Artık Değere Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır? (TMK 236)

Artık değer; eklenmeden ve denkleştirmeden elde edilenler dahil, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır (TMK m. 231); her eş diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m. 236). Bu hak için gelir/katkı şart değildir; değerleme tasfiye (karar) tarihindeki rayiç değere göre yapılır. Bu rehberde artık değere katılma alacağının hesabını açıklıyoruz.

Artık değer nedir? (TMK m. 231)

Artık değer; eklenmeden (TMK m. 229) ve denkleştirmeden (TMK m. 230) elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır. Kısaca artık değer, eşin evlilik boyunca karşılığını vererek edindiği malların net değeridir. Önemli bir kural: hesaplamada değer eksilmesi göz önüne alınmaz; yani mallardaki değer kaybı artık değeri artırmaz.

Katılma alacağı: artık değerin yarısı (TMK m. 236)

Her eş veya mirasçıları, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m. 236/1). Bu oran kanun gereği sabittir: artık değerin yarısı (1/2). Karşılıklı alacaklar söz konusuysa bunlar takas edilir; yani her iki eşin de artık değeri varsa, alacaklar denkleştirilerek net bir sonuç bulunur.

Adım adım hesaplama (örnek)

Hesaplama şu adımlarla yapılır: önce eşin edinilmiş malları tespit edilir; eklenecek değerler (TMK m. 229) ve denkleştirme (TMK m. 230) eklenir; ardından bu mallara ilişkin borçlar düşülerek artık değer bulunur; son olarak artık değer ikiye bölünür.

Örnek: Bir eşin edinilmiş malları 2.500.000 TL (taşınmaz + banka hesabı), bu mala ilişkin konut kredisi borcu 400.000 TL olsun. Artık değer: 2.500.000 − 400.000 = 2.100.000 TL. Diğer eşin katılma alacağı: 2.100.000 ÷ 2 = 1.050.000 TL.

Gelir/katkı şartı yok, değerleme ve borçlar

Katılma alacağı yasadan kaynaklanan bir haktır; talep eden eşin gelirinin olmasına ya da mal varlığına katkıda bulunmuş olmasına gerek yoktur. Değerleme bakımından, mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut malların bu tarihteki durumlarına göre ancak tasfiye (karar) tarihindeki rayiç değerleri esas alınır (TMK m. 235/1). Borçlar bakımından ise yalnızca edinilmiş mallara ilişkin borçlar (örneğin konut kredisi bakiyesi) düşülür; kişisel borçlar hesaba katılmaz.

Oranın sözleşmeyle değiştirilmesi ve istisna

Kural artık değerin yarısı olmakla birlikte, TMK m. 237 uyarınca eşler mal rejimi sözleşmesiyle artık değere katılmada başka bir esas (örneğin farklı bir oran) kabul edebilir; değer artış payı bakımından da yazılı anlaşmayla paydan vazgeçilebilir veya oran değiştirilebilir (TMK m. 227/3). Ayrıca TMK m. 236/2 uyarınca zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin payını hakkaniyete göre azaltabilir veya kaldırabilir. Doğru hesaplama için bir aile hukuku avukatından ve gerektiğinde bilirkişiden destek alınması yararlıdır.

Sayısal Örnek: Baştan Sona Bir Hesap

Formülü okumak kolay, uygulamak zordur. Aşağıda tipik bir dosya adım adım hesaplanmıştır. Örnekte eşlerden biri çalışan (A), diğeri ev hanımıdır (B); evlilik 2015’te kurulmuş, boşanma davası 2025’te açılmıştır.

Örnekte dikkat edilecek üç nokta vardır. Birincisi, kişisel mal hesaba hiç girmez: A’nın evlilik öncesi arsası tasfiye dışıdır. İkincisi, bağışlama hesaba geri eklenir: mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde yapılan karşılıksız kazandırmalar, diğer eşin rızası yoksa artık değere eklenir. Üçüncüsü, B’nin hiç gelirinin olmaması sonucu değiştirmez; katılma alacağı katkı şartına bağlı değildir.

Karşılıklı alacak varsa takas yapılır: A’nın da B’nin malvarlığından doğan bir katılma alacağı bulunuyorsa, iki alacak mahsup edilir ve yalnızca fark ödenir.

Eklenecek Değerler ve Denkleştirme

Hesabın en çok tartışılan iki kalemi TMK m.229 ve m.230’dur. Bunlar, tasfiyeyi manipüle etme girişimlerini etkisiz kılmak için konulmuştur.

Uygulamada en sık karıştırılan ikili katılma alacağı ile değer artış payıdır. Katılma alacağı, diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısına ilişkin yasal bir haktır ve katkı ispatı gerektirmez. Değer artış payı ise diğer eşin belirli bir malına yapılan somut katkının karşılığıdır ve katkının ispatını gerektirir. İkisi birlikte talep edilebilir. Ayrıntı için artık değer ve denkleştirme (TMK m.229-236) ile katkı payı alacağı (TMK m.227) yazılarımıza bakınız.

Değerleme Tarihi, Faiz ve Zamanaşımı

Hesabın sonucunu, rakamlar kadar hangi tarihteki değerin esas alındığı belirler. Enflasyonist dönemde bu fark milyonlarca lirayı bulabilir.

En kritik ayrım şudur: mal rejimi dava tarihinde sona erer, ancak mallar tasfiye anındaki değerleriyle hesaplanır. Yani 2025’te açılan bir davada 2015’te 500.000 TL’ye alınan daire, 2015 değeriyle değil bugünkü rayiç değeriyle hesaba katılır. Bu nedenle uzayan yargılama, alacaklı eş aleyhine değil çoğu zaman lehine sonuç doğurur. Değerleme tarihinin önemi için mal rejimi tasfiyesinde değerleme tarihi rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Hakkaniyet İndirimi: Alacağın Azaltılması veya Kaldırılması

Katılma alacağı kural olarak sabit orandadır; ancak TMK m.236/2 önemli bir istisna getirir: zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin katılma alacağını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya tamamen kaldırabilir.

Bu hüküm dar yorumlanır: her ağır kusur değil, yalnızca zina ve hayata kast indirim sebebidir. Şiddet veya terk gibi diğer kusurlu davranışlar tek başına katılma alacağını azaltmaz. Ayrıca indirim kendiliğinden uygulanmaz; karşı tarafın talebi şarttır. Zinanın ispatı ve sonuçları için boşanmada zina sebebi (TMK m.161), genel tasfiye çerçevesi için mal rejimi tasfiyesi ve katılma alacağı sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Tasfiyede Dosyayı Zayıflatan Hatalar

Katılma alacağı davalarında kaybedilen hakların çoğu, hukuki değil usulî sebeplerden doğar. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılanları göstermektedir.

Birinci satır belirleyicidir: mahkeme resen araştırma yapmaz, talep edilmeyen kayıt celbedilmez. Bu nedenle dava dilekçesinde tapu, trafik tescil, banka hesap hareketleri ve SGK kayıtlarının celbi ayrı ayrı talep edilmelidir. Mal kaçırma şüphesi varsa boşanmadan önce mal kaçırma ve eklenecek değerler yazımız, tedbir talebi için eşin tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK m.199) sayfamız yol göstericidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Artık değer nedir (TMK 231)?

Artık değer; eklenmeden (TMK m. 229) ve denkleştirmeden (TMK m. 230) elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır (TMK m. 231). Kısaca artık değer, eşin evlilik boyunca karşılığını vererek edindiği malların net değeridir. Önemli bir kural: hesaplamada değer eksilmesi göz önüne alınmaz; yani mallardaki değer kaybı artık değeri artırmaz.

Katılma alacağı ne kadardır (TMK 236)?

Her eş veya mirasçıları, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m. 236/1). Bu oran kanun gereği sabittir: artık değerin yarısı (1/2). Örneğin bir eşin artık değeri hesaplandıktan sonra, diğer eş bu değerin yarısını katılma alacağı olarak talep edebilir. Karşılıklı alacaklar söz konusuysa bunlar takas edilir; yani her iki eşin de artık değeri varsa, alacaklar denkleştirilerek net bir sonuç bulunur.

Artık değere katılma alacağı nasıl hesaplanır?

Hesaplama şu adımlarla yapılır: önce eşin edinilmiş malları tespit edilir; eklenecek değerler (TMK m. 229) ve denkleştirme (TMK m. 230) eklenir; ardından bu mallara ilişkin borçlar düşülerek artık değer bulunur; son olarak artık değer ikiye bölünür. Örnek: bir eşin edinilmiş malları 2.500.000 TL (taşınmaz + banka), bu mala ilişkin konut kredisi borcu 400.000 TL ise; artık değer 2.100.000 TL, diğer eşin katılma alacağı ise 1.050.000 TL olur.

Katılma alacağı için gelir veya katkı şart mıdır?

Hayır. Katılma alacağı yasadan kaynaklanan bir haktır; bu hakkı talep eden eşin gelirinin olmasına ya da söz konusu mal varlığının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunmuş olmasına gerek yoktur. Yani bir eş, hiçbir maddi katkı yapmamış olsa dahi diğer eşin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibidir. Bu, özellikle ev içi emeğiyle aileye katkı sağlayan eşi koruyan bir düzenlemedir.

Malların hangi tarihteki değeri esas alınır?

Artık değere katılma alacağı hesaplanırken, mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan malların, bu tarihteki durumlarına göre ancak tasfiye tarihindeki sürüm (rayiç) değerleri esas alınır (TMK m. 235/1). Yargıtay uygulamasına göre tasfiye tarihi, karar tarihidir. Yani malın hangi hâlde olduğu mal rejiminin sona erdiği (dava) tarihe, değerinin ne olduğu ise karara en yakın tarihe göre belirlenir. Bu, malın gerçek güncel değerinin paylaşıma yansımasını sağlar.

Borçlar artık değerden nasıl düşülür?

Artık değer hesaplanırken yalnızca edinilmiş mallara ilişkin borçlar düşülür; eşin kişisel borçları bu hesaba katılmaz. Örneğin bir taşınmaza ilişkin konut kredisi bakiyesi, o taşınmazın (edinilmiş malın) değerinden düşülür. Ayrıca enflasyon nedeniyle oluşan değer azalması da doğru yöntemle, katılma alacağından değil artık değerden düşülmelidir; aksi hâlde alacaklı eş aleyhine haksızlık doğar. Bu teknik ayrımlar, hesabın doğru yapılmasında önemlidir.

Katılma oranı sözleşmeyle değiştirilebilir mi?

Evet. Kural artık değerin yarısı olmakla birlikte, TMK m. 237 uyarınca eşler mal rejimi sözleşmesiyle artık değere katılmada başka bir esas (örneğin yarı yerine farklı bir oran) kabul edebilir. Benzer şekilde değer artış payı bakımından da eşler yazılı anlaşmayla paydan vazgeçebilir veya oranı değiştirebilir (TMK m. 227/3). Ayrıca TMK m. 236/2 uyarınca zina veya hayata kast nedeniyle boşanmada hâkim, kusurlu eşin payını hakkaniyete göre azaltabilir veya kaldırabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.