Nafakayı Ödeyemiyorum: Azaltma Davası, Taksit Taahhüdü, Adli Yardım ve Tazyik Hapsinden Korunma (2026)

Önce şunu bilin: ödememek bir çözüm değildir — İİK m.344

Nafaka mahkeme kararına dayanan bir yükümlülüktür ve ilam niteliğindedir. Ödenmediğinde alacaklı ilamlı icra takibi başlatır, maaşa ve malvarlığına haciz koydurur. Nafaka alacağı icra hukukunda ayrıcalıklı bir rejime tabidir: işçi ücretinin dörtte birinden fazlasının haczini yasaklayan 4857 sayılı İş Kanunu m.35 nafaka alacaklılarının haklarını saklı tutar ve işleyen nafaka uygulamada bu sınıra bağlı kalmadan kesilir (İİK m.83’teki dörtte bir ise haczedilecek asgari orandır), 5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca kural olarak haczedilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri nafaka borçları için haczedilebilir ve nafaka alacakları İİK m.206’daki sıra cetvelinde imtiyazlı alacaklar arasında yer alır.

En ağır yaptırım tazyik hapsidir. İİK m.344 uyarınca nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir; hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Şikâyet İİK m.347 uyarınca alacaklının fiili öğrendiği günden itibaren üç ay ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Tazyik hapsi bir ceza mahkûmiyeti değil, ödemeye zorlama aracıdır (AYM, E.2014/71, K.2014/200); adli sicile işlenmez ve 5275 sayılı Kanun m.17/6-c uyarınca hükümlünün istemiyle infazın ertelenmesi tazyik hapsine uygulanmaz. Konunun ayrıntıları için nafaka şikâyetinde süre ve tazyik hapsi ve zorlama hapsi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Doğru yol: nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası — TMK m.176

Hükmedilen nafaka kesin ve değişmez değildir. TMK m.176/4 uyarınca tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın artırılmasına, azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verilebilir. Ancak indirim kendiliğinden gerçekleşmez; değişen koşulların somut delillerle ortaya konduğu bir dava gerekir. Uygulamada kabul gören sebepler işten çıkarılma, gelirin belgelenebilir biçimde düşmesi, ağır hastalık veya çalışma gücünün kaybı, yeni bir bakım yükümlülüğünün doğması ve nafaka alacaklısının düzenli gelire kavuşmasıdır.

Zamanlama kritik önemdedir: azaltma veya kaldırma kararı kural olarak dava tarihinden itibaren sonuç doğurur; geçmiş dönem için indirim istenemez. Altı ay bekleyip sonra dava açan borçlu o altı ayın nafakasından sorumlu kalmaya devam eder. Bu nedenle gelir kaybı gerçekleştiği anda dava açılması, birikmiş borcun büyümesini önler.

Borçlunun kendi yoksulluğu da kaldırma sebebi olabilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bir kararında yoksulluk nafakasını düzenleyen TMK m.175’in sözünde de özünde de nafaka borçlusunun mali gücünün varlığının yattığını belirtmiş ve düzenli işi ve geliri bulunmayan borçlu yönünden nafakanın kaldırılmasına ilişkin direnme kararını oy çokluğuyla onamıştır (YHGK, 14.11.2019, E.2017/3-1013, K.2019/1180). Çoğunluk gerekçesinde borçlunun kendi kusuru bulunmaksızın yoksulluğa düşmesine vurgu yapılmıştır; kararın ayrıntıları aşağıdaki bölümde ele alınmıştır. Buna karşılık iradi olarak işten ayrılma veya gelirini gizleme gibi davranışlar mahkemece borçlu lehine değerlendirilmez. Anayasa Mahkemesinin TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresine ilişkin 2026 tarihli iptal kararı da süreli nafaka tartışmalarında ayrıca gözetilmelidir. Azaltma davasının işleyişi için nafaka azaltma davası ve nafaka ödeyen eş işsiz kalırsa yazılarımıza bakabilirsiniz.

