Boşanma sürecinde bir eşin, mal paylaşımında karşı tarafa daha az ödemek için mallarını yakınlarına devretmesi sık karşılaşılan bir durumdur. Hukuk, bu tür ‘mal kaçırma’ işlemlerine karşı koruma sağlar. Bu yazıda mal kaçıran eşe karşı başvurulabilecek yolları açıklıyoruz.
Eklenecek Değerler: TMK 229
Türk Medeni Kanunu’nun 229. maddesi, mal kaçırmayı engellemek için ‘eklenecek değerler’ müessesesini düzenler. Buna göre, kaçırılan malın değeri, mal rejiminin sona erdiği anda hâlâ mevcutmuş gibi tasfiye hesabına eklenir. Önemli nokta şudur: amaç malın aynen geri alınması değil, değerinin hesaba katılarak katılma alacağının doğru belirlenmesidir.
İki Tür İşlem Hesaba Eklenir
TMK 229 iki kategori belirler. Birincisi, mal rejiminin sona ermesinden önceki son bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yapılan karşılıksız kazandırmalardır; burada kötü niyet (kast) ispatı gerekmez, süre içinde olması yeterlidir. İkincisi, mal rejiminin devamı süresince, diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirlerdir; burada süre sınırı yoktur ama kastın ispatı gerekir.
Kast Nasıl Değerlendirilir?
Her satış veya devir otomatik olarak mal kaçırma sayılmaz. Mahkeme; işlemin zamanını, devrin kime yapıldığını (yakın akrabaya devir şüphe doğurur), bedelin gerçekten ödenip ödenmediğini, malı fiilen kimin kullanmaya devam ettiğini değerlendirir. Düşük bedelle yakına satış, bedelin banka kaydında görünmemesi, satıştan sonra malın hâlâ devredende kalması kast göstergesi sayılabilir.
Üçüncü Kişiye Dava ve İhtiyati Tedbir
Borçlu eşin malvarlığı katılma alacağını karşılamıyorsa, devri alan üçüncü kişiye karşı TMK 241 uyarınca, devraldığı değerle sınırlı olarak alacak davası açılabilir (mahkeme kararının ihbar edilmiş olması koşuluyla). Bu dava, zararın öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her hâlde mal rejiminin sona ermesinden 5 yıl içinde açılmalıdır. Mal kaçırma riskine karşı, dava açarken tapu, araç ve banka hesaplarına ihtiyati tedbir konulması talep edilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Eşim mal kaçırırsa ne yapabilirim?
TMK 229 uyarınca kaçırılan malın değeri, tasfiyede mevcutmuş gibi hesaba eklenir. Böylece katılma alacağınız bu mal üzerinden de hesaplanır.
Hangi devirler hesaba eklenir?
İki tür: (1) son 1 yıl içinde rızasız, olağan hediye dışı karşılıksız kazandırmalar (kast ispatı gerekmez), (2) süre sınırı olmaksızın katılma alacağını azaltma kastıyla yapılan devirler (kast ispatlanmalı).
Her satış mal kaçırma sayılır mı?
Hayır. Mahkeme işlemin zamanına, devrin kime yapıldığına, bedelin ödenip ödenmediğine ve malı kimin kullandığına bakar. Yakına düşük bedelle satış şüphe doğurur.
Mal üçüncü kişideyse ne olur?
Borçlu eşin malvarlığı yetmiyorsa, devralan üçüncü kişiye TMK 241 uyarınca devraldığı değerle sınırlı dava açılabilir. Dava, öğrenmeden 1 yıl, her hâlde 5 yıl içinde açılmalıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuza ilişkin değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman hukuki görüş esas alınmalıdır.
