Velayet Sahibi Çocuğun Parasını Harcayabilir mi? Çocuk Mallarının Yönetimi, Hâkim İzni ve Kayyım: TMK 352-363

Velayet sahibi ana ve baba çocuğun mallarını yönetir ve kullanabilir; ancak mal çocuğundur. Çocuğun bakım ve eğitim giderleri öncelikle ana ve babaya aittir (TMK m.327/1). Çocuk mallarının kira, faiz ve kâr payı gibi gelirleri öncelikle çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için, hakkaniyete uygun düştüğü ölçüde ailenin ihtiyaçları için de kullanılabilir; gelir fazlası çocuğun malına katılır (TMK m.355). Tazminat ve toplu ödemeler olağan ihtiyaçlar ölçüsünde kısmen harcanabilir; çocuğun diğer mallarına başvurmak ise ancak zorunluluk hâlinde ve hâkimin belirleyeceği miktarla mümkündür (TMK m.356, 327/2). Yargıtay velinin yönetim işlemleri için kural olarak ayrıca izin aramaz; özensizlik ispat edilirse hâkim talimat, hesap, tevdi, güvence ve son çare olarak kayyım önlemlerine başvurur (TMK m.360-361). Velayet bitince mallar hesabıyla teslim edilir ve ana ve baba vekil gibi sorumludur (TMK m.362-363).

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Mal çocuğun, yönetim velinin
• Gelirler nereye harcanır?
• Anaparaya dokunmak ve hâkim izni
• Serbest mallar
• Boşanma sonrası mal defteri
• Hâkimin önlemleri
• Kayyım ve menfaat çatışması
• Çocuğa kalan mirası reddetmek
• Velayet bitince hesap ve iade
• Sık görülen kalemler
• Görevli mahkeme ve usul
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Çocuğa kalan miras özelindeki pratik sorular için çocuğa kalan miras ve paraları anne-baba kullanabilir mi, çocuk adına açılan hesap ve alınan evin boşanmadaki durumu için çocuk adına alınan ev ve hesap yazılarımıza bakabilirsiniz.

Mal Çocuğun, Yönetim Velinin: TMK 352-354’ün Kurduğu Denge

Ergin olmayan çocuk mal sahibi olabilir. Ölen babadan kalan miras payı, büyükanneden gelen bağış, trafik kazası nedeniyle ödenen tazminat, çocuk adına açılmış vadeli hesap veya tapuda çocuk adına kayıtlı bir daire hukuken çocuğa aittir. Çocuk bu malları kendisi yönetemeyeceği için kanun yönetimi velayet sahibine bırakır: “Ana ve baba, velâyetleri devam ettiği sürece çocuğun mallarını yönetme hakkına sahip ve bununla yükümlüdürler; kural olarak hesap ve güvence vermezler.” (TMK m.352/1). Aynı maddenin ikinci fıkrası dengeyi kurar: ana ve baba yükümlülüklerini yerine getirmezse hâkim müdahale eder (TMK m.352/2).

Yönetim hakkının yanında ana ve babaya bir de kullanma hakkı tanınmıştır: “Ana ve baba, kusurları sebebiyle velâyetleri kaldırılmadıkça, çocuğun mallarını kullanabilirler.” (TMK m.354). Bu bir intifa hakkı değildir; Anayasa Mahkemesine göre kullanma, malların özüne zarar vermeden yapılmalıdır (AYM, K.2025/218). Velayet sahibi üçüncü kişilere karşı çocuğun yasal temsilcisidir (TMK m.342); bankada işlem yapmak, kira sözleşmesi imzalamak veya tazminatı tahsil etmek bu temsil yetkisine dayanır. Boşanmadan sonra velayet kimde kalmışsa yönetim de ona geçer.

Velinin yetkisi çocuğun malını çocuk için yönetmekle sınırlıdır; çocuğun parası velinin kişisel borcu için kullanılabilecek bir kaynak değildir. Çocuk adına yapılan yatırımların boşanmadaki etkisi için çocuk adına alınan ev ve hesap yazımıza bakabilirsiniz.

