Evlenme Yaşı Kaçtır? 16-17 Yaşında Evlilik Mümkün mü? (TMK 124)

Evlenmek için gereken yaş, aile hukukunun temel konularından biridir ve büyük ölçüde çocukların korunması amacıyla düzenlenmiştir. Kanun, normal evlenme yaşının yanında yalnızca çok istisnai hâllerde geçerli olan özel bir düzenleme öngörür. Bu rehberde evlenme yaşını, olağanüstü hâlleri, yasal temsilci iznini, aykırı evliliğin sonuçlarını ve çocuğun üstün menfaati ilkesini açıklıyoruz.

Normal Evlenme Yaşı: 17

Türk Medeni Kanunu’nun 124. maddesinin birinci fıkrasına göre, erkek veya kadın 17 yaşını doldurmadıkça evlenemez. Yani normal (olağan) evlenme yaşı 17’dir ve bu kural kadın-erkek ayrımı yapılmaksızın uygulanır. 17 yaşını dolduran kişi henüz ergin (18) olmadığından “küçük” sayılır ve ancak yasal temsilcisinin (anne-baba veya vasi) izniyle evlenebilir. 18 yaşını dolduran kişi ise tam ehliyetli olduğundan, kimsenin iznine ihtiyaç duymadan evlenebilir. Yaş bakımından bir üst sınır ise yoktur.

Olağanüstü Evlenme Yaşı: 16 (Hâkim İzniyle)

Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre, olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple, 16 yaşını dolduran erkek veya kadının evlenmesine aile mahkemesi hâkimi izin verebilir. Bu, ancak mahkeme kararıyla mümkün olan istisnai bir yoldur; hâkim, olanak buldukça karardan önce anne-babayı veya vasiyi dinler. Çok önemli iki sınır vardır:

• 16 yaşından küçüklerin evlenmesi hiçbir koşulda hukuken mümkün değildir. Mahkeme kararıyla ergin kılınmış olmak dahi bu sonucu değiştirmez; 16 yaşını doldurmadan evlenme izni verilemez.
• Hâkim, şartlar oluşsa bile izin vermeye mecbur değildir. Kararda esas ölçüt çocuğun üstün menfaatidir; hamilelik ya da birlikte yaşama tek başına izin için yeterli bir sebep sayılmaz.

Evlenme Ehliyetinin Diğer Şartları

Yaş, evlenme ehliyetinin tek şartı değildir. Geçerli bir evlilik için ayrıca şunlar gerekir:

• Ayırt etme gücü (TMK m.125): Ayırt etme gücüne sahip olmayanlar evlenemez. Evlenme sırasında sürekli bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olmak, evliliği mutlak butlanla sakatlar.
• Yakın hısımlık bulunmaması (TMK m.129): Üstsoy-altsoy, kardeşler, amca/dayı/hala/teyze ile yeğenler ve belirli kayın hısımları arasında evlenme yasaktır; bu, mutlak evlenme engelidir.
• Mevcut evliliğin bulunmaması: Evli olan kişi ikinci bir evlilik yapamaz; önceki evliliğin sona erdiği belgeyle ispatlanmalıdır.

Yasal Temsilcinin İzni (TMK m.126-128)

18 yaşını doldurmamış “küçük”, yasal temsilcisinin izni olmadan evlenemez (TMK m.126). Yani 17 yaşındaki bir kişi için anne-baba ya da vasinin izni şarttır. Yasal temsilci haklı bir sebep olmaksızın izin vermezse, 17 yaşını doldurmuş küçük aile mahkemesine başvurarak iznin mahkemece verilmesini talep edebilir (TMK m.128). 16 yaşındaki olağanüstü evlilikte ise zaten hâkim kararı gerektiğinden süreç mahkeme üzerinden yürür.

Olağanüstü Evlenme İzni Davası Nasıl Açılır?

16 yaşını doldurmuş küçüğün evlenmesi için, yerleşim yerindeki aile mahkemesinde “evlenmeye izin davası” açılır. Hâkim; olağanüstü durumun ve pek önemli sebebin gerçekten var olup olmadığını, küçüğün ayırt etme gücünü ve çocuğun üstün menfaatini değerlendirir. Olanak buldukça anne-baba veya vasi dinlenir; ancak anne-babanın izin vermemesi başlı başına ret sebebi değildir, tüm koşullar birlikte tartılır. Uygulamada hâkimler bu izni yalnızca çok istisnai hâllerde vermeli; hamilelik veya birlikte yaşamayı otomatik bir gerekçe saymamalıdır.

Yaş ve İzin Şartına Aykırı Evliliğin Sonucu

Evlenme yaşı ve izin kurallarına aykırı evlilikler geçersizlik (butlan) yaptırımına tabidir:

• 16 yaşını doldurmuş küçüğün hâkim izni olmadan evlenmesi nispi butlan sebebidir; iptal davasını Cumhuriyet savcısı açamaz.
• 17 yaşındaki küçüğün yasal temsilci izni olmadan evlenmesi de nispi butlan sebebidir; iptal davası açma hakkı, izni alınmayan yasal temsilciye aittir (TMK m.153).
• Yargıtay uygulamasına göre 15 yaşını doldurmamış kişinin evliliği “yok hükmündedir”; yani hukuken hiç kurulmamış sayılır.

Nispi butlan davasında hak düşürücü süreler vardır: iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren 6 ay ve her hâlde evlenmeden itibaren 5 yıl (TMK m.152). Ayrıca TMK m.153 uyarınca, yasal temsilci izni olmadan evlenen kişi sonradan 18 yaşını doldurup ergin olur veya kadın gebe kalırsa, evliliğin iptaline karar verilemez. Bunların yanında, reşit olmayan çocuklara ilişkin bazı durumlarda ceza hukuku boyutu da gündeme gelebilir; bu nedenle yaş ve izin kurallarına uyulması hayati önemdedir.

Çocuğun Üstün Menfaati ve Erken Evliliğin Önlenmesi

Evlenme yaşına ilişkin kurallar, özünde çocukları erken evliliğin yaratabileceği eğitim, sağlık ve psikososyal risklerden koruma amacı taşır. Türkiye’nin de taraf olduğu Çocuk Hakları Sözleşmesi ve kadına yönelik şiddeti önlemeye dair uluslararası düzenlemeler, erken evliliğin önlenmesini ve çocuğun üstün menfaatinin her durumda gözetilmesini öngörür. Öğretide, 16 yaş istisnasını düzenleyen TMK m.124/2 hükmü bu ilkeler açısından eleştirilmekte ve dar yorumlanması gerektiği vurgulanmaktadır. Bir hukukçuya danışmanın en önemli faydası, sürecin çocuğun yararına ve hukuka uygun biçimde yürütülmesini sağlamaktır.

Evlenme İzninin Ceza Hukukuyla İlişkisi (TCK 104)

Evlenme yaşı kuralları yalnızca medeni hukuku değil, ceza hukukunu da yakından ilgilendirir. Türk Ceza Kanunu’nun 104. maddesi, on beş yaşını bitirmiş ancak henüz on sekiz yaşını doldurmamış çocukla cinsel ilişkiye giren kişiyi cezalandırır. Bu düzenlemenin amacı, gelişimini tamamlamamış çocukları korumaktır. Kanun koyucu, çocukların erken yaşta ağır sorumluluklar ve risklerle karşılaşmasını önlemeyi hedefler.

Hukuk sistemimizde önemli bir denge kurulmuştur: mahkeme kararıyla usulüne uygun biçimde evlenme izni verilmiş (kazai rüşt kazanmış) bir çocuğun, evlilik birliği içindeki durumu farklı değerlendirilir. Buna karşılık, yasal koşullar yerine getirilmeden, izinsiz ve gayrıresmî biçimde kurulan erken birliktelikler ceza hukuku bakımından ciddi sonuçlar doğurabilir. Bu nedenle yaş ve izin kurallarına titizlikle uyulması, hem çocuğun korunması hem de tarafların hukuki güvenliği açısından hayati önemdedir.

Zorla evlendirme suçtur. Bir kişinin rızası olmadan evliliğe zorlanması, özellikle çocukların iradesi dışında evlendirilmeye çalışılması, hukukumuzda kesinlikle kabul edilmez ve ağır yaptırımlara tabidir. Erken ve zorla evlilik şüphesi bulunan durumlarda kolluk kuvvetlerine, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına veya Cumhuriyet Başsavcılığına başvurulabilir.

Evlenme Yasağı Bulunan Kişiler (TMK 129)

Yaş ve izin şartları sağlansa bile, kanun belirli kişiler arasında evliliği kesin olarak yasaklamıştır. Türk Medeni Kanunu’nun 129. maddesine göre; üstsoy ile altsoy arasında (anne-baba ile çocuk, büyükanne-büyükbaba ile torun), kardeşler arasında, amca-dayı-hala-teyze ile yeğenleri arasında evlenme yasaktır. Ayrıca kayın hısımlığı doğuran evlilik sona ermiş olsa dahi, eşlerden biri ile diğerinin üstsoyu veya altsoyu arasında; evlât edinen ile evlâtlık (veya bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi) arasında da evlilik mümkün değildir. Bu yasaklara aykırı evlilikler mutlak butlanla geçersizdir.

Yaş veya İzin Şartına Aykırı Evlilikte Süreler (TMK 152-153)

Yasal temsilcinin izni olmadan evlenen küçük veya kısıtlının evliliği, nispi butlan yaptırımına tabidir; yani kendiliğinden geçersiz olmaz, ancak dava yoluyla iptal edilebilir. Bu davada hak düşürücü süreler önemlidir: iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren altı ay ve her hâlde evlenme tarihinden itibaren beş yıl içinde dava açılması gerekir (TMK m.152).

Kanun, evlilik birliğini korumaya yönelik iki önemli istisna öngörür (TMK m.153): İzinsiz evlenen küçük veya kısıtlı sonradan on sekiz yaşını doldurarak ergin olursa ya da kadın gebe kalırsa, evliliğin iptaline karar verilemez. Bu düzenleme, fiilen kurulmuş ve devam eden aile birliğinin korunmasını amaçlar. Ancak bu istisnaların, on altı yaşın altındaki mutlak yaş sınırını ortadan kaldırmadığını unutmamak gerekir; on altı yaşını doldurmamış bir kişinin evliliği hiçbir koşulda geçerli hâle gelmez.

Sıkça Sorulan Sorular

Evlenme yaşı kaçtır?

Kural olarak 17’dir (TMK 124/1). 17 yaşını dolduran kişi yasal temsilcisinin izniyle, 18 yaşını dolduran ise izin gerekmeden evlenebilir.

16 yaşında evlenmek mümkün mü?

Yalnızca olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple, aile mahkemesi hâkiminin kararıyla mümkündür (TMK 124/2). 16 yaşından küçüklerin evliliği hiçbir koşulda mümkün değildir.

17 yaşındaki kişi kimin izniyle evlenir?

Yasal temsilcisinin (anne-baba veya vasi) izniyle evlenir. Temsilci haklı sebep olmadan izin vermezse, kişi aile mahkemesinden iznin verilmesini talep edebilir (TMK 128).

Olağanüstü evlenme izni davası hangi mahkemede açılır?

Küçüğün yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır. Hâkim, olağanüstü durumu, pek önemli sebebi, ayırt etme gücünü ve çocuğun üstün menfaatini değerlendirerek karar verir.

Hamilelik tek başına 16 yaşında evlenme izni için yeterli mi?

Hayır. Hamilelik veya birlikte yaşama tek başına izin sebebi sayılmaz. Hâkim çocuğun üstün menfaatini esas alır ve şartlar oluşsa bile izin vermeye mecbur değildir.

Yaşa veya izne aykırı evlilik ne olur?

16 yaşında hâkim izni olmadan veya 17 yaşında temsilci izni olmadan yapılan evlilik nispi butlan sebebidir ve iptal edilebilir. 15 yaşını doldurmamış kişinin evliliği ise Yargıtay’a göre yok hükmündedir.

18 yaşını dolduran izin almadan evlenebilir mi?

Evet. 18 yaşını dolduran kişi tam ehliyetli olduğundan, yasal temsilci iznine ihtiyaç duymadan kendi rızasıyla evlenebilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olay kendine özgüdür ve çocuğun üstün menfaati esastır; kesin değerlendirme için bir avukata danışmanız önemlidir.