Çocuğun mağdur olduğu trafik kazası dosyaları, yetişkin dosyalarından üç noktada ayrılır: maluliyet farklı bir yönetmeliğe göre belirlenir, kazanç kaybı henüz doğmamış bir gelir üzerinden hesaplanır ve dava ehliyeti veli veya vasi üzerinden kullanılır. Bu rehber üçünü de anlatır.
⚠️ Faizde mevzuat güncellemesi — 31 Temmuz 2026:
Faiz oranı. 7589 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle 3095 sayılı Kanun’un 1. maddesi yeniden yazılmıştır (RG 31.07.2026, S. 33326). Yasal faiz artık sabit bir rakam değil, TCMB’nin önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde seksenidir. 30 Haziran’daki oran, önceki 31 Aralık oranından beş puan veya daha fazla farklıysa yılın ikinci yarısında 30 Haziran oranının yüzde sekseni uygulanır. Faiz artık dönemsel hesaplanır: 31.07.2026 öncesi dönemde eski rejim, sonrasında yeni formül geçerlidir; tek oranla yıllara yayılan hesap tabloları yanlış sonuç verir.
Faiz başlangıcı. Aynı Kanun’la Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesine eklenen fıkralar uyarınca, bedensel zarar ve ölüm nedeniyle açılan tazminat davalarında faiz, bilinen dönem bakımından olay tarihinden, bilinemeyen dönem bakımından karar tarihinden işletilir. Tahkikat başlayıncaya kadar ifa amacıyla yapılan ödeme, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Geçiş bakımından belirleyici olan, haksız fiilin veya zarar doğuran olayın tarihidir. Ayrıntı: Yasal faiz değişti: reeskont endekslemesi
Çocuğunuzun dosyasında hangi kalemler talep edilebilir? Ücretsiz değerlendirelim.
Maluliyet: ÇÖZGER Yönetmeliği
Yetişkinlerde maluliyet oranı, kaza tarihinde yürürlükte olan yönetmeliğe göre belirlenir. Çocuklar bakımından ise ayrı bir düzenleme uygulanır: Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER). ÇÖZGER raporunun nasıl alındığı, özel gereksinim düzeylerinin engel oranı karşılıkları ve itiraz süreci için ÇÖZGER raporu nasıl alınır? rehberimize bakabilirsiniz.
Bu yönetmelik, Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ile birlikte 20.02.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Çocuklarda değerlendirme, erişkinlerdeki gibi salt bir yüzde oranı üzerinden değil, özel gereksinim düzeyi esas alınarak yapılır.
| Mağdur | Uygulanacak düzenleme |
|---|---|
| Erişkin (kaza tarihi 20.02.2019 sonrası) | Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik |
| Çocuk | Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER) |
⚠️ Dikkat: Elinizdeki raporun hangi yönetmeliğe göre düzenlendiğini kontrol edin. Çocuk mağdur için erişkin yönetmeliğine göre düzenlenmiş bir rapor, dayanağı bakımından sakattır ve itiraz sebebidir.
Rapor ne zaman alınmalı?
Çocuklarda bu soru yetişkinlere göre daha karmaşıktır. Büyüme ve gelişme sürdüğünden, kaza sonrası oluşan arazın nihai tablosu uzun süre netleşmeyebilir. Özellikle kemik gelişimini etkileyen yaralanmalarda, büyüme tamamlanmadan yapılan değerlendirme kalıcı durumu yansıtmaz.
Bu nedenle çocuk dosyalarında rapor zamanlaması ayrıca değerlendirilmeli; gerekiyorsa gelişimin ilerleyen aşamasında yeniden değerlendirme talep edilmelidir. Erken alınmış ve düşük çıkmış bir rapora dayanılarak dosyanın kapatılması, telafisi güç bir kayıptır.
Kazanç Kaybı: Henüz Doğmamış Bir Gelir
Çocuğun kaza tarihinde bir geliri yoktur. Bu, “zarar yok” anlamına gelmez; hesabın çıkış noktasının farklı olduğu anlamına gelir.
Uygulamada çocuğun çalışma hayatına başlayacağı yaş esas alınarak, o tarihten itibaren asgari ücret üzerinden bir gelir varsayımıyla hesap yapılır. Bakiye ömür hesabında ise güncel TRH-2010 yaşam tablosu kullanılır.