Gelirler Nereye Harcanır? Önce Ana-Babanın Bakım Borcu (TMK 327, 355)

Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması giderleri ana ve babaya aittir (TMK m.327/1). Bu borç velayetten bağımsızdır; velayet kendisinden alınmış ebeveyn de iştirak nafakası yoluyla bu giderlere katılır. Bu nedenle “çocuğun kendi parası var, okul masrafını oradan öderim” yaklaşımı kanunun sırasına uymaz: önce ana ve babanın kendi imkânları, sonra çocuk mallarının gelirleri gelir. İştirak nafakası, çocuğun malvarlığı gelirinden ayrı bir kalemdir; kapsamı için iştirak nafakası neleri kapsar yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuk mallarının gelirleri bakımından kanun daha esnektir. Ana ve baba, çocuk mallarının gelirlerini “öncelikle çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için” kullanabilir; hakkaniyete uygun düştüğü ölçüde ailenin ihtiyaçları için de harcayabilir (TMK m.355/1). “Gelir fazlası, çocuk mallarına katılır.” (TMK m.355/2). Gelir; mevduat faizi, kira bedeli, kâr payı, fon getirisi gibi malın kendisinden doğan ve malı eksiltmeyen kazançtır. Anapara, tazminatın kendisi veya satılan dairenin bedeli gelir değildir.

Yargıtay, velayetini kötüye kullanmayan ana ve babanın çocuk mallarının gelirlerini çocuğun bakım ve eğitimiyle makul aile ihtiyaçları için kullanma hakkı bulunduğunu, bu nedenle kötüye kullanma ortaya konmadan çocuğun malvarlığına bu hakkı engelleyecek nitelikte tedbir konulamayacağını kabul etmiştir (2. HD, 17.11.2015, E.2015/15037, K.2015/21524).

Anaparaya Dokunmak: Tazminat, Toplu Ödeme ve Hâkim İzni (TMK 327/2, 356)

Kanun anaparayı iki kademede korur. Birinci kademe, toplu ödemeler içindir: sermaye biçiminde yapılan ödemeler, tazminatlar ve benzeri edimler, olağan ihtiyaçlar gerektirdiği ölçüde çocuğun bakımı için kısmen kullanılabilir (TMK m.356/1). Örneğin kazada yaralanan çocuğa ödenen maddi tazminatın bir kısmı, çocuğun süren tedavi ve bakım ihtiyaçları için zaman içinde harcanabilir. “Kısmen” ve “olağan ihtiyaçlar” ifadeleri tazminatın tek seferde bitirilmesine izin vermez.

İkinci kademe, çocuğun diğer mallarıdır. Çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için zorunluluk varsa hâkim, ana ve babaya belirlediği miktarlarda çocuğun diğer mallarına da başvurma yetkisini tanıyabilir (TMK m.356/2). Benzer bir izin TMK 327/2’de de vardır: ana ve baba yoksulsa, çocuğun özel durumu olağanüstü harcama gerektiriyorsa veya olağan dışı başka bir sebep varsa hâkim, bakım ve eğitim için çocuğun mallarından belirli bir miktarın harcanmasına izin verebilir. Bu izin talebi çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-12).

Yargıtay ise velinin yönetim yetkisini geniş yorumlar. Yüksek mahkeme, TMK 356’da öngörülen istisnai koşullar iddia ve ispat edilmedikçe velinin hâkimden ayrıca izin almadan çocuğun taşınır ve taşınmaz mallarını yönetebileceğini ve satabileceğini kabul ederek satış izni verilmesine ilişkin kararı kanun yararına bozmuştur (2. HD, 29.03.2010, E.2009/16845, K.2010/5916). Velayet altındaki kısıtlıya ait taşınmazın satışında da velinin izin almasının gerekmediğini belirtmiştir (2. HD, 02.11.2017, E.2016/19351, K.2017/12079). Öğretide bu geniş yorumun, kötüye kullanmanın ancak ciddi kayıplardan sonra fark edilmesine yol açtığı eleştirisi yapılmaktadır (Sert Sütçü/Süer, SDÜHFD 2026, C.16, S.1, s.447-481).

