Nafaka Ödeyen Eş İşsiz Kalırsa Ne Olur? Azaltma ve Durdurma

Nafaka ödeyen kişinin işini kaybetmesi, nafaka borcunu kendiliğinden sona erdirmez: mahkeme kararı değiştirilinceye kadar aynen geçerlidir ve ödenmeyen her ay birikmiş alacağa dönüşür. İşsizlik ancak nafakanın azaltılması veya kaldırılması davasında ileri sürülebilir; yoksulluk nafakasında TMK m.176/4, iştirak nafakasında TMK m.331 bu davanın dayanağıdır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, yükümlünün işsiz olmasının nafakanın tamamen kaldırılmasını gerektirmediğini, ancak indirim gerekçesi olabileceğini kabul eder. Ödemeyi kesen yükümlü ise İİK m.344 uyarınca üç aya kadar tazyik hapsi riskiyle karşılaşır. Bu rehberde işsiz kalan nafaka yükümlüsünün izlemesi gereken yolu, azaltma davasının dayanağını, görevli ve yetkili mahkemeyi, kararın hangi tarihten itibaren sonuç doğurduğunu, işsizlik ödeneği ve emekli aylığının nafaka için haczini ve dilekçe örneğini kanun maddeleri ve Yargıtay kararları üzerinden ele alıyoruz.

İşsizlik Nafakayı Kendiliğinden Durdurmaz — İlamın Bağlayıcılığı

Nafaka yükümlüsü işini kaybetse bile, mahkeme kararı olmadan ödemeyi tek taraflı olarak durduramaz veya azaltamaz. Nafakaya hükmeden ilam, mahkemece değiştirilinceye veya kaldırılıncaya kadar geçerliliğini korur. Kanun, nafakanın kendiliğinden sona erdiği hâlleri sınırlı olarak saymıştır: TMK m.176/3 uyarınca irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafaka, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. İşsizlik bu hâller arasında yer almaz. Bu nedenle işini kaybeden yükümlünün ödemeyi kesmesi hukuken bir savunma değil, yeni bir borç ve yaptırım kaynağıdır.

İşsizliğin hangi yolla ileri sürüleceği, ödenen nafakanın türüne göre değişir. Yoksulluk nafakasında tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın azaltılmasına karar verilebilir (TMK m.176/4). Çocuk için ödenen iştirak nafakasında durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Boşanma davası sürerken ödenen tedbir nafakası ise TMK m.169’daki geçici önlemlerden olduğundan değişiklik talebi aynı boşanma dosyasında ileri sürülür. Hangi nafakanın ödendiği bilinmeden açılan dava, yanlış dayanağa veya yanlış dosyaya yönelmiş olur.

Ödemeyi Kesmenin Sonuçları — Birikmiş Alacak, Haciz ve Tazyik Hapsi

İşini kaybeden nafaka yükümlüsünün ilk refleksi genellikle ödemeyi durdurmak olur; bu, hukuken en pahalı seçenektir. Ödenmeyen her ay, ilama dayanılarak icra takibine konu edilebilecek bir alacağa dönüşür. İİK m.344 uyarınca nafakaya ilişkin kararın gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Şikâyet için kanun kısa süreler öngörür: şikâyet fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (İİK m.347). Tazyik hapsi bir ceza değil, ödemeye zorlama aracıdır; hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir.

İşsizlik, haciz bakımından da sanıldığı kadar koruma sağlamaz. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.50 uyarınca işsizlik ödeneği haczedilemez ve başkasına devir ve temlik edilemez; ancak bu korumanın istisnası nafaka borçlarıdır. Aynı şekilde 5510 sayılı Kanun m.93 uyarınca gelir, aylık ve ödenekler kural olarak haczedilemez; nafaka borçları bu yasağın dışındadır. Bu nedenle işsiz kalan yükümlünün işsizlik ödeneğine veya emekli aylığına nafaka alacağı için haciz konulabilir. Uygulamada salt mali güçsüzlük iddiası da tazyik hapsini kendiliğinden durdurmaz; iddianın SGK kaydı, işten çıkış belgesi, banka dökümü ve varsa sağlık raporu gibi somut belgelerle ortaya konulması gerekir. Nafaka tahsilinin icra boyutu için Nafaka Tahsili: İcra Takibi, Maaş Haczi ve Tazyik Hapsi rehberimize bakabilirsiniz.