⚠️ Dikkat: İnternette yaygın olan bazı hesap örnekleri hâlâ eski PMF-1931 tablosunu ve sabit teknik faiz oranını kullanmaktadır. Anayasa Mahkemesi’nin E. 2019/40, K. 2020/40 sayılı ve 17.07.2020 tarihli kararından sonra genel şartlar ekindeki cetvellere dayanan teknik faiz uygulanamaz; hesap Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümlerine göre yapılır.
Ekonomik Geleceğin Sarsılması: Çocuk Dosyasının Özgün Kalemi
Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi bedensel zarar hâlinde talep edilebilecek kalemleri sayar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.
Son kalem, çocuk dosyalarında özel bir ağırlık taşır. Ekonomik geleceğin sarsılması, çalışma gücü kaybından bağımsız bir zarar kalemidir; çalışma gücünde ölçülebilir bir azalma bulunmasa bile ortaya çıkabilir.
Çocuk bakımından bu kalem şu durumlarda gündeme gelir:
- Yaralanmanın meslek seçimi imkânını daraltması
- Yüz veya görünür bölgelerde kalıcı iz kalması
- Eğitim sürecinin kesintiye uğraması ve akademik gecikme
- Özel eğitim veya destek ihtiyacının doğması
- Aynı işi daha fazla eforla yapma zorunluluğunun doğması
Mahkemeler bu kalemde meslek, yaş ve eğitim verileriyle birlikte bilirkişiden denetime elverişli rapor almalıdır; yetersiz araştırma bozma sebebidir. Çocuk dosyalarında bu kalemin ayrıca ve açıkça talep edilmesi gerekir; talep edilmediğinde hesaba hiç girmez.
Çocuğunuzun dosyasında hangi kalemler talep edilebilir? Ücretsiz değerlendirelim.
Dava Ehliyeti: Kim Dava Açar?
Çocuk, kendi adına dava açma ehliyetine sahip değildir. Dava, çocuk davacı gösterilerek veli veya vasi tarafından açılır ve yürütülür.
| Talep | Davacı |
|---|---|
| Çocuğun maddi tazminatı | Çocuk — velisi veya vasisi tarafından temsilen |
| Çocuğun manevi tazminatı | Çocuk — temsilen |
| Anne ve babanın kendi manevi tazminatı | Anne ve baba, kendi adlarına ayrı ayrı |
| Çocuğun ölümünde destekten yoksun kalma | Anne ve baba, kendi adlarına |
Üçüncü satır sıkça atlanır. Ağır bedensel zarar hâlinde Türk Borçlar Kanunu’nun 56. maddesi uyarınca zarar görenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine hükmedilebilir. Çocuğun ağır yaralandığı dosyalarda anne ve baba kendi acıları için ayrıca talepte bulunabilir; bu, çocuğun manevi tazminatından bağımsız bir taleptir.
Anne ve babanın boşanmış olduğu, velayetin tek tarafta bulunduğu veya vesayet altındaki çocuklarda temsil ilişkisi ayrıca incelenmelidir. Temsil yetkisinin doğru gösterilmemesi, davanın usul yönünden sorun yaşamasına yol açar.
Çocuğun Ölümünde Anne ve Babanın Talebi
Çocuğun hayatını kaybettiği dosyalarda anne ve baba iki ayrı talepte bulunur.
Destekten yoksun kalma tazminatı. Çocuğun henüz çalışmıyor olması bu talebe engel değildir. Uygulamada, çocuğun ileride anne ve babasına sağlayacağı maddi destek gözetilerek hesap yapılır. Destekten yoksun kalma tazminatı bir miras alacağı olmayıp fiilî ve muhtemel destek ilişkisine dayandığından, çocuğun gelirinin bulunmaması sonucu değiştirmez.
Manevi tazminat. Anne ve baba, evladını kaybetmenin acısı için kendi adlarına ayrı ayrı manevi tazminat talep eder. Bu talep zorunlu trafik sigortası kapsamında olmadığından kusurlu sürücü ve işletene yöneltilir.
Kardeşler bakımından da manevi tazminat talebi gündeme gelebilir; ölenin yakınları arasında sayılmaları hâlinde bu talep değerlendirilir.
Çocuğun Kusuru: Ayırt Etme Gücü
Çocuk yaya veya bisikletli olarak kazaya karışmışsa, karşı taraf mutlaka müterafik kusur savunmasında bulunur. Ancak çocuklarda kusur değerlendirmesi yetişkin ölçütüyle yapılamaz.
Belirleyici olan ayırt etme gücüdür. Ayırt etme gücü, kişinin akla uygun biçimde davranma yeteneğini ifade eder ve somut olayın koşullarına göre değerlendirilir. Yaş bu değerlendirmede bir gösterge olmakla birlikte tek başına belirleyici değildir; olayın niteliği, çocuğun gelişim düzeyi ve tehlikeyi kavrama kapasitesi birlikte ele alınır.
Buna karşılık sürücü tarafında yükümlülük ağırlaşır. Yol kenarında çocuk bulunduğunu gören veya görmesi gereken sürücünün, çocuğun ani ve öngörülemez hareket edebileceğini hesaba katarak hız ve dikkat düzeyini artırması beklenir. Okul çevreleri, park girişleri ve yerleşim yeri içi yollarda bu yükümlülük daha da belirgindir.
⚠️ Dikkat: Çocuğa kusur atfedilmiş bir bilirkişi raporunda, ayırt etme gücünün tartışılıp tartışılmadığına bakın. Yalnızca yaş üzerinden veya hiç değerlendirme yapmadan kusur atfeden rapor denetime elverişli değildir.
Çocuk Dosyasında Talep Kalemleri
| Kalem | Kimin | Dayanak |
|---|---|---|
| Tedavi giderleri | Çocuk | TBK m. 54 |
| Bakıcı gideri | Çocuk | Tedavi gideri kapsamında |
| Geçici iş göremezlik | Çocuk | Çalışıyorsa; aksi hâlde eğitim kaybı olarak değerlendirilir |
| Sürekli iş göremezlik | Çocuk | ÇÖZGER raporuna göre, 18 yaş sonrası gelir varsayımıyla |
| Ekonomik geleceğin sarsılması | Çocuk | TBK m. 54/4 |
| Manevi tazminat | Çocuk | TBK m. 56 |
| Yakınların manevi tazminatı | Anne, baba, kardeş | TBK m. 56/2 — ağır bedensel zararda |
| Ulaşım, refakat, konaklama | Aile | Tedavi giderleri kapsamında |
Yedinci satırın ayrıca talep edilmesi gerekir; çocuğun tazminatı içinde kendiliğinden değerlendirilmez.
Zamanaşımı
Çocuk mağdur dosyalarında da genel rejim işler: kaza ölümle sonuçlanmışsa on beş, yaralanmayla sonuçlanmışsa sekiz yıllık uzamış ceza zamanaşımı uygulanır. Sigortaya yazılı başvuru her iki hâlde de dava şartıdır.
Uygulamada dikkat edilmesi gereken nokta, çocuğun ergin olmasını beklemenin gerekli olmadığıdır. Dava, veli veya vasi tarafından derhâl açılabilir ve açılmalıdır. Beklemek delil kaybı ve faiz kaybı doğurur; ayrıca ekonomik geleceğin sarsılması gibi kalemlerin ispatı zamanla güçleşir.
Dört Somut Senaryo
Senaryo 1 — 8 yaşındaki çocuk, femur kırığı, büyüme plağı etkilendi. Kırığın kendisi iyileşmiş görünse dahi büyüme plağının etkilenmesi, ileride bacak boyu farkı ve yürüme bozukluğu doğurabilir. Burada erken alınacak rapor nihai tabloyu yansıtmaz. Doğru yaklaşım, gelişimin ilerleyen aşamasında yeniden değerlendirme talep etmek ve raporun ÇÖZGER hükümlerine göre düzenlenmesini sağlamaktır.
Senaryo 2 — Yüzde kalıcı iz kalan lise öğrencisi. Çalışma gücünde ölçülebilir bir kayıp bulunmayabilir; buna rağmen ekonomik geleceğin sarsılması kalemi doğar. Meslek seçimi imkânının daralması ve görünümün önem taşıdığı iş kollarına erişimin zorlaşması bu kalemin dayanağıdır. Talep açıkça yazılmalı ve denetime elverişli bilirkişi raporu istenmelidir.
Senaryo 3 — Okul servisi kazası. Trafik rejiminin yanında servis aracının yetki belgesi durumu, koltuk ferdi kaza teminatı ve taşımacı firmanın sorumluluğu devreye girer. Muhatap sayısı artar; teminat kapasitesi genişler.
Senaryo 4 — Ağır maluliyet, sürekli bakıma muhtaçlık. Çocuk dosyalarında bakiye ömür uzun olduğundan sürekli bakıcı gideri, bakiye ömür boyunca aylık olarak hesaplandığında tazminatın en büyük kalemi hâline gelir. Bu tür dosyalarda teminat limitinin aşılması kuraldır; İhtiyari Mali Mesuliyet poliçesinin araştırılması işin başında yapılmalıdır.
Eğitim Kaybı
Yetişkin dosyalarında karşılığı bulunmayan bir kalemdir. Çocuğun kaza nedeniyle okula devam edememesi, sınıf tekrarı, özel eğitim veya destek eğitimi ihtiyacının doğması ekonomik geleceğin sarsılması kapsamında değerlendirilebilir.
Bu kalemin ispatı için toplanması gerekenler:
- Devamsızlık kayıtları ve okul yazısı
- Rehberlik servisi veya psikolojik danışmanlık raporları
- Özel eğitim ihtiyacına ilişkin belgeler ve giderler
- Kaza öncesi ve sonrası akademik başarı karşılaştırması
- Sınıf tekrarı veya okul değişikliği kayıtları
Kaza öncesi karneler bu ispatın en pratik aracıdır ve zamanla ulaşılması zorlaşır. Dosya açılmadan önce temin edilmelidir.
Toplanması Gereken Belgeler
| Belge | Neyi ispatlar |
|---|---|
| Kaza tespit tutanağı, ceza dosyası | Kusur dağılımı ve çocuğun konumu |
| Acil servis kaydı, epikriz, ameliyat notları | Yaralanmanın niteliği ve seyri |
| ÇÖZGER kapsamında düzenlenmiş sağlık kurulu raporu | Özel gereksinim düzeyi |
| Fizik tedavi ve kontrol kayıtları | İyileşme sürecinin devam edip etmediği |
| Okul devamsızlık ve başarı kayıtları | Eğitim kaybı |
| Nüfus kayıt örneği, velayet/vesayet belgesi | Temsil ilişkisi |
| Tedavi, ulaşım, refakat ve konaklama giderleri | Aile tarafından yapılan masraflar |
| Poliçe örnekleri (ZMSS, varsa İMM ve koltuk ferdi kaza) | Teminat kapasitesi |
| Servis sözleşmesi ve yetki belgesi (servis kazasıysa) | Taşımacı sorumluluğu ve çift limit |
Üçüncü satır dosyanın omurgasıdır. Yanlış yönetmeliğe göre düzenlenmiş bir rapor, hesabın tamamını sakatlar.
Karşı Tarafın Tipik Savunmaları
| Savunma | Karşı argüman |
|---|---|
| “Çocuğun geliri yoktu, kazanç kaybı doğmaz” | Hesap, çalışma hayatına başlayacağı yaştan itibaren asgari ücret varsayımıyla yapılır |
| “Yola aniden fırladı, tam kusurlu” | Ayırt etme gücü değerlendirilmeden kusur atfedilemez; sürücünün ek dikkat yükümlülüğü vardır |
| “Maluliyet oranı düşük” | Ekonomik geleceğin sarsılması, çalışma gücü kaybından bağımsız bir kalemdir |
| “Rapor alındı, oran kesinleşti” | Büyüme sürerken alınan rapor kalıcı tabloyu yansıtmayabilir; yeniden değerlendirme istenebilir |
| “Aile de gözetim yükümlülüğünü ihlal etti” | Bu iddia ispat edilmelidir ve çocuğun kendi tazminat hakkını doğrudan ortadan kaldırmaz |
| “Anne-baba ayrıca manevi tazminat isteyemez” | Ağır bedensel zararda yakınların bağımsız talep hakkı bulunur |
Beşinci satır özellikle hassastır. Ailenin gözetim yükümlülüğü tartışması, acılı bir aileye ikinci bir yük bindirir. Bu savunmanın ileri sürülmesi hâlinde, ispat yükünün karşı tarafta olduğu ve çocuğun kendi zararına ilişkin talebinin ayrı değerlendirileceği vurgulanmalıdır.
Ödemenin Çocuğa Ait Olması
Çocuk adına hükmedilen tazminat, çocuğun malvarlığına aittir; anne ve babanın kendi alacağı değildir. Bu ayrım, ödemenin nasıl kullanılacağı bakımından önem taşır.
Veli, çocuğun malvarlığını yönetirken kanunun öngördüğü sınırlara tabidir. Yüksek tutarlı tazminatlarda bu yönetim ilişkisi ayrıca değerlendirilir. Uygulamada, çocuk adına ödenen tazminatın ayrı bir hesapta tutulması ve harcamaların çocuğun yararına yapılması beklenir.
Bu, ailelerin sıkça bilmediği bir noktadır ve dosya sonuçlandıktan sonra sorun doğurabilir. Tazminatın niteliği ve kullanımına ilişkin bilgi, dosyanın başında alınmalıdır.
Temsil ve Paranın Yönetimi: HMK m.51, TMK m.342, m.352 ve m.426
Çocuk dosyalarının ayırt edici yanı, hakkın sahibi ile onu kullanan kişinin farklı olmasıdır. Bu ayrım hem davanın açılışında hem de tazminat tahsil edildikten sonra sonuç doğurur.
Dava ehliyetinin ölçüsü: HMK m.51. Dava ehliyeti, medenî hakları kullanma ehliyetine göre belirlenir. Ayırt etme gücüne sahip olsa dahi küçük, kural olarak tam ehliyetli değildir; bu nedenle davada taraf çocuktur, ancak usul işlemlerini kanuni temsilcisi yapar.
Kanuni temsil: HMK m.52. Kanuni temsilci, ancak kanuna uygun olarak dava açabilir ve kendisine karşı da aynı şekilde dava açılabilir. Dilekçede taraf gösterimi bu nedenle “küçük X, kanuni temsilcisi Y tarafından temsilen” biçiminde kurulur; doğrudan anne veya baba davacı gösterilirse, taraf sıfatı yönünden eksiklik doğar.
Temsil yetkisinin kaynağı: TMK m.342. Ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidirler. Ayrıca iyiniyetli üçüncü kişiler, eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilirler. Bu nedenle sigorta şirketine yapılan başvuru ve alınan ödeme, velilerden biri tarafından yürütülmüş olsa dahi kural olarak geçerli sayılır.
Kritik istisna: TMK m.426. Kazaya velinin kendisinin sebebiyet verdiği dosyalarda temsil yetkisi işlemez: bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaati çatışıyorsa, vesayet makamı ilgilisinin isteği üzerine veya re’sen temsil kayyımı atar. Aracı kullanan kişi anne veya baba ise, çocuk adına açılacak dava için kayyım atanması istenmelidir; aksi hâlde dava taraf teşkili yönünden sakat kalır.
Paranın yönetimi: TMK m.352. Tazminat tahsil edildikten sonra rejim şudur: ana ve baba, velayetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve bununla yükümlüdürler; kural olarak hesap ve güvence vermezler. Ancak bu, paranın serbestçe harcanabileceği anlamına gelmez; yönetim çocuğun yararına olmak zorundadır.
Sermayeye dokunmak izne bağlıdır: TMK m.354. Yüksek tutarlı tazminatlarda belirleyici kural budur: çocuk mallarının gelirleri çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için harcanabilirken, malların sermayesine ancak hâkimin izniyle dokunulabilir. Bu nedenle tazminatın ayrı bir hesapta tutulması ve harcama gerektiğinde sulh hukuk mahkemesinden izin alınması gerekir.
Denetim ve koruma: TMK m.346. Kötü yönetim iddiası ortaya çıkarsa: çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde, ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkim, çocuğun korunması için uygun önlemleri alır. Defter tutulması, güvence istenmesi veya kayyım atanması bu çerçevede istenebilir; talep diğer veli, yakınlar veya ilgililer tarafından yapılabilir.
Çocuğun kusurunun sınırı: TMK m.16. Karşı tarafın “çocuk da kusurlu” savunmasının hukuki çerçevesi şudur: ayırt etme gücüne sahip küçükler ve kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremezler; ancak haksız fiillerinden sorumludurlar. Yani sorumluluk ayırt etme gücünün varlığına bağlıdır ve bu, yaşa göre soyut biçimde değil somut olayda değerlendirilir.
Hakkaniyet indirimi: TBK m.52 ile birlikte. Ayırt etme gücü kabul edilse bile, kusur oranı çocuğun yaşı ve olayın niteliği gözetilerek belirlenir. Karşı tarafın kusuru ağır, çocuğun katkısı sınırlıysa indirim düşük tutulur; bu nedenle savunmaya karşı, kazanın görüş mesafesi, hız ve yaya geçidi gibi somut unsurlarıyla cevap verilmelidir.