Azaltma davasında ispat ve usul

Dava “artık ödeyemiyorum” beyanıyla kazanılmaz; aranan şey esaslı ve somut bir değişikliktir. Sunulması gereken belgeler şunlardır: iş akdinin feshi veya işten ayrılma belgesi ve işsizlik ödeneği kayıtları; SGK hizmet dökümü; eski ve yeni dönem maaş bordroları; çalışma gücünü etkileyen sağlık raporları; yeni evlilik, doğan çocuk veya bakmakla yükümlü olunan kişiler gibi yeni yükümlülükler; kira sözleşmesi, kredi taksitleri ve sürekli sağlık giderleri; nafaka alacaklısının işe girmesi veya düzenli gelire kavuşması gibi karşı taraftaki iyileşmeyi gösteren kayıtlar. HMK m.119 uyarınca her vakıanın hangi belgeyle ispatlanacağı dilekçede ayrıca gösterilmelidir.

Mahkeme tarafların ekonomik durumunu tespit için güncel sosyal ve ekonomik durum araştırması yaptırır; boşanma dosyasındaki eski rapora dayanılarak karar verilmesi beklenmemelidir. Hukuk Genel Kurulu, mahkemenin boşanma kararı tarihindeki ekonomik ve sosyal durumu güncel durumla karşılaştırması gerektiğini vurgulamıştır (YHGK, E.2017/3-1532, K.2017/1465). Görevli mahkeme 4787 sayılı Kanun m.4 uyarınca aile mahkemesidir. Dava nispi harca tabidir; dava değeri uygulamada azaltma davasında bir yıllık fark, kaldırma davasında bir yıllık nafaka tutarı olarak gösterilir. Masrafları karşılayamayan borçlu HMK m.334 uyarınca adli yardım isteyebilir (aşağıda ayrıca ele alınmıştır). İştirak nafakasının azaltılması da mümkündür; ancak TMK m.182 ve m.327 vd. uyarınca çocuğun ihtiyaçları ve üstün yararı gözetildiğinden değerlendirme daha dikkatli yapılır ve iki ebeveynin mali gücü birlikte karşılaştırılır.

Hukuk Genel Kurulu kararlarında borçlunun ödeme gücü ve hakkaniyet

TMK m.176/4’ün “mali durumların değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi” ölçütü, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarıyla somutlaşmıştır. Anlaşmalı boşanmada hükmedilen yoksulluk nafakasının kaldırılması istemine ilişkin kararda Genel Kurul, mahkemenin önce boşanma kararının verildiği tarihteki ekonomik ve sosyal durumu, ardından tarafların güncel durumunu tespit ederek gelir ve malvarlığında değişiklik olup olmadığını karşılaştırması gerektiğini belirtmiştir. Kararda ayrıca nafakanın tamamen kaldırılması yerine hakkaniyet ölçüsünde indirim yapılabileceğinin de gözetilmesi istenmiştir (YHGK, 29.11.2017, E.2017/3-1532, K.2017/1465). Bu nedenle kaldırma istemiyle açılan davada koşullar tam kaldırmaya yetmese bile indirim kararı verilebilir; dilekçede kaldırma talebinin kabul görmemesi hâlinde indirime karar verilmesi HMK m.111 uyarınca terditli olarak da istenebilir.

Genel Kurul 2019 tarihli bir kararında ise yoksulluk nafakasını düzenleyen TMK m.175’in sözünde de özünde de nafaka borçlusunun mali gücünün varlığının yattığını belirtmiştir. Kararda, düzenli işi ve geliri bulunmayan ve nafakası ailesi tarafından karşılanan davacı borçlu ile dava tarihinden itibaren asgari ücret düzeyinde düzenli işi ve geliri bulunan davalı alacaklının durumu karşılaştırılmış; nafakanın devamının borçluyu yoksulluğa düşüreceği gerekçesiyle verilen kaldırma yönündeki direnme kararı oy çokluğuyla onanmıştır (YHGK, 14.11.2019, E.2017/3-1013, K.2019/1180). Çoğunluk gerekçesinde borçlunun kendi kusuru bulunmaksızın yoksulluğa düşmesine vurgu yapılmış; karşı oylarda ise nafakanın kaldırılması yerine indirilmesi gerektiği ve borçlunun tedavisi mümkün olmayan nedenlerle çalışamadığına dair rapor sunulmadığı belirtilmiştir. Bu karşı oylar, sağlık gerekçesine dayanan davalarda hekim raporunun ne kadar belirleyici olduğunu gösterir.

Bu kararlardan çıkan sonuç açıktır: mahkeme borçlunun beyanına değil, boşanma tarihi ile dava tarihi arasındaki belgelenmiş değişikliğe bakar. Gelir kaybının borçlunun iradesi dışında gerçekleşmesi belirleyicidir; iradi olarak işten ayrılma, gelirini gizleme veya çalışabilecek durumdayken çalışmama borçlu lehine değerlendirilmez. Anayasa Mahkemesinin TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararı da 30 Haziran 2027’de yürürlüğe girecektir; o tarihe kadar mevcut kararlar kendiliğinden sona ermez ve nafakadan kurtulmanın hukuki yolu yine TMK m.176/4 kapsamındaki davadır. Yargıtay ayrıca ödeme düzenine ilişkin bir kararında, açıklama yazılmasa da aylık nafaka tutarına veya katlarına denk gelen düzenli ödemelerin nafakadan mahsup edilebileceğini, buna karşılık okul ücreti gibi başka bir amaçla yapıldığı belirtilen ödemelerin mahsup edilmeyeceğini kabul etmiştir (Yargıtay 12. HD, E.2021/10258, K.2021/11523).

Tazyik hapsi riskini yönetmek: İİK m.344, 347, 353 ve 354

Salt mali güçsüzlük iddiası tazyik hapsini durdurmaz. İİK m.344’ün borçluya tanıdığı asıl imkân şudur: borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. Bu otomatik değildir, mahkemenin takdirindedir; bu nedenle azaltma davasının dilekçesi, delilleri ve duruşma tarihi icra ceza mahkemesine sunulmalı, dava sebebinin ciddi olduğu gösterilmelidir.

Şikâyet üzerine açılan dosyada borçlu şu savunmaları ileri sürebilir: nafakanın ödendiği; şikâyetin İİK m.347’deki üç aylık ve bir yıllık süreler geçtikten sonra yapıldığı; nafaka kararının kaldırıldığı veya değiştirildiği; nafakanın alacaklının yeniden evlenmesi gibi sebeplerle kendiliğinden sona erdiği; azaltma veya kaldırma davasının derdest olduğu. İİK m.340’tan farklı olarak İİK m.344 metninde “makbul sebep” istisnası bulunmaz; hastane yatışı veya tutukluluk gibi ödemeyi fiilen imkânsız kılan durumlar ancak somut olayda mahkemece değerlendirilebilir. Bunlara güvenmek yerine azaltma veya kaldırma davası açmak daha güvenli yoldur. İcra ceza mahkemesinin kararına karşı İİK m.353 uyarınca tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir (7499 s.K.).

Tazyik hapsi borcu ortadan kaldırmaz; ödemeye zorlar. İİK m.344 uyarınca hapsin tatbikine başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir; İİK m.354 uyarınca borcun itfası hâlinde dava ve ceza düşer. Ödenmediği sürece alacak icra takibiyle takip edilmeye devam eder. Kısmi ödeme yapılabiliyorsa öncelik işleyen dönem nafakasına verilmeli, ödemeler mutlaka banka üzerinden ve açıklama kısmına dönem yazılarak yapılmalıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, açıklama bulunmasa da aylık nafaka tutarına veya katlarına denk gelen düzenli ödemelerin mahsup edilebileceğini, buna karşılık başka bir amaçla yapıldığı belirtilen ödemelerin mahsup edilmeyeceğini kabul etmiştir (E.2021/10258, K.2021/11523). Birikmiş nafakaya ilişkin ayrıntılar için birikmiş nafaka ve tazyik hapsi yazımıza bakabilirsiniz.

İcra dosyasında taksitle ödeme: İİK m.111 ve m.340

Ödeme gücü geçici olarak daralan borçlu için icra dosyasında somut bir mekanizma vardır. İİK m.111’e göre borçlu, alacaklının satış talebinden önce borcunu muntazam taksitlerle ödemeyi taahhüt eder ve birinci taksiti de derhal verirse icra işlemleri durur. Bunun için borçlunun kâfi miktar malının haczedilmiş olması, her taksitin borcun dörtte biri miktarından aşağı olmaması, taksitlerin aydan aya verilmesi ve toplam sürenin üç aydan fazla olmaması gerekir. Bu şartlar gerçekleştiğinde alacaklının muvafakati aranmaz; bunun dışında kalan taksit anlaşmaları alacaklının rızasına bağlıdır.

Taahhüdün sonuç doğurması için miktarın belirli olması gerekir: toplam borcun yanında işleyen faiz, vekâlet ücreti, harç ve giderler de gösterilmeli, taksit tarih ve tutarları tek tek yazılmalı ve metin icra memuru huzurunda imza altına alınmalıdır. Kanun, usulüne uygun taahhüt verilip ilk taksit ödendiğinde “icra muamelesi durur” der; taksitle ödeme süresince İİK m.106 ve m.150/e’deki süreler işlemez, bu sürenin toplamı on yılı aşarsa süreler aştığı tarihten itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar. Kanun mevcut hacizlerin kendiliğinden kalkacağına ilişkin bir hüküm içermez. Taahhüdün geçerliliğine ilişkin Yargıtay kararları aşağıda ayrıca ele alınmıştır.

Nafaka dosyalarında en tehlikeli yanılgı taksit taahhüdünün tazyik hapsi riskini tümüyle ortadan kaldırdığını sanmaktır. Oysa iki ayrı rejim vardır. İİK m.344 nafaka kararının gereğini yerine getirmemeyi, İİK m.340 ise İİK m.111 uyarınca veya alacaklının muvafakatiyle icra dairesinde kararlaştırılan borcu ödeme şartını makbul bir sebep olmaksızın ihlal etmeyi üç aya kadar tazyik hapsiyle yaptırıma bağlar. Birikmiş nafaka için verilen taahhüt, cari nafakanın ödenmemesinden doğan m.344 riskini ortadan kaldırmaz; taahhüt de ihlal edilirse borçlu m.340 kapsamında ayrı bir yaptırımla karşılaşır. Bu nedenle taahhüt ancak gerçekçi bir ödeme planıyla verilmelidir.

Taksit taahhüdünün geçerlilik şartları ve İİK m.340: Yargıtay kararları

İİK m.340’ın tam metni borçlunun riskini açıkça gösterir: İİK m.111 uyarınca veya alacaklının muvafakatiyle icra dairesinde kararlaştırılan borcu ödeme şartını makbul bir sebep olmaksızın ihlal eden borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar icra veznesine yatırmak zorunda olduğu tutarı öderse tahliye edilir; ödemelerini yeniden keserse hakkında tazyik hapsine yeniden karar verilebilir. Ancak bir borçtan dolayı tazyik hapsinin süresi toplamda üç ayı geçemez. Şikâyet bakımından İİK m.347’deki üç aylık ve bir yıllık süreler burada da uygulanır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, taahhüdün yaptırıma bağlanabilmesi için borcun bütün kalemlerinin açıkça gösterilmesini arar. İşlemiş ve işleyecek faizin ayrı ayrı hesaplanıp gösterilmediği ve harçlara yer verilmediği taahhüt belirsiz sayılarak geçersiz bulunmuş ve borçlunun beraatine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir (E.2021/1774, K.2021/2315). Masraf tutarının hangi kalemleri kapsadığının belirtilmediği (E.2025/3627, K.2025/4577) ve icra gideri bulunmadığı hâlde baro pulu bedelinin gider olarak gösterildiği (E.2021/6626, K.2021/8398) taahhütler de geçersiz sayılmıştır. Aynı borç için her taksit yönünden ayrı ayrı üç aya kadar tazyik hapsine karar verilemez (E.2021/927, K.2021/2316). Taksitlerin borcun dörtte birini karşılamadığı ve ilk taksitin ödenmediği bir taahhüt ise İİK m.111 anlamında geçerli değildir ve İİK m.150/e’deki süreleri kesmez (E.2018/7445, K.2018/8542).

Nafaka dosyasında bu kararların iki pratik sonucu vardır. Borçlu açısından, gerçekçi olmayan bir ödeme planına imza atmak İİK m.344’ün yanında ikinci bir tazyik riskini doğurur; bu nedenle taahhüt tutanağındaki asıl alacak, faiz, vekâlet ücreti, harç ve masraf kalemleri imzadan önce tek tek kontrol edilmelidir. Alacaklı açısından ise İİK m.340 şikâyetinin sonuç vermesi tutanağın eksiksiz düzenlenmesine bağlıdır. İİK m.354’teki asgari ücret eşiği nafaka alacaklarına ilişkin takipleri kapsam dışında bıraktığından, nafaka takibinde verilen taahhüdün ihlali küçük tutarlarda da şikâyete konu olabilir. Taahhüt yalnızca taahhüt edilen tutarı kapsar; taahhütten sonra muaccel olan aylar için İİK m.344 rejimi ayrıca devam eder. Konunun genel çerçevesi için icrada taksitle ödeme ve taahhüdün ihlali yazımıza bakabilirsiniz.

Alacaklıyla anlaşma: sözlü mutabakat değil, sulh veya icra dosyasında beyan

Ödeme gücü azalan borçlular sıklıkla nafaka alacaklısıyla sözlü olarak daha düşük bir tutar üzerinde anlaşır. Bu anlaşma mahkeme kararını değiştirmez; alacaklı sonradan fikir değiştirirse karar tutarı üzerinden icra takibi ve şikâyet yapılabilir. Anlaşma gerçekten sağlanmışsa bunun hukuken bağlayıcı hâle getirilmesi gerekir.

Bunun ilk yolu azaltma davası içinde sulhtur. HMK m.313 uyarınca sulh, görülmekte olan bir davada tarafların mahkeme huzurunda aralarındaki uyuşmazlığı kısmen veya tamamen sona erdirmek amacıyla yaptıkları sözleşmedir; mahkeme sulh doğrultusunda karar verir ve bu karar yeni nafaka miktarını belirler. HMK m.313/2 uyarınca sulh ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri konularda yapılabileceğinden, iştirak nafakasına ilişkin anlaşmalar çocuğun üstün yararı yönünden mahkemece ayrıca değerlendirilir. İkinci yol, birikmiş nafaka bakımından alacaklının icra dosyasına yapacağı feragat veya tahsil beyanıdır; ancak bu beyan yalnızca geçmiş alacağa ilişkin olup ileriye dönük nafaka miktarını değiştirmez. Gelecek dönem için indirim ancak mahkeme kararıyla mümkündür. Bu nedenle alacaklıyla varılan her mutabakat, yazılı hâle getirilmeli ve azaltma davası dosyasına veya icra dosyasına usulüne uygun biçimde yansıtılmalıdır.

Nafakanın kendiliğinden sona erdiği hâller: TMK m.176/3 ve m.328

Bazı durumlarda dava açmaya gerek kalmaz. TMK m.176/3 uyarınca yoksulluk nafakası alacaklı tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Yeniden evlenmede ayrı bir dava açılması gerekmez; yeni evliliğin nüfusa tescilinden sonra alınacak vukuatlı nüfus kayıt örneği icra müdürlüğüne sunularak kesintilerin durdurulması sağlanır; icra müdürlüğü talebi reddederse bu işleme karşı İİK m.16 uyarınca icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir. Evlenme tarihine kadar işlemiş nafaka sona ermez ve takip edilmeye devam eder. Evlenme tarihinden sonra ödenmiş tutarların iadesi TBK m.77 vd. uyarınca sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre istenebilir.

Ölüm hâlinde de nafaka ileriye dönük olarak kendiliğinden kalkar; ancak ölüm tarihine kadar birikmiş nafaka sona ermez. Borçlunun ölümünde bu borç terekeye dahildir ve TMK m.599 uyarınca mirası kazanan mirasçılardan istenebilir; mirasçılar TMK m.605 ve m.606 uyarınca üç aylık ret süresi içinde mirası reddederek bu sorumluluktan kurtulabilir. Ayrıntı için nafaka ödeyen öldü, biriken borç yazımıza bakabilirsiniz.

Aynı fıkra uyarınca alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır; bu hâllerde kendiliğinden sona erme yoktur. Fiilî birliktelikte ilişkinin süreklilik, ekonomik birliktelik ve aleniyet kazanmış olması aranır; adres tespiti, tanık beyanı ve sosyal medya kayıtları delil olarak kullanılır. İştirak nafakası bakımından TMK m.328 uyarınca ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder; ergin olduğu hâlde eğitimi süren çocuk için bu yükümlülük, koşulları varsa eğitimin sona ermesine kadar sürebilir.

Uygulamada en sık yapılan hatalar şunlardır: ödemeyi kesip dava açmayı beklemek; mali güçsüzlüğü tek başına savunma sanmak; dava açıldığı hâlde bunu icra ceza mahkemesine bildirmemek; belgesiz dava açmak; alacaklıyla yapılan sözlü anlaşmaya güvenmek; elden ödeme yapmak; birikmiş borç için taksit taahhüdü verip cari nafakayı ödememek ve yeniden evlenmede gereksiz dava açmaya çalışmak. Şikâyet veya icra dosyanız için savunmanızı birlikte kurmak üzere Hukukçular Evi Ankara’ya 0554 648 37 15 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.

Dava masrafı ve adli yardım: geliri olmayan borçlu davayı nasıl açar?

Gelirini kaybeden borçlunun azaltma davasını ertelemesinin en sık nedeni dava masraflarıdır. Oysa beklemek, karar dava tarihinden itibaren sonuç doğurduğu için birikmiş borcu büyütür. Nafaka davaları değer ölçüsüne göre nispi harca tabi kabul edilir; Yargıtay bunu bağımsız tedbir nafakası davası bakımından açıkça belirtmiş, Harçlar Kanunu m.28/a uyarınca karar ve ilam harcının dörtte birinin peşin alınması gerektiğini ve harç ödenmeden yargılamaya devam edilerek hüküm kurulamayacağını vurgulamıştır (Yargıtay 2. HD, 30.11.2017, E.2016/23885, K.2017/13637). 492 sayılı Harçlar Kanunu m.13/c ise yalnızca ayda 100 TL’yi geçmeyen nafakalara ait dava ve takipleri harçtan müstesna tutar; günümüz nafaka tutarlarında bu istisna fiilen uygulanmaz.

Masrafları karşılayamayan borçlu için kanunun öngördüğü yol adli yardımdır. HMK m.334/1 uyarınca kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmaksızın yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olan kimseler, talepleri açıkça dayanaktan yoksun olmamak koşuluyla adli yardımdan yararlanabilir. HMK m.335/1’e göre adli yardım kararı; yargılama ve takip giderlerinden geçici muafiyet, teminat göstermekten muafiyet, dava ve icra takibi sırasındaki giderlerin Devlet tarafından avans olarak ödenmesi ve davanın avukatla takibi gerekiyorsa ücreti sonradan ödenmek üzere avukat temini imkânlarını sağlar. Mahkeme bunların yalnız bir kısmına da karar verebilir ve adli yardım hükmün kesinleşmesine kadar devam eder (HMK m.335/2-3). Kanunun “geçici olarak muafiyet” ifadesi, giderlerin kesin olarak bağışlanmadığını gösterir; davanın sonunda giderlerin kime yükletileceğine mahkeme karar verir.

Adli yardım, asıl talebin karara bağlanacağı mahkemeden, yani azaltma veya kaldırma davasının görüleceği aile mahkemesinden; icra takiplerinde ise takibin yapıldığı yerdeki icra mahkemesinden istenir (HMK m.336/1). Talepte bulunan kişi iddiasının özetini, dayandığı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgeleri sunmak zorundadır (HMK m.336/2); işsizlik ödeneği kayıtları, SGK hizmet dökümü, banka hesap hareketleri ve üzerine kayıtlı taşınmaz veya araç bulunmadığını gösteren kayıtlar bu amaçla kullanılabilir. Adli yardım talebine ilişkin evrak her türlü harç ve vergiden muaftır (HMK m.336/4). Ayrıntılar için feragat, sulh ve adli yardım yazımıza bakabilirsiniz.