Değer Artış Payı Alacağı (TMK m.227): Eşin Kişisel Malına Yapılan Katkı Mirasta Nasıl Karşılık Bulur?

Sağ kalan eş, ölen eşin kişisel malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuş olabilir. Miras yoluyla gelen bir daireye yapılan tadilat, evlenmeden önce alınmış bir dükkânın kredisinin ödenmesi gibi. Bu katkı, katılma alacağından ayrı bir alacak doğurur: değer artış payı.

Bu rehberin dayandığı mevzuat

Hükmün Metni ve Yapısı

Hükmün üç unsuru vardır:

1. Katkı. Eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuş olmalıdır.
2. Karşılıksızlık. Katkı, hiç ya da uygun bir karşılık alınmaksızın yapılmış olmalıdır.
3. Değer artışı. Malda değer artışı ortaya çıkmış olmalıdır. Değer kaybı hâlinde katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.

Katkının Üç Biçimi

Katkı biçimleri ve ispat konuları

Hesap Yöntemi: Oran Güncel Değere Uygulanır

Değer artış payının hesabı iki adımdan oluşur:

1. Katkı oranı bulunur. Katkı tutarı, malın katkı tarihindeki değerine bölünür.
2. Oran güncel değere uygulanır. Bulunan oran, malın tasfiye anındaki sürüm değeriyle çarpılır.

Bu yöntemin sonucu şudur: katkıda bulunan eş, malın değer artışından katkısı oranında yararlanır. Enflasyonist bir ortamda bu, nominal katkı tutarının çok üzerinde bir alacak doğurabilir.

Değer artış payı hesabı — örnek

Örnekte katkıda bulunan eş, 400.000 TL’lik katkısı karşılığında 1.400.000 TL alacak elde eder. Nominal iade yapılsaydı yalnızca 400.000 TL alacaktı. Aradaki fark, TMK m.227’nin sağladığı korumadır.

Değer Kaybı Hâlinde: Katkının Başlangıç Değeri

Hükmün son cümlesi tersi durumu düzenler: bir değer kaybı söz konusu olduğunda katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.

Yani mal değer kaybetmişse, katkıda bulunan eş bu kayba katlanmaz; katkısının nominal tutarını alır. Bu, tek yönlü bir koruma sağlar:

• Değer artmışsa: Katkı oranı güncel değere uygulanır; eş artıştan yararlanır.
• Değer düşmüşse: Katkının başlangıçtaki değeri alınır; eş kayba katlanmaz.

Değer değişimine göre alacağın hesabı

Son satırdaki hâl, TMK m.227/2’de düzenlenmiştir: malın daha önce elden çıkarılmış olması hâlinde hâkim, diğer eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler. Bu hâlde malın satış bedeli, satış tarihi ve satıştan sonraki piyasa gelişimi birlikte değerlendirilir.

Değer Artış Payı ile Denkleştirme Farkı

İki kurum sık karıştırılır. Ayrım basittir: katkı kime yapılmıştır?

Değer artış payı ile denkleştirmenin karşılaştırması

Pratik ayrım şu soruyla yapılır: parayı kim verdi, mal kimin? Para bir eşten çıkıp diğer eşin malına gitmişse değer artış payı; aynı eşin bir kesiminden çıkıp kendi diğer kesimindeki mala gitmişse denkleştirme söz konusudur.

Yazılı Anlaşmayla Feragat

TMK m.227/3 uyarınca eşler, yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilecekleri gibi pay oranını da değiştirebilirler. Bu, mal rejimi sözleşmesi şeklinde olmak zorunda değildir; adi yazılı şekil yeterlidir.

Miras dosyasında bu husus mutlaka araştırılmalıdır. Ölen eş ile sağ kalan eş arasında böyle bir anlaşma varsa, sağ kalan eşin talebi bu anlaşmayla sınırlı olur.

Mirasçılar Bakımından

Değer artış payı bir alacak hakkıdır ve TMK m.599 uyarınca mirasçılara geçer. Bu iki yönlü sonuç doğurur:

• Sağ kalan eş alacaklıysa: Alacak terekenin borcudur; miras paylaştırılmadan önce düşülür.
• Ölen eş alacaklıysa: Ölen eş, sağ kalan eşin malına katkıda bulunmuşsa, bu alacak terekeye dâhil olur ve mirasçılar sağ kalan eşten talep edebilir.

İkinci ihtimal uygulamada sıkça gözden kaçar. Ölen eşin, sağ kalan eş adına kayıtlı bir taşınmazın kredisini ödemiş olması tipik örnektir. Mirasçılar bu katkının değer artış payını talep edebilir.

... ( ) AİLE MAHKEMESİ SAYIN HÂKİMLİĞİ'NE

DAVACI    : ...  (TC: ...)
VEKİLİ    : Av. ...
DAVALILAR : ...  (ölen eşin mirasçıları)

KONU : Mal rejiminin tasfiyesi ile KATILMA ALACAĞI ve DEĞER ARTIŞ PAYI
ALACAĞININ tahsili istemimizdir.

DAVA DEĞERİ : Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik
... TL (HMK m.107 uyarınca belirsiz alacak davası)

AÇIKLAMALAR :

1. Müvekkil ile müteveffa ... .../.../.... tarihinde evlenmiş, müteveffa
   .../.../.... tarihinde vefat etmiştir. Taraflar arasında mal rejimi
   sözleşmesi bulunmadığından TMK m.202 uyarınca EDİNİLMİŞ MALLARA
   KATILMA rejimi geçerlidir.

2. DEĞER ARTIŞ PAYI TALEBİMİZ YÖNÜNDEN :

   a) Müteveffaya babasından miras yoluyla intikal eden ... ada ... parsel
      sayılı taşınmaz, TMK m.220/2 uyarınca müteveffanın KİŞİSEL MALIDIR.

   b) Anılan taşınmaz .../.../.... tarihinde kullanılamaz durumdaydı.
      Müvekkil, kendi birikimlerinden karşılamak suretiyle .../.../.... -
      .../.../.... tarihleri arasında toplam ... TL tutarında tadilat ve
      onarım yaptırmıştır. Yapılan işler; ... 'dır. Fatura ve ödeme
      belgeleri ektedir.

   c) Söz konusu katkı, müvekkil tarafından HİÇBİR KARŞILIK ALINMAKSIZIN
      yapılmıştır. Müteveffa tarafından müvekkile herhangi bir ödeme
      yapılmamış, taraflar arasında bu yönde bir anlaşma da
      düzenlenmemiştir.

   d) Taşınmazın katkı tarihindeki değeri ... TL olup, müvekkilin katkı
      oranı yaklaşık %... 'dir.

   e) TMK m.227/1 uyarınca müvekkilin alacağı, taşınmazın TASFİYE
      SIRASINDAKİ değeri üzerinden ve katkısı oranında hesaplanmalıdır.
      Bu nedenle taşınmazın GÜNCEL SÜRÜM DEĞERİNİN tespiti gerekmektedir.

3. KATILMA ALACAĞI TALEBİMİZ YÖNÜNDEN :
   Müteveffanın ölüm tarihi itibarıyla edinilmiş malları ... olup,
   TMK m.231 ve m.236 uyarınca hesaplanacak artık değerin yarısı
   müvekkilin katılma alacağını oluşturmaktadır.

4. Değer artış payı ile katılma alacağı BİRBİRİNDEN BAĞIMSIZ iki talep
   olup, her ikisi de terekenin borcu niteliğindedir ve miras
   paylaşımından önce terekeden indirilmelidir.

5. TMK m.239/son uyarınca tasfiyenin sona ermesinden itibaren FAİZ
   yürütülmesini talep ederiz.

HUKUKİ SEBEPLER : 4721 s. TMK m.202, 219, 220, 222, 225, 227, 230, 231,
235, 236, 239, 241, 599; 6100 s. HMK m.107 ve ilgili sair mevzuat.

DELİLLER : Nüfus kayıt örneği, mirasçılık belgesi, tapu kayıtları ve
işlem dosyası, tadilata ilişkin fatura ve sözleşmeler, müvekkilin banka
hesap hareketleri, müteveffanın banka hesap hareketleri, Noterler
Birliğinden mal rejimi sözleşmesi sorgusu, keşif, bilirkişi incelemesi,
tanık beyanları ve her türlü yasal delil.

TALEP SONUCU :

1- Taraflar arasındaki edinilmiş mallara katılma rejiminin TASFİYESİNE,

2- TMK m.227 uyarınca DEĞER ARTIŞ PAYI ALACAĞININ, taşınmazın tasfiye
   sırasındaki değeri üzerinden ve müvekkilin katkısı oranında
   hesaplanarak davalılardan tahsiline,

3- TMK m.231 ve m.236 uyarınca KATILMA ALACAĞININ hesaplanarak
   davalılardan tahsiline,

4- Her iki alacağa TMK m.239/son uyarınca tasfiyenin sona ermesinden
   itibaren FAİZ yürütülmesine,

5- Taşınmazın GÜNCEL SÜRÜM DEĞERİNİN tespiti için keşif ve bilirkişi
   incelemesi yapılmasına,

6- Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine

karar verilmesini vekâleten arz ve talep ederiz.  .../.../2026

                                                    Davacı Vekili
                                                       Av. ...

İspat: Katkı Nasıl Belgelenir?

Değer artış payı davasının kaderini ispat belirler. İspat yükü, katkıda bulunduğunu iddia eden taraftadır.

Katkının ispatında kullanılan deliller

En güçlü delil banka kayıtlarıdır. Paranın hangi hesaptan çıkıp nereye gittiğinin izlenebilmesi, katkı iddiasını tartışmasız hâle getirir. Elden yapıldığı iddia edilen ödemelerde ise ödeme gücünün ayrıca ortaya konması gerekir.

Katkının tarihi de tutarı kadar önemlidir. Katkı oranı, malın katkı tarihindeki değerine göre hesaplandığı için, tarih belirlenmeden oran bulunamaz. Bu nedenle bilirkişiden malın hem katkı tarihindeki hem tasfiye anındaki değerinin tespiti istenmelidir.

Uygulamada En Sık Görülen Beş Senaryo

Miras dosyalarında değer artış payı talebi belirli kalıplarda tekrarlanır. Her birinin ispat ihtiyacı farklıdır.

1. Ziynet eşyasının bozdurularak taşınmaz alınması

Düğünde takılan ziynet eşyası bozdurulup diğer eşin adına taşınmaz alınmışsa, ziynet sahibi eş lehine değer artış payı doğar. Burada iki hususun ispatı gerekir: ziynetin kime ait olduğu ve bozdurulan tutarın taşınmaza gittiği. Kuyumcu kayıtları, bozdurma makbuzu ve alım tarihine yakın banka hareketleri belirleyicidir.

2. Miras dairesinin tadilatının maaşla yapılması

Bir eşe miras yoluyla gelen daire, diğer eşin geliriyle tadil edilmişse değer artış payı doğar. Fatura ve ödeme kayıtları ile tadilatın kapsamı belgelenmeli, bilirkişiden tadilatın değere katkısı sorulmalıdır.

3. Diğer eşin kredisinin ödenmesi

Bir eş, diğerinin adına kayıtlı taşınmazın kredi taksitlerini ödemişse, ödenen toplam tutar katkı sayılır. Kredi sözleşmesi, ödeme planı ve taksitlerin hangi hesaptan çekildiğini gösteren kayıtlar sunulmalıdır.

4. Evlenmeden önce alınmış dükkânın borcunun kapatılması

Evlilikten önce edinilen mal kişisel maldır. Ancak borcunun evlilik içinde ve diğer eşin geliriyle kapatılması katkı oluşturur. Bu senaryoda katkı tarihi, ödemelerin yapıldığı tarihlerdir; birden fazla ödeme varsa her biri ayrı değerlendirilir.

5. Arsaya bina yapılması

Bir eşe ait arsa üzerine diğer eşin finansmanıyla bina yapılmışsa, katkı oranı yüksek çıkar. Yapı ruhsatı, malzeme faturaları ve işçilik ödemeleri toplanmalı; bilirkişiden arsa ve bina değerleri ayrı ayrı istenmelidir.

Senaryolara göre delil ve dikkat noktaları

Bilirkişiye Sorulacak Sorular

Değer artış payı davasında bilirkişi raporu hesabın tamamını belirler. Rapordan istenecek tespitlerin dilekçede tek tek yazılması, eksik rapor nedeniyle yaşanacak zaman kaybını önler.

1. Dava konusu taşınmazın katkı tarihindeki rayiç değeri nedir?
2. Taşınmazın tasfiye anındaki sürüm değeri nedir?
3. Yapılan tadilat, onarım veya inşaatın niteliği ve kapsamı nedir?
4. Bu işlerin yapıldığı tarihteki maliyeti ne kadardır?
5. Söz konusu işlerin taşınmazın değerine katkısı hangi oranda olmuştur?
6. Arsa değeri ile üzerindeki yapının değeri ayrı ayrı ne kadardır?
7. Katkı oranı, katkı tutarının katkı tarihindeki değere bölünmesiyle kaç bulunmaktadır?
8. Bu oranın tasfiye anındaki değere uygulanmasıyla değer artış payı ne kadardır?

Sık Yapılan Hatalar

• Yalnız katılma alacağı istemek. Kişisel mala yapılan katkı, katılma alacağı içinde karşılanmaz; ayrıca değer artış payı talep edilmelidir.
• Nominal iade istemek. TMK m.227 katkı oranının güncel değere uygulanmasını öngörür; nominal tutar istenirse ciddi kayıp doğar.
• Tek tarihli değer tespiti istemek. Hem katkı tarihindeki hem tasfiye anındaki değer gereklidir.
• Katkının tarihini belirlememek. Oran hesabı katkı tarihine bağlıdır.
• Denkleştirme ile karıştırmak. Katkı diğer eşin malına yapılmışsa m.227, kendi malına yapılmışsa m.230 uygulanır.
• Feragat anlaşmasını araştırmamak. TMK m.227/3 uyarınca yazılı anlaşmayla vazgeçilmiş olabilir.
• Ters yöndeki talebi gözden kaçırmak. Ölen eşin sağ kalan eşin malına katkısı varsa alacak terekeye aittir.
• Faiz talep etmemek. TMK m.239/son uyarınca faiz istenebilir; talep edilmezse hükmedilmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Değer artış payı nedir?

TMK m.227 uyarınca, eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur.

Katılma alacağından farkı nedir?

Katılma alacağı, diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı üzerinde doğar ve belirli bir mala bağlı değildir. Değer artış payı ise belirli bir mala yapılan katkıdan doğar ve o malın değer artışıyla sınırlıdır. İkisi birlikte talep edilebilir.

Katkı hangi mallara yapılabilir?

Diğer eşe ait her türlü mala yapılabilir. Kişisel mala yapılan katkı en tipik hâldir; ancak diğer eşin edinilmiş malına yapılan katkı da değer artış payı doğurur. Önemli olan malın diğer eşe ait olmasıdır.

Katkı sadece para mı olmalı?

Hayır. Nakdi katkı yanında emek ve hizmet biçimindeki katkılar da değerlendirilir. Ancak evlilik birliğine olağan katkı sayılan ev işleri ve çocuk bakımı bu kapsamda ayrı bir alacak doğurmaz; bunlar mal rejiminin genel yapısı içinde karşılanır.

Değer artış payı nasıl hesaplanır?

TMK m.227/2 uyarınca alacak, tasfiye sırasında o malda ulaşılan değer esas alınarak hesaplanır. Mal daha önce elden çıkarılmışsa hâkim, diğer eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler. Hesap, katkı oranının güncel değere uygulanmasıyla yapılır.

Değer düşerse ne olur?

TMK m.227/1’in son cümlesi uyarınca bir mala katkıda bulunulmuş ve o malın değeri düşmüşse, alacak katkı tarihindeki değerle sınırlı olarak hesaplanır. Yani katkıda bulunan eş, malın değer kaybına katlanmaz; katkısının nominal karşılığını alır.

Değer artış payından feragat edilebilir mi?

TMK m.227/3 uyarınca eşler, yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilecekleri gibi, pay oranını da değiştirebilirler. Bu nedenle taraflar arasında yazılı bir anlaşma bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.

Ölümden sonra mirasçılar bu talebi ileri sürebilir mi?

Evet. Değer artış payı bir alacak hakkıdır ve TMK m.599 uyarınca mirasçılara geçer. Ölen eşin, sağ kalan eşin malına yaptığı katkıdan doğan alacağını mirasçıları talep edebilir.

Katkı nasıl ispatlanır?

Banka hesap hareketleri, havale ve EFT kayıtları, kredi sözleşmeleri, tapu işlem dosyasındaki ödeme belgeleri, fatura ve makbuzlar, satıcı beyanı ve tanık beyanları kullanılır. Katkının tarihinin ve tutarının belgelenmesi esastır.

Katkının oranı nasıl belirlenir?

Katkı tutarının, malın katkı tarihindeki değerine bölünmesiyle bulunur. Bu oran, tasfiye anındaki güncel değere uygulanarak alacak tutarı hesaplanır. Örneğin katkı oranı yüzde otuz ise, güncel değerin yüzde otuzu alacak olur.

Değer artış payı zamanaşımına tabi mi?

Yargıtay uygulamasında katılma alacağı ile birlikte değer artış payı alacağı da TBK m.146’daki on yıllık genel zamanaşımına tabi kabul edilmektedir. Zamanaşımı bir def’idir; ileri sürülmedikçe hâkim resen dikkate almaz.

Değer artış payı nasıl ödenir?

TMK m.239 uyarınca değer artış payı da katılma alacağı gibi ayın veya para olarak ödenebilir. Derhâl ödeme borçlu için ciddi güçlük doğuracaksa erteleme istenebilir. Aksi kararlaştırılmadıkça tasfiyenin sona ermesinden itibaren faiz yürütülür.

Denkleştirme ile karıştırılır mı?

Sık karıştırılır. Denkleştirme, aynı eşin iki mal kesimi arasındaki geçişleri düzeltir (TMK m.230). Değer artış payı ise bir eşin diğer eşin malına yaptığı katkıdan doğar (TMK m.227). Birincisi eşin kendi içinde, ikincisi eşler arasındadır.

Kredi ödemeleri katkı sayılır mı?

Diğer eşin malı için ödenen kredi taksitleri, karşılıksız yapılmışsa katkı sayılır. Bu hâlde ödenen toplam tutarın malın değerine oranı hesaplanır. Kredi ödemelerinin hangi hesaptan yapıldığının banka kayıtlarıyla ortaya konması gerekir.