Eşin Tasarruf Yetkisinin Sınırlanması (TMK 199): Mal Kaçırmaya Karşı Kalkan
23 Temmuz 2026

Eşin Tasarruf Yetkisinin Sınırlanması (TMK 199): Mal Kaçırmaya Karşı Kalkan

Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine, belirli malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir; taşınmazlarda bu sınırlama tapu kütüğüne şerh edilir.

Eşiniz malları elden mi çıkarıyor?
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp’tan Yazın

Sessiz Mal Kaçırmanın Panzehiri

Evlilik sarsılmaya başladığında en yıkıcı hamleler çoğu kez sessizce yapılır: ortak birikimle alınan ev “kardeşe satılır”, araç devredilir, hesaplar boşaltılır. Boşanma davası açıldıktan sonra ihtiyati tedbir istenebilir; peki dava henüz yokken, evlilik sürerken ne yapılabilir? Medeni Kanun’un az bilinen ama güçlü aracı tam burada devreye girer: TMK m.199 — tasarruf yetkisinin sınırlanması. Bu kurum, evlilik birliği devam ederken eşin malvarlığı hamlelerine hâkim eliyle fren koyar.

Kanun Ne Diyor, Şartlar Neler?

TMK 199’a göre; ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine, belirli malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir. İki tipik senaryo: (1) Eş, aile ekonomisinin dayandığı malları (ev, işyeri, araç, hesaplar) elden çıkarma hazırlığındadır; (2) Eş, tedbir nafakası gibi yükümlülüklerini ödememek için malvarlığını eritmektedir. Talep somut olmalıdır: “her şeyine sınır konsun” değil, belirli malların (ada-parsel, plaka, hesap) gösterilmesi gerekir; hâkim sınırlamayı bu değerler üzerinde, gerektirdiği ölçüde kurar.

Kararın Gücü: Rızasız Tasarruf Geçersiz

Sınırlama kararının sonucu serttir: kapsama alınan mal üzerinde diğer eşin rızası olmadan yapılan satış, devir, ipotek gibi tasarruflar hüküm doğurmaz. Hâkim, kararın uygulanmasını sağlayıcı önlemleri de alır: taşınmazlara ilişkin sınırlama, tapu kütüğüne şerh edilir (m.199/3) — böylece iyi niyetli üçüncü kişi savunması da kapanır, çünkü şerhi gören herkes sınırlamayı bilir. Araç ve hesaplar yönünden kararın ilgili sicil-bankalara bildirilmesi, korumayı fiilen tamamlar. Bu yönüyle 199, aile konutu şerhinden daha geniştir: aile konutu şerhi yalnızca oturulan konutu korur; 199 ise hâkimin belirlediği her türlü malvarlığını kapsayabilir.

İhtiyati Tedbirden ve Aile Konutu Şerhinden Farkı

Üç kurum sık karıştırılır. Aile konutu şerhi (TMK 194): Dava gerektirmez, tek eşin tapu başvurusuyla konur; ama yalnızca aile konutunu korur. TMK 199 sınırlaması: Hâkim kararı gerektirir; evlilik sürerken, boşanma davası şart olmaksızın istenir ve konut dışındaki malları da kapsar. İhtiyati tedbir: Kural olarak açılmış/açılacak davaya bağlıdır (boşanma-mal rejimi davasında mallara tedbir). Pratik strateji çoğu dosyada katmanlıdır: konuta 194 şerhi + riskli mallara 199 sınırlaması + boşanma açıldığında tedbir. Hangi aracın seçileceği; evliliğin sürüp sürmeyeceğine ve riskin aciliyetine göre belirlenir.

Başvuru Nasıl Yapılır?

Talep, aile mahkemesine dilekçeyle yapılır; eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Dilekçede; korunmak istenen malların dökümü, riskin somut emareleri (satış ilanları, emlakçı yazışmaları, devir hazırlıkları, hesap hareketleri, tanık bilgileri) ve sınırlamanın ailenin ekonomik varlığı için neden gerekli olduğu anlatılır. Yargılama görece hızlıdır ve duruşmalı yürür; aciliyet varsa karar verilinceye kadar geçici koruma da talep edilmelidir. Karşı eş yönünden savunma; malların aile ekonomisiyle ilgisizliği, tasarrufun olağan işletme faaliyeti olduğu ve talebin ölçüsüzlüğü eksenlerinde kurulur.

Sınırlamanın Kaldırılması ve Sona Ermesi

TMK 199 cezalandırma değil koruma aracıdır; koşullar değiştiğinde, ilgili eşin istemi üzerine hâkim kararı değiştirir veya kaldırır. Riskin ortadan kalkması, yükümlülüklerin güvenceye bağlanması ya da tarafların anlaşması tipik kaldırma sebepleridir. Boşanmanın kesinleşmesi hâlinde evlilik birliği temelli bu koruma işlevini yitirir; mal rejimi tasfiyesindeki alacaklar için artık dava içi tedbirler devreye girer. Şerhin terkinini de kaldırma kararıyla birlikte takip etmek, tapu kaydını temiz tutar.

Kanun Metni ve İki Şart

TMK m. 199 şu hükmü taşır: “Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir. Hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır. Hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa, re’sen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir.”

Kural olarak eşler malvarlıkları üzerinde serbestçe tasarruf eder. TMK m. 199 bu kurala getirilmiş bir istisnadır ve iki durumdan birinin varlığını arar:

  • Ailenin ekonomik varlığının korunması gerekliliği
  • Evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerekliliği

Aldatma veya ayrı yaşama tek başına yetmez

Bu, taleplerin en sık reddedildiği noktadır. Yargıtay içtihadına göre yalnızca sadakatsizlik veya ayrı yaşama, tek başına yeterli bir sebep oluşturmaz.
Aranan şey, somut bir ekonomik tehlikedir. “Eşim beni aldattı” ya da “ayrı yaşıyoruz” gerekçesiyle yapılan ve somut bir elden çıkarma girişimi gösterilmeyen talepler karşılanmaz.
Mahkemeye götürmeniz gereken şey duygusal gerekçe değil, malvarlığının tehlikede olduğunu gösteren belirtidir.

Somut Tehlike Sayılan Hâller

Uygulamada haklı sebep kabul edilen tipik durumlar:

  • Ailenin ekonomik varlığını tehlikeye sokacak biçimde hesapsız ve gereksiz harcamalar yapılması
  • Gereksiz krediler çekilerek bu paraların kumarda kaybedilmesi
  • İleride açılacak boşanma davasında çıkacak tazminatlardan kaçınmak için malların elden çıkarılmaya çalışılması
  • Tedbir nafakasının düzenli ödenmemesi ile birlikte muvazaalı devir hareketleri sergilenmesi
  • Gayrimenkullerin gizlice satılması ve elde edilen gelirin aile bütçesi dışında tüketilmesi
  • Aileden gizli olarak yüksek meblağlı krediler çekilmesi
  • Aile birikimlerinin kazanç elde edilmesi mümkün olmayan araçlara yatırılması

Ortak nokta şudur: talebin dayanağı henüz gerçekleşmemiş ama gerçekleşmesi beklenen bir tasarruf tehlikesidir. Satış tamamlanmışsa bu madde değil, başka yollar gündeme gelir.

Sınırlama Noktasaldır, Genel Değil

Bu, maddenin en yanlış bilinen yönüdür. Karar tüm malvarlığını kapsamaz; hâkimin somut olarak belirleyeceği değerlerle sınırlıdır.

Kapsama girebilecek değerler: taşınmaz, araç, banka hesabı, işletme payı gibi somut olarak gösterilebilen her türlü malvarlığı değeri. Aile konutuyla sınırlı değildir.

Bu nedenle dilekçede korunmak istenen değer tek tek ve tanımlanabilir biçimde gösterilmelidir: taşınmazın ada, parsel ve tapu bilgisi; aracın plakası; banka hesabının bulunduğu şube ve hesap bilgisi.

