Mal Rejiminde Kişisel Mallar Nelerdir? (TMK 219, 220, 221, 222) — İkame, Gelir ve İspat

Boşanmada mal paylaşımı denildiğinde çoğu kişi “evlilikteki her şey ikiye bölünür” diye düşünür. Oysa yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılmada bazı mallar baştan paylaşım dışıdır. Bunlara kişisel mal denir ve hangi malın kişisel sayıldığını bilmek, tasfiyede büyük fark yaratır.

Kanun ne diyor?

Türk Medeni Kanunu m. 220, kanun gereği kişisel mal sayılan değerleri sayar. Bunlar arasında; eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan ya da sonradan miras veya herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla edindiği mallar, manevi tazminat alacakları ve kişisel mallar yerine geçen (ikame) değerler yer alır. Bu mallar tasfiyede diğer eşle paylaşılmaz; sahibinde kalır.

Kanun Ne Diyor? Kişisel Mal Hükümlerinin Haritası

Kişisel mal kavramı tek başına değil, edinilmiş mallara katılma rejiminin bütün hükümleriyle birlikte uygulanır. Hangi soru hangi maddeyle cevaplanır, aşağıda gösterilmiştir.

Mal rejiminin tasfiyesinden doğan alacaklar boşanmanın kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m.146; YHGK, 05.10.2016, E.2016/8-1061, K.2016/959). Tasfiye davasının usulü için mal rejimi tasfiyesi rehberimize bakabilirsiniz.

Uygulamada durum

Önemli bir ayrıntı, kişisel malların gelirine ilişkindir. Kanun, aksine bir mal rejimi sözleşmesi yoksa kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mal sayılacağını öngörür (TMK m. 219). Yani miras kalan bir dairenin kendisi kişisel mal olarak kalırken, evlilik boyunca o daireden elde edilen kira gelirleri edinilmiş mal grubuna girer ve tasfiyede dikkate alınır. Kişisel malın satılıp yerine alınan yeni mal ise (ikame) kural olarak kişisel mal niteliğini korur (TMK m.220/4).

Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş, bunu ispatla yükümlüdür. Kanun, belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia edenin iddiasını ispatlamak zorunda olduğunu, eşlerden hangisine ait olduğu ispatlanamayan malların eşlerin paylı mülkiyetinde sayılacağını ve bir eşin bütün mallarının aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılacağını kabul eder (TMK m.222). Bu nedenle miras, bağış ya da evlilik öncesi edinime ilişkin belgeleri (tapu, veraset belgesi, banka kayıtları) saklamak büyük önem taşır.

Pratik sonuç

Evlilik öncesinden gelen, miras ya da bağış yoluyla edindiğiniz mallar ile yalnızca kişisel kullanımınıza özgü eşyalar kural olarak paylaşıma girmez. Ancak bu malların evlilik içindeki gelirleri paylaşıma dâhil olabilir. Hangi malvarlığınızın kişisel, hangisinin edinilmiş mal sayılacağını ve elinizdeki belgelerin yeterli olup olmadığını bir avukatla değerlendirmeniz, tasfiyede hak kaybını önler.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve belirtilen kanun maddelerini güncel metinden teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kişisel mallar nelerdir?

TMK m.220’ye göre eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında sahip olduğu mallar, miras veya bağış gibi karşılıksız kazanma yoluyla edindikleri, manevi tazminat alacakları ve bunların yerine geçen değerler kişisel maldır.

Kişisel mallar paylaşıma girer mi?

Hayır. Kişisel mallar tasfiyede paylaşıma dâhil edilmez; sahibi olan eşte kalır. Yalnızca kişisel malların gelirleri edinilmiş mal sayılabilir.

Bir malın kişisel mal olduğu nasıl ispatlanır?

Kişisel mal iddiasında bulunan eş, malın evlilik öncesinden geldiğini ya da miras/bağış yoluyla edinildiğini belgelerle ispatlamalıdır. Aksi hâlde bir eşin bütün malları edinilmiş mal sayılır (TMK m.222/3).

Miras kalan dairenin kira geliri paylaşılır mı?

Evet. Dairenin kendisi kişisel mal olarak kalır, ancak kişisel malların gelirleri edinilmiş maldır (TMK m.219). Yargıtay, kişisel malın kira ve kazanç gelirleriyle alınan taşınmazı edinilmiş mal saymıştır (Yargıtay 2. HD, 21.02.2022, E.2021/6900, K.2022/1579). Eşler bunun aksini mal rejimi sözleşmesiyle kararlaştırabilir (TMK m.221).

Kişisel malımı satıp yeni ev aldım, yeni ev paylaşılır mı?

Satış bedeli yeni evin bedelini tamamen karşılamışsa yeni ev de kişisel maldır (TMK m.220/4; Yargıtay 2. HD, 17.12.2024, E.2024/2455, K.2024/10121). Bedelin bir kısmı maaş veya kredi gibi edinilmiş mallardan ödenmişse o kısım için katkı oranında denkleştirme yapılır (TMK m.230).

Babamdan tapuda satış gösterilerek aldığım ev kişisel mal mı?

Kendiliğinden değil. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, ana-babadan satış yoluyla gelen taşınmazın kanuni karine gereğince edinilmiş mal sayılacağını ve aksini ispat yükünün kişisel mal iddiasındaki eşte olduğunu kabul etmiştir (Yargıtay 2. HD, 13.06.2022, E.2022/3443, K.2022/5629). Bağış olduğu banka kayıtları ve tanıklarla ispatlanmalıdır.

Manevi tazminat alacağı paylaşılır mı?

Hayır. Manevi tazminat alacakları kişisel maldır (TMK m.220/3). Buna karşılık çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar edinilmiş mal sayılır (TMK m.219).

Düğünde takılan altınlar kimin kişisel malıdır?

Kadına özgü ziynet eşyası, aksine bir anlaşma veya yerel âdet yoksa kimin taktığına bakılmaksızın kadının kişisel malıdır (YHGK, 04.03.2020, E.2017/1040, K.2020/240). Ziynetin varlığı ve erkeğin himayesine geçtiği ispatlanırsa, iade edilmemek üzere alındığını ispat yükü erkeğe geçer (YHGK, 18.03.2021, E.2017/1942, K.2021/297).

Kişisel mal üzerine ortak parayla yapılan masraf ne olur?

Masraf, malikin kendi edinilmiş mallarından yapılmışsa denkleştirme (TMK m.230), diğer eşin malvarlığından ve karşılıksız yapılmışsa değer artış payı (TMK m.227) doğar. Her iki hesapta da katkı oranı ve malın tasfiye anındaki değeri esas alınır.

1 Ocak 2002’den önce aldığımız ev paylaşılır mı?

2002 öncesinde evlenmiş ve başka bir rejim seçmemiş eşlerde Yargıtay uygulamasına göre 1 Ocak 2002’den önce edinilen mallar mal ayrılığı rejimine, sonrasında edinilenler edinilmiş mallara katılma rejimine göre tasfiye edilir (4722 s.K. m.10). Bu nedenle 2002 öncesinde alınan ev katılma alacağına konu olmaz; o dönem için ancak katkı payı alacağı istenebilir.

Emeklilik İkramiyesi ve Kıdem Tazminatında Yargıtay Ölçütleri

Ayrıntı için emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı ve BES yazımıza bakabilirsiniz.

1 Ocak 2002 Öncesi Mallar: Kişisel Mal mı, Mal Ayrılığı mı?

Edinilmiş mallara katılma rejimi 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girmiştir. 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun m.10 uyarınca bu tarihten önce evlenmiş ve başka bir rejim seçmemiş eşler yasal rejime tabi olur; Yargıtay uygulamasında 2002 öncesinde edinilen mallar o dönemin yasal rejimi olan mal ayrılığına, sonrasında edinilenler edinilmiş mallara katılma rejimine göre tasfiye edilir. Bu nedenle 1995’te evlenen bir çiftte 1998’de alınan daire, TMK m.220 anlamında “mal rejiminin başlangıcında sahip olunan” değer gibi tasfiye dışı kalır; o dönem için ancak katkı payı alacağı gündeme gelir. Çalışma süresi iki döneme yayılan kıdem tazminatında da süreye göre oranlama yapılır (Yargıtay 8. HD, 19.04.2016, E.2015/1569, K.2016/7206).

Sözleşmeyle Kişisel Mal Sayılabilecekler

Kanunda sayılan kişisel mallar dışında, eşler mal rejimi sözleşmesiyle bazı malları kişisel mal olarak kararlaştırabilir. Ancak bu imkânın sınırları vardır.

Ticari İşletme ve Şirket Payı

Bu kalem, tasfiye davalarının en karmaşık bölümüdür. Değerlendirme birkaç katmanda yapılır:

1. İşletme ne zaman kurulmuş? Evlilik öncesi kurulmuşsa kişisel mal; evlilik içinde kurulmuşsa edinilmiş mal karinesi işler.
2. Sermaye nereden gelmiş? Miras veya bağıştan geliyorsa kişisel mal; maaş ve emekten geliyorsa edinilmiş mal.
3. Evlilik içindeki değer artışı. Kişisel mal niteliğindeki bir işletmenin evlilik süresince değer kazanması hâlinde, bu artışın kendiliğinden mi yoksa emek ve katkıyla mı gerçekleştiği ayrılır.
4. Dağıtılan kâr. İşletmenin evlilik süresince dağıttığı kâr, kural olarak edinilmiş maldır.
5. Sonradan alınan paylar. Evlilik içinde satın alınan hisseler edinilmiş mal sayılır.

Bu ayrımların yapılabilmesi için toplanacak belgeler: ticaret sicili kayıtları, pay defteri, kuruluş ve sermaye artırım belgeleri, bilanço ve gelir tabloları, kâr dağıtım kararları ve ortaklar cari hesabı.

Örnek Olay: Miras Kalan Dairenin Satışıyla Alınan Ev

Kişisel Kullanıma Ayrılmış Eşya ve Sosyal Güvenlik Hakları

İki özel kalem, uygulamada sıkça tereddüt yaratır:

Son satır, tasfiye davalarının en sık kaybedilen noktasıdır: kişisel malın bedeli ortak hesaba girip başka gelirlerle karıştığında izlenebilirlik kaybolur ve karine gereği edinilmiş mal sayılma riski doğar. Bu nedenle miras veya bağış yoluyla gelen bir değerin ayrı bir hesapta tutulması, sonradan hiçbir belgeyle telafi edilemeyecek bir avantaj sağlar.

Sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarınca yapılan ödemeler ile çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar bakımından da özel kurallar işler; bu kalemler bakımından ödemenin niteliği ve hangi döneme ilişkin olduğu ayrıca değerlendirilir.

Tasfiye hesabının beş adımı, denkleştirme ve karine uygulaması için kişisel mal rehberimize, miras kalan malın getirisi ve tarih ayrımları için miras kalan mal rehberimize bakabilirsiniz.