Süre bir kez daha: KTK m.109. Talepler, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmeden iki yıl, her hâlde kaza gününden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar; fiil cezayı gerektiriyor ve ceza kanunu daha uzun süre öngörüyorsa o süre uygulanır. Çocuk dosyalarında maluliyetin ancak gelişim tamamlandığında netleşmesi, sürenin başlangıcını tartışmalı hâle getirir; bu nedenle ergin olmayı beklemek yerine dava açıp rapor aşamasını yargılama içinde yürütmek daha güvenlidir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Dava ehliyeti | Medenî hakları kullanma ehliyetine göre | HMK m.51 |
| Kanuni temsilci | Kanuna uygun olarak dava açabilir | HMK m.52 |
| Temsil yetkisi | Ana ve baba üçüncü kişilere karşı temsilci | TMK m.342 |
| Menfaat çatışması | Temsil kayyımı atanır | TMK m.426 |
| Veli kusurluysa | Kayyım olmadan taraf teşkili sakat | TMK m.426 |
| Malların yönetimi | Velayet sürdükçe ana ve baba yönetir | TMK m.352 |
| Hesap ve güvence | Kural olarak verilmez | TMK m.352 |
| Gelirler | Bakım, yetiştirme ve eğitimde kullanılır | TMK m.354 |
| Sermaye | Ancak hâkim izniyle kullanılabilir | TMK m.354 |
| Koruma önlemleri | Menfaat tehlikedeyse hâkim önlem alır | TMK m.346 |
| Çocuğun sorumluluğu | Ayırt etme gücü varsa haksız fiilden sorumlu | TMK m.16 |
| Kusur indirimi | Yaş ve olayın niteliği gözetilir | TBK m.52 |
| Zamanaşımı | İki yıl ve on yıl; uzamış ceza süresi | KTK m.109 |
Neden Bu Dosyalar Eksik Kapanıyor?
Çocuk mağdur dosyalarının gerçek zararın altında kapanmasının üç sebebi vardır.
Birincisi yanlış yönetmelik. Rapor erişkin hükümlerine göre düzenlendiğinde değerlendirme çocuğun durumunu yansıtmaz.
İkincisi ekonomik geleceğin sarsılmasının hiç talep edilmemesi. Bu kalem çocuk dosyasının en özgün ve çoğu zaman en büyük kalemidir; talep edilmediğinde hesaba girmez.
Üçüncüsü erken kapatma. Büyüme sürerken alınan düşük oranlı bir rapora dayanılarak yapılan uzlaşma, çocuğun bakiye ömrü boyunca sürecek bir zararı bugünkü küçük bir tutarla kapatır.
Üçünün ortak yanı, hepsinin rapor aşamasında belirlenmesidir. Çocuk dosyalarında zamanlama ve rapor talebinin kapsamı, yetişkin dosyalarına göre çok daha belirleyicidir.
Yol Seçimi ve Süreç Sırası
Çocuk dosyalarında da yol seçimi aynı mantıkla yapılır; ancak zamanlama farkı vardır.
Talep yalnızca sigorta şirketine yönelik ve teminat limiti içindeyse Sigorta Tahkim Komisyonu hızlı bir seçenektir. Manevi tazminat — hem çocuğun hem anne ve babanın — teminat kapsamında olmadığından mahkeme yolunu gerektirir. Limiti aşan kısım için de mahkeme gerekir.
Süreç sırası şöyle kurulmalıdır:
- Tıbbi kayıtları toplayın. Acil servis kaydından fizik tedavi belgelerine kadar tüm süreç belgelenmelidir.
- Ceza dosyasını takip edin. Katılan sıfatı, kusur raporuna itiraz imkânı verir; çocuğa atfedilen kusur burada tartışılır.
- Rapor zamanlamasını planlayın. Büyüme ve gelişme durumuna göre karar verilir; erken rapor kalıcı kayıp doğurur.
- Rapor talebini geniş yazın. Özel gereksinim düzeyi, bakıma muhtaçlık ve tedavi ihtiyacı birlikte sorulmalıdır.
- Sigortaya yazılı başvuru yapın. Dava şartıdır ve atlanamaz.
- Talepleri ayırın. Çocuğun maddi talepleri tahkime, manevi talepler ve limit aşımı mahkemeye.
Üçüncü adım çocuk dosyalarının en kritik kararıdır. Yetişkinde “iyileşme tamamlandı mı” sorusu görece nettir; çocukta ise gelişimin nereye varacağı belirsizdir. Bu belirsizlik, dosyanın aceleye getirilmemesi gerektiğinin en güçlü sebebidir.
Erken Uzlaşma Teklifleri
Çocuk dosyalarında sigorta şirketleri ve karşı taraf, kaza sonrası erken dönemde uzlaşma teklifinde bulunabilmektedir. Teklifin cazip görünmesinin sebebi, o aşamada zararın henüz ölçülememiş olmasıdır.
Erken kapatmanın maliyeti şudur: çocuğun bakiye ömrü uzundur ve maluliyet oranındaki küçük bir fark, aktüeryal hesapta çok büyük tutarlara karşılık gelir. Ayrıca ekonomik geleceğin sarsılması ve bakıcı ihtiyacı gibi kalemler o aşamada hiç değerlendirilmemiştir.
İmza atılmış olsa dahi kapı tümüyle kapanmaz. Tazminat miktarına ilişkin olup da yetersiz veya fahiş olduğu açıkça belli olan anlaşmalar, yapıldıkları tarihten başlayarak iki yıl içinde iptal edilebilir. Ancak bu iki yıllık süre hak düşürücüdür ve kaçırıldığında telafi edilemez.
Sık Yapılan Altı Hata
- Erişkin yönetmeliğine göre rapor almak. Çocuklarda ÇÖZGER hükümleri uygulanır.
- Raporu erken almak. Büyüme ve gelişme sürerken alınan rapor kalıcı tabloyu yansıtmayabilir.
- Ekonomik geleceğin sarsılmasını talep etmemek. Çocuk dosyasının en özgün kalemidir ve talep edilmezse hesaba girmez.
- Anne-babanın kendi manevi tazminatını atlamak. Ağır bedensel zararda yakınlar kendi adlarına talepte bulunabilir.
- Çocuğa atfedilen kusuru sorgulamamak. Ayırt etme gücü tartışılmadan kusur atfedilemez.
- “Geliri yoktu” diyerek vazgeçmek. Hesap, çalışma hayatına başlayacağı yaştan itibaren asgari ücret varsayımıyla yapılır.
Tazminatın harcanması: Çocuğa ödenen tazminatın olağan ihtiyaçlar ölçüsünde kullanılması ve büyük harcamalarda hâkim izni (TMK 356) için Velayet Sahibi Çocuğun Parasını Harcayabilir mi? yazımıza bakın.
Sıkça Sorulan Sorular
Dilekçede taraf nasıl gösterilir?
HMK m.51 uyarınca dava ehliyeti medenî hakları kullanma ehliyetine göre belirlenir; HMK m.52 uyarınca kanuni temsilci ancak kanuna uygun olarak dava açabilir. Bu nedenle davada taraf çocuktur ve dilekçede kanuni temsilcisi tarafından temsilen gösterilir.
Kazaya anne veya baba sebep olduysa davayı kim açar?
TMK m.426 uyarınca bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaati çatışıyorsa vesayet makamı istem üzerine veya re’sen temsil kayyımı atar. Aracı kullanan kişi anne veya baba ise çocuk adına açılacak dava için kayyım atanması istenmelidir.
Çocuk adına ödenen tazminat nasıl kullanılabilir?
TMK m.352 uyarınca ana ve baba velayet devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahiptir ve kural olarak hesap ve güvence vermezler. TMK m.354 uyarınca gelirler bakım, yetiştirme ve eğitim için harcanabilirken malların sermayesine ancak hâkimin izniyle dokunulabilir.
Kötü yönetim iddiası varsa ne yapılabilir?
TMK m.346 uyarınca çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde, ana ve baba duruma çare bulamaz veya güçleri yetmezse hâkim çocuğun korunması için uygun önlemleri alır; defter tutulması, güvence istenmesi veya kayyım atanması bu çerçevede istenebilir.
Çocuğa kusur atfedilmesinin hukuki sınırı nedir?
