İştirak Nafakası Çocuk 18 Yaşına Gelince Kendiliğinden Biter mi?

İştirak nafakası, çocuğun ergin olmasıyla, yani 18 yaşını doldurmasıyla kendiliğinden sona erer (TMK m. 328/1) ve bunun için ayrı bir dava açmaya gerek yoktur. Ancak çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana-babanın bakım yükümlülüğü eğitim sonuna kadar sürer (TMK m. 328/2); fakat bu artık iştirak nafakası değil, çocuğun kendi açacağı yardım nafakasıdır. Bu rehberde iştirak nafakasının sona ermesini açıklıyoruz.

İştirak nafakası 18 yaşında kendiliğinden biter

İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun giderlerine katkı olarak ödediği çocuk nafakasıdır. Türk Medeni Kanunu madde 328/1’e göre, ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Bu nedenle çocuk 18 yaşını doldurduğunda iştirak nafakası kendiliğinden sona erer; ayrıca bir tespit davası açılmasına gerek yoktur. Çünkü ergin olmayan çocuk ana ve babasının velâyeti altındadır (TMK m.335/1) ve bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder (TMK m.328/1); erginlikle birlikte velayet ve buna bağlı iştirak nafakası yükümlülüğü kanun gereği son bulur.

Erginlik halleri: 18 yaş, evlenme, mahkeme kararı

Erginlik yalnızca 18 yaşın doldurulmasıyla gerçekleşmez; üç hâl de iştirak nafakasını sona erdirir:

• 18 yaşın doldurulması (TMK m. 11),
• Çocuğun evlenmesi (TMK m. 11) — evlenen kişi ergin sayılır,
• Mahkeme kararıyla ergin kılınma (TMK m. 12) — 15 yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.

Bu hâllerin herhangi birinde iştirak nafakası kendiliğinden kalkar.

Eğitim devam ediyorsa: yardım nafakası (TMK m. 328/2)

Çocuğun 18 yaşını doldurması nafakayı sona erdirse de, eğitimin devam etmesi bir istisna oluşturur. Türk Medeni Kanunu madde 328/2’ye göre, çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Erginlikten sonra istenecek bu nafaka artık iştirak nafakası değildir; uygulamada yardım nafakası olarak anılır ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu talepleri TMK m.328/2 ile m.364/1’i birlikte değerlendirerek incelemiştir (E.2013/3-1627, K.2015/1020).

İştirak nafakası kendiliğinden dönüşmez, yeni dava gerekir

Önemli bir nokta: iştirak nafakası, çocuk ergin olduğunda kendiliğinden sona erer ve otomatik olarak yardım nafakasına dönüşmez. Ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuğun nafaka alabilmesi için, kendi adına yeni bir yardım (eğitim) nafakası davası açması gerekir. Bu davayı artık velayet sahibi ebeveyn değil, ergin çocuğun bizzat kendisi açar. Bu nedenle çocuğun 18 yaşını doldurduğu tarih ve eğitim durumu yakından takip edilmelidir.

Kapsam, başlangıç ve çocuğun hakkı

İştirak nafakası; barınma, beslenme, giyim, eğitim, sağlık, ulaşım ve harçlık gibi çocuğun zorunlu ihtiyaçlarını kapsar (TMK m.182/3, m.327/1, m.330) ve boşanma kararının kesinleşmesiyle ödenmeye başlar; aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2, m.367/2). Bir başka önemli husus, iştirak nafakasının çocuğun hakkı olmasıdır: ana veya baba bu haktan çocuk adına kesin olarak feragat edemez. Protokolde “çocuk için nafaka istemiyorum” denmiş olsa bile bu beyan çocuğun hakkından feragat sayılmaz, çünkü velayeti kendisine verilmeyen eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3) ve boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5); ihtiyaç doğduğunda veya koşullar değiştiğinde her zaman iştirak nafakası talep edilebilir. Bu konularda bir aile hukuku avukatından destek almak hak kaybını önler.

Çocuk Nafakasının Kanuni Çerçevesi: TMK m.182 ve m.327–331

İştirak nafakası boşanma veya ayrılık kararında TMK m.182 uyarınca düzenlenir. Bu maddeye göre velayetin kullanılması kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (m.182/3); hâkim istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini de karara bağlayabilir (m.182/4). Nafakanın içeriği ve süresi ise TMK’nın ana ve babanın bakım borcunu düzenleyen 327 ila 334. maddelerinde yer alır.

TMK m.327/1’e göre çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır. Bakım borcunun süresini belirleyen 328. madde iki fıkradan oluşur: ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder (m.328/1); çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür (m.328/2). İştirak nafakasının 18 yaşında kendiliğinden sona ermesinin dayanağı birinci fıkradır; ikinci fıkra ise yeni ve ayrı bir yükümlülüğün kaynağıdır.

Dava hakkı da küçüklük dönemine göre düzenlenmiştir. Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir; ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde dava atanacak kayyım veya vasi tarafından da açılabilir; ayırt etme gücüne sahip olan küçük de nafaka davası açabilir (TMK m.329). Nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir, çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur ve nafaka her ay peşin olarak ödenir (TMK m.330/1-2).

Erginlik dışındaki değişiklikler kendiliğinden sonuç doğurmaz. Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Çocuğun çalışmaya başlaması, yükümlünün gelirinin azalması veya artması gibi olgular bu maddeye göre açılacak bir davayla değerlendirilir. Ana ve baba nafaka yükümlülüklerini sürekli olarak ve ısrarla yerine getirmezse hâkim gelecekteki nafaka için uygun bir güvencenin sağlanmasına da karar verebilir (TMK m.334). Nafakanın artırılması için nafaka artırım davası rehberimize, azaltılması veya kaldırılması için nafakanın kaldırılması rehberimize bakabilirsiniz.

Aşağıdaki tablo çocuk nafakasına ilişkin maddeleri sona erme bakımından özetler.

İştirak Nafakası ile Yardım Nafakası Karşılaştırması

Çocuk ergin olduğunda nafaka kendiliğinden devam etmez; hukuki niteliği değişir ve yeni bir dava gerekir. İki nafaka türü arasındaki farklar aşağıdadır.

İkinci satır en kritik usul noktasıdır: ergin olan çocuk için anne veya baba dava açamaz; davayı çocuğun kendisi açmalıdır. TMK m.329’daki ana veya babanın çocuk adına dava açma yetkisi küçük çocuk içindir; ergin kişi dava ehliyetine sahiptir (TMK m.11/1; HMK m.51). Bu nedenle velayet sahibi ebeveynin ergin çocuk için kendi adına açtığı dava taraf sıfatı yokluğundan reddedilir. Bu nedenle çocuk 18 yaşına girdiğinde dava kendi adına ve kendi vekâletiyle açılmalıdır.

Erginlik Hâlleri ve Nafakanın Kesilmesi

Erginlik yalnızca yaşla gerçekleşmez. Aşağıdaki tablo, iştirak nafakasını sona erdiren hâlleri göstermektedir.

Dördüncü satır önemlidir: çocuğun çalışmaya başlaması nafakayı kendiliğinden sona erdirmez; yükümlünün azaltma veya kaldırma davası açması gerekir ve karar kesinleşene kadar ödeme sürer. Tek taraflı kesinti yapılması hâlinde birikmiş nafaka ilamlı icra yoluyla tahsil edilebilir ve nafaka kararına uymayan borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir (İİK m.344).

Erginlik ve Velayetin Sona Ermesi: TMK m.11, 12, 124 ve 335

İştirak nafakasının sona erme anını belirleyen kavram erginliktir. TMK m.11’e göre erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar ve evlenme kişiyi ergin kılar. Onbeş yaşını dolduran küçük ise kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir (TMK m.12). Bu üç hâlin ortak sonucu, çocuğun velayet altından çıkmasıdır: ergin olmayan çocuk ana ve babasının velâyeti altındadır (TMK m.335/1) ve bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar sürer (TMK m.328/1).

Evlenme yoluyla erginlik, onsekiz yaştan önce gerçekleşebilir. TMK m.124’e göre erkek veya kadın onyedi yaşını doldurmadıkça evlenemez; ancak hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir. Küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez (TMK m.126). Bu şekilde evlenen çocuk ergin olduğundan, iştirak nafakası evlenme tarihinden itibaren sona erer. Erginlik yaşı, evlenme yaşı ve ergin kılınma hâllerinin her biri nüfus kaydı veya mahkeme kararıyla belgelenebilir.

Erginliğin istisnası kısıtlamadır. Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe kısıtlanan ergin çocuklar da ana ve babanın velâyeti altında kalırlar (TMK m.335/2). Ancak bu kural velayeti uzatır, iştirak nafakasını kendiliğinden devam ettirmez. Ergin ve engelli çocuğun bakımı için nafaka, TMK m.364’teki yardım nafakası yoluyla istenir. Bu konunun ayrıntıları için ergin engelli çocuğa nafaka rehberimize bakabilirsiniz.

Ölüm de nafakayı sona erdirir. Nafaka alacaklısı çocuğun ölümüyle nafaka yükümlülüğü sona erer; yükümlünün ölümünde ise gelecek dönem nafaka borcu doğmaz, ölüm tarihine kadar işlemiş ve ödenmemiş nafaka alacağı ise terekeye karşı ileri sürülebilir. Ölüm hâlinde çocuğun bakımı için kalan ebeveyne karşı yeni bir nafaka davası açılması gerekebilir.

Eğitim Devam Ederken Nafaka: Dava Kurgusu

Ergin çocuğun eğitimi sürüyorsa yardım nafakası talep edilebilir. Davanın doğru kurulması, sonucu doğrudan belirler.

Son satır sık yanlış anlaşılır: kanunda yaş veya süre sınırı yoktur; ölçüt, ana ve babadan durum ve koşullara göre beklenebilecek ölçüdür (TMK m.328/2). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ön lisans mezunu olup açıköğretimde okuyan ergin çocuğun talebini makul sürenin geçtiği ve dürüstlük kuralına aykırılık gerekçeleriyle reddeden direnme kararını bozmuş; açıköğretimde eğitim görmenin yardım nafakasına engel olmadığını belirtmiştir (YHGK, 13.03.2015, E.2013/3-1627, K.2015/1020). Buna karşılık öğrenimin sebepsiz yere sürüncemede bırakılması veya kayıt dondurulması, ana ve babadan beklenebilecek ölçüyü aşabileceğinden nafakanın kaldırılması istenebilir (TMK m.328/2, m.331). Kararların ayrıntısı için eğitim nafakası rehberimize bakabilirsiniz. Talebin kabulü için ayrıca çocuğun kendi imkânlarıyla eğitimini sürdüremeyecek durumda olması aranır. Nafaka türlerinin genel çerçevesi için yardım nafakası davası dilekçe örneği sayfamıza bakabilirsiniz.

Eğitim Süren Ergin Çocuk: TMK m.328/2 ile m.364–365 Arasındaki İlişki

Erginlikten sonra eğitimi devam eden çocuğun nafaka talebinin iki kanuni dayanağı vardır. Birincisi TMK m.328/2’dir: ana ve baba, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. İkincisi TMK m.364/1’dir: herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür. Aynı maddenin üçüncü fıkrası eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümleri saklı tutar. Bu nedenle eğitim süren ergin çocuk bakımından ana ve babanın yükümlülüğü yoksulluğa düşme şartına değil, eğitimin sürmesine ve beklenebilirlik ölçütüne bağlıdır; eğitim dışındaki ergin çocuk için ise TMK m.364’teki yoksulluk şartı aranır.

TMK m.365 dava usulünü düzenler. Nafaka davası mirasçılıktaki sıra göz önünde tutularak açılır; dava, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardım isteminden ibarettir; nafakanın yükümlülerden bir veya birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim onların yükümlülüğünü azaltabilir veya kaldırabilir. Yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Görevli mahkeme ise aile hukukundan doğan dava olarak aile mahkemesidir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 13.03.2015 tarihli ve E.2013/3-1627, K.2015/1020 sayılı kararı bu ayrımın uygulamadaki karşılığını gösterir. Dosyada ön lisans mezunu olup açıköğretimde okuyan ergin çocuk, babasının ödediği nafakanın artırılmasını istemiştir. İlk derece mahkemesi açıköğretimin nafaka için dayanak oluşturmadığını, sonra da makul sürenin geçtiğini ve talebin dürüstlük kuralına aykırı olduğunu belirterek davayı reddetmiştir. Özel Daire talebin özünde TMK m.328/2 ve m.364/1 kapsamında yardım nafakası olduğunu kabul etmiş, Hukuk Genel Kurulu da direnme kararını bozmuştur. Genel Kurula göre yerleşmiş Yargıtay uygulamasında açıköğretimde eğitim görmek yardım nafakasına engel değildir ve düzenli geliri bulunmayan öğrenci çocuğa makul bir nafaka verilmelidir. Karar oyçokluğuyla verilmiştir.

Bu davayı ergin çocuk kendi adına açar. TMK m.329’daki ana veya babanın çocuk adına dava açma yetkisi küçüklük dönemine özgüdür; ergin kişi medeni hakları kullanma ehliyetine ve buna bağlı olarak dava ehliyetine sahiptir (TMK m.11/1; HMK m.51). Davanın ayrıntıları için eğitim nafakası rehberimize, dilekçe örneği için yardım nafakası davası dilekçe örneğine ve üniversite öğrencisi çocuklar için 18 yaşını dolduran çocuğa nafaka rehberimize bakabilirsiniz.

İlamın Kapsamı ve İcra: Kesinleşme, Kesintinin Durdurulması ve Tazyik Hapsi

İştirak nafakası boşanma kararının fer’î sonucu olduğundan boşanma hükmüyle birlikte kesinleşir. Kişiler hukuku ve aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2, m.367/2). Boşanma davası süresince ise hâkim, özellikle çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169); bu dönemde ödenen nafaka tedbir nafakasıdır. Buna karşılık yalnızca nafakaya ilişkin bir kararda istinaf veya temyiz yoluna başvurulması kararın icrasını durdurmaz ve nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez (HMK m.350/1, m.367/1).

İştirak nafakasına ilişkin hüküm, kanun gereği çocuğun ergin olmasına kadar geçerlidir (TMK m.328/1). Bu nedenle erginlik tarihinden sonraki dönem için ilama dayanılarak nafaka istenemez. Nafaka maaştan kesinti yoluyla tahsil ediliyorsa, çocuk ergin olduğunda kesintinin kendiliğinden durmaması mümkündür. Bu durumda yükümlü, çocuğun nüfus kayıt örneğiyle icra müdürlüğüne başvurarak erginlik tarihinden sonrası için kesintinin durdurulmasını ve işverene müzekkere yazılmasını ister. İcra müdürlüğünün talebi reddetmesi hâlinde, icra ve iflas dairelerinin işlemlerine karşı öngörülen şikâyet yoluyla icra mahkemesine başvurulabilir (İİK m.16).

Erginlik, o tarihe kadar birikmiş nafaka borcunu ortadan kaldırmaz. Erginlikten önceki aylara ait ödenmemiş nafaka, çocuk ergin olduktan sonra da ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Nafaka kararına uymayan borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir ve borçlu ödeme yaptığında tahliye edilir; borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa ileri sürdüğü sebepler dikkate alınarak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir (İİK m.344). Sıra cetvelinde ise son bir yıl içinde tahakkuk etmiş ve nakden ödenmesi gereken aile hukukundan doğan nafaka alacakları birinci sırada yer alır (İİK m.206/4).

Ödeme güçlüğü yaşayan yükümlünün nafakayı tek taraflı kesmesi yerine TMK m.331’e dayanarak azaltma veya kaldırma davası açması gerekir. Tazyik hapsi ve birikmiş nafaka konusunda nafaka ödememe ve tazyik hapsi rehberimize bakabilirsiniz. Erginlik nedeniyle kesinti, birikmiş nafaka veya eğitim nafakası konusunda 0554 648 37 15 numaralı telefondan Hukukçular Evi Ankara ile görüşebilirsiniz.

Aşağıdaki tablo nafakanın icrasına ilişkin kuralları özetler.

Erginlik Nedeniyle Nafaka Kesintisinin Durdurulması Talep Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek, çocuğun ergin olmasına rağmen maaştan yapılan iştirak nafakası kesintisinin durdurulması için icra müdürlüğüne verilecek bir talebin yapısını gösterir. Köşeli parantez içindeki yerler dosyaya göre doldurulmalıdır.

Talebin reddi hâlinde icra mahkemesine şikâyet yoluna başvurulabilir (İİK m.16). Çocuk eğitimine devam ediyor ve kendi adına TMK m.328/2’ye dayalı dava açmışsa, bu davada verilecek tedbir veya hüküm ayrıca değerlendirilir.

Özetle: Nafaka Bitmez, Nitelik Değiştirir

İştirak nafakası çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer; ayrı bir karara gerek yoktur. Ancak eğitim sürüyorsa nafaka hakkı tamamen bitmez — yardım nafakası olarak devam edebilir. Buradaki dönüşüm otomatik değildir: yeni bir dava açılması gerekir ve bu davayı çocuğun kendisi kendi adına açmalıdır. Önemli bir hak kaybı sebebi, velayet sahibi ebeveynin ergin çocuk için kendi adına dava açması ve davanın taraf sıfatı yokluğundan reddedilmesidir. Çocuk 18 yaşına girdiğinde bu geçişin zamanında ve doğru tarafça yapılması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

İştirak nafakası çocuk 18 yaşına gelince biter mi?

Kural olarak evet. İştirak nafakası, çocuğun ergin olmasıyla, yani 18 yaşını doldurmasıyla kendiliğinden sona erer (TMK m. 328/1). Bunun için ayrıca bir tespit davası açmaya gerek yoktur; çünkü ana ve babanın bakım yükümlülüğü, çocuğun erginliğiyle yasa gereği son bulur. Ancak çocuğun eğitiminin devam etmesi gibi istisnai durumlar, bakım yükümlülüğünün başka bir nafaka türü altında sürmesine yol açabilir.

Erginlik yalnızca 18 yaşla mı gerçekleşir?

Hayır. Erginlik üç şekilde gerçekleşebilir ve hepsi iştirak nafakasını sona erdirir: 18 yaşın doldurulması (TMK m. 11), çocuğun evlenmesi (TMK m. 11) ve mahkeme kararıyla ergin kılınma (TMK m. 12; 15 yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir). Bu hâllerin herhangi birinde velayet ve buna bağlı bakım yükümlülüğü sona erdiğinden, iştirak nafakası da kendiliğinden kalkar.

Çocuk 18 yaşından sonra eğitime devam ediyorsa nafaka alabilir mi?

Evet, ancak nafakanın niteliği değişir. Türk Medeni Kanunu madde 328/2’ye göre, çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde, eğitim sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür. Erginlikten sonra istenecek bu nafaka artık iştirak nafakası değildir; uygulamada yardım nafakası olarak anılır ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu talepleri TMK m.328/2 ile m.364/1’i birlikte değerlendirerek incelemiştir (E.2013/3-1627, K.2015/1020).

İştirak nafakası kendiliğinden yardım nafakasına dönüşür mü?

Hayır. İştirak nafakası, çocuk ergin olduğunda kendiliğinden sona erer ve otomatik olarak yardım nafakasına dönüşmez. Ergin olduğu hâlde eğitimi devam eden çocuğun nafaka alabilmesi için, kendi adına yeni bir yardım (eğitim) nafakası davası açması gerekir. Bu davayı artık velayet sahibi ebeveyn değil, ergin çocuğun bizzat kendisi açar. Bu nedenle çocuğun 18 yaşını doldurduğu tarihin takip edilmesi önemlidir.

İştirak nafakası hangi giderleri kapsar?

İştirak nafakası, çocuğun temel ve zorunlu ihtiyaçlarını kapsar: barınma, beslenme, giyim, eğitim, sağlık, ulaşım ve harçlık gibi giderler bu kapsamdadır (TMK m. 182, 330). Nafakanın miktarı belirlenirken çocuğun yaşı, eğitim durumu, özel ihtiyaçları, paranın alım gücü ve ana-babanın mali durumu birlikte değerlendirilir. Amaç, çocuğun olağan yaşam standardını sürdürebilmesini sağlamaktır.

İştirak nafakası ne zaman ödenmeye başlar?

İştirak nafakası, boşanma kararının kesinleşmesiyle ödenmeye başlanır. Boşanma davası süresince çocuk için ödenen nafaka tedbir nafakası niteliğindedir; karar kesinleşince bu nafaka iştirak nafakasına dönüşür. Boşanma ilamıyla hükmedilen iştirak nafakası, ilam kesinleşmeden icra yoluyla takip edilemez; aile hukukuna ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez (HMK m.350/2, m.367/2). Dava süresince çocuğun bakımı için hâkim geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Bu nedenle iştirak nafakasının başlangıcı bakımından kesinleşme tarihi belirleyicidir.

Protokolde ‘çocuk için nafaka istemiyorum’ denirse iştirak nafakası alınamaz mı?

İştirak nafakası çocuğun hakkıdır; ana veya baba bu haktan çocuk adına kesin olarak feragat edemez. Boşanma protokolünde ‘çocuk için nafaka istemiyorum’ denmiş olsa bile, bu beyan çocuğun hakkından feragat anlamına gelmez. Çocuğun ihtiyaçları doğduğunda veya koşullar değiştiğinde, her zaman iştirak nafakası talep edilebilir. Kanuna göre velayeti kendisine verilmeyen eş çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK m.182/3); boşanmanın fer’î sonuçlarına ilişkin anlaşmalar hâkim onaylamadıkça geçerli olmaz (TMK m.184/5) ve hâkim anlaşmalı boşanmada tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek anlaşmada gerekli değişiklikleri yapabilir (TMK m.166/3).

Çocuk 18 yaşını doldurunca maaşımdan yapılan nafaka kesintisi kendiliğinden durur mu?

Hüküm kanun gereği çocuğun ergin olmasına kadar geçerlidir (TMK m.328/1); ancak maaş kesintisi kendiliğinden durmayabilir. Çocuğun nüfus kayıt örneğiyle icra müdürlüğüne başvurarak erginlik tarihinden sonrası için kesintinin durdurulmasını ve işverene müzekkere yazılmasını isteyebilirsiniz. Talep reddedilirse icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir (İİK m.16).

Erginlikten önce birikmiş nafaka borcu çocuk 18 yaşına girince silinir mi?

Hayır. Erginlik yalnızca gelecek dönemi etkiler; erginlik tarihine kadar işlemiş ve ödenmemiş nafaka ilamlı icra yoluyla takip edilebilir. Nafaka kararına uymayan borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir (İİK m.344).

Çocuk 18 yaşından önce evlenirse iştirak nafakası ne olur?

Evlenme kişiyi ergin kılar (TMK m.11/2); bu nedenle iştirak nafakası evlenme tarihinden itibaren sona erer. Evlenme yaşı kural olarak onyedidir; hâkim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple onaltı yaşını doldurmuş olanın evlenmesine izin verebilir (TMK m.124).

Ayırt etme gücüne sahip küçük kendisi nafaka davası açabilir mi?

Evet. Küçüğe fiilen bakan ana veya baba diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabileceği gibi, ayırt etme gücüne sahip olan küçük de nafaka davası açabilir; ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde dava atanacak kayyım veya vasi tarafından açılabilir (TMK m.329).

Kısıtlanan veya engelli ergin çocuk için iştirak nafakası devam eder mi?

Kısıtlanan ergin çocuk, hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe ana ve babanın velâyeti altında kalır (TMK m.335/2). Ancak bu durum iştirak nafakasını kendiliğinden devam ettirmez; ergin çocuğun bakımı için TMK m.364’teki yardım nafakası yoluyla dava açılması gerekir.

Ergin çocuğun nafaka davası hangi mahkemede açılır?

Dava aile hukukundan doğduğu için aile mahkemesinde açılır (4787 sayılı Kanun m.4). TMK m.365’e göre yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir; davayı ergin çocuk kendi adına açar.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür; somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.