Hâkim Hangi Önlemleri Alır?

  • Taşınmaz: Tasarruf yetkisi kaldırılırsa hâkim re’sen tapu kütüğüne şerh verilmesine karar verir. Bu, kanunun açık emridir; ayrıca talep gerekmez.
  • Araç: İlgili trafik tescil birimine yazı yazılır.
  • Banka hesabı: Paranın diğer eşin rızası dışında kullanılmaması için ilgili banka birimine yazı yazılır.

Ne Zaman Uygulanabilir?

TMK m. 199 genel nitelikte bir tedbir hükmüdür ve geniş bir zaman aralığında işler:

  • Eşler birlikte yaşarken
  • Eşler ayrı yaşarken
  • Boşanma davası devam ederken geçici önlem olarak

Buna karşılık boşanmalarına karar verilmiş eşler hakkında uygulama alanı bulmaz. Boşanma kesinleştikten sonra korunma ihtiyacı varsa mal rejiminin tasfiyesine ilişkin yollar ve ihtiyati tedbir devreye girer.

Uygulamada mal ayrılığına geçiş davası (TMK m. 206) açılırken, dava sonuçlanana kadar malların kaçırılmasını önlemek amacıyla TMK m. 199’a dayanılarak geçici koruma da talep edilebilmektedir.

Aile Konutu Şerhinden Farkı

 Aile konutu şerhi (TMK 194)Tasarruf yetkisinin sınırlanması (TMK 199)
KapsamYalnızca aile konutuHâkimin belirleyeceği her türlü malvarlığı değeri
ŞartKonutun aile konutu niteliği taşımasıSomut ekonomik tehlike
SonuçSatış ve kira feshi diğer eşin açık ve yazılı rızasına bağlanırBelirlenen değerlerdeki tasarruflar diğer eşin rızasına bağlanır

İki koruma birbirini dışlamaz. Aile konutu için şerh alınmışken, başka bir taşınmaz veya araç için TMK m. 199 talep edilebilir.

Başvuru ve Usul

  • Görevli mahkeme: Aile mahkemesi.
  • Talep hakkı: Kişiye sıkı sıkıya bağlıdır; bizzat zarar gören eş tarafından kullanılır ve devredilemez.
  • Harç: Talep maktu harca tabidir. Boşanma davasıyla birlikte ileri sürülüyorsa bu talep yönünden maktu peşin harcın ayrıca yatırılması gerekir; eksiklik varsa tamamlattırılır.
  • Dilekçe içeriği: Korunmak istenen malvarlığı değerleri tanımlanabilir biçimde; tehlikeyi gösteren somut olgular ve belgeler.

Delil Olarak Kullanılabilecekler

  • Tapu kayıtları ve satış ilanları, emlak ofisi yazışmaları
  • Banka hesap hareketleri, kredi sözleşmeleri
  • Muvazaalı devir emaresi taşıyan tapu işlemleri — özellikle yakınlara düşük bedelle devir
  • Mesajlaşmalar ve satış niyetini gösteren beyanlar
  • Nafakanın ödenmediğine ilişkin icra dosyası

Koşullar Değişirse Kaldırılır

Karar kalıcı değildir. TMK m. 200 uyarınca koşulların değişmesi hâlinde hâkim, alınan önlemi kaldırır veya değiştirir.

Hakkında karar verilen eş, ekonomik tehlikenin ortadan kalktığını — örneğin nafaka borcunu düzenli ödediğini ve malvarlığını koruduğunu — belgelerle ortaya koyarak önlemin kaldırılmasını isteyebilir.

Sık Yapılan Hatalar

  • Aldatmayı gerekçe göstermek: Sadakatsizlik veya ayrı yaşama tek başına yeterli değildir; somut ekonomik tehlike aranır.
  • “Tüm malvarlığına tedbir” istemek: Sınırlama noktasaldır; korunacak değerler tek tek gösterilmelidir.
  • Değeri tanımlamamak: Tapu bilgisi, plaka veya hesap bilgisi olmadan yapılan talepler uygulanamaz.
  • Satış tamamlandıktan sonra başvurmak: Bu madde tasarruf tehlikesine karşı güvencedir; gerçekleşmiş devirlerde başka yollar gündeme gelir.
  • Harcı atlamak: Talep maktu harca tabidir; boşanma davasıyla birlikte ileri sürülse dahi ayrıca yatırılmalıdır.
  • Boşanma kesinleştikten sonra istemek: Madde, boşanmalarına karar verilmiş eşler hakkında uygulanmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

TMK 199 tasarruf yetkisinin sınırlanması nedir?

Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkimin, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak diğer eşin rızasıyla yapılabileceğine karar vermesidir.

Eşim beni aldattı, tedbir alınır mı?

Tek başına alınmaz. Yargıtay içtihadına göre yalnızca sadakatsizlik veya ayrı yaşama yeterli bir sebep oluşturmaz; somut bir ekonomik tehlike gösterilmesi gerekir. Talep, malvarlığının elden çıkarılmaya çalışıldığını gösteren somut olgulara dayandırılmalıdır.

Hangi durumlar somut tehlike sayılır?

Ailenin ekonomik varlığını tehlikeye sokacak hesapsız harcamalar, gereksiz kredilerin kumarda kaybedilmesi, tazminattan kaçınmak için malların elden çıkarılmaya çalışılması, muvazaalı devir hareketleri, gayrimenkullerin gizlice satılması ve aileden gizli yüksek meblağlı krediler bu kapsamda değerlendirilir.

Tüm malvarlığına tedbir konulabilir mi?

Konulamaz. Sınırlama hâkimin somut olarak belirleyeceği değerlerle sınırlıdır ve noktasal niteliktedir. Bu nedenle dilekçede korunmak istenen değerler tanımlanabilir biçimde gösterilmelidir: taşınmazın tapu bilgisi, aracın plakası, hesabın bulunduğu şube gibi.

Hangi mallar kapsama girer?

Taşınmaz, araç, banka hesabı ve işletme payı gibi somut olarak gösterilebilen her türlü malvarlığı değeri kapsama girebilir; aile konutuyla sınırlı değildir. Taşınmazda tasarruf yetkisi kaldırılırsa hâkim re’sen tapu kütüğüne şerh verilmesine karar verir.

Aile konutu şerhinden farkı nedir?

Aile konutu şerhi yalnızca aile konutunu kapsar ve satış ile kira feshini diğer eşin açık ve yazılı rızasına bağlar. TMK m. 199 ise hâkimin belirleyeceği her türlü malvarlığı değerini kapsayabilir ve somut ekonomik tehlike şartına bağlıdır. İki koruma birbirini dışlamaz.

Ne zaman başvurulabilir?

Eşler birlikte yaşarken, ayrı yaşarken ve boşanma davası devam ederken geçici önlem olarak başvurulabilir. Ancak boşanmalarına karar verilmiş eşler hakkında bu madde uygulanmaz.

Karar sonradan kaldırılabilir mi?

Kaldırılabilir. Koşulların değişmesi hâlinde hâkim alınan önlemi kaldırır veya değiştirir. Hakkında karar verilen eş, ekonomik tehlikenin ortadan kalktığını belgelerle ortaya koyarak önlemin kaldırılmasını isteyebilir.

Maddenin Üç Fıkrası ve Ayrıldığı Kural

Hükmün ne kadar istisnaî olduğunu anlamak için önce genel kuralı görmek gerekir.

Genel kural — TMK m.193: kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, eşlerden her biri diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukukî işlemi yapabilir. Yani her eş, kendi adına kayıtlı malvarlığı üzerinde diğerinin rızasına ihtiyaç duymadan satış, devir ve ipotek gibi işlemler yapabilir.

İstisna — TMK m.199/1: ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir.

İkinci fıkra — genel yetki: hâkim bu durumda gerekli önlemleri alır. Bu kısa cümle, hâkime somut olaya uygun ek tedbirler alma yetkisi tanır.

Üçüncü fıkra — tapuya şerh: hâkim, eşlerden birinin taşınmaz üzerinde tasarruf yetkisini kaldırırsa, re’sen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir.

“Re’sen” kaydı belirleyicidir. Şerh için ayrıca talepte bulunulması gerekmez; hâkim bunu kendiliğinden yapar. Bu şerh, tapu sicilinde kanunlarda açıkça öngörülen şerhlerden biridir.

Talep şarttır. Buna karşılık kararın kendisi re’sen verilmez; madde “eşlerden birinin istemi üzerine” demektedir. Yani mahkeme kendiliğinden sınırlama koyamaz.

Fıkraİçerik
Zemin (m.193)Eşler her türlü işlemi yapabilir
199/1Tasarruf rızaya bağlanır
199/2Hâkim gerekli önlemleri alır
199/3Taşınmazda re’sen tapu şerhi
TalepŞarttır; re’sen karar verilmez
ŞerhAyrıca talep gerekmez

İki Sebep ve Ölçülülük Denetimi

Madde, sınırlandırmaya iki hâlde gidilebileceğini öngörmüştür ve her ikisinde de ölçülülük arar.

Birinci sebep — ailenin ekonomik varlığının korunması. Sınırlandırmayı, ailenin ekonomik varlığının korunması gerekli kılmalıdır. Ailenin ekonomik varlığı; aile bireylerinin ortak biçimde yararlandığı taşınır ve taşınmaz değerlerin bütünüdür.

İkinci sebep — malî yükümlülüğün yerine getirilmesi. Evlilik birliğinden doğan malî bir yükümlülüğün — nafaka ya da tazminat gibi — yerine getirilmesinin bunu gerektirmesidir. Bu yükümlülüğün kaynağı TMK m.186/3‘tür: eşler, birliğin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılırlar.

Ölçülülük ilkesi. Her iki hâlde de kanun, sınırlandırmanın ölçülü olmasını aramıştır. Ölçülülük, sınırlandırma ile ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlandırmanın gerekli ve orantılı olmasını gerektirir.

Somut bir örnek. Yargıtay, bir dosyada eş adına kayıtlı 47 parça taşınmazın tamamı üzerinde tasarruf yetkisinin sınırlandırılmasını doğru bulmamıştır. Karara göre, dava konusu taşınmazlardaki payların değerleri tespit edilerek, ailenin ekonomik varlığının korunması veya malî yükümlülüğün yerine getirilmesinin gerektirdiği ölçüde sınırlama yapılması gerekir.

Banka hesaplarında ek araştırma. Yargı uygulamasında, hesapların ortak hesap olup olmadığı ve tarafların tek başına işlem yapıp yapamadıkları araştırılmaktadır. Taraflar zaten tek başlarına işlem yapamıyorlarsa, banka hesaplarında sınırlamanın gerekli olup olmadığı ayrıca değerlendirilir.

Talep nasıl kurulmalı? Bu ölçütler, talebin noktasal olmasını gerektirir: hangi taşınmaz (ada, parsel), hangi banka hesabı, hangi araç ya da hangi şirket payı bakımından sınırlama istendiği tek tek gösterilmelidir. “Tüm malvarlığına tedbir” talebi bu ölçüte aykırıdır.

KonuKural
Sebep — 1Ailenin ekonomik varlığı
Sebep — 2Malî yükümlülük (m.186/3)
Ortak şartÖlçülülük — gerekli ve orantılı
İçtihatTüm taşınmazlara sınırlama doğru değil
Banka hesabıOrtak hesap mı, tek başına işlem yapılabiliyor mu
TalepNoktasal ve tek tek belirtilmeli

Değişiklik, Kaldırma ve Yetki

Karar kalıcı değildir; koşullar değiştiğinde yeniden değerlendirilir.

TMK m.200. Koşullar değiştiğinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse alınan önlemi kaldırır.

İki ayrı sonuç. Hüküm iki imkân tanır: koşullar kısmen değişmişse değişiklik, sebep tamamen ortadan kalkmışsa kaldırma. Örneğin sınırlamaya konu borç ödenmişse veya tehlike sona ermişse kaldırma istenebilir.

Talep şarttır. Bu madde de “eşlerden birinin istemi üzerine” demektedir; kaldırma kendiliğinden gerçekleşmez. Bu nedenle sınırlamanın muhatabı olan eşin ayrıca başvurması gerekir.

Kendiliğinden sona erme hâlleri. Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin bir önlem olduğundan, birliğin sona ermesiyle önlem de işlevini yitirir. Boşanma hükmünün kesinleşmesiyle bu tedbir sona erer; bundan sonraki koruma mal rejimi tasfiyesi hükümlerine göre sağlanır.

Yetki — TMK m.201. Evlilik birliğinin korunmasına ilişkin önlemler bakımından yetkili mahkeme, eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Eşlerin yerleşim yerleri farklı ve her ikisi de önlem alınması isteminde bulunmuş ise, yetkili mahkeme ilk istemde bulunanın yerleşim yeri mahkemesidir.

Sonradan taşınma etkilemez. Aynı madde uyarınca, yetkili mahkemenin yetkisi, eşlerden birinin yerleşim yerini değiştirmesiyle sona ermez.

Görev. Bu talepler aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar ve kararında bu sıfatı belirtir.

KonuKural
DeğişiklikKoşullar değişirse (m.200)
KaldırmaSebep sona ererse
Usulİstem üzerine; kendiliğinden değil
YetkiEşlerden herhangi birinin yerleşim yeri
İki istem varsaİlk istemde bulunanın yeri
TaşınmaYetkiyi sona erdirmez

Aile Konutu Şerhinden Farkı: TMK m.194

İki kurum sık karıştırılır; ancak dayanakları, kapsamları ve usulleri farklıdır.

Aile konutu koruması — TMK m.194/1: eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz.

Birinci fark — kaynağı. m.194 koruması doğrudan kanundan doğar; mahkeme kararı gerekmez. m.199 koruması ise ancak mahkeme kararıyla kurulur.

İkinci fark — kapsamı. m.194 yalnız aile konutunu korur. m.199 ise belirlenecek her türlü malvarlığı değerini kapsayabilir: taşınmazlar, banka hesapları, araçlar, şirket payları.

Üçüncü fark — şerh. m.194/3 uyarınca aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Yani m.194 şerhi doğrudan tapu müdürlüğünden istenir. m.199 şerhi ise hâkim tarafından re’sen konulur.

Dördüncü fark — şerhin işlevi. m.194’te şerh korumanın şartı değildir; koruma şerh olmasa da işler. m.199’da ise koruma karara bağlıdır.

Önemli bir not. Aile konutu, m.199 kapsamında değil m.194 dâhilinde korunur. Bu nedenle konut bakımından doğrudan m.194’e dayanılması daha isabetlidir.

Birlikte kullanılabilir. Konut için m.194, diğer malvarlığı değerleri için m.199 aynı anda işletilebilir; iki yol birbirini dışlamaz.

 TMK m.194TMK m.199
KaynakDoğrudan kanunMahkeme kararı
KapsamYalnız aile konutuBelirlenen her değer
ŞerhTapu müdürlüğündenHâkim re’sen
Şerhin rolüKoruma şerhe bağlı değilKoruma karara bağlı
Birlikte kullanımMümkündür

İhtiyatî Tedbirden Farkı, Başvuru ve Deliller

Üçüncü bir karşılaştırma da usul hukukundaki ihtiyatî tedbir ile yapılmalıdır.

İhtiyatî tedbir — HMK m.389. Mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından ya da tamamen imkânsız hâle geleceğinden veya gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddî bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâlinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyatî tedbir kararı verilebilir.

Birinci fark — bağımsızlık. İhtiyatî tedbir, görülmekte olan bir davaya bağlıdır ve o davanın konusuyla sınırlıdır. m.199 tedbiri ise bağımsız bir taleptir; boşanma davası açılmış olması şart değildir.

İkinci fark — ne zaman istenebilir? m.199, evlilik birliğinin korunması önlemlerinden olduğundan evlilik devam ederken uygulanır. Boşanma davası açılmadan, evlilik sürerken de talep edilebilir.

Üçüncü fark — sonucu. m.199 kararı, tasarrufu rızaya bağlar; rıza alınmadan yapılan işlem hüküm doğurmaz. İhtiyatî tedbir ise genellikle devir yasağı biçiminde uygulanır.

Hangi deliller sunulmalı? Talebin somut tehlikeye dayandırılması gerekir. Kullanılabilecek belgeler: tapu kayıtları ve takyidat belgesi, son dönemdeki devir işlemlerini gösteren tapu hareketleri, banka hesap hareketleri, araç ve şirket kayıtları, emlak ilanları ve yazışma kayıtları.

Bilgi verme yükümlülüğü — TMK m.216. Eşlerden her biri, diğerinden malvarlığı, borçları ve gelirleri hakkında her zaman bilgi isteyebilir. Bu yükümlülük, delil toplamanın kanunî dayanağını oluşturur ve karşılanmaması ayrıca TMK m.206 kapsamında haklı sebep sayılabilir.

Belgeler nasıl istenir? HMK m.121 uyarınca elde bulunan belgeler dilekçeye ekli verilir; başka kurumlardaki kayıtlar için bulunabilmesini sağlayıcı açıklama yapılarak celbi istenmelidir.

 TMK m.199HMK m.389
Dava şartıBağımsız talepDavaya bağlı
ZamanEvlilik sürerkenYargılama sırasında
SonuçTasarruf rızaya bağlanırGenellikle devir yasağı
DelillerTapu hareketleri, banka kayıtları, ilanlar
Bilgi hakkıTMK m.216
CelpHMK m.121 — bulunmayı sağlayıcı açıklama

Sıkça Sorulan Sorular

TMK 199 kararı almak için boşanma davası şart mı?

Hayır; sınırlama evlilik birliği devam ederken, boşanma davası olmaksızın aile mahkemesinden istenebilir.

Sınırlama kararına rağmen eş malı satarsa ne olur?

Kapsamdaki mal üzerinde rızasız yapılan tasarruf hüküm doğurmaz; taşınmazda şerh sayesinde üçüncü kişinin iyi niyet savunması da kapanır.

TMK 199 ile aile konutu şerhi farkı nedir?

Aile konutu şerhi dava gerektirmez ama yalnızca konutu korur; TMK 199 hâkim kararıyla konut dışındaki ev, araç, hesap gibi belirli malları da kapsar.

Hangi delillerle başvurmalıyım?

Satış ilanları, devir hazırlıkları, hesap hareketleri ve tanık bilgileri gibi riskin somut emareleri ile korunacak malların dökümü sunulmalıdır.

Sınırlama nasıl kaldırılır?

Koşullar değiştiğinde ilgili eşin istemiyle hâkim kararı değiştirir veya kaldırır; kaldırma kararıyla tapudaki şerhin terkini de sağlanır.

TMK 199 başvuruları, tapu şerhi ve mal kaçırmaya karşı tedbirler için
Hukukçular Evi Ankara — durumunuza özel değerlendirme için bize ulaşın.

📞 Hemen Arayın💬 WhatsApp’tan Yazın

⚖️ Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

Bu sayfada anılan kanun maddelerinin güncel metnine ve içtihatlara yukarıdaki resmî kaynaklardan ulaşabilirsiniz. Mevzuat değişebildiğinden, işlem yapmadan önce güncel hâlin teyit edilmesi önerilir.

Post by Av. Fatma Öztürk