Nişan Bozulursa Yüzük ve Takılar Geri İstenebilir mi? (TMK 122)

Nişan yüzüğü kuralın istisnasıdır

Takı iadesinde en çok yanlış bilinen ve dilekçeleri en çok zayıflatan nokta budur. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin yerleşik uygulamasına göre nişan yüzüğü dışında kalan tüm altın, takı ve ziynet eşyaları mutad dışı hediye sayılır ve iadesi gerekir; buna karşılık nişan yüzüğünün kendisi mutad hediye kabul edilir ve iadesine karar verilemez.

İki bozma kararı

Daire’nin 27.01.2014 tarihli, 2013/16931 E., 2014/1004 K. sayılı kararında; “mutad hediye olan ve iadesi gerekmeyen nişan yüzüğünün iadesi yönünde hüküm tesisi” bozma sebebi sayılmıştır. 13.01.2014 tarihli, 2013/15686 E., 2014/76 K. sayılı kararında ise mahkemece inceleme yapılarak mutad hediyeler (nişan yüzüğü ve kullanılmakla eskiyen tüketilen eşyalar) yönünden davanın reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir. Aynı ilke Daire’nin 2018/3648 E., 2019/3681 K. ve 2013/900 E., 2013/2605 K. sayılı kararlarında da tekrarlanmıştır.

Dilekçe bakımından sonucu

Talep listesine nişan yüzüğü konursa bu kalem reddedilir ve reddedilen kısım üzerinden karşı taraf lehine vekâlet ücreti doğar. Talep, yüzük dışındaki takı ve ziynet üzerinden kurulmalıdır. Tek taş yüzük bakımından da aynı değerlendirme yapılır; belirleyici olan taşın değeri değil, eşyanın nişanın sembolü olarak verilmiş olmasıdır.

Alyans ve düğün takıları ayrı konudur

Nişan hediyelerinin iadesi TMK m.122’ye tabidir. Buna karşılık evlilik gerçekleşmiş ve sonradan boşanma gündeme gelmişse, düğünde takılan ziynet eşyaları bambaşka bir rejime — mal rejimi ve ziynet alacağı hükümlerine — göre değerlendirilir. İki tabloyu karıştırmamak gerekir.

Mutad ölçütü tek boyutlu değildir

Kanun sabit bir eşya listesi vermez. Bir hediyenin mutad sayılıp sayılmayacağı iki ölçütün birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir.

Birinci ölçüt: eşyanın niteliği

Alışılmış (mutad) hediyeden kastedilen, giyilmekle, kullanılmakla eskiyen ve tüketilen eşyalardır. Elbise, ayakkabı, parfüm, kozmetik ürünleri, çiçek ve benzeri sembolik armağanlar bu kapsamdadır ve iadesine karar verilemez.

İkinci ölçüt: değer ve tarafların durumu

Yargıtay kararlarında bir hediyenin mutad sayılabilmesi, yöresel örf ve âdete göre verilen hediyelerden olmasının yanında maddi değerinin de günün koşullarına göre fazla olmamasına bağlanmıştır; bu da daha çok tarafların malî ve sosyal durumları ile ölçülür. Bunun pratik sonucu şudur: aynı eşya, farklı ekonomik koşullardaki iki dosyada farklı nitelendirilebilir. Orta gelirli bir ailede mutad dışı sayılacak bir takı, çok yüksek gelirli bir ailede olağan kabul edilebilir.

Uygulamada mutad dışı sayılanlar

Bilezik, gerdanlık, kolye, künye, altın set, çeyrek ve tam altınlar, küpe ve benzeri ziynet eşyaları; ayrıca değerli saat, elektronik eşya, ev eşyası ve taşıt gibi kalıcı ve yüksek değerli kalemler bu başlıkta değerlendirilir.

Kim verdi, kime verdi

TMK m.122 yalnızca nişanlıların birbirlerine ve ana-babanın ya da onlar gibi davrananların diğer nişanlıya verdiği hediyeleri kapsar. Nişanlıların birbirlerinin kan veya kayın hısımlarına verdiği hediyeler ile hısımların birbirlerine verdiği hediyeler, alışılmışın dışında olsa bile bu maddeye göre istenemez; ancak sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre talep edilebilir.

Takı elde yoksa: aynen, mislen, bedelen

Uygulamada takılar çoğu zaman bozdurulmuş, satılmış veya harcanmış olur. TMK m.122/2 bu ihtimali sıraya bağlar.

Kanunun sıralaması

Hediye aynen veya mislen geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır. Yani önce eşyanın kendisi, mümkün değilse aynı nitelikte bir eşya, o da mümkün değilse değerinin para olarak iadesi istenir.

Talep kademeli kurulmalı

Dilekçede tek bir talep türüne bağlanmak, karşı tarafın “eşya bende yok” savunmasında dosyayı zayıflatır. Doğru kurgu: önce aynen iade, mümkün olmazsa mislen iade, o da mümkün olmazsa bedelinin tahsili.

Altında gram ve ayar yazılmalı

Bedel talebine geçildiğinde hesap, takının gram ve ayar bilgisi üzerinden yapılır. Bu nedenle dilekçede her kalem ayrı ayrı — kaç adet, kaç gram, kaç ayar — gösterilmelidir. “Bir miktar altın” biçiminde kurulan talep, bilirkişi incelemesinde karşılıksız kalır.

Bozdurulmuş takıda durum

Takının bozdurulmuş veya harcanmış olması talebi ortadan kaldırmaz; yalnızca aynen iade imkânını ortadan kaldırır ve talep bedele döner. Nereye harcandığı da kural olarak sonucu değiştirmez; belirleyici olan, alışılmışın dışındaki hediyenin karşı tarafa verilmiş olmasıdır.

İspat: fotoğraf ve video en güçlü delildir

Bu dosyalarda asıl güçlük hukuki değil ispat güçlüğüdür: hangi takının verildiği ve kimde kaldığı gösterilmelidir.

Görüntü kayıtları

Hediyelerin verildiği ve iade edilmediği hususu her türlü delille ispat edilebilir. Yargıtay uygulamasında en güçlü delil olarak nişan fotoğrafları ve videoları kabul edilmektedir; bilirkişi bu görüntüleri inceleyerek takılan altınların listesini çıkarır. Bu nedenle tören kayıtlarının kesintisiz ve eksiksiz biçimde dosyaya sunulması belirleyicidir.

Destekleyici belgeler

Kuyumcu fişleri ve faturalar, banka ve kredi kartı kayıtları, kargo ve teslim belgeleri, tören sırasında tutulmuş takı listesi, mesajlaşma kayıtları ve tanık beyanları. Karşı tarafın kabulüne dayanan yazışmalar özellikle değerlidir.

Kusur aranmaz

Nişanın bozulması nedeniyle mutad dışı hediyelerin geri alınmasına ilişkin davalarda kusur aranmaz. Nişanı kim bozarsa bozsun, verdiği alışılmışın dışındaki hediyelerin iadesini isteyebilir. Kusur yalnızca maddi ve manevi tazminat taleplerinde önem taşır.

Süre, mahkeme ve harç

TMK m.123 uyarınca nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Süre hak düşürücü değil zamanaşımı niteliğindedir; taraflarca ileri sürülmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate alamaz, ancak karşı taraf zamanaşımı def’inde bulunursa dava reddedilir. Görevli mahkeme Aile Mahkemesi, yetkili mahkeme kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Davalar nispi harca tabidir.