TMK m.16 uyarınca ayırt etme gücüne sahip küçükler haksız fiillerinden sorumludur; sorumluluk ayırt etme gücünün varlığına bağlıdır ve somut olayda değerlendirilir. TBK m.52 çerçevesinde kusur oranı belirlenirken çocuğun yaşı ve olayın niteliği gözetilir.
Çocuğun maluliyet raporu hangi yönetmeliğe göre düzenlenir?
Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (ÇÖZGER) hükümlerine göre. Erişkin yönetmeliğine göre düzenlenmiş bir rapor dayanağı bakımından sakattır.
Çocuğun geliri yok, tazminat hesaplanabilir mi?
Hesaplanır. Çocuğun çalışma hayatına başlayacağı yaş esas alınarak asgari ücret üzerinden bir gelir varsayımıyla aktüeryal hesap yapılır; bakiye ömürde TRH-2010 kullanılır.
Ekonomik geleceğin sarsılması nedir?
Çalışma gücü kaybından bağımsız bir zarar kalemidir. Kalıcı iz, meslek seçimi imkânının daralması veya aynı işi daha fazla eforla yapma zorunluluğu gibi hâllerde doğar ve TBK m. 54/4’e dayanır.
Davayı kim açar?
Çocuk davacı gösterilerek veli veya vasi tarafından açılır. Anne ve baba kendi manevi tazminat taleplerini ise kendi adlarına ayrı ayrı ileri sürer.
Çocuğum ağır yaralandı, ben de manevi tazminat isteyebilir miyim?
İsteyebilirsiniz. Ağır bedensel zarar hâlinde zarar görenin yakınlarına da manevi tazminat ödenmesine hükmedilebilir. Bu talep, çocuğun manevi tazminatından bağımsızdır.
Çocuğa kusur atfedilebilir mi?
Ayırt etme gücü değerlendirilerek atfedilebilir. Yaş bir gösterge olmakla birlikte tek başına belirleyici değildir; olayın niteliği ve çocuğun tehlikeyi kavrama kapasitesi birlikte ele alınır.
Çocuğun ölümünde anne baba tazminat alabilir mi?
Alabilir. Çocuğun ileride sağlayacağı destek gözetilerek destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanır; ayrıca kendi adlarına manevi tazminat talep edebilirler.
Çocuk ergin olana kadar beklemeli miyim?
Beklemek gerekmez ve doğru değildir. Dava veli veya vasi tarafından derhâl açılabilir. Beklemek delil ve faiz kaybı doğurur.
İlgili Rehberler
- Psikolojik travma tazminatı: TSSB maluliyet sayılır mı?
- Sigortaya başvuru zorunluluğu (KTK m. 97)
- Destekten yoksun kalmada gelirin ispatı ve asgari ücret karinesi
- Trafik kazası aynı zamanda iş kazası mı? Çifte tazminat hakkı
- Bedeni zararda tahkim başvuru dilekçesi örneği
- Destekten yoksun kalma dava dilekçesi örneği
- Eski trafik kazası için hâlâ dava açabilir miyim?
- Trafik kazası tazminatında tahkim mi dava mı?
- Sigorta eksik ödedi: bakiye tazminat nasıl alınır?
- Trafik Kazası Tazminat Süreci: Kazadan Ödemeye Adım Adım Rehber
- Maluliyet raporuna itiraz: hangi yönetmelik, hangi hastane?
- Yaya ve motosiklet kazasında tazminat: müterafik kusur indirimi
- Bakıcı gideri ve geçici iş göremezlik tazminatı
- Otobüs ve minibüs kazasında tazminat: çift limit ve koltuk sigortası
- Destekten yoksun kalma tazminatı nasıl hesaplanır? TRH-2010
- Trafik sigortası limiti yetmedi: aşan tazminat kimden alınır?
- Sürücü alkollüydü: sigorta yine öder mi? Rücu ve KTK m. 95
- Sigortaya başvuru dilekçesi örneği (KTK m. 97)
- Ceza dosyası tazminatınızı nasıl etkiler?
Dayanak Mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 51, m. 52, m. 53, m. 54, m. 56
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 85, m. 97, m. 109
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (ayırt etme gücü ve temsil hükümleri)
- Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik (RG 20.02.2019, S. 30692)
- Anayasa Mahkemesi, E. 2019/40, K. 2020/40, T. 17.07.2020
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Çocuk mağdur dosyalarında tıbbi değerlendirme ve temsil ilişkisi somut olaya göre incelenmelidir.