İİK m.344’teki Çıkış Kapısı: Ödemeyi Kesmek Değil, Dava Açmak

İİK m.344 işsiz kalan yükümlü için doğrudan bir savunma imkânı da tanır: borçlu nafakanın kaldırılması veya azaltılması için dava açmışsa, ileri sürdüğü sebepler dikkate alınarak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. Bu hüküm, korumanın ödemeyi kesmekten değil, davayı açmaktan doğduğunu gösterir. Ancak dava açılmış olması tazyik hapsini otomatik olarak durdurmaz; erteleme icra mahkemesinin takdirindedir ve mahkeme ileri sürülen sebeplerin ciddiyetine bakar. İşsizliği belgeleyen, gecikmeden açılmış ve somut delillerle desteklenmiş bir azaltma davası bu takdirde belirleyici olur.

Pratik sıra şudur: işsizlik kesinleştiği anda azaltma davası açılır; aleyhe bir İİK m.344 şikâyeti yapılmışsa açılan davanın tensip zaptı veya dilekçe örneği icra mahkemesine sunularak tazyik hapsinin dava sonuna bırakılması istenir. Bu arada gücün yettiği ölçüde kısmi ödeme yapılması, iyi niyetin en güçlü göstergesidir ve hem icra mahkemesinin takdirini hem de azaltma davasındaki hakkaniyet değerlendirmesini olumlu etkiler. Şikâyet süreleri ve tazyik hapsinin düşmesi için Nafaka Şikâyetinde 3 Aylık Süre ve Tazyik Hapsinin Düşmesi rehberimize bakabilirsiniz.

Azaltma Davası — Dayanak, Mahkeme ve Talebin Kapsamı

Yoksulluk nafakasında azaltma davasının dayanağı TMK m.176/4’tür: tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir. İşsizlik, gelirde esaslı ve süreklilik gösteren bir düşüş yarattığı ölçüde bu kapsamdadır. Nafakanın tümüyle kaldırılması ise TMK m.176/3’te sayılan sebeplere, yani alacaklının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşamasına, yoksulluğunun ortadan kalkmasına veya haysiyetsiz hayat sürmesine dayanır. Yükümlünün işsiz kalması bu sebepler arasında sayılmadığından, işsizliğe dayanan davada gerçekçi hedef çoğu zaman kaldırma değil indirimdir. İştirak nafakasında dayanak TMK m.331’dir; nafaka miktarı çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak yeniden belirlenir (TMK m.330/1).

Dava aile mahkemesinde görülür. TMK m.177 uyarınca boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; azaltma davasında alacaklı davalı konumunda olduğundan dava onun yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır. Talebin kapsamı bakımından Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, nafakanın kaldırılması talebinin azaltılması talebini de içerdiğini ve mahkemenin tamamen kaldırma yerine hakkaniyet ölçüsünde indirim yapabileceğini kabul etmiştir (HGK 29.11.2017, 2017/3-1532 E., 2017/1465 K.). Yine de talebin HMK m.111 uyarınca aslilik-ferîlik ilişkisi kurularak, yani öncelikle kaldırma, bu kabul görmezse azaltma şeklinde yazılması, mahkemenin önüne iki seçeneği açıkça koyar ve hüküm fıkrasında tereddüt doğmasını önler.

Kararın hangi tarihten itibaren sonuç doğuracağı doğrudan para meselesidir. Yargıtay kararlarında indirimin dava tarihinden itibaren uygulandığı görülmektedir: Yargıtay 3. Hukuk Dairesi yoksulluk nafakasının dava tarihi itibarıyla azaltılmasını onamış (16.02.2017, 2016/12132 E., 2017/1466 K.), 2. Hukuk Dairesi de iştirak nafakasının dava tarihinden itibaren geçerli olmak üzere indirilmesine ilişkin kararı onamıştır (05.07.2023, 2023/5081 E., 2023/3784 K.). Bunun sonucu olarak işsiz kalınan tarih ile davanın açıldığı tarih arasındaki dönem için ilamdaki nafaka borcu ayakta kalır. Belge toplamayı beklemek yerine davayı açıp delil taleplerini dosya içinde ileri sürmek çoğu zaman daha isabetlidir. Azaltma davasının genel çerçevesi için Nafaka Azaltma Davası Nasıl Açılır? rehberimize bakabilirsiniz.

Yargıtay HGK 2018 Kararı: İşsizlik Nafakayı Tamamen Kaldırmaz

Konuya ilişkin en çok başvurulan karar, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 25.10.2018 tarihli, 2017/2-1891 E., 2018/1577 K. sayılı kararıdır. Olayda boşanma davası sürerken kadın yararına aylık tedbir nafakasına hükmedilmiş, aile mahkemesi bir ay sonra kocanın işsiz olması ve gelirinin bulunmaması gerekçesiyle nafakanın ödenmesini durdurmuştu. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu kararı, kocanın işsiz olmasının ve gelirinin bulunmamasının hükmedilen tedbir nafakasının tamamıyla kaldırılmasını gerektirmediği, bu durumun en fazla nafakanın indirilmesine gerekçe olabileceği görüşüyle bozmuştur. Yerel mahkemenin direnmesi üzerine dosyayı inceleyen Hukuk Genel Kurulu, bozma kararına uyulması gerektiğini kabul etmiş; kadının çalışıyor olmasının ve kusurlu bulunmasının da tedbir nafakasına engel olmadığını belirtmiştir.

Kararın uygulamadaki anlamı açıktır: yükümlünün işsizliği, nafaka alacaklısının geçim ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Mahkeme iki tarafın ekonomik durumunu birlikte değerlendirir ve kural olarak nafakayı sıfırlamak yerine yükümlünün gerçek ödeme gücüne göre indirir. Kararın tedbir nafakasına ilişkin olduğu ve tedbir nafakasının, daha önce kaldırılmadıkça boşanma kararının kesinleşmesiyle kendiliğinden sona erdiği de unutulmamalıdır. Kararın ortaya koyduğu ilke ise yoksulluk ve iştirak nafakasına ilişkin azaltma davalarında da sıkça uygulanmaktadır. Öğretide, hiç geliri bulunmayan eşin tedbir nafakasıyla yükümlü tutulmasını eleştiren görüşler de bulunmaktadır.

Mahkeme Neye Bakar? İşsizliğin Türüne Göre Değerlendirme

Hâkim gelirin düştüğü beyanıyla yetinmez; işsizliğin niteliğini araştırır. Değerlendirmede öne çıkan başlıklar şunlardır: işsizliğin geçici mi kalıcı mı olduğu, işten ayrılmanın yükümlünün kendi iradesinden veya kusurundan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, yükümlünün yaşı, eğitimi, mesleği ve sağlık durumu bakımından çalışma kapasitesi, kira geliri, birikim, taşınmaz, araç ve ortaklık payı gibi başka gelir ve malvarlığının bulunup bulunmadığı ve nafaka alacaklısının geçim koşulları. Kısa süreli bir işsizlik dönemi ile kalıcı bir gelir kaybı aynı sonucu doğurmaz; işten kendi isteğiyle ayrılma, işveren tarafından çıkarılma ve işyerinin kapanması da aynı değerlendirmeye tabi tutulmaz.

Nafakadan kurtulmak için kayıt dışına geçmek veya kasıtlı olarak işsiz kalmak uygulamada beklenen sonucu vermez. TMK m.2/2 uyarınca bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz; kendi eylemiyle gelirini azaltan yükümlünün bu durumu azaltma sebebi olarak ileri sürmesi bu ilke çerçevesinde değerlendirilir. Mahkeme beyan edilen gelir ile fiilen sürdürülen yaşam standardı arasındaki uyumsuzluğa bakar; sosyal ve ekonomik durum araştırması, SGK kayıtları, banka hareketleri, tapu ve araç kayıtları bu amaçla incelenir. Ödeme gücünün fiilen var olduğu kanaatine varılırsa talep reddedilir. Kasıtlı işsizlik iddiasının alacaklı tarafından nasıl ispatlandığı için Nafaka Yükümlüsünün Kasıtlı İşsizliği rehberimize bakabilirsiniz.

Alacaklının Durumu ve Hakkaniyet — TMK m.4 ve m.176/3

Azaltma davası yalnızca yükümlünün gelirine bakılarak sonuçlandırılmaz. TMK m.176/4, tarafların mali durumlarının değişmesini ve hakkaniyetin gerektirdiği hâlleri birlikte anar; TMK m.4 de kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini göz önünde tutmayı emrettiği konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vereceğini düzenler. Bu nedenle nafaka alacaklısının boşanmadan sonra düzenli bir işe girmesi, gelirinin artması veya mal edinmesi de dosyada ileri sürülmeli ve SGK, tapu ve banka kayıtlarının getirtilmesi istenmelidir. Yükümlünün gelirindeki düşüş ile alacaklının gelirindeki artış birlikte değerlendirildiğinde indirim oranı belirgin biçimde değişebilir.

