Mal Rejiminde Kişisel Mallar Nelerdir? (TMK 220)

Boşanmada mal paylaşımı denildiğinde çoğu kişi “evlilikteki her şey ikiye bölünür” diye düşünür. Oysa yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılmada bazı mallar baştan paylaşım dışıdır. Bunlara kişisel mal denir ve hangi malın kişisel sayıldığını bilmek, tasfiyede büyük fark yaratır.

Mal paylaşımında hak kaybı yaşamayın

Av. Fatma Öztürk — Hukukçular Evi Ankara

📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp 📋 Ön Değerlendirme

Kanun ne diyor?

Türk Medeni Kanunu m. 220, kanun gereği kişisel mal sayılan değerleri sayar. Bunlar arasında; eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan ya da sonradan miras veya herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla edindiği mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel mallar yerine geçen (ikame) değerler yer alır. Bu mallar tasfiyede diğer eşle paylaşılmaz; sahibinde kalır.

Uygulamada durum

Önemli bir ayrıntı, kişisel malların gelirine ilişkindir. Kanun, aksine bir mal rejimi sözleşmesi yoksa kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mal sayılacağını öngörür (TMK m. 219). Yani miras kalan bir dairenin kendisi kişisel mal olarak kalırken, evlilik boyunca o daireden elde edilen kira gelirleri edinilmiş mal grubuna girer ve tasfiyede dikkate alınır. Kişisel malın satılıp yerine alınan yeni mal ise (ikame) kural olarak kişisel mal niteliğini korur.

Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş, bunu ispatla yükümlüdür. Kanun, belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia edenin iddiasını ispatlamak zorunda olduğunu; ispatlanamayan malların ise eşlerin paylı mülkiyetinde sayılacağını kabul eder. Bu nedenle miras, bağış ya da evlilik öncesi edinime ilişkin belgeleri (tapu, veraset belgesi, banka kayıtları) saklamak büyük önem taşır.

Pratik sonuç

Evlilik öncesinden gelen, miras ya da bağış yoluyla edindiğiniz mallar ile yalnızca kişisel kullanımınıza özgü eşyalar kural olarak paylaşıma girmez. Ancak bu malların evlilik içindeki gelirleri paylaşıma dâhil olabilir. Hangi malvarlığınızın kişisel, hangisinin edinilmiş mal sayılacağını ve elinizdeki belgelerin yeterli olup olmadığını bir avukatla değerlendirmeniz, tasfiyede hak kaybını önler.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kişisel mallar nelerdir?

Eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşyalar, evlenmeden önce sahip olduğu mallar, miras veya bağış yoluyla edindikleri ve manevi tazminat alacakları kişisel maldır.

Kişisel mallar paylaşıma girer mi?

Hayır. Kişisel mallar tasfiyede paylaşıma dâhil edilmez; sahibi olan eşte kalır. Yalnızca kişisel malların gelirleri edinilmiş mal sayılabilir.

Bir malın kişisel mal olduğu nasıl ispatlanır?

Kişisel mal iddiasında bulunan eş, malın evlilik öncesinden geldiğini ya da miras/bağış yoluyla edinildiğini belgelerle ispatlamalıdır. Aksi hâlde edinilmiş mal karinesi geçerlidir.

⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — mevzuat.gov.tr

Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.

📚 İlgili Rehberler

Bu konuda avukat desteğine mi ihtiyacınız var?

Durumunuzu Hukukçular Evi uzman kadrosuyla değerlendirin; ilk görüşme için hemen ulaşın.

📞 Hemen Arayın 💬 WhatsApp

Dosyanız için değerlendirme

Süreler kısadır ve usul hataları geri alınamaz. Belgelerinizi birlikte inceleyelim.

İletişime Geçin

İlgili Rehberler

Bu içerik Aile ve Boşanma Hukuku alanındadır.

Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları

Kanunen Kişisel Sayılan Mallar

Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına ayrılmış eşya
Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerleri
Bir eşin sonradan miras yoluyla veya karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği değerler
Manevi tazminat alacakları
Kişisel mallar yerine geçen değerler (ikame değer)

Dördüncü madde sık gözden kaçar: manevi tazminat alacağı kişisel maldır ve paylaşıma tabi değildir. Buna karşılık maddi tazminat alacağı bakımından niteliği ayrıca değerlendirilir.

İkame Değer: En Çok Tartışılan Nokta

Kişisel malın satılıp yerine başka bir mal alınması hâlinde, yeni mal da kişisel sayılır. Ancak bunun için izlenebilirlik aranır: satış bedelinin yeni malın alımında kullanıldığının banka kayıtlarıyla gösterilmesi gerekir.

Satış bedeli ortak hesaba karışmış ve ayrıştırılamaz hâle gelmişse, ikame değer iddiası ispatlanamaz ve mal edinilmiş kabul edilir. Bu nedenle kişisel mal satışlarının ayrı hesapta tutulması, ileride bu tartışmayı kazanmanın tek yoludur.

Kişisel Malların Gelirleri

Kişisel malların gelirleri kural olarak edinilmiş mal sayılır. Örneğin evlilikten önce edinilen bir dükkânın kira geliri, edinilmiş mala girer ve paylaşıma tabidir.

Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kişisel mal gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını kararlaştırabilir. Bu düzenleme yapılmadığında yasal kural uygulanır.

Değer Artışı Kime Ait?

Artışın kaynağı	Sonuç
Piyasa koşulları (olağan değer artışı)	Kişisel mal sahibine ait
Edinilmiş mallardan yapılan katkı	Değer artış payı doğar
Diğer eşin emeği veya katkısı	Değer artış payı talep edilebilir

Bu ayrım pratikte belirleyicidir: evlilikten önce alınmış bir arsanın imar değişikliğiyle değerlenmesi kişisel kalır; buna karşılık aynı arsa üzerine evlilik içinde ortak gelirle bina yapılmışsa değer artış payı doğar.

İspat Yükü ve Karine

Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden taraf bunu ispatlamakla yükümlüdür. İspatlanamayan malvarlığı değerlerinin edinilmiş mal olduğu kabul edilir. Bu karine, dosyaların büyük bölümünde sonucu belirler.

İspat araçları

Tapu ve araç kayıtlarındaki edinme tarihleri
Veraset ilamı ve intikal belgeleri (miras yoluyla edinme)
Bağış sözleşmesi veya banka havale açıklaması
Satış ve alım arasındaki bedel akışını gösteren hesap hareketleri
Evlilik tarihinden önceki hesap ekstreleri

Pratik Öneri

Evlilik öncesinde ve evlilik sırasında malvarlığının dökümünün yapılması, ileride tasfiye tartışmasını baştan çözer. Mal rejimi sözleşmesi düzenlenirken bu dökümün sözleşmeye eklenmesi en güvenli yoldur. Döküm yapılmadığında ispat yükü ağırlaşır ve dosya bilirkişi tartışmasına dönüşür.

Kişisel Kullanıma Ayrılmış Eşya

Giysi, kişisel bakım eşyası, mesleki alet ve kişiye özgü kullanım eşyaları bu kapsamdadır. Buna karşılık değeri yüksek takı, koleksiyon veya yatırım aracı niteliğindeki eşyalar bakımından değerlendirme farklılaşır; bunlar salt kişisel kullanım eşyası sayılmayabilir.

Emeklilik ve Sosyal Güvenlik Hakları

Emeklilik ikramiyesi ve toptan ödeme gibi kalemlerin niteliği, hakkın hangi döneme ilişkin olduğuna göre değerlendirilir. Evlilik içinde çalışma karşılığı doğan kısım edinilmiş mal niteliğindedir. Bu nedenle hizmet süresinin evlilikten önce ve sonra ayrıştırılması gerekir.

Miras Yoluyla Gelen Malın Değer Artışı

Miras yoluyla edinilen taşınmazın olağan değer artışı kişisel mal sahibine aittir. Ancak evlilik içinde ortak gelirle üzerine bina yapılması, tadilat yapılması veya kredi taksitlerinin ödenmesi hâlinde değer artış payı doğar.

Bu nedenle miras yoluyla gelen taşınmazlara yapılan harcamaların banka üzerinden ve belgeli yapılması, ileride her iki taraf için de ispat kolaylığı sağlar.

Ticari İşletme ve Şirket Payı

Evlilikten önce kurulan işletmenin veya edinilen şirket payının değeri kişisel maldır; evlilik içindeki kâr ve gelirler ise edinilmiş mal sayılır. Değer artışının emek katkısından mı piyasa koşullarından mı kaynaklandığı, bilirkişi incelemesiyle ayrıştırılır.

Sözleşmeyle Kişisel Mal Sayılabilecekler

Kanunda sayılan kişisel mallar dışında, eşler mal rejimi sözleşmesiyle bazı malları kişisel mal olarak kararlaştırabilir. Ancak bu imkânın sınırları vardır.

Kararlaştırılabilecek	Şart
Bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti için ayrılan edinilmiş mallar	Sözleşmede açıkça belirtilmeli
Kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dâhil olmayacağı	Aksi kararlaştırılmadıkça gelirler edinilmiş maldır; sözleşmeyle değiştirilebilir
Şekil	Noterde düzenleme veya onaylama; evlenme başvurusunda yazılı bildirimle rejim seçimi

İkinci satır uygulamada en çok kullanılan hükümdür. Kişisel malın geliri — kira, faiz, işletme kârı — kural olarak edinilmiş maldır ve tasfiyeye girer. Miras kalan bir taşınmazın kirası veya evlilik öncesi birikimin faizi bu kapsamdadır. Eşler bunun aksini yalnızca noterde düzenlenen bir sözleşmeyle kararlaştırabilir. Şekle aykırı bir anlaşma tasfiyede sonuç doğurmaz.

Ticari İşletme ve Şirket Payı

Bu kalem, tasfiye davalarının en karmaşık bölümüdür. Değerlendirme birkaç katmanda yapılır:

İşletme ne zaman kurulmuş? Evlilik öncesi kurulmuşsa kişisel mal; evlilik içinde kurulmuşsa edinilmiş mal karinesi işler.
Sermaye nereden gelmiş? Miras veya bağıştan geliyorsa kişisel mal; maaş ve emekten geliyorsa edinilmiş mal.
Evlilik içindeki değer artışı. Kişisel mal niteliğindeki bir işletmenin evlilik süresince değer kazanması hâlinde, bu artışın kendiliğinden mi yoksa emek ve katkıyla mı gerçekleştiği ayrılır.
Dağıtılan kâr. İşletmenin evlilik süresince dağıttığı kâr, kural olarak edinilmiş maldır.
Sonradan alınan paylar. Evlilik içinde satın alınan hisseler edinilmiş mal sayılır.

Bu ayrımların yapılabilmesi için toplanacak belgeler: ticaret sicili kayıtları, pay defteri, kuruluş ve sermaye artırım belgeleri, bilanço ve gelir tabloları, kâr dağıtım kararları ve ortaklar cari hesabı.

Bilirkişi talebi kalem kalem yazılmalıdır. “Şirket payının değeri tespit edilsin” biçimindeki genel bir talep, raporun eksik çıkmasına yol açar. İstenmesi gerekenler: evlilik tarihindeki değer, tasfiye anındaki değer, bu iki değer arasındaki artışın hangi kısmının emek ve katkıya dayandığı, evlilik süresince dağıtılan kâr ve sonradan edinilen payların ayrı ayrı gösterilmesi.

🗺️ Aile ve Boşanma Hukuku Konu Haritası

Sürecin tüm aşamaları için hazırladığımız rehberler:

💔 Boşanma Davası

💰 Nafaka

👶 Velayet ve Çocuk

🏠 Mal Rejimi ve Paylaşım

🛡️ Şiddet ve Koruma (6284)

💍 Evlilik ve Statü

📚 Genel çerçeve için Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.

Kişisel Kullanıma Ayrılmış Eşya ve Sosyal Güvenlik Hakları

İki özel kalem, uygulamada sıkça tereddüt yaratır:

Kalem	Değerlendirme
Kişisel kullanıma ayrılmış eşya	Giyim, kişisel bakım eşyası ve benzeri; kişisel mal sayılır — evlilik içinde alınmış olsa dahi
Ziynet eşyası	Kişisel mal niteliğindedir; mal rejimi tasfiyesinden ayrı bir talebe konu olur
Manevi tazminat alacakları	Kişisel mal sayılır
Kişisel malların yerine geçen değerler	İkame değer — izlenebilirliğin ispatına bağlı olarak kişisel mal kalır

Son satır, tasfiye davalarının en sık kaybedilen noktasıdır: kişisel malın bedeli ortak hesaba girip başka gelirlerle karıştığında izlenebilirlik kaybolur ve karine gereği edinilmiş mal sayılma riski doğar. Bu nedenle miras veya bağış yoluyla gelen bir değerin ayrı bir hesapta tutulması, sonradan hiçbir belgeyle telafi edilemeyecek bir avantaj sağlar.

Sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarınca yapılan ödemeler ile çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar bakımından da özel kurallar işler; bu kalemler bakımından ödemenin niteliği ve hangi döneme ilişkin olduğu ayrıca değerlendirilir.

Tasfiye hesabının beş adımı, denkleştirme ve karine uygulaması için kişisel mal rehberimize, miras kalan malın getirisi ve tarih ayrımları için miras kalan mal rehberimize bakabilirsiniz.