Manevi tazminat, bir kişinin vücut bütünlüğüne veya kişilik değerlerine yapılan hukuka aykırı saldırı nedeniyle duyduğu acı, elem ve üzüntünün hafifletilmesi için ödenen paradır. Bedensel zarar ve ölümde dayanak TBK m.56, kişilik hakkının zedelenmesinde TBK m.58’dir; ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin yakınları da manevi tazminat isteyebilir (TBK m.56/2). Miktarı hâkim olayın özelliklerine göre takdir eder; manevi tazminat bölünemez, bu nedenle tutar dava dilekçesinde baştan tam olarak istenir. Haksız fiilde süre, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıldır (TBK m.72).
Bu sayfa manevi tazminatın ana rehberidir: manevi tazminatın ne olduğu, hangi olayda hangi kanun maddesine dayandığı, şartları, kimlerin isteyebileceği, miktarın hangi ölçütlerle belirlendiği, bölünmezlik ilkesi ve sonuçları, indirim sebepleri, kimden isteneceği, dava usulü, zamanaşımı ve faiz. Trafik kazası, iş kazası, tıbbi hata, hakaret, boşanma ve nişan bozulması gibi alanlara göre manevi tazminatın özel kuralları ayrı bir tabloda toplanmış; sayfanın sonunda kişilik hakkı ihlali için tam bir dava dilekçesi örneği verilmiştir. Maddi tazminat için maddi tazminat rehberine, iki talebin birlikte ileri sürüldüğü dava için maddi ve manevi tazminat davası rehberine bakabilirsiniz.
Manevi tazminat talebinizi doğru miktarla kuralım
Manevi tazminat sonradan artırılamadığı için tutarın baştan doğru belirlenmesi gerekir. Olayınızı ve belgelerinizi birlikte değerlendirelim. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15
10 Saniyede Hukuk · Trafik ve Tazminat Hukuku
Manevi tazminat miktarı neye göre belirlenir?
Bu soruya dair kısa bilgilendirme videosunu izleyebilir, ayrıntılı açıklamayı aşağıdaki rehberde bulabilirsiniz. Video genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınız için avukata danışınız.
▶ Videonun sayfası ve tam metni →
Tüm “10 Saniyede Hukuk” videoları →
Manevi Tazminat Nedir?
Manevi tazminat, kişinin malvarlığında değil, kişilik değerlerinde meydana gelen eksilmenin karşılığıdır. Ağır bir trafik kazasında yaralanan kişinin aylarca süren acısı, çocuğunu kaybeden anne ve babanın yası, sosyal medyada itibarı zedelenen kişinin yaşadığı küçük düşme duygusu parayla ölçülebilecek kayıplar değildir; ama hukuk bunları karşılıksız da bırakmaz. Manevi tazminatın amacı, zarar görene bu acıyı unutturacak değil, bir ölçüde hafifletecek ve hukuk düzeninin yanında olduğunu hissettirecek bir tatmin sağlamaktır. Yargıtay uygulaması uzun süredir, manevi tazminatın ne bir ceza ne de malvarlığındaki eksilmeyi karşılayan gerçek anlamda bir tazminat olduğunu, kendine özgü bir tatmin aracı olduğunu kabul eder; bu yaklaşımın temeli Yargıtay’ın 22.06.1966 tarihli ve 7/7 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararıdır.
Manevi tazminatın maddi tazminattan en önemli farkı miktarın belirlenme biçimidir. Maddi tazminatta zarar hesaplanır ve tazminat zarar kadardır. Manevi tazminatta hesaplanabilecek bir zarar yoktur; kanun hâkime “uygun bir miktar” belirleme görevi verir (TBK m.56, m.58). Bu takdir keyfî değildir: hâkim olayın özelliklerini, kusurun ağırlığını ve tarafların durumunu gerekçesinde göstermek zorundadır. Aynı olaydan hem maddi hem manevi tazminat doğabilir ve ikisi aynı davada ayrı talep sonuçları olarak istenebilir (HMK m.110).
Manevi tazminat yalnızca gerçek kişilere ait değildir. Tüzel kişiler, cins, yaş ve hısımlık gibi insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ehildir (TMK m.48). Bu nedenle bir şirket veya dernek, ticari itibarına ya da adına yönelik hukuka aykırı bir saldırı nedeniyle TBK m.58’e dayanarak manevi tazminat isteyebilir; bedensel acıya bağlı TBK m.56 ise niteliği gereği yalnızca gerçek kişiler için söz konusudur.
Manevi Tazminatın Kanuni Dayanakları: Hangi Olayda Hangi Madde?
Manevi tazminat tek bir maddede düzenlenmemiştir. Doğru dayanağın seçilmesi; kimin davacı olabileceğini, hangi şartların aranacağını ve hâkimin hangi giderim biçimlerine hükmedebileceğini belirler. Dilekçede dayanak maddenin açıkça yazılması, takdirin hangi çerçevede yapılacağını da gösterir.
Olaya göre manevi tazminatın kanuni dayanağı
| Olay | Dayanak | Kim ister | Özellik |
|---|---|---|---|
| Yaralanma, vücut bütünlüğünün zedelenmesi | TBK m.56/1 | Zarar görenin kendisi | Hâkim olayın özelliklerini gözeterek uygun bir miktara hükmeder |
| Ağır bedensel zarar veya ölüm | TBK m.56/2 | Zarar görenin veya ölenin yakınları | Yakınların kendi şahıslarında doğan hakkıdır; mirasa bağlı değildir |
| Kişilik hakkının zedelenmesi (hakaret, iftira, özel hayatın ihlali) | TBK m.58 | Kişilik hakkı zedelenen gerçek veya tüzel kişi | Para yerine veya yanında kınama kararı ve kararın yayımlanması da istenebilir |
| Kişilik hakkına saldırının önlenmesi ve tespiti | TMK m.24-25 | Saldırıya uğrayan | Önleme, durdurma ve tespit davalarıyla birlikte manevi tazminat saklıdır |
| İşverenin işçinin kişiliğini korumama, iş kazası | TBK m.417 | İşçi; ölümde yakınları | Sorumluluk sözleşmeye aykırılık hükümlerine tabidir |
| Sözleşmeye aykırılıkla kişilik değerlerinin zedelenmesi | TBK m.114/2 | Zarar gören | Haksız fiil hükümleri sözleşmeye aykırılığa kıyasen uygulanır |
| Boşanmaya sebep olan olaylar | TMK m.174/2 | Kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş | Kusurlu eşten istenir; süre kesinleşmeden itibaren 1 yıl (TMK m.178) |
| Nişanın bozulması | TMK m.121 | Kişilik hakkı saldırıya uğrayan nişanlı | Kusurlu nişanlıdan istenir |
| Kamu görevlisinin kusuru, idarenin eylemi | Anayasa m.125, 129/5 | Zarar gören | Dava yalnızca idare aleyhine, idari yargıda tam yargı davasıyla |
Kişilik hakkı geniş bir kavramdır: yaşam, vücut bütünlüğü, onur ve saygınlık, özel hayatın gizliliği, ad, resim ve ses üzerindeki haklar bu kapsamdadır. TMK m.24 kişilik haklarına yapılan her saldırının, zarar görenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça hukuka aykırı olduğunu söyler. Basın özgürlüğü ve eleştiri hakkı bu “üstün yarar” değerlendirmesinin en sık tartışıldığı alandır. Ayrıntı: kişilik hakkına saldırı ve manevi tazminat (TMK m.24-25) ve hakaret nedeniyle manevi tazminat.
Manevi Tazminatın Şartları
Haksız fiile dayanan manevi tazminatta haksız fiilin genel unsurları aranır: hukuka aykırı bir fiil, zarar, uygun illiyet bağı ve kural olarak kusur (TBK m.49). Manevi tazminatta “zarar” unsuru, kişilik değerlerindeki eksilmedir; ayrıca bir malvarlığı kaybı aranmaz.
Manevi tazminatın şartları ve ispatı
| Şart | İçerik | İspat |
|---|---|---|
| Hukuka aykırı saldırı | Vücut bütünlüğüne veya kişilik değerlerine yönelik, haklı kılan bir sebebe dayanmayan fiil | Davacı fiili ispat eder; haklılık sebebini davalı ileri sürer (TMK m.24/2) |
| Manevi zarar | Acı, elem, üzüntü, küçük düşme, yaşam sevincinin azalması | Olayın niteliğinden çıkar; ağırlığı tedavi süreci, maluliyet ve tanıkla desteklenir |
| Uygun illiyet bağı | Saldırı ile manevi zarar arasında olağan sebep-sonuç ilişkisi | Olayın akışı, sağlık kayıtları, yayının içeriği |
| Kusur | Haksız fiilde kural olarak aranır; kusursuz sorumluluk hâllerinde de bedensel zarar nedeniyle manevi tazminata hükmedilebilir | Kusur raporu, ceza dosyası, tanık; kusursuz sorumlulukta sorumluluk sebebinin varlığı |
| Ağır bedensel zarar (yakınlar için) | Yakınların manevi tazminatı için yaralanmanın ağır olması veya ölüm | Sağlık kurulu raporu, maluliyet oranı, bakım ihtiyacı |
Kusursuz sorumluluk hâllerinde manevi tazminat bakımından TBK m.56’nın lafzı belirleyicidir: hüküm, bedensel bütünlüğün zedelenmesine bağlanmış, kusur şartı aramamıştır. Bu nedenle motorlu araç işleteni (KTK m.85), adam çalıştıran (TBK m.66) veya tehlikeli işletme sahibi (TBK m.71) gibi kusursuz sorumlulara karşı da bedensel zarar nedeniyle manevi tazminat istenebilir; kusurun yokluğu veya hafifliği ise miktarın takdirinde etkili olur. Haksız fiilin unsurları ve kusursuz sorumluluk hâllerinin ayrıntısı maddi ve manevi tazminat davası rehberinde anlatılmıştır.
Manevi Tazminatı Kimler İsteyebilir?
Manevi tazminatı kural olarak kişilik değeri zedelenen kişinin kendisi ister. Kanun bu kurala iki önemli genişleme ve bir önemli sınırlama getirir.
Yakınların bağımsız hakkı (TBK m.56/2)
Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir. Bu hak, ölenden veya yaralanandan geçen bir hak değil, yakının kendi şahsında doğan bir haktır; mirasçılık sıfatına bağlı değildir ve mirası reddetmek bu hakkı etkilemez. Kanun “yakın” kavramını saymamıştır. Uygulamada eş, çocuklar, anne ve baba ile kardeşler başta olmak üzere, zarar görenle veya ölenle sıkı bir duygusal bağ içinde olduğu gösterilen kişiler bu kapsamda değerlendirilir; nişanlı veya birlikte yaşanan kişi gibi durumlarda bağın gerçekliği somut olgularla ortaya konmalıdır. Yakının manevi tazminatı ile destekten yoksun kalma tazminatı farklı şeylerdir: biri acının, diğeri ekonomik desteğin karşılığıdır ve aynı kişide birleşmeyebilir. Ayrıntı: destekten yoksun kalma tazminatını kimler isteyebilir?.
Tüzel kişiler
Tüzel kişiler, insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ehil olduğundan (TMK m.48), ticari itibar, unvan ve ad üzerindeki haklarına yönelik saldırılar nedeniyle TBK m.58’e dayanarak manevi tazminat isteyebilir. Haksız rekabet, gerçeğe aykırı yayın ve itibar zedeleyici beyanlar bu alanın tipik örnekleridir.
Devir ve mirasa geçiş sınırı (TMK m.25/4)
Manevi tazminat istemi kişiye sıkı sıkıya bağlıdır. TMK m.25/4 uyarınca manevi tazminat istemi, karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez; miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez. Bunun pratik sonucu şudur: ağır yaralanan bir kişi kendi manevi tazminatını sağlığında dava veya yazılı talep yoluyla ileri sürmeden vefat ederse, mirasçıları onun adına bu tazminatı isteyemez; yalnızca TBK m.56/2’den doğan kendi manevi tazminatlarını isteyebilirler. Miras bırakanın açtığı dava ise mirasçılar tarafından takip edilebilir. Ayrıntı: manevi tazminatın mirasçılara geçmesi ve devredilmesi.
Manevi Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?
Manevi tazminatın miktarı için kanunda bir formül, tarife veya üst sınır yoktur. TBK m.56 hâkime “olayın özelliklerini göz önünde tutarak” uygun bir miktara hükmetme görevi verir; TBK m.51 ise tazminatın kapsamının durumun gereğine ve özellikle kusurun ağırlığına göre belirleneceğini söyler. Yargıtay uygulamasında bu takdirin ölçütleri, 22.06.1966 tarihli ve 7/7 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararının gerekçesinden bu yana istikrarlı biçimde tekrarlanır: olayın ağırlığı, tarafların kusur durumu, ekonomik ve sosyal durumları, paranın alım gücü ve hükmedilecek tutarın zarar görende bir tatmin duygusu yaratacak düzeyde olması.
Manevi tazminat miktarının takdirinde gözetilen ölçütler
| Ölçüt | Somut karşılığı | Miktara etkisi |
|---|---|---|
| Olayın oluş biçimi ve ağırlığı | Kasten mi ihmalle mi; alkol, hız, kırmızı ışık; yayının yaygınlığı | Ağırlaştırıcı olgular artırır |
| Zararın ağırlığı ve kalıcılığı | Maluliyet oranı, kalıcı iz, organ kaybı, yaşamın kaybı | Kalıcı ve ağır zarar artırır |
| Acının süresi ve yoğunluğu | Yoğun bakım, ameliyat sayısı, tedavinin süresi, psikolojik destek ihtiyacı | Uzun ve yoğun süreç artırır |
| Tarafların kusur durumu | Davalının kusurunun ağırlığı, zarar görenin müterafik kusuru | Ağır kusur artırır; zarar görenin kusuru azaltır (TBK m.52) |
| Tarafların ekonomik ve sosyal durumu | Gelir düzeyi, yaş, meslek, aile yapısı | Dengeleyici; zenginleşmeye yol açmamalı |
| Paranın alım gücü | Olay tarihindeki ve karar tarihindeki ekonomik koşullar | Tatmin duygusu yaratacak düzeyin belirlenmesinde gözetilir |
| Failin olay sonrası tutumu | Kaçma, yardım etmeme, özür ve giderme çabası | Olumsuz tutum artırır, giderme çabası azaltabilir |
| Ek giderim yolları | Kınama kararı, kararın yayımlanması, düzeltme (TBK m.58/2, TMK m.25/1) | Para dışı giderimle birlikte değerlendirilir |
Takdir iki sınır arasında yapılır. Bir yanda zenginleşme yasağı vardır: manevi tazminat zarar gören için bir kazanç kaynağına dönüşmemelidir. Öbür yanda caydırıcılık ve gerçek tatmin vardır: sembolik kalan bir tutar ne zarar göreni tatmin eder ne de benzer fiillerin önüne geçer. Bu nedenle dilekçede istenen miktarın, olayın yukarıdaki ölçütlere karşılık gelen somut özellikleriyle gerekçelendirilmesi gerekir. Hâkim talep sonucuyla bağlıdır; istenenden fazlasına karar veremez, duruma göre daha azına karar verebilir (HMK m.26). Dilekçede yazılan tutar böylece bir tavan işlevi görür. Ayrıntı: manevi tazminatta caydırıcılık ve zenginleşme yasağı ve tazminatın belirlenmesinde hâkimin takdir yetkisi.
Bölünmezlik İlkesi: Manevi Tazminat Neden Baştan Tam İstenir?
Manevi tazminatın usuldeki en katı kuralı bölünmezliktir. Manevi zarar, haksız fiilin işlendiği anda bir bütün olarak doğar ve kalem kalem hesaplanan bir eksilme değildir; bu nedenle karşılığı olan tazminat da tek bir talep olarak, bir defada istenir. HMK m.109/1 kısmi davayı ancak “talep konusunun niteliği itibarıyla bölünebilir olduğu durumlarda” mümkün kılar; manevi tazminat bu niteliğe sahip görülmez. Yargıtay 21. Hukuk Dairesinin 30.01.2020 tarihli, E.2019/3199, K.2020/356 sayılı kararında, manevi tazminat isteminin manevi tazminatın bölünemezliği kuralına aykırı bir biçimde kısmi veya belirsiz alacak davası olarak açılamayacağı, ilk davadan sonra ek dava açılarak miktarın artırılamayacağı açıkça ifade edilmiştir.
Bölünmezlik ilkesinin sonuçları: maddi ve manevi tazminat karşılaştırması
| Usul imkânı | Maddi tazminat | Manevi tazminat |
|---|---|---|
| Kısmi dava | Açılabilir (HMK m.109/1) | Açılamaz; tutar baştan tam gösterilir |
| Bir defalık talep artırımı (HMK m.109/4) | Kısmi davada tahkikat sonuna kadar kullanılabilir | Kısmi dava açılamadığından uygulanmaz |
| Belirsiz alacak davası | 31.07.2026 öncesi açılan davalarda HMK m.107 uygulanmaya devam eder | Daha önce de mümkün değildi |
| Islah ile artırma (HMK m.176-177) | Tahkikat sona erinceye kadar bir kez mümkün | Uygulamada ıslah yoluyla artırılamaz kabul edilir |
| “Fazlaya ilişkin haklar saklıdır” kaydı | Bakiye için ek dava veya artırım imkânını korur | Hukuki sonuç doğurmaz; saklı tutulan kısım için ek dava açılamaz |
| Ek dava | Kalan kısım için açılabilir | İlk davadan sonra açılan ek dava bölünmezlik ilkesine aykırıdır |
Bölünmezliğin pratik sonucu, miktarın dava açılırken doğru belirlenmesinin önemidir. Bunun için benzer olaylarda verilen kararlar, olayın ağırlaştırıcı özellikleri ve tarafların durumu birlikte tartılmalıdır. Bu tartıyı kolaylaştıran önemli bir değişiklik, Anayasa Mahkemesinin 25.12.2024 tarihli ve E.2024/29, K.2024/226 sayılı kararıdır: kısmen haklı çıkılan davalarda yargılama giderlerinin haklılık oranına göre paylaştırılmasını öngören HMK m.326/2, manevi tazminat davaları yönünden iptal edilmiştir (Resmî Gazete 14.03.2025). Böylece manevi tazminat talebi kısmen kabul edilen davacının, reddedilen kısım üzerinden haklılık oranına göre yargılama giderine mahkûm edilmesi kuralı ortadan kalkmış; davacının gerçek zarara uygun bir tutar istemesinin önündeki önemli bir caydırıcı kaldırılmıştır. Bölünmezlik nedeniyle tek ıslah hakkının da maddi tazminat kalemleri için saklı tutulması uygun olur; ıslah tahkikat sona erinceye kadar ve aynı davada bir kez yapılabilir (HMK m.176-177).
Manevi Tazminatta İndirim ve Müterafik Kusur
Maddi tazminattaki indirim sebepleri manevi tazminatın takdirinde de gözetilir. Zarar gören zarara razı olmuşsa, zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa ya da yükümlünün durumunu ağırlaştırmışsa hâkim tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir (TBK m.52/1). Trafik kazalarında işleten, zarar görenin kusurunu ispat ederse tazminat indirilebilir (KTK m.86/2). Manevi tazminatta bu indirim, maddi tazminattaki gibi kusur oranının mekanik olarak düşülmesiyle değil, takdirin bir parçası olarak yapılır: zarar görenin kusuru, “uygun miktar” belirlenirken azaltıcı bir ölçüt olarak değerlendirilir. Uygulamada ölenin kusuru, yakınlarının TBK m.56/2’den doğan manevi tazminatının takdirinde de gözetilir. Emniyet kemeri takmamak, kask kullanmamak, alkollü araca bilerek binmek tipik müterafik kusur örnekleridir. Ayrıntı: yaya ve motosiklet kazasında müterafik kusur, müterafik kusur ve tazminatın indirilmesi (TBK m.52).
Sigorta veya SGK ödemeleri manevi tazminattan mahsup edilmez; bu ödemeler malvarlığı zararını karşılar, acı ve elemin karşılığı değildir. 7589 sayılı Kanunla TBK m.55’e eklenen faiz ve oransal mahsup kuralları da yalnızca çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatına ilişkindir, manevi tazminata uygulanmaz. Buna karşılık ibraname veya sulh sözleşmesiyle manevi zarar için ödeme yapıldığı belgelenmişse, bu ödeme manevi tazminat talebinin değerlendirilmesinde dikkate alınır; ibranamenin kapsamı bu nedenle dikkatle okunmalıdır.
Manevi Tazminat Kimden İstenir?
Manevi tazminattan sorumlu olanlar, haksız fiilden sorumlu olanlarla aynıdır; birden fazla sorumlu varsa müteselsil sorumluluk uygulanır (TBK m.61). Ancak manevi tazminatta muhatap seçimini değiştiren üç kural vardır:
- Zorunlu trafik sigortası manevi tazminatı kapsamaz. Manevi tazminata ilişkin talepler zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadır (KTK m.92/f). Manevi tazminat sürücüden ve araç işleteninden istenir; ihtiyari mali mesuliyet (İMM) poliçesi varsa teminatın manevi tazminatı kapsayıp kapsamadığı poliçeden kontrol edilir.
- Kamu görevlisine şahsen dava açılmaz. Kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla, ancak idare aleyhine açılabilir (Anayasa m.129/5). Kamu hastanesindeki tıbbi hatada davalı idaredir ve dava idare mahkemesinde açılır.
- Evli kişiyle birlikte olan üçüncü kişi. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 06.07.2018 tarihli, E.2017/5, K.2018/7 sayılı kararına göre, aldatılan eş, salt evli kişiyle birlikte olduğu için üçüncü kişiden manevi tazminat isteyemez; üçüncü kişinin ayrıca bir kişilik hakkı ihlali gerçekleştirmesi gerekir. Ayrıntı: eşimi aldatan kişiye tazminat davası açabilir miyim?.
Manevi Tazminat Davası: Mahkeme, Harç, Süre ve Kanun Yolu
Manevi tazminat davasında genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir (HMK m.2); iş kazasında iş mahkemesi, idarenin eyleminde idare mahkemesi görevlidir. Kişilik haklarının korunmasına ilişkin davalarda davacı kendi yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir (TMK m.25/5); haksız fiilde fiilin işlendiği veya zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.16). Usulün ayrıntısı, dava öncesi başvuru ve arabuluculuk, ceza davasının etkisi ve yargılama aşamaları maddi ve manevi tazminat davası rehberinde anlatılmıştır. Görev ve yetki tartışmaları için görevli ve yetkili mahkeme, harç ve masraflar için tazminat davasında harç ve masraflar rehberine bakabilirsiniz.
Manevi tazminat davasının usul kuralları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Peşin harç | Karar ve ilam harcının 1/4’ü; ölüm ve cismani zararda 1/20’si | 492 s. K. m.28/a |
| Talep miktarı | Baştan tam olarak; hâkim fazlasına karar veremez | HMK m.26; bölünmezlik ilkesi |
| Yargılama giderleri | Haklılık oranına göre paylaştırma kuralı manevi tazminat davalarında uygulanmaz | HMK m.326/2; AYM E.2024/29, K.2024/226 |
| Zamanaşımı (haksız fiil) | Öğrenmeden itibaren 2 yıl, her hâlde fiilden itibaren 10 yıl; fiil suçsa daha uzun ceza zamanaşımı | TBK m.72 |
| Zamanaşımı (boşanma) | Boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl | TMK m.178 |
| Zamanaşımı (sözleşme, iş kazası) | Kural 10 yıl | TBK m.146, 417 |
| Faiz | Haksız fiilde olay tarihinden itibaren yasal faiz | TBK m.117/2 |
| İstinaf | Miktar veya değere bakılmaksızın istinaf edilebilir; süre tebliğden itibaren iki hafta | HMK m.341/2, 345 |
Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz (TBK m.161); yine de davacı için güvenli yol kısa süreyi esas almaktır. Ölümlü ve yaralamalı trafik kazalarında fiil çoğu zaman taksirle öldürme veya yaralama suçunu oluşturduğundan, uzun ceza zamanaşımı manevi tazminat talebi bakımından da gündeme gelir; bkz. tazminat davalarında zamanaşımı, eski trafik kazası için dava açılabilir mi? ve ceza mahkemesi kararının tazminat davasına etkisi. Haksız tutuklama ve gözaltı gibi ceza muhakemesi işlemlerinden doğan manevi tazminat ise CMK m.141 vd. hükümlerinde düzenlenen özel bir usule tabidir; ayrıntı için haksız tutuklama ve gözaltı nedeniyle tazminat rehberine bakabilirsiniz.
Alanlara Göre Manevi Tazminat
Manevi tazminatın genel kuralları her alanda aynıdır; ancak davalı, görevli mahkeme, sigorta ilişkisi ve süre bakımından alanlara göre önemli farklar vardır. Aşağıdaki tablo bu farkları ve ilgili ayrıntılı rehberleri bir arada gösterir.
Alanlara göre manevi tazminatın özel kuralları
| Alan | Davalı ve mahkeme | Dikkat | Ayrıntılı rehber |
|---|---|---|---|
| Trafik kazası | Sürücü ve işleten; asliye hukuk | Trafik sigortası manevi tazminatı kapsamaz (KTK m.92/f) | Trafik kazasında manevi tazminat |
| Kalıcı maluliyet | Kusurlu ve kusursuz sorumlular | Maluliyet oranı ve kalıcılık miktarı doğrudan etkiler | Kalıcı maluliyette manevi tazminat |
| İş kazası ve meslek hastalığı | İşveren; iş mahkemesi | Arabuluculuk dava şartı değil (7036 s. K. m.3/3) | İş kazası sonrası tazminat |
| Tıbbi uygulama hatası | Özel hastane ve hekim; kamu hastanesinde idare | Kamu hastanesinde dava idare mahkemesinde | Malpraktiste manevi tazminat |
| Hakaret ve kişilik hakkı | Saldırıda bulunan; asliye hukuk | Kınama ve kararın yayımlanması da istenebilir (TBK m.58/2) | Hakaret nedeniyle manevi tazminat |
| İşyerinde psikolojik taciz | İşveren; iş mahkemesi | İşverenin işçinin kişiliğini koruma borcu (TBK m.417) | Mobbing manevi tazminat dilekçesi |
| Boşanma | Kusurlu eş; aile mahkemesi | 1 yıllık süre (TMK m.178) | Boşanmada manevi tazminat |
| Nişanın bozulması | Kusurlu nişanlı | Kişilik hakkına saldırı şartı (TMK m.121) | Nişan bozulması ve tazminat |
| Kişisel veri ihlali | Veri sorumlusu | Genel hükümlere göre maddi ve manevi tazminat | Veri ihlalinde tazminat |
| Haksız tutuklama ve gözaltı | Devlet; özel usul | CMK m.141 vd. hükümleri | Haksız tutuklama tazminatı |
| Boşandıktan sonra hakaret ve iftira | Eski eş; asliye hukuk | Boşanma davasından bağımsız; TBK m.58 ve TMK m.24-25 | Eski eşin hakaret ve iftiraları |
| Yatırım ve fon zararı | Kurum veya yöneticiler | Manevi tazminat ancak kişilik hakkı ihlali varsa | Fon zararında manevi tazminat |
| Çocuk mağdur | Sürücü ve işleten; veli veya vasi aracılığıyla | Çocuğun yaşı ve gelişimine etkisi takdirde önemli | Çocuk mağdur trafik kazası |
Manevi Tazminatta Sık Yapılan Hatalar
- Miktarı düşük yazıp sonra artırmayı düşünmek. Manevi tazminat bölünemez; kısmi dava, ek dava veya ıslah yoluyla artırılamaz. Dilekçedeki tutar tavandır (HMK m.26).
- Miktarı gerekçesiz yazmak. Hâkimin takdiri dosyaya yansıyan olgular üzerinden yapılır; tedavinin süresi, kalıcı iz, aile hayatındaki değişiklik gibi olgular tek tek anlatılmalıdır.
- Yakınların kendi haklarını unutmak. Ağır bedensel zarar ve ölümde eş, çocuklar, anne-baba ve kardeşler kendi adlarına manevi tazminat isteyebilir (TBK m.56/2).
- Ağır yaralının kendi talebini geciktirmek. Miras bırakan tarafından ileri sürülmemiş manevi tazminat istemi mirasçılara geçmez (TMK m.25/4).
- Manevi tazminatı trafik sigortacısından istemek. Zorunlu trafik sigortası manevi tazminatı kapsamaz (KTK m.92/f); sürücü ve işleten davalı gösterilmelidir.
- Kamu görevlisine şahsen dava açmak. Görev sırasındaki kusurdan doğan dava ancak idare aleyhine açılabilir (Anayasa m.129/5).
- Kişilik hakkı ihlalinde yalnızca para istemek. Hukuka aykırılığın tespiti, saldırının durdurulması ve kararın yayımlanması da istenebilir (TMK m.25, TBK m.58/2).
- Boşanmada süreyi kaçırmak. Boşanmaya bağlı manevi tazminat, kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde istenmelidir (TMK m.178).
Kişilik Hakkı İhlali Nedeniyle Manevi Tazminat Dava Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek, sosyal medyada yapılan ve kişinin mesleki onurunu hedef alan paylaşımlar nedeniyle TBK m.58 ve TMK m.24-25’e dayanılarak açılan bir manevi tazminat davasına göre hazırlanmıştır. Trafik kazasından doğan manevi tazminat için trafik kazasında manevi tazminat dilekçesi, maddi ve manevi tazminatın birlikte istendiği bir dava için maddi ve manevi tazminat dava dilekçesi örneklerimize bakabilirsiniz. Sosyal medya paylaşımlarının delil olarak saklanması için ekran görüntüsü delil olur mu?, ceza yolu için sosyal medyada hakarette yapılacaklar rehberlerine bakabilirsiniz.
DAVACI
Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …), adres
VEKİLİ
Av. … (adres)
DAVALI
Ad Soyad (T.C. Kimlik No: …), adres
DAVA DEĞERİ
… TL manevi tazminat
KONU
Davalının sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımlarla müvekkilin kişilik haklarına saldırması nedeniyle hukuka aykırılığın tespiti, … TL manevi tazminatın paylaşım tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle tahsili ve kararın yayımlanması istemidir.
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil, Ankara’da yirmi yıldır serbest olarak çalışan bir mali müşavirdir. Davalı, müvekkilin eski müşterisidir. Taraflar arasındaki ücret anlaşmazlığından sonra davalı, herkese açık sosyal medya hesabından … ve … tarihlerinde müvekkilin adını, fotoğrafını ve büro adresini paylaşarak müvekkili “dolandırıcı” ve “müşterisinin parasını çalan biri” olarak nitelendirmiştir. Paylaşımların ekran görüntüleri ve noter tespit tutanağı dilekçemiz ekindedir.
2. Paylaşımların hukuka aykırılığı (TMK m.24). Kişilik haklarına yapılan her saldırı, zarar görenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetki ile haklı kılınmadıkça hukuka aykırıdır. Davalının paylaşımları bir ücret uyuşmazlığına ilişkin görüş bildirme sınırında kalmamış, müvekkile somut bir suç isnadında bulunmuştur. Müvekkil hakkında davalının şikâyeti üzerine verilmiş bir mahkûmiyet kararı veya devam eden bir soruşturma dahi bulunmamaktadır. Gerçeğe aykırı bir suç isnadının, eleştiri hakkı veya kamuyu bilgilendirme amacıyla haklı kılınması mümkün değildir.
3. Davalının kusuru ve sorumluluğu (TBK m.49, m.58). Davalı, paylaşımları bilerek ve isteyerek, müvekkilin adı ve iş yeriyle birlikte, mesleki çevresinin görebileceği şekilde yapmış; uyarı ihtarnamesine rağmen paylaşımları kaldırmamıştır. Saldırı kasıtlıdır. Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat isteyebilir.
4. Manevi zararın ağırlığı ve istenen miktar (TBK m.58/1, TBK m.51). Paylaşımlar … kişiye ulaşmış, … kez paylaşılmıştır. Müvekkilin iki müşterisi bu paylaşımlar üzerine sözleşmelerini sona erdirmiş, meslek odasına bilgi verilmiştir. Mesleği güvene dayanan müvekkil, uzun yıllar içinde kurduğu itibarın kısa sürede zedelenmesi nedeniyle derin bir üzüntü ve küçük düşme duygusu yaşamaktadır. Saldırının kasıtlı oluşu, yayılma hızı ve ihtara rağmen sürdürülmesi birlikte gözetildiğinde … TL manevi tazminat talep edilmektedir. Manevi tazminat bölünemeyeceğinden bu tutar nihai talep olarak gösterilmiştir.
5. Hukuka aykırılığın tespiti ve kararın yayımlanması (TMK m.25/1, TBK m.58/2). Paylaşımların etkisi, kaldırılmalarından sonra da sürecektir. Bu nedenle saldırının hukuka aykırılığının tespitine ve hüküm özetinin davalının aynı sosyal medya hesabında yayımlanmasına karar verilmesi, müvekkilin itibarının onarılması için zorunludur. Hâkim, manevi tazminata ek olarak saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.
6. Faiz (TBK m.117/2). Haksız fiilde borçlu fiilin işlendiği tarihte temerrüde düşer. Manevi tazminata ilk paylaşım tarihi olan … tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesi gerekir.
7. Süre (TBK m.72). Paylaşımlar … tarihinde yapılmış, dava iki yıllık süre içinde açılmıştır.
HUKUKİ SEBEPLER
TMK m.24, 25; TBK m.49, 51, 58, 72, 117; HMK m.2, 16 ve ilgili mevzuat.
DELİLLER
Noter tespit tutanağı, ekran görüntüleri, ihtarname ve tebliğ şerhi, sözleşmesini sona erdiren müşterilerin yazıları, meslek odası yazısı, tanık beyanları, gerektiğinde bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda açıklanan ve re’sen göz önünde tutulacak nedenlerle;
1. Davalının … ve … tarihli paylaşımlarının müvekkilin kişilik haklarına hukuka aykırı bir saldırı oluşturduğunun tespitine,
2. … TL manevi tazminatın … tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan tahsiline,
3. Hüküm özetinin davalının … adlı sosyal medya hesabında yayımlanmasına,
4. Yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine
karar verilmesini vekâleten saygıyla arz ve talep ederiz.
Tarih
Davacı Vekili
Av. …
Sıkça Sorulan Sorular
Manevi tazminat nedir?
Manevi tazminat, vücut bütünlüğüne veya kişilik değerlerine yapılan hukuka aykırı saldırı nedeniyle duyulan acı, elem ve üzüntünün hafifletilmesi için ödenen paradır. Bedensel zarar ve ölümde dayanak TBK m.56, kişilik hakkının zedelenmesinde TBK m.58’dir. Amaç zarar göreni zenginleştirmek değil, ona bir tatmin sağlamaktır.
Manevi tazminat hangi kanun maddesine dayanır?
Yaralanma ve ölümde TBK m.56, kişilik hakkının zedelenmesinde TBK m.58 ile TMK m.24-25, boşanmada TMK m.174/2, nişanın bozulmasında TMK m.121, işverenin sorumluluğunda TBK m.417 uygulanır. Sözleşmeye aykırılıkta da TBK m.114/2 uyarınca haksız fiil hükümleri kıyasen uygulanır.
Manevi tazminat miktarı neye göre belirlenir?
Kanunda formül veya üst sınır yoktur; hâkim olayın özelliklerini gözeterek uygun bir miktara hükmeder (TBK m.56, 58). Uygulamada olayın ağırlığı, zararın kalıcılığı, acının süresi, tarafların kusur durumu, ekonomik ve sosyal durumları ve paranın alım gücü birlikte değerlendirilir. Tutar zenginleşmeye yol açmamalı, ama gerçek bir tatmin sağlamalıdır.
Ölenin yakınları manevi tazminat isteyebilir mi?
Evet. Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine karar verilebilir (TBK m.56/2). Bu hak yakının kendi şahsında doğar, mirasçılığa bağlı değildir. Uygulamada eş, çocuklar, anne-baba ve kardeşler başta olmak üzere sıkı duygusal bağı gösterilen kişiler bu kapsamda değerlendirilir.
Manevi tazminat mirasçılara geçer mi?
Manevi tazminat istemi, miras bırakan tarafından ileri sürülmüş olmadıkça mirasçılara geçmez ve karşı tarafça kabul edilmiş olmadıkça devredilemez (TMK m.25/4). Miras bırakanın açtığı dava mirasçılar tarafından takip edilebilir. Mirasçıların TBK m.56/2’den doğan kendi manevi tazminat hakları bundan bağımsızdır.
Manevi tazminat kısmi dava olarak açılabilir mi?
Hayır. Manevi tazminat bölünemez kabul edildiğinden kısmi veya belirsiz alacak davası olarak açılamaz ve ilk davadan sonra ek dava açılarak artırılamaz (Yargıtay 21. HD, 30.01.2020, E.2019/3199, K.2020/356). Tutar dava dilekçesinde baştan tam olarak istenmelidir.
Manevi tazminat ıslah ile artırılabilir mi?
Uygulamada manevi tazminatın bölünmezliği nedeniyle ıslah yoluyla artırılamayacağı kabul edilir. Hâkim de talep sonucuyla bağlıdır ve istenenden fazlasına karar veremez (HMK m.26). Bu nedenle tek ıslah hakkının maddi tazminat kalemleri için saklı tutulması uygun olur.
“Fazlaya ilişkin haklarım saklıdır” demek manevi tazminatta işe yarar mı?
Hayır. Bu kayıt maddi tazminatta bakiye için ek dava veya artırım imkânını korur; manevi tazminatta ise bölünmezlik ilkesi nedeniyle hukuki sonuç doğurmaz ve saklı tutulan kısım için sonradan dava açılamaz.
Manevi tazminat kısmen kabul edilirse davacı yargılama gideri öder mi?
Anayasa Mahkemesi 25.12.2024 tarihli ve E.2024/29, K.2024/226 sayılı kararıyla, yargılama giderlerinin haklılık oranına göre paylaştırılmasını öngören HMK m.326/2’yi manevi tazminat davaları yönünden iptal etmiştir (Resmî Gazete 14.03.2025). Bu nedenle manevi tazminat talebinin kısmen kabulünde reddedilen kısım üzerinden haklılık oranına göre gider paylaştırması yapılmaz.
Manevi tazminat trafik sigortasından alınabilir mi?
Hayır. Zorunlu trafik sigortası manevi tazminat taleplerini kapsamaz (KTK m.92/f). Manevi tazminat kusurlu sürücüden ve araç işleteninden istenir. İhtiyari mali mesuliyet poliçesi varsa teminatın manevi tazminatı kapsayıp kapsamadığı poliçeden kontrol edilmelidir.
Kusursuz sorumlulardan manevi tazminat istenebilir mi?
Evet. TBK m.56 bedensel bütünlüğün zedelenmesine bağlanmış ve kusur şartı aramamıştır; bu nedenle araç işleteni, adam çalıştıran veya tehlikeli işletme sahibi gibi kusursuz sorumlulardan da bedensel zarar nedeniyle manevi tazminat istenebilir. Kusurun yokluğu veya hafifliği miktarın takdirinde dikkate alınır.
Şirketler manevi tazminat isteyebilir mi?
Evet. Tüzel kişiler insana özgü niteliklere bağlı olanlar dışındaki bütün haklara ehildir (TMK m.48). Bu nedenle ticari itibarına, adına veya unvanına yönelik hukuka aykırı saldırılar nedeniyle şirketler TBK m.58’e dayanarak manevi tazminat isteyebilir.
Manevi tazminat davası ne zaman açılmalıdır?
Haksız fiilde zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıl içinde açılmalıdır; fiil suçsa ve ceza kanunu daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa o süre uygulanır (TBK m.72). Boşanmaya bağlı manevi tazminatta süre, kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıldır (TMK m.178).
Manevi tazminata hangi tarihten faiz işler?
Haksız fiilde borçlu fiilin işlendiği tarihte temerrüde düştüğünden manevi tazminata olay tarihinden itibaren yasal faiz istenebilir (TBK m.117/2). 7589 sayılı Kanunla TBK m.55’e eklenen dönemsel faiz kuralı yalnızca çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatına uygulanır, manevi tazminata uygulanmaz.
Manevi tazminat davasında harç ne kadar?
Kural olarak nispi karar ve ilam harcının dörtte biri peşin alınır. Ölüm ve cismani zarar sebebiyle açılan manevi tazminat davalarında peşin harcın oranı yirmide birdir (492 s. Harçlar Kanunu m.28/a). Karşılayamayanlar adli yardım isteyebilir (HMK m.334).
Manevi tazminat kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.341/2). Süre ilamın tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.345).
Hakaret nedeniyle manevi tazminat için ceza davası şart mı?
Hayır. Manevi tazminat davası ceza davasından bağımsızdır ve hukuk hâkimi ceza hâkiminin kusur değerlendirmesiyle veya beraat kararıyla bağlı değildir (TBK m.74). Kişilik hakkı ihlalinde manevi tazminatın yanında hukuka aykırılığın tespiti ve kararın yayımlanması da istenebilir (TMK m.25, TBK m.58/2).
Aldatan eşle birlikte olan üçüncü kişiden manevi tazminat istenebilir mi?
Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 06.07.2018 tarihli, E.2017/5, K.2018/7 sayılı kararına göre, salt evli kişiyle birlikte olması nedeniyle üçüncü kişiden manevi tazminat istenemez. Üçüncü kişinin diğer eşe karşı ayrıca bir kişilik hakkı ihlali gerçekleştirmiş olması gerekir.
İlgili Rehberler
- Tazminat Hukuku Rehberi (ana sayfa)
- Maddi ve manevi tazminat davası
- Maddi tazminat nedir? Kalemleri, hesabı ve davası
- Kişilik hakkına saldırı ve manevi tazminat
- Manevi tazminatın mirasçılara geçmesi
- Caydırıcılık ve zenginleşme yasağı
- Trafik kazasında manevi tazminat
- Kalıcı maluliyette manevi tazminat
- Malpraktiste manevi tazminat
- Boşanmada manevi tazminat
- Manevi tazminat dava dilekçesi örneği
- En çok açılan tazminat davaları
Bu içerik Tazminat ve Sorumluluk Hukuku alanındadır.
Tazminat ve Sorumluluk Hukuku Rehberi · Bu alandaki tüm rehberler · Tüm hukuk dalları
Manevi tazminat davanızı birlikte hazırlayalım
Dayanak maddeyi, davalıyı ve talep edilecek tutarı olayınızın özelliklerine göre belirleyip dilekçenizi birlikte hazırlayalım. Hukukçular Evi Ankara: 0554 648 37 15


