Nişan Bozulduğunda Maddi ve Manevi Tazminat İstenebilir mi?

Maddi tazminat: neyi kapsar, kim isteyebilir

TMK m.120 iki hâli birlikte düzenler: nişanlılardan biri haklı bir sebep olmaksızın nişanı bozmuşsa ya da nişan taraflardan birine yükletilebilen bir sebeple bozulmuşsa, kusuru olan taraf diğerine uygun bir tazminat vermekle yükümlüdür.

Kapsam

Tazminat, dürüstlük kuralları çerçevesinde ve evlenme amacıyla yapılan harcamalar ile katlanılan maddî fedakârlıklar karşılığındadır. Aynı kural nişan giderleri hakkında da uygulanır. Uygulamada bu başlıklara giren tipik kalemler; nişan töreni ve organizasyon giderleri, davetiye ve ikram masrafları, çeyiz ve ev eşyası alımları, kiralanan konuta ilişkin harcamalar, tadilat ve mobilya giderleri, evlenme amacıyla bırakılan iş veya taşınılan şehir nedeniyle katlanılan kayıplardır.

Sınır: dürüstlük kuralı

Her harcama değil, evlenme amacına yönelik ve dürüstlük kurallarıyla bağdaşan harcamalar istenebilir. Nişanla ilgisi kurulamayan kişisel harcamalar ile ölçüsüz giderler bu kapsamda değerlendirilmez.

Ana ve baba da isteyebilir

Maddenin son fıkrası, uygulamada sıkça atlanan bir imkân tanır: tazminat istemeye hakkı olan tarafın ana ve babası veya onlar gibi davranan kimseler de, aynı koşullar altında yaptıkları harcamalar için uygun bir tazminat isteyebilirler. Nişan masraflarını fiilen aile üstlendiğinde bu hüküm doğrudan devreye girer ve talep kendi adlarına ileri sürülür.

Kime karşı açılır

Davalı sıfatı nişanlı tarafa aittir. Nişanı bozan tarafın anne ve babasına ya da onlar gibi davrananlara karşı bu dava açılamaz; yükümlülük nişanlının kendisine yüklenmiştir.

Manevi tazminat: kişilik hakkı ihlali aranır

Bu, taleplerin en çok reddedildiği başlıktır ve sebebi kanunun kurduğu ek koşuldur.

Kanunun ölçütü

TMK m.121’e göre nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevî tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir. İki koşul birlikte aranır: karşı tarafın kusuru ve kişilik hakkının saldırıya uğraması.

Üzüntü tek başına yetmez

Yargı kararlarında istikrarlı biçimde vurgulandığı üzere, manevi tazminata hükmedilebilmesi için nişanın haksız olarak bozulmuş olması yeterli değildir; davacının kişilik haklarının da ihlal edilmiş olması gerekir. Sırf üzüntü veya hayal kırıklığı gerekçesiyle yapılan talepler reddedilmektedir.

Kişilik hakkı ihlali sayılan hâller

Uygulamada; nişanın çevre önünde küçük düşürücü biçimde bozulması, asılsız isnatlarla itibarın zedelenmesi, özel yaşama ilişkin bilgilerin yayılması, şiddet veya hakaret, uzun süreli birliktelik sonrası aniden ve aşağılayıcı biçimde terk edilme gibi olgular bu koşulun tartışıldığı örneklerdir. Talep, bu tür somut olgulara dayandırılmalıdır.

Bölünmezlik

Manevi tazminat, bölünmezlik ilkesi gereği tek dava ile ve nihai miktar üzerinden istenmelidir; kısmi dava açılamaz, ıslahla artırılamaz ve saklı tutulan kısım için ikinci dava açılamaz.

Kusur: dosyanın belirleyici unsuru

Hem maddi hem manevi tazminatta kusur şarttır. Bu, hediye iadesinden en önemli farktır.

Haklı sebep varsa tazminat yok

Nişan haklı bir sebeple bozulmuşsa karşı taraftan maddi veya manevi tazminat talep edilemez. Sadakatsizlik, gizlenen ağır bir durum, şiddet, ağır hakaret ve benzeri olgular haklı sebep tartışmasının konusudur.

İki ayrı hâl

TMK m.120 yalnızca “nişanı bozan” tarafı değil, nişanın kendisine yükletilebilen bir sebeple bozulmasına yol açan tarafı da sorumlu tutar. Yani nişanı sözle bozan taraf her zaman kusurlu değildir; karşı tarafın davranışı bozulmaya yol açmışsa kusur ondadır.

İspat

Davalı nişanı bozmuşsa, davacının nişanın bozulduğunu ve zararın varlığını ispatı yeterlidir. Her türlü delille ispat mümkündür; uygulamada tanık beyanları, nişan fotoğrafları ve videoları, mesajlaşma kayıtları, harcamalara ilişkin fatura ve dekontlar kullanılır.

Hediye iadesiyle karıştırmayın

Kusur yalnızca tazminat taleplerinde önem taşır. Alışılmışın dışındaki hediyelerin iadesi kusurdan bağımsızdır: nişanı bozan taraf dahi verdiği bu tür hediyelerin iadesini isteyebilir. Hediye iadesinin koşulları ve kapsamı ayrı bir başlıktır.

Mahkeme, süre ve dava kurgusu

Nişan davalarında usul, aile hukuku rejimine tabidir ve süre çok kısadır.

Görevli mahkeme

Nişanlılıktan doğan davalar Aile Mahkemesinin görev alanına girer; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar. Yetkili mahkeme genel kurallara göre, kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

Bir yıllık zamanaşımı

TMK m.123 uyarınca nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu kısa süre, nişan davalarının hızla sonuçlandırılması amacıyla kabul edilmiştir. Süre hak düşürücü değil zamanaşımı niteliğindedir; bu nedenle taraflarca ileri sürülmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate alamaz.

Faiz ve harç

Faizler kural olarak nişanın bozulma tarihinden itibaren işletilir. Nişan davaları harç muafiyeti kapsamında değildir; nispi harca tabidir. Dava değeri maddi tazminat ile talep edilen hediye değerinin toplamı üzerinden belirlenir; manevi tazminat ayrı bir harç kalemidir.

Talepleri birlikte kurun

Maddi tazminat, manevi tazminat ve hediye iadesi talepleri aynı bir yıllık süreye tabi olduğundan, üçünün tek dilekçede ve ayrı ayrı temellendirilerek ileri sürülmesi hem süre riskini ortadan kaldırır hem usul ekonomisi sağlar. Manevi tazminatın miktarı ise sonradan artırılamayacağından baştan nihai olarak belirlenmelidir.