Alacaklının yoksulluğu tamamen ortadan kalkmışsa, evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşıyorsa veya haysiyetsiz hayat sürüyorsa, talep artık yalnızca azaltma değil TMK m.176/3 uyarınca kaldırma davasıdır. Bu hâllerde işsizlik ikincil bir gerekçe olarak kalır ve ispat yükü bu olguları ileri süren yükümlüdedir. Alacaklının yeniden evlenmesi ise nafakayı dava gerekmeksizin kendiliğinden sona erdirir. Kaldırma sebepleri için Yoksulluk Nafakası: Eski Eşin Birlikte Yaşaması Nafakayı Bitirir mi? rehberimize bakabilirsiniz.

Neyi Belgelemelisiniz? İşsizlik Ödeneği, Kıdem Tazminatı ve Giderler

Azaltma davasının gücü iddiadan değil belgelerden doğar. Dava dilekçesine eklenmesi veya mahkeme aracılığıyla getirtilmesi istenmesi gereken başlıca belgeler; işten çıkış bildirgesi ve SGK hizmet dökümü, işsizlik ödeneği başvurusu ve ödenen tutar, iş arama kayıtları, varsa sağlık raporu, banka hesap hareketleri, kira ve fatura gibi zorunlu giderler ile bakmakla yükümlü olunan diğer kişilere ilişkin belgelerdir. İşten ayrılırken ödenen kıdem ve ihbar tazminatı gibi toplu ödemeler, mahkemece ödeme gücünün değerlendirilmesinde dikkate alınabileceğinden bu ödemelerin nereye harcandığının da açıklanması gerekir.

İşsizlik ödeneği geçici bir gelirdir ve süresi sınırlıdır. Mahkeme bu nedenle ödenek süresince ve sonrasında yükümlünün durumunu ayrı ayrı değerlendirebilir. Yükümlünün yeni bir işe girmesi hâlinde alacaklının nafakanın artırılmasını isteyebileceği de unutulmamalıdır; TMK m.176/4 ve m.331 değişikliğin her iki yönüne de açıktır. Sosyal ve ekonomik durum araştırmasına hazırlıklı olmak, kolluğun yapacağı araştırmada yaşam koşullarının doğru tespit edilmesini sağlar. Araştırmanın nasıl yapıldığı için SED: Sosyal ve Ekonomik Durum Araştırması rehberimize bakabilirsiniz.

İştirak Nafakasında Eşik Neden Daha Yüksek?

Çocuk için ödenen iştirak nafakası da azaltılabilir; ancak buradaki değerlendirme farklıdır. TMK m.327/1 uyarınca çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır ve bu bakım borcu çocuğun ergin olmasına, eğitimi devam ediyorsa eğitimi sona erinceye kadar sürer (TMK m.328). İştirak nafakası eski eşler arasındaki bir denkleştirme değil, çocuğun hakkına dayanan ve kamu düzenine ilişkin bir yükümlülüktür. Bu nedenle mahkeme, çocuğun temel ihtiyaçlarının karşılanmasını önceler ve yükümlünün gelirindeki düşüşü tek başına yeterli görmeyebilir.

Uygulamada iştirak nafakasının tümüyle kaldırılması, ancak yükümlünün fiilen hiçbir ödeme gücünün kalmadığı istisnai durumlarda gündeme gelir; çoğu dosyada sonuç oranlı bir indirimdir. Nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri birlikte gözetildiğinden (TMK m.330/1), velayet sahibi ebeveynin gelirindeki artış da indirim değerlendirmesinde dikkate alınır. İştirak nafakasının kapsamı için İştirak Nafakası Neleri Kapsar? rehberimize bakabilirsiniz.

Boşanma Davası Sürerken İşsiz Kalınırsa — Tedbir Nafakası (TMK m.169)

Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Tedbir nafakası bu geçici önlemlerdendir. Dava sürerken işini kaybeden yükümlü, ayrı bir dava açmak yerine aynı boşanma dosyasında durumun değiştiğini bildirerek tedbir nafakasının indirilmesini ister. HGK’nın 2018 kararı tam olarak bu durumla ilgilidir ve işsizliğin tedbir nafakasını tamamen kaldırmaya yetmeyeceğini, ancak indirim gerekçesi olabileceğini ortaya koyar.

Tedbir nafakası, daha önce kaldırılmadıkça boşanma kararının kesinleşmesiyle kendiliğinden sona erer; kesinleşmeden sonra ödenecek yoksulluk ve iştirak nafakası ise ayrı hükümlerdir. Bu nedenle boşanma dosyasında işsizliğin belgelenmesi, hem tedbir nafakasının indirilmesi hem de hükümde yoksulluk ve iştirak nafakasının miktarının belirlenmesi bakımından önem taşır. Tedbir nafakasının işleyişi için Tedbir Nafakası: Dava Sürerken Geçim ve Kusurun Rolü rehberimize bakabilirsiniz.

Yoksulluk Nafakası ve Anayasa Mahkemesi’nin TMK m.175 Kararı

Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026 tarihli, 2025/156 E., 2026/131 K. sayılı kararıyla TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış; iptal hükmünün yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır. Bu süre 30 Haziran 2027’de dolmaktadır. O tarihe kadar TMK m.175 mevcut hâliyle uygulanır. Karar yoksulluk nafakası kurumunu kaldırmamış, nafakanın süresiz olma niteliğini iptal etmiştir; iştirak nafakası bu karardan etkilenmez. 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) da TMK m.175 ve m.176’da değişiklik yapmamıştır.

Bunun işsizlik bakımından anlamı şudur: AYM kararı ödemeyi durdurmak için bir dayanak oluşturmaz ve mevcut nafaka ilamlarını kendiliğinden sona erdirmez. Gelir kaybına dayanan talebin yolu bugün de, iptal hükmü yürürlüğe girdikten sonra da TMK m.176’daki değişiklik ve kaldırma davalarıdır. Kararın mevcut nafakalara etkisi için Nafaka Hukuku Rehberi sayfamıza bakabilirsiniz.

İlamdaki Yıllık Artış ve Yeni İşe Girildiğinde Durum — TMK m.176/5

Nafaka ilamlarında çoğu zaman nafakanın her yıl belirli bir endeks oranında artırılacağı da hükme bağlanır. TMK m.176/5 uyarınca hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. Bu tür bir artış hükmü ilamın parçasıdır ve yükümlü işsiz kalsa bile mahkemece değiştirilinceye kadar işlemeye devam eder. Bu nedenle azaltma davasında yalnızca aylık miktarın indirilmesi değil, ilamdaki yıllık artış hükmünün de yeniden düzenlenmesi istenmelidir; aksi hâlde indirilen nafaka bir sonraki yıl yeniden artar.

Değişiklik davaları iki yönlüdür. Yükümlü yeni bir işe girer veya gelirini yeniden kazanırsa alacaklı da TMK m.176/4 veya iştirak nafakasında TMK m.331 uyarınca nafakanın artırılmasını isteyebilir. İşsizlik döneminde verilen bir indirim kararı kalıcı bir kazanım değildir; mahkeme yeni bir davada yükümlünün güncel gelirine göre miktarı yeniden belirleyebilir. Bu nedenle indirim kararından sonra gelirdeki değişikliklerin ve ödemelerin düzenli olarak belgelenmesi, ileride açılabilecek bir artırım davasında da yükümlüyü korur. Artırım davası için Nafaka Artırım Davası Nasıl Açılır? rehberimize bakabilirsiniz.

Dilekçe Örneği — İşsizliğe Dayalı Nafakanın Kaldırılması, Olmazsa Azaltılması

Aşağıdaki örnek, boşanma ilamıyla yoksulluk nafakası ödemeye mahkûm edilen ve işverenin feshiyle işini kaybeden yükümlü için hazırlanmıştır. İştirak nafakası bakımından aynı yapı TMK m.331 ve m.330/1 esas alınarak kullanılabilir. Ayrıntılı şablon için Nafaka Azaltma Dilekçesi Örneği sayfamıza bakabilirsiniz.

Özetle İzlenecek Sıra ve Sık Yapılan Hatalar

1. Ödemeyi kesmeyin; gücünüz oranında kısmi ödeme yapmaya devam edin. Bu, iyi niyetin en güçlü göstergesidir.
2. İşsizlik kesinleştiği anda azaltma davasını açın. İndirim kural olarak dava tarihinden itibaren uygulandığından gecikilen her ay için borç ayakta kalır.
3. Talebi nafakanın türüne göre doğru dayanağa bağlayın: yoksulluk nafakasında TMK m.176/4, iştirak nafakasında TMK m.331, tedbir nafakasında boşanma dosyası.
4. Aleyhinize İİK m.344 şikâyeti varsa açtığınız davayı icra mahkemesine bildirerek tazyik hapsinin dava sonuna bırakılmasını isteyin.
5. Belgeleri baştan eksiksiz sunun ve sosyal ve ekonomik durum araştırmasına hazırlıklı olun.

Uygulamada en sık yapılan hatalar ise şunlardır: işsizliği gerekçe göstererek ödemeyi tamamen durdurmak; davayı belge toplama bahanesiyle aylarca geciktirmek; yalnızca “param yok” beyanıyla yetinip işten çıkış, SGK ve banka kayıtlarını sunmamak; işsizlik ödeneğinin nafaka için haczedilemeyeceğini sanmak; kıdem tazminatı gibi toplu ödemelerin nereye harcandığını açıklamamak ve AYM’nin TMK m.175 kararını ödemeyi kesmek için bir dayanak saymak.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebildiğinden, somut durumunuz için bir avukata danışmanız ve kanun metinlerini güncel hâliyle teyit etmeniz önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İşsiz kalınca nafaka ödemeyi durdurabilir miyim?

Hayır. Mevcut nafaka kararı mahkemece değiştirilinceye kadar aynen geçerlidir. Ödemeyi tek taraflı kesmek birikmiş alacak doğurur ve İİK 344 uyarınca alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi riskini gündeme getirir.

İşsizlik nafakayı tamamen kaldırır mı?

Kural olarak kaldırmaz. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 25.10.2018 tarihli, 2017/2-1891 E., 2018/1577 K. sayılı kararında benimsenen ilkeye göre yükümlünün işsiz olması ve gelirinin bulunmaması, hükmedilen nafakanın tamamıyla kaldırılmasını gerektirmez; bu durum ancak indirim için bir gerekçe olabilir.

Hangi davayı açmalıyım?

Yoksulluk nafakasında TMK m.176/4’e, iştirak nafakasında TMK m.331’e dayanan nafakanın azaltılması davasını. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, kaldırma talebinin azaltma talebini de içerdiğini kabul eder (29.11.2017, 2017/3-1532 E., 2017/1465 K.); yine de talebi HMK m.111 uyarınca öncelikle kaldırma, olmazsa azaltma şeklinde terditli yazmak mahkemenin önüne iki seçeneği açıkça koyar.

Dava açmam tazyik hapsini durdurur mu?

İİK 344’e göre borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir. Otomatik değildir; icra mahkemesinin takdirindedir.

Azaltma kararı hangi tarihten itibaren geçerli olur?

Yargıtay kararlarında indirimin dava tarihinden itibaren uygulandığı görülmektedir (3. HD 16.02.2017, 2016/12132 E., 2017/1466 K.; 2. HD 05.07.2023, 2023/5081 E., 2023/3784 K.). İşsiz kaldığınız tarih ile davayı açtığınız tarih arasındaki dönem için nafaka borcu ayakta kalır; bu nedenle davayı geciktirmemek doğrudan para meselesidir.

Sadece “param yok” demem yeterli mi?

Yeterli değildir. Uygulamada salt mali güçsüzlük iddiası tazyik hapsini durdurmaz; SGK kaydı, banka dökümü, işten çıkış belgesi, varsa sağlık raporu gibi somut belgelerle ödeme acziyetinin ortaya konulması aranır.

Kayıt dışı çalışırsam nafakadan kurtulur muyum?

Hayır. Mahkeme, beyan edilen gelir ile fiilen sürdürülen yaşam standardı arasındaki uyumsuzluğu değerlendirir. Sosyal ve ekonomik durum araştırması, SGK, banka, tapu ve araç kayıtları incelenir; ödeme gücünün fiilen var olduğu kanaatine varılırsa talep reddedilir.

AYM kararına dayanarak ödemeyi kesebilir miyim?

Hayır. AYM’nin TMK m.175/1’deki “süresiz olarak” ibaresini iptal eden kararı 30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış, iptal hükmünün yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi kararlaştırılmıştır. Karar mevcut nafaka ilamlarını kendiliğinden sona erdirmez; gelir kaybına dayanan talebin yolu TMK m.176’dır.

İşsizlik ödeneğime nafaka için haciz konabilir mi?

Evet. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu m.50 uyarınca işsizlik ödeneği haczedilemez; ancak nafaka borçları bu yasağın dışındadır. Emekli aylığı bakımından da 5510 sayılı Kanun m.93 nafaka borçlarını haciz yasağının dışında tutar.

Nafaka azaltma davasını hangi mahkemede açmalıyım?

Aile mahkemesinde. TMK m.177 uyarınca boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; azaltma davasında alacaklı davalı konumunda olduğundan dava onun yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır.