Boşanmada Kripto Para ve Dijital Varlıklar Paylaşılır mı?

Kanun Metni: Kripto Varlık Tanımı ve Mal Rejimi Hükümleri

7518 sayılı Kanun, kripto varlıkla birlikte cüzdan ve kripto varlık hizmet sağlayıcı kavramlarını da tanımlamıştır. Cüzdan, kripto varlıkların transfer edilebilmesini ve bu varlıkların ya da bunlara ilişkin özel ve açık anahtarların çevrim içi veya çevrim dışı olarak depolanmasını sağlayan yazılım, donanım, sistem ya da uygulamalardır; kripto varlık hizmet sağlayıcı ise platformlar, kripto varlık saklama hizmeti sağlayan kuruluşlar ve Kanuna dayanılarak belirlenen diğer kuruluşlardır (6362 s.K. m.3). Kanun ayrıca hizmet sağlayıcıların müşterilerin kripto varlık transferlerinin gerçekleştirildiği cüzdanlara ve fon transferlerinin gerçekleştirildiği hesaplara ilişkin kayıtları güvenli, erişilebilir ve takip edilebilir şekilde tutmasını öngörür. Bu kayıt yükümlülüğü, boşanma davasında yurt içi platformlardan bilgi istenmesinin hukuki zeminini oluşturur.

Kripto Varlık Mal Rejimine Tabi mi?

Kripto para ve diğer dijital varlıklar, para ile ölçülebilen ekonomik değer taşıdığından mal rejimi tasfiyesine tabidir. Belirleyici olan varlığın türü değil edinilme zamanı ve kaynağıdır:

Son satır ispat gerektirir: kişisel malın satış bedeliyle alındığının banka ve borsa kayıtlarıyla izlenebilir olması aranır.

Kripto Varlıklar Tasfiyede Nasıl Hesaplanır?

Edinilmiş mallar rejiminde her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde hak sahibi olur (TMK m.236/1). Artık değer, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçların çıkarılması ve eklenecek değerlerle denkleştirme alacaklarının hesaba katılmasıyla bulunur (TMK m.231). Kripto varlıklar bu hesapta diğer edinilmiş mallar gibi yer alır; ancak hesaba girmesi için varlığın evlilik içinde edinildiğinin ve dava tarihinde mevcut olduğunun ya da hesaba eklenmesi gereken bir devre konu olduğunun ortaya konması gerekir. Bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayıldığından (TMK m.222/3), kripto varlığın evlilik öncesi birikimle alındığını ileri süren eş bunu banka ve platform kayıtlarıyla ispat etmek zorundadır.

Kişisel malların yerine geçen değerler de kişisel mal sayılır (TMK m.220/4). Bu nedenle evlilik öncesinden kalan bir birikimle veya miras yoluyla elde edilen parayla alınan kripto varlık, alımın bu paradan yapıldığı izlenebildiği ölçüde kişisel mal niteliğini korur. Kişisel mal ile edinilmiş mal birbirine karışmışsa, örneğin kişisel birikimle alınan kripto varlığa evlilik içinde maaştan ek alım yapılmışsa, iki mal grubu arasında denkleştirme gündeme gelir (TMK m.230). Kripto varlığın değer kazanması veya kaybetmesi de hangi mal grubuna ait olduğuna göre hesaba yansır.

Ödeme Biçimi: Kripto Varlığın Aynen Devri mi, Para mı?

Tasfiye sonucunda doğan katılma alacağının kripto varlığın kendisiyle mi yoksa para olarak mı ödeneceği de Kanunda düzenlenmiştir. Katılma alacağı ve değer artış payı ayın veya para olarak ödenebilir ve ayni ödemede malların sürüm değeri esas alınır (TMK m.239/1). Kripto varlığın aynen devri, alacaklı eşin yüksek oynaklık riskini üstlenmesi anlamına geldiğinden taraflarca ayrıca değerlendirilmelidir. Katılma alacağının derhâl ödenmesi borçlu eş için ciddi güçlükler doğuracaksa ödemenin uygun bir süre ertelenmesi istenebilir ve aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak alacağa faiz yürütülür; durum ve koşullar gerektiriyorsa borçludan güvence de istenebilir (TMK m.239/2-3). Kripto varlıkların kısa sürede transfer edilebilmesi, erteleme talebinde güvence istenmesini özellikle önemli kılar.

Kripto varlık alımı için kredi kullanılmışsa, bu borç ilgili mal grubunun borcu olarak artık değer hesabında dikkate alınır; artık değer, edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçların çıkarılmasıyla bulunur (TMK m.231). Kredi evlilik içinde kullanılmış ve varlık edinilmiş mallara dâhilse, kalan kredi borcu edinilmiş malların değerinden düşülür; varlık değer kaybetmiş ancak kredi borcu sürüyorsa artık değer eksi çıkabilir ve eksi artık değer diğer eşe yansıtılmaz.

Mal rejimi eşlerden birinin ölümüyle de sona erer (TMK m.225/1) ve bu hâlde tasfiye davası ölenin son yerleşim yeri mahkemesinde görülür (TMK m.214/1). Ölen eşin kripto varlıklarının özel anahtarları veya cüzdan bilgileri bilinmiyorsa, bu varlıklar hem sağ kalan eşin katılma alacağı hem de mirasçıların hakları bakımından kaybolma riskiyle karşı karşıyadır. Terekenin korunması için sulh hâkimince alınacak önlemler kapsamında yurt içi platformlardaki hesapların tespiti istenebilir. Bu nedenle eşlerin önemli dijital varlıklarına ilişkin erişim bilgilerini güvenli biçimde kayıt altına alması, mal rejiminin tasfiyesi ve miras paylaşımı bakımından sonradan doğabilecek uyuşmazlıkları azaltır.

Tespit: En Zor Aşama

Kripto varlıkların gizlenmesi kolaydır ve bu, uygulamadaki asıl sorundur. Talep edilebilecek araştırmalar:

1. Türkiye’de faaliyet gösteren kripto varlık hizmet sağlayıcılarına müzekkere yazılması
2. Banka hesaplarından borsalara yapılan para transferlerinin tespiti
3. Kredi kartı ve havale kayıtlarının incelenmesi
4. Vergi beyanlarının incelenmesi
5. Elektronik cihaz incelemesi talebi (hâkim kararıyla)

Banka çıkışlarının izlenmesi en verimli yoldur: borsaya yapılan transfer görünürse, oradan varlığın varlığı ortaya çıkar. Bu nedenle mal rejimi davasında tüm hesap hareketlerinin istenmesi kritik önemdedir.

Değerleme Anı

Mal rejiminin tasfiyesinde değer, tasfiye anındaki değer üzerinden hesaplanır. Kripto varlıkların oynaklığı nedeniyle bu belirleme tartışmalı hâle gelir. Kanunun ayrımı iki aşamalıdır: varlığın tasfiyeye girip girmediği mal rejiminin sona erdiği dava tarihine göre (TMK m.225/2), değeri ise tasfiye anına göre belirlenir (TMK m.235/1). Edinilmiş mallara hesapta eklenecek olanların değeri ise malın devredildiği tarih esas alınarak hesaplanır (TMK m.235/2). Uygulamada bilirkişi, karar tarihine en yakın tarihteki piyasa değerini esas alır; yargılama uzarsa ek raporla değerin güncellenmesi istenmelidir.

Bu nedenle dava dilekçesinde değerleme tarihinin hangi ölçüte göre belirlenmesinin talep edildiği açıkça yazılmalıdır. Ayrıca varlığın dava sürecinde elden çıkarılmasını engellemek için ihtiyati tedbir talep edilmesi düşünülmelidir.

Varlığın Kaçırılması Hâlinde

Eşin mal rejiminin tasfiyesinde payını azaltmak amacıyla varlığı devretmesi veya elden çıkarması hâlinde, denkleştirme hükümleri devreye girer: karşılıksız kazandırmalar hesaba katılır. Borçlu eşin malvarlığı katılma alacağını karşılamazsa, alacaklı eş hesaba katılması gereken karşılıksız kazandırmaları bunlardan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarla sınırlı olarak isteyebilir; bu dava hakkı öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıl içinde kullanılmalıdır (TMK m.241).

