

Kadın eş, evlenmeden üç yıl önce BES’e girmiş ve evlilik boyunca maaşından katkı ödemeye devam etmiştir. Boşanma davası açıldığında hesapta hem evlilik öncesi hem evlilik içi katkıların karşılığı fon payları vardır. Evlilik öncesi katkıların karşılığı paylar kişisel maldır (TMK m.220/2); evlilik içinde maaştan ödenen katkıların karşılığı paylar edinilmiş maldır (m.219/2-1). Evlilik öncesi payların evlilik içindeki getirisi, mal rejimi sözleşmesiyle aksi kararlaştırılmadıkça kişisel malın geliri olarak edinilmiş mala dahildir (m.219/2-4, 221/2). Kişisel kısmın ispat yükü kadın eştedir (m.222/3).

Senaryo 2: Dava öncesi çekilen birikim

Koca, boşanma davası açılmadan dört ay önce BES birikiminin tamamını çekmiş ve bu parayı kardeşine göndermiştir. Dava tarihinde BES hesabı boş olduğu için birikim doğrudan tasfiyeye girmez (m.228/1). Ancak para, mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan karşılıksız olarak kazandırıldığı için edinilmiş mallara değer olarak eklenir (m.229/1-1) ve devir tarihindeki değeriyle hesaplanır (m.235/2). Kocanın malvarlığı alacağı karşılamazsa, kadın eş kardeşe karşı eksik kalan miktarla sınırlı dava açabilir (m.241).

Hukukçular Evi Bu Süreçte Ne Yapar?

Hukukçular Evi Ankara, boşanma ve mal rejimi tasfiyesi dosyalarında BES birikimini sözleşme tarihi, katkı kaynağı, işveren ve devlet katkısı ayrımıyla parçalarına ayırır; emeklilik şirketinden gerekli dökümlerin celbini ister, bilirkişi hesabını denetler ve itirazları hazırlar. Dava öncesi çekilen birikimler için ekleme ve üçüncü kişilere karşı dava yollarını değerlendirir, gerektiğinde ihtiyati tedbir talep eder. Dosyanızın değerlendirilmesi için 0554 648 37 15 numaralı telefondan veya WhatsApp üzerinden ulaşabilirsiniz. Bu sayfa genel bilgi niteliğindedir ve herhangi bir sonuç vaadi içermez.

✓ Bu yazıdaki TMK m.202, 214, 218-241 hükümleri Kanun metninden; 4632 sayılı Kanun m.17 ve Ek m.1’e ilişkin açıklamalar konsolide metinlerden 23.09.2026 tarihinde kontrol edilmiştir. m.219/2 ve m.228/2’nin birlikte uygulandığı Yargıtay kararları künyeleriyle anılmıştır. Devlet katkısının mal rejimindeki niteliği tartışmalı olarak sunulmuş, 2026 devlet katkısı oranı rakam verilmeden belirtilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

BES boşanmada paylaşılır mı?

Evlilik içinde çalışma gelirinden ödenen katkı payları ve bunların karşılığı fon payları edinilmiş maldır ve paylaşıma girer (TMK m.219). Evlilik öncesi katkılar ve miras ya da bağışla ödenen katkılar kişisel maldır (m.220).

Evlenmeden önce açtığım BES paylaşılır mı?

Evlilik öncesinde ödenen katkıların karşılığı fon payları kişisel maldır ve paylaşılmaz (TMK m.220/2). Evlilik içinde ödenmeye devam eden katkılar ise edinilmiş maldır.

Hangi tarihteki BES birikimi esas alınır?

Mal rejimi boşanmada dava tarihinden geçerli olarak sona erer (TMK m.225/2). Dava tarihinde mevcut fon payları esas alınır; bunların değeri ise tasfiye anındaki fiyata göre belirlenir (m.235).

Dava açıldıktan sonra ödediğim katkılar paylaşılır mı?

Hayır. Dava tarihinden sonra ödenen katkılar mal rejimi sona erdikten sonra edinilmiş olduğundan tasfiyeye girmez (TMK m.225/2).

Eşim BES birikimini dava öncesinde çektiyse ne olur?

Para ailenin ortak giderlerine harcanmışsa tasfiyeye eklenmez. Dava öncesi bir yıl içinde rızanız olmadan başkasına bağışlanmış veya katılma alacağınızı azaltmak kastıyla aktarılmışsa değer olarak edinilmiş mallara eklenir (TMK m.229).

İşveren katkısı paylaşılır mı?

İşveren katkısı, çalışmanın karşılığı olan bir edinim niteliğindedir (TMK m.219/2-1). Evlilik süresince ödenen işveren katkıları kural olarak edinilmiş mal olarak değerlendirilir.

Devlet katkısı paylaşılır mı?

Tartışmalıdır. Devlet katkısı katkı paylarına bağlı olarak ödenir ve hak edilmesi süre ve emeklilik şartlarına bağlıdır. Karşılıksız kazanım olarak kişisel mal mı, katkının eklentisi olarak edinilmiş mal mı sayılacağı somut olayda değerlendirilir.

BES’in getirisi kime aittir?

Evlilik içindeki katkıların getirisi edinilmiş maldır. Evlilik öncesi birikimin evlilik içindeki getirisi, mal rejimi sözleşmesiyle aksi kararlaştırılmadıkça kişisel malın geliri olarak edinilmiş mala dahildir (TMK m.219/2-4, 221/2).

Katılma alacağı ne kadardır?

Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir; alacaklar takas edilir (TMK m.236/1). Zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hakim kusurlu eşin payını azaltabilir veya kaldırabilir (m.236/2).

BES birikimine haciz konabilir mi?

Sistemde bulunulan ay sayısı ile asgari ücretin çarpımına kadar olan birikim, nafaka borçları hariç haczedilemez; devlet katkısı hesabı haczedilemez (4632 sayılı Kanun m.17, Ek m.1). Bu tutarı aşan birikim haczedilebilir.

TMK m.228/2 BES’e uygulanır mı?

m.228/2 sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurumlarının toptan ödemeleri ile iş gücü kaybı tazminatı içindir. Henüz emeklilik hakkı kullanılmamış bir BES birikimi kural olarak bu hesapla değil, parçalarına ayrılarak m.219, 220 ve 235 üzerinden değerlendirilir.

BES birikiminin kişisel mal olduğunu kim ispat eder?

Kişisel mal olduğunu iddia eden eş. Bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222/3).

Katılma alacağına faiz işler mi?

Aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak faiz yürütülür; durum gerektiriyorsa borçludan güvence istenebilir (TMK m.239/3).

Dava sürerken BES’in çekilmesini önleyebilir miyim?

Katılma alacağını güvence altına almak için ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Talepte hesabın varlığı ve çekilme riski somut olarak gösterilmelidir.

Mal paylaşımı davası hangi mahkemede açılır?

Boşanma nedeniyle mal rejiminin tasfiyesinde boşanma davasında yetkili olan mahkeme yetkilidir (TMK m.214/2); görevli mahkeme aile mahkemesidir.

Eşimin BES katkılarını ben ödedim; ne isteyebilirim?

Hiç ya da uygun bir karşılık almadan katkıda bulunduysanız, katkınız oranında değer artış payı isteyebilirsiniz (TMK m.227). Bu alacak katılma alacağından ayrıdır; ödeme belgeleriyle ispat edilir.

Mal ayrılığı sözleşmemiz varsa BES paylaşılır mı?

Mal ayrılığında her eş kendi malvarlığını korur (TMK m.242). Paylaşmalı mal ayrılığında ise ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar eşit paylaşılır (m.250).

Eşim öldü; BES birikiminden payım var mı?

Mal rejimi ölümle de sona erer (TMK m.225/1). Evlilik içinde oluşan BES birikimi edinilmiş mal kesimindeyse, sağ kalan eş artık değerin yarısı üzerinde katılma alacağına sahiptir (m.236/1); miras paylaşımı bundan sonra yapılır.

2002’den önce evlenenlerde BES paylaşılır mı?

Edinilmiş mallara katılma rejimi 01.01.2002’den itibaren uygulanır. BES sistemi 2001’de kurulduğundan birikimler büyük ölçüde bu döneme düşer; 2002 sonrası ödenen katkılar yukarıdaki kurallara göre değerlendirilir.