Kişisel Mal mı, Edinilmiş Mal mı? Evlilik Öncesi Birikim Boşanmada Paylaşılır mı? (TMK 219-222)

Evlenmeden önce sahip olunan birikim ve mallar kişisel maldır ve boşanmada mal rejiminin tasfiyesine girmez (TMK m.220/2); ancak bu birikimin evlilik süresince getirdiği faiz, kira ve kâr payı gibi gelirler edinilmiş mal sayılır ve paylaşıma dahil olur (TMK m.219/2-4). Boşanmada mal paylaşımının tamamı tek bir soruya dayanır: söz konusu malvarlığı değeri kişisel mal mı, yoksa edinilmiş mal mı? Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde yalnızca edinilmiş mallar paylaşılır; kişisel mallar tasfiye dışında kalır. Bir eşin bütün malları ise aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edildiğinden (TMK m.222/3), evlilik öncesi birikimin kişisel mal olduğu belgeyle ispat edilmedikçe paylaşıma girme riski taşır. Bu rehberde evlilik öncesi birikimin hangi hâllerde kişisel mal olarak kaldığını, gelir ile değer artışı ayrımını, birikimle evlilik içinde alınan malların durumunu, kredili alımları, ispat yükünü, 1 Ocak 2002 öncesi evlilikleri ve tasfiye hesabını TMK m.202-241 hükümleri üzerinden ele alıyoruz.

Yasal Mal Rejimi ve Başlangıç Tarihi — TMK m.202 ve m.225

Eşler bir mal rejimi sözleşmesi yapmamışsa aralarında yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir (TMK m.202/1). Bu rejimde her eşin malvarlığı iki kesime ayrılır: edinilmiş mallar ve kişisel mallar. Mal rejimi evlenmeyle başlar; bu nedenle TMK m.220/2’deki “mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan” malvarlığı değerleri ifadesi, evlilik tarihinde bir eşe ait olan bütün değerleri, yani evlilik öncesi birikimi kapsar. Rejimin sona erdiği an ise sona erme sebebine göre değişir: mahkemece evliliğin iptal veya boşanma sebebiyle sona erdirilmesine karar verilmesi hâlinde mal rejimi dava tarihinden geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2).

Bu iki tarih, evlilik öncesi birikim uyuşmazlıklarının çerçevesini çizer. Evlilik tarihinden önce edinilen değerler kişisel mal; evlilik tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarih arasında karşılığı verilerek edinilen değerler kural olarak edinilmiş maldır. Dava tarihinden sonra edinilen değerler ise tasfiyeye girmez. Bu nedenle evlilik tarihindeki hesap bakiyesi ve dava tarihindeki malvarlığı durumu, tasfiye davasının en temel delilleridir.

Edinilmiş Mallar — TMK m.219

TMK m.219/1 uyarınca edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir. Kanun, bir eşin edinilmiş mallarını özellikle şöyle sayar (TMK m.219/2):

• Çalışmasının karşılığı olan edinimler (maaş, ücret, serbest meslek kazancı, ticari kâr)
• Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacıyla kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler
• Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
• Kişisel mallarının gelirleri
• Edinilmiş malların yerine geçen değerler

Listedeki “özellikle” ifadesi sayımın örnek niteliğinde olduğunu gösterir. Belirleyici ölçüt, değerin evlilik süresince ve karşılığı verilerek elde edilmesidir. Evlilik öncesi birikim bakımından en önemli bent dördüncüsüdür: kişisel malın kendisi tasfiye dışında kalsa da evlilik süresince ürettiği gelir edinilmiş mal kesimine geçer.

Kişisel Mallar — TMK m.220

TMK m.220 kişisel malları dört grupta sayar ve bu sayım sınırlıdır:

• Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya
• Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan veya bir eşin sonradan miras yoluyla ya da herhangi bir şekilde karşılıksız kazanma yoluyla elde ettiği malvarlığı değerleri
• Manevi tazminat alacakları
• Kişisel mallar yerine geçen değerler

Evlilik öncesi birikim ikinci grubun ilk kısmına girer. Evlilik içinde miras veya bağışla gelen değerler de aynı bentteki “karşılıksız kazanma” kapsamında kişisel maldır; bunun için Miras Kalan Mal Boşanmada Paylaşılır mı? rehberimize bakabilirsiniz. Dördüncü bent ise ikame ilkesini koyar: kişisel malın satılmasıyla elde edilen bedel veya bu bedelle alınan yeni mal da kişisel mal niteliğini korur. Kişisel malların genel çerçevesi için Mal Rejiminde Kişisel Mallar Nelerdir? rehberimize bakabilirsiniz.

Evlilik Öncesi Birikim Hangi Hâllerde Kişisel Kalır?

Evlilik öncesi birikimin kişisel mal olarak kalması iki koşula bağlıdır: birikimin evlilik tarihinde var olduğunun ve evlilik süresince izlenebilir biçimde korunduğunun ispatı. Evlilik tarihindeki banka bakiyesi, altın veya döviz hesabı, hisse senedi portföyü ya da tapulu taşınmaz bu bakımdan en kolay ispatlanan değerlerdir. Birikim evlilik içinde harcanmış, ortak giderlere kullanılmış veya maaşın yattığı ortak hesapla karışmışsa, sonradan alınan malın bu birikimden geldiğini göstermek güçleşir ve TMK m.222/3’teki edinilmiş mal karinesi devreye girer.

Birikimle evlilik içinde yeni bir mal alınması, malın niteliğini kendiliğinden edinilmiş mala çevirmez. TMK m.220/4 uyarınca kişisel mallar yerine geçen değerler de kişisel maldır. Örneğin evlilik öncesi mevduatla evlilik içinde alınan bir daire, ödemenin bu mevduattan yapıldığı banka kayıtlarıyla gösterilirse kişisel mal sayılır. Ödemenin bir kısmı birikimden, bir kısmı evlilik içindeki maaştan yapılmışsa iki kesim arasında karma bir durum doğar ve TMK m.230/3 uyarınca denkleştirme katkı oranına ve malın tasfiye anındaki değerine göre yapılır.

Kritik Ayrım: Gelir Edinilmiş, Değer Artışı Kişisel

Uygulamada en çok hak kaybına yol açan nokta, kişisel malın geliri ile kişisel malın değer artışının karıştırılmasıdır. Evlenmeden önce sahip olunan bir dairenin evlilik süresince elde edilen kira gelirleri, TMK m.219/2-4 uyarınca edinilmiş mal sayılır ve paylaşıma dahil olur. Aynı şekilde evlilik öncesi mevduatın faizi veya kâr payı, evlilik öncesi hisse senedinin temettüsü de edinilmiş maldır. Buna karşılık dairenin piyasa değerinin artması, altının veya dövizin değer kazanması gibi konjonktürel artışlar gelir değildir; kural olarak kişisel malın parçası olarak kalır ve tasfiyeye girmez.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: evlilik öncesi birikimi olan eş, birikimin kendisini ve değer artışını korur; ancak evlilik süresince elde ettiği gelirleri ayrı bir hesapta biriktirmişse bu gelirler edinilmiş mal kesimine girer. Diğer eşin bu kişisel malın değerinin artmasına emeğiyle veya parasıyla katkısı varsa, ayrıca TMK m.227’deki değer artış payı alacağı gündeme gelir. Gelirlerin tasfiyeye girmemesi isteniyorsa bu ancak mal rejimi sözleşmesiyle sağlanabilir (TMK m.221/2).

Birikim Türlerine Göre Uygulama: Altın, Döviz, Hisse, Şirket Payı ve Araç

Evlilik öncesi altın ve döviz birikimi, evlilik tarihinde var olduğu ispatlandıkça kişisel maldır; kur veya fiyat artışından doğan değer kazancı gelir sayılmadığından kural olarak kişisel malın parçası olarak kalır. Bu birikim evlilik içinde satılıp başka bir varlığa dönüştürülmüşse, yeni varlık da ödeme izlenebildiği ölçüde kişisel mal niteliğini korur (TMK m.220/4). Evlilik öncesi edinilen hisse senetleri için de aynı kural geçerlidir: hisselerin kendisi ve satışından elde edilen bedel kişisel maldır; ancak evlilik süresince dağıtılan temettü kişisel malın geliri olarak edinilmiş mal sayılır (TMK m.219/2-4). Borsa ve fon yatırımlarına ilişkin ayrıntılar için Halka Arzdan Aldığım Hisseler Boşanmada Paylaşılır mı? ve Boşanmada Fon Yatırımları rehberlerimize bakabilirsiniz.

Evlilikten önce kurulan veya devralınan bir şirketteki pay da kişisel maldır. Buna karşılık şirketin evlilik süresince dağıttığı kâr payı edinilmiş mal kesimine girer; eşin şirkette çalışarak aldığı ücret de çalışmasının karşılığı olduğundan edinilmiş maldır (TMK m.219/2-1). Diğer eşin şirketin değerinin artmasına emeğiyle veya parasıyla karşılıksız katkısı varsa TMK m.227 uyarınca değer artış payı gündeme gelir. Evlilik öncesi araç ise kişisel maldır; bu araç evlilik içinde satılıp üzerine kredi veya maaşla ödeme eklenerek yeni bir araç alınmışsa yeni araç karma nitelik kazanır ve kesimler arasındaki katkı TMK m.230/3’e göre denkleştirilir.

Sözleşmeyle Değiştirilebilen Kısım — TMK m.221 ve m.205

TMK m.221/1 uyarınca eşler mal rejimi sözleşmesiyle, bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan ve edinilmiş mallara dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin kişisel mal sayılacağını kabul edebilir. TMK m.221/2 ise eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağını kararlaştırmalarına imkân verir. Bu ikinci imkân, evlilik öncesi birikimin faiz ve kira gelirlerine ilişkin sorunu baştan çözer.

Sözleşmenin geçerliliği şekle bağlıdır. TMK m.205/1 uyarınca mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; taraflar evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilir. Sözleşmenin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanması zorunludur (TMK m.205/2). Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir. Şekle uygun yapılmamış bir anlaşma, tasfiyede kişisel mal iddiasına dayanak oluşturmaz. Rejim seçenekleri için Mal Ayrılığı Rejimi Seçimi ve Mal Rejimi Sözleşmesi rehberimize bakabilirsiniz.

İspat ve Karine — TMK m.222

TMK m.222/1 uyarınca belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır (TMK m.222/2). En önemli kural ise üçüncü fıkradadır: bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir (TMK m.222/3). Bu karine, kişisel mal iddiasında bulunan tarafa ağır bir ispat yükü yükler.

Evlilik öncesi birikimle alındığı iddia edilen bir taşınmaz için tapu tarihi tek başına yetmez; paranın kaynağının banka kayıtlarıyla izlenebilir olması gerekir. Miras, bağış veya evlilik öncesi edinim iddiaları veraset ilamı, tapu akit tablosu, bağış senedi ve evlilik tarihinden önceki hesap dökümüyle desteklenmelidir. Belgelerin saklanması ayrıca önemlidir: tacirlerin ticari defter ve belgeleri on yıl süreyle saklama yükümlülüğü bulunduğundan (TTK m.82), uzun süren evliliklerde evlilik tarihine ait banka kayıtları dava aşamasında artık elde edilemeyebilir. Bu nedenle evlilik tarihindeki bakiyeyi gösteren hesap dökümü, evlilik devam ederken temin edilip saklanmalıdır.

İz Sürme: Kişisel Malın Dönüştüğü Değerler

Kişisel mal satılıp yerine başka bir mal alındığında yeni mal da kural olarak kişisel mal sayılır (TMK m.220/4). Ancak bu sonuç izlenebilirliğin ispatına bağlıdır. Ödeme zinciri; evlilik tarihindeki bakiye, o hesaptan yapılan çıkış, satıcıya yapılan ödeme ve tapu devri halkalarından oluşur. Zincirin bir halkası eksikse TMK m.222/3’teki karine devreye girer ve mal edinilmiş mal sayılabilir.

Kredili Alımlar ve Denkleştirme — TMK m.230

Evlilikten önce peşinatla alınıp tapuda tescil edilen, kredi taksitleri ise evlilik içinde ödenen taşınmazlar en tartışmalı gruptur. Taşınmazın edinme tarihi evlilikten önce olduğundan taşınmaz kişisel mal niteliğini korur; ancak kredi borcu kişisel mala ilişkin bir borçtur. TMK m.230/1 uyarınca bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları edinilmiş mallardan ödenmişse tasfiye sırasında denkleştirme istenebilir. Evlilik içinde maaştan ödenen taksitler bu nedenle edinilmiş mal kesiminin kişisel mala yaptığı katkı olarak hesaba katılır.

TMK m.230/3 uyarınca bir mal kesiminden diğer kesimdeki malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına katkıda bulunulmuşsa denkleştirme, katkı oranına ve malın tasfiye anındaki değerine göre yapılır. Uygulamada evlilik içinde ödenen taksitlerin toplam bedele oranı belirlenir ve bu oran taşınmazın tasfiye anındaki değerine uygulanır. Hesabın sağlıklı yapılabilmesi için kredi sözleşmesi, ödeme planı ve taksitlerin hangi hesaptan ödendiğini gösteren banka hareketleri dosyaya sunulmalıdır. Kredili konutun paylaşımı için Krediyle Alınan Ev Boşanmada Nasıl Paylaşılır? rehberimize bakabilirsiniz.

Değer Artış Payı — TMK m.227

TMK m.227/1 uyarınca eşlerden biri diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur; bir değer kaybı söz konusuysa alacak katkının başlangıçtaki değerine göre hesaplanır. Bu alacak, malın kişisel mal olması hâlinde bile doğar. Yani evlilik öncesi birikimle alınmış bir eve diğer eşin parasıyla yapılan tadilat veya kredi ödemesine katkısı karşılıksız kalmaz. Mal daha önce elden çıkarılmışsa hâkim, diğer eşe ödenecek alacağı hakkaniyete uygun olarak belirler (TMK m.227/2). Eşler yazılı bir anlaşmayla değer artışından pay almaktan vazgeçebilir veya pay oranını değiştirebilir (TMK m.227/3).

Değer artış payı ile katılma alacağı birbirinin yerine geçmez. Değer artış payı diğer eşe ait belirli bir mala yapılan katkıdan doğar ve önce hesaplanır; katılma alacağı ise artık değer üzerinden hesaplanır. İki talebin ayrı ayrı ve doğru sırayla ileri sürülmesi gerekir. Konu için Eşler Arası Değer Artış Payı Alacağı (TMK m.227) rehberimize bakabilirsiniz.

Birikimle Diğer Eş Adına veya Ortak Ev Alındıysa — TMK m.227 ve m.194

Evlilik öncesi birikim çoğu zaman eşlerin oturacağı evin alımında kullanılır ve tapu ya diğer eş adına ya da iki eş adına paylı olarak düzenlenir. Bu durumda birikimin sahibi, diğer eşe ait bir malın edinilmesine kendi kişisel malıyla katkıda bulunmuş olur. TMK m.227/1 uyarınca bu katkı hiç ya da uygun bir karşılık alınmaksızın yapılmışsa, tasfiye sırasında malda ortaya çıkan değer artışı için katkı oranında alacak hakkı doğar. Taşınmaz paylı olarak tescil edilmişse her payın kaynağı ayrıca değerlendirilir; birikimle ödenen kısım bakımından kişisel mal katkısı, maaşla ödenen kısım bakımından edinilmiş mal katkısı söz konusudur.

Taşınmazın kişisel mal olması, aile konutu niteliğini ortadan kaldırmaz. TMK m.194/1 uyarınca eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Bu nedenle evlilik öncesi birikimle alınmış ve kişisel mal olan bir ev, aile konutu olarak kullanıldığı sürece diğer eşin rızası olmadan satılamaz. Aile konutunun korunması için Aile Konutu Şerhi Tapuya Nasıl Konulur? rehberimize bakabilirsiniz.

Rejim Tarihine Dikkat: 1 Ocak 2002 ve 4722 Sayılı Kanun m.10

Türk Medenî Kanunu 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girmiştir. 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun’un 10. maddesi uyarınca bu tarihten önce evlenmiş eşler arasında o tarihe kadar tabi oldukları mal rejimi devam eder; kanunun yürürlüğünden itibaren bir yıl içinde başka bir mal rejimini seçmedikleri takdirde, yürürlük tarihinden geçerli olmak üzere yasal mal rejimini seçmiş sayılırlar. Bu nedenle 2002 öncesi evliliklerde tasfiye iki döneme ayrılır: 1 Ocak 2002’ye kadar olan dönemde eski mal ayrılığı rejimi uygulanır ve talep katkı payı alacağı olarak ileri sürülür; bu tarihten sonraki dönem için katılma alacağı gündeme gelir.

Uzun süren evliliklerde her iki talebin birlikte ve dönem ayrımı yapılarak kurulması gerekir; tek bir talebe indirgemek ciddi kayıp doğurur. Evlilik öncesi birikim bakımından da 2002 öncesi evliliklerde evlilik tarihindeki değerlerin yanında 1 Ocak 2002 tarihindeki malvarlığı durumu ayrıca önem kazanır. Ayrıntı için 2002 Öncesi Evlenenlerde Mal Paylaşımı ve Katkı Payı ve Katılma Alacağı Farkı rehberlerimize bakabilirsiniz.

Tasfiye: Ne Zaman, Hangi Mahkemede, Hangi Değerle?

Mal rejiminin tasfiyesi boşanma davasından ayrı bir davanın konusudur. Boşanma davasıyla birlikte açılabilir; ancak tasfiye, boşanma kararının kesinleşmesi beklenerek karara bağlanır. TMK m.214 uyarınca boşanma, evliliğin iptali veya hâkim tarafından mal ayrılığına karar verilmesi durumunda tasfiye davasında bu davalarda yetkili olan mahkeme yetkilidir; görevli mahkeme aile mahkemesidir. Katılma alacağı için uygulamada boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımı süresi esas alınır; bunun için Mal Paylaşımı Davasında Zamanaşımı rehberimize bakabilirsiniz.

Değerleme bakımından TMK m.235/1 uyarınca mal rejiminin sona erdiği sırada mevcut olan edinilmiş mallar, tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır; edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değeri ise malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır (TMK m.235/2). Mal rejimi boşanmada dava tarihinde sona erdiği için hangi malların tasfiyeye gireceği dava tarihine göre, bu malların değeri ise tasfiye anına göre belirlenir. Boşanma davası uzadıkça değerler değiştiğinden bilirkişi incelemesinin hangi tarihe göre yapılacağı dilekçede ayrıca belirtilmelidir.

Dava Öncesi Çekilen Paralar ve Devirler — TMK m.229

Boşanma sürecinde sık rastlanan bir durum, eşlerden birinin dava açılmadan önce hesaplardaki parayı çekmesi veya malları üçüncü kişilere devretmesidir. Burada da ilk soru, çekilen değerin kişisel mal mı edinilmiş mal mı olduğudur. Evlilik öncesi birikimden oluşan ve izlenebilen bir tutarın çekilmesi, kişisel mal üzerinde bir tasarruf olduğundan tasfiyeyi etkilemez. Buna karşılık edinilmiş mallardan yapılan karşılıksız kazandırmalar ve devirler, TMK m.229 uyarınca belirli şartlarla edinilmiş mallara hesapta eklenir.

TMK m.229/1 uyarınca eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan, olağan hediyeler dışında yaptığı karşılıksız kazandırmalar ile bir eşin mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler, değerleri hesaplanarak edinilmiş mallara eklenir. Eklenecek değerlerin hesabında malın devredildiği tarih esas alınır (TMK m.235/2). Bu tür kazandırma veya devirlere ilişkin uyuşmazlıklarda mahkeme kararı, davanın kendisine ihbar edilmiş olması koşuluyla kazandırma veya devirden yararlanan üçüncü kişilere karşı da ileri sürülebilir (TMK m.229/2). Bu nedenle çekilen paranın evlilik öncesi birikimden mi yoksa evlilik içindeki gelirden mi geldiği, hesap hareketleriyle ayrıştırılarak ortaya konmalıdır.

Tasfiye Hesabı: Beş Adımda Katılma Alacağı

Katılma alacağının nasıl hesaplandığı çoğu zaman soyut kalır. Oysa hesap belirli bir sırayı izler; dilekçenin bu sıraya göre kurulması talebin denetlenebilir olmasını sağlar. TMK m.236/1 uyarınca her eş veya mirasçıları, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur ve alacaklar takas edilir. Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m.236/2).

Ziynet Eşyası ve Kişisel Kullanım Eşyası

Düğünde takılan ziynet eşyasının kime ait olduğu ve akıbeti sık uyuşmazlık konusudur. Uygulamada düğünde takılan ziynet eşyası kadına ait kabul edilir ve kadının kişisel malı sayılır. İspat bakımından düğün görüntüleri, tanık beyanları ve varsa satın alma belgeleri kullanılır. Ziynetin bozdurulup ortak ihtiyaç için harcandığı ve geri verilmeyeceğinin kararlaştırıldığı iddiası ileri sürülüyorsa, bunu ispat yükü bu iddiayı ileri süren eştedir. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan giyim eşyası, kişisel takı ve benzeri eşya da TMK m.220/1 uyarınca kişisel maldır. Ziynet uyuşmazlıkları için Boşanmada Ev Eşyaları, Ziynet ve Çeyiz Kime Kalır? rehberimize bakabilirsiniz.

Kişisel Mal Savunması — Cevap Dilekçesinde İlgili Bölüm Örneği

Katılma alacağı davasında evlilik öncesi birikim çoğu zaman davalının savunmasında ileri sürülür. Aşağıdaki örnek, cevap dilekçesinin açıklamalar bölümünde bu savunmanın nasıl kurulacağını göstermektedir; her husus dayandığı kanun maddesiyle başlar ve delille eşleştirilir.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Evlilik tarihindeki hesap bakiyesini gösteren dökümü saklamamak. Bu belge, evlilik öncesi birikimin varlığının en güçlü delilidir (TMK m.222/1).
• Miras, bağış veya satış bedelini maaşın yattığı ortak hesaba aktarmak. İzlenebilirlik kaybolur ve edinilmiş mal karinesi devreye girer (TMK m.222/3).
• Kişisel malın gelirini de kişisel mal sanmak. Faiz, kira ve temettü edinilmiş maldır (TMK m.219/2-4).
• Kredili alımlarda yalnızca tapu tarihine dayanmak; evlilik içinde ödenen taksitler için denkleştirme talebini göz ardı etmek (TMK m.230).
• Değer artış payı ile katılma alacağını aynı talep sanmak (TMK m.227, m.236).
• 2002 öncesi evliliklerde tasfiyeyi tek döneme indirgemek (4722 s.K. m.10).
• Mal rejimi sözleşmesini noter şekline uymadan yapmak (TMK m.205).

Sıkça Sorulan Sorular

Evlilik öncesi aldığım ev boşanmada paylaşılır mı?

Ev kişisel maldır ve tasfiyeye girmez (TMK m.220/2). Ancak evlilik süresince elde edilen kira geliri edinilmiş mal sayıldığından paylaşıma dahil olur (TMK m.219/2-4). Diğer eşin eve katkısı varsa değer artış payı alacağı (TMK m.227), kredisi evlilik içinde maaştan ödenmişse denkleştirme (TMK m.230) gündeme gelir.

Miras kalan mal paylaşıma girer mi?

Hayır. Miras yoluyla veya karşılıksız kazanma yoluyla edinilen değerler kişisel maldır. Buna karşılık bu malların evlilik içindeki gelirleri edinilmiş mal sayılır.

Kişisel mal olduğunu nasıl ispatlarım?

Bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Kişisel mal iddiasında bulunan taraf, paranın kaynağını banka kayıtları, satış sözleşmeleri ve evlilik öncesi hesap dökümleriyle ispatlamalıdır.

Sözleşmeyle bu ayrım değiştirilebilir mi?

Evet. Mal rejimi sözleşmesiyle kişisel malların gelirlerinin edinilmiş mallara dahil olmayacağı kararlaştırılabilir. Sözleşmenin noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılması gerekir.

Evlilik öncesi birikimimin faizi paylaşılır mı?

Evet. Birikimin anaparası kişisel maldır; ancak evlilik süresince elde edilen faiz veya kâr payı kişisel malın geliri olduğundan edinilmiş mal sayılır ve paylaşıma girer (TMK m.219/2-4). Gelirlerin tasfiyeye girmemesi ancak noterde yapılan mal rejimi sözleşmesiyle sağlanabilir (TMK m.221/2, m.205).

Evlilikten önce aldığım evin değeri arttı; artış paylaşılır mı?

Kural olarak hayır. Piyasa koşullarından kaynaklanan değer artışı gelir değildir ve kişisel malın parçası olarak kalır. Ancak diğer eş bu evin edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunmuşsa, katkısı oranında değer artış payı isteyebilir (TMK m.227).

Evlilikten önce alıp evlilik içinde kredisini ödediğim ev ne olur?

Ev evlilikten önce tapuya tescil edildiyse kişisel mal niteliğini korur. Ancak kredi taksitleri evlilik içinde maaştan ödendiyse, kişisel mala ilişkin borcun edinilmiş mallardan ödenmesi nedeniyle tasfiyede denkleştirme istenebilir; hesap ödenen taksitlerin oranına ve evin tasfiye anındaki değerine göre yapılır (TMK m.230).

Evlilik öncesi birikimimle eşimin adına ev aldım; ne talep edebilirim?

Kişisel malınızla diğer eşe ait bir malın edinilmesine karşılıksız katkıda bulunduğunuz için tasfiye sırasında evdeki değer artışından katkınız oranında değer artış payı isteyebilirsiniz (TMK m.227/1). Katkının ispatı için havale dekontları ve evlilik tarihindeki hesap dökümü sunulmalıdır.

Bilgilendirme: Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Tutar, oran ve süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir; işlem öncesi teyit edin.

İlgili Rehberler

• Katkı Payı ve Katılma Alacağı Farkı
• Aile Konutu Şerhi Tapuya Nasıl Konulur?
• Aile ve Boşanma Hukuku — tüm rehberler
• Aile ve Boşanma Hukuku Rehberi

Borsa ve halka arz hisseleri için: hisselerin edinilmiş mi kişisel mi olduğu, dava ve karar tarihindeki değer ve boşanma öncesi devirler için Halka Arzdan Aldığım Hisseler Boşanmada Paylaşılır mı? rehberimize bakabilirsiniz.