Mal Kaçırmaya Karşı Geçici Koruma: TMK m.199 ve HMK m.389

Kripto varlıklar birkaç dakika içinde yurt dışı platformlara veya kişisel cüzdanlara aktarılabildiğinden geçici hukuki koruma dava açılır açılmaz istenmelidir. Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim belirleyeceği malvarlığı değerleriyle ilgili tasarrufların ancak onun rızasıyla yapılabileceğine karar verebilir (TMK m.199/1). Mal rejimi davası veya boşanma davasıyla birlikte ise mevcut durumda meydana gelebilecek bir değişme nedeniyle hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşacağından endişe edilmesi hâlinde ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389/1). Yurt içindeki kripto varlık hizmet sağlayıcılarına yazılacak müzekkereyle hesaptaki varlıkların transferinin tedbiren durdurulması talep edilebilir; talepte platform adı ve varsa işlem kayıtları gösterilmelidir. Tasarruf yetkisinin sınırlanmasına ilişkin ayrıntılar için Eşin Tasarruf Yetkisinin Sınırlandırılması rehberimize bakabilirsiniz.

Bu iddianın ileri sürülebilmesi için devrin tarihi, bedelsiz veya düşük bedelli olduğu ve devralanın yakınlık ilişkisi ortaya konmalıdır.

Diğer Dijital Varlıklar

• Alan adları ve web siteleri — ekonomik değer taşıyorsa paylaşıma tabi
• Sosyal medya hesapları — ticari değer taşıyanlar bakımından tartışmalı ancak gelir getiriyorsa dikkate alınır
• Oyun içi varlıklar ve dijital koleksiyonlar
• Uygulama ve yazılım gelirleri

Vergi ve Beyan Boyutu

Kripto varlıkların vergilendirilmesine ilişkin düzenlemeler gelişmektedir. Mal rejimi davasında sunulan beyanlar ile vergi beyanları arasındaki tutarsızlık, ayrı bir inceleme riski doğurur. Bu nedenle dosyaya sunulan varlık dökümünün tutarlı olması önemlidir.

Yurt Dışı Borsalar

Varlık yurt dışı borsada tutuluyorsa müzekkere yoluyla bilgi temini güçleşir. Bu hâlde izlenebilecek yol, Türkiye’deki banka hesaplarından yapılan çıkışların tespitidir. Transferin gerçekleştiği görülürse, karşı tarafın varlığın akıbetine ilişkin açıklama yapması istenir; açıklama yapılmaması aleyhe değerlendirilir.

Delil Yolları: Belge İbrazı, Bilirkişi ve Delil Tespiti

Kripto varlıkların tespitinde hukuka uygun delil yolları kullanılmalıdır. Eşin telefonuna veya bilgisayarına izinsiz erişilerek cüzdan bilgisi elde edilmesi hem hukuka aykırı delil yasağına takılır (HMK m.189/2) hem de ceza sorumluluğu doğurabilir. Bunun yerine karşı tarafın elinde bulunan hesap dökümlerinin ve cüzdan kayıtlarının ibrazı istenebilir; karşı taraf haklı bir sebep olmaksızın belgeyi sunmazsa mahkeme belgenin içeriğine ilişkin diğer tarafın beyanını kabul edebilir (HMK m.220). Blok zinciri üzerindeki işlemlerin izlenmesi ve cüzdan adreslerinin ilişkilendirilmesi özel veya teknik bilgi gerektirdiğinden bilişim bilirkişisi incelemesi talep edilmelidir (HMK m.266). Dava açılmadan önce kaybolma riski bulunan dijital kayıtlar için ise delil tespiti istenebilir (HMK m.400).

Tasarruf yetkisinin sınırlanmasına ilişkin önlem, kripto varlıkların bulunduğu hesaplarla sınırlı kalmak zorunda değildir. Hâkim eşlerden birinin taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini kaldırırsa resen durumun tapu kütüğüne şerhedilmesine karar verir (TMK m.199/3); bu nedenle kripto varlıkların satışından elde edilen parayla taşınmaz alındığı anlaşılırsa, önlemin bu taşınmazı da kapsayacak biçimde genişletilmesi istenebilir. Koşullar değiştiğinde hâkim eşlerden birinin istemi üzerine kararında gerekli değişikliği yapar veya sebebi sona ermişse önlemi kaldırır (TMK m.200). Evlilik birliğinin korunmasına yönelik önlemler konusunda eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (TMK m.201/1); boşanma davası açılmışsa ise geçici önlemler davaya bakan mahkemeden istenir (TMK m.169).