Kısacası satış velinin yönetim yetkisi içinde kalabilir; satış bedeli ise çocuğun malıdır. Fon ve halka arz gibi yatırım araçlarında velinin sorumluluğu için çocuk adına fon yatırımı ve çocuk adına halka arz yazılarımıza bakabilirsiniz.

Serbest Mallar: Koşullu Bağış, Saklı Pay ve Çocuğun Kazancı (TMK 357-359)

Bazı mallar velinin yönetiminden veya kullanmasından kısmen ya da tamamen çıkarılmıştır. Birincisi koşullu kazandırmalardır. Ana ve baba, çocuğa faiz getiren bir yatırım veya tasarruf hesabı açılmak üzere ya da açıkça ana ve babanın kullanmaması koşuluyla yapılan kazandırmaların gelirlerini kendi menfaatlerine harcayamaz (TMK m.357/1). Kazandırmayı yapan kişi açıkça belirtmedikçe bu mallar üzerindeki yönetim hakkı ana ve babadadır (TMK m.357/2). Dedenin “torunumun eğitim hesabı” olarak açtığı vadeli hesapta faiz çocuğa kalır; veli hesabı yönetir ama getirisini kendi ihtiyacına aktaramaz.

İkincisi saklı paydır. “Ölüme bağlı tasarruf yoluyla çocuğun saklı payı ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabilir.” (TMK m.358/1). Mirasbırakan yönetimi üçüncü bir kişiye bırakmışsa, bu kişinin belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesini de tasarrufunda öngörebilir (TMK m.358/2). Boşanmış bir babanın, ölümü hâlinde çocuğuna kalacak payın eski eşi tarafından yönetilmesini istemiyorsa vasiyetnamesine bu yönde bir kayıt koyması bu hükme dayanır. Yönetimi ana ve babaya ait olmayan mallar tehlikeye düşerse hâkim yine kayyım önlemini alabilir (TMK m.361/2).

Üçüncüsü çocuğun kendi kazancıdır. Ana ve babanın bir meslek veya sanatla uğraşması için çocuğa kendi malından verdiği kısım ile çocuğun kendi emeğiyle kazandığı üzerinde yönetim ve yararlanma hakkı çocuğa aittir (TMK m.359/1). Çocuk ana ve babasıyla birlikte yaşıyorsa, ana ve baba ondan bakımı için uygun bir katkı isteyebilir (TMK m.359/2).

Boşanma veya Ölümden Sonra Mal Defteri ve Anayasa Mahkemesi Kararı (TMK 353)

Evlilik devam ederken velayeti birlikte kullanan ana ve baba birbirini fiilen denetler. Evlilik sona erince bu denge kalmaz; bu yüzden kanun ek bir yükümlülük getirir: evlilik sona erince velayet kendisinde kalan eş, hâkime çocuğun malvarlığının dökümünü gösteren bir defter vermek ve bu malvarlığında veya yapılan yatırımlarda gerçekleşen önemli değişiklikleri bildirmek zorundadır (TMK m.353). Evlilik boşanmayla da ölümle de sona erebilir; iki hâlde de yükümlülük doğar. Defter sunulması çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır (HMK m.382/2-b-15).

Yargıtay, boşanma davasında velayeti anneye bırakan mahkemenin TMK 353 uyarınca defter ibrazı için aile mahkemesine ihbarda bulunmasını usule uygun bulmuştur (2. HD, 18.11.2024, E.2024/993, K.2024/8621). Başka bir dosyada mahkemenin velayet sahibi babadan defter tutmasını ve önemli değişiklikleri bildirmesini istemesi yerinde görülmüş, ancak özensiz yönetime ilişkin bir olgu bulunmadığından tapu kayıtlarına konulan tedbirlerin sürdürülmesi uygun bulunmamıştır (2. HD, 16.06.2015, E.2015/6983, K.2015/12796). Bir bölge adliye mahkemesi ise talep bulunmadan hükme eklenen mal defteri ihtarını taleple bağlılık ilkesine aykırı bularak hükümden çıkarmıştır (Adana BAM 2. HD, E.2019/391, K.2020/37; bölge adliye kararları bağlayıcı içtihat değildir).

Anayasa Mahkemesi 2025/218 sayılı kararında defter yükümlülüğünü, yönetimin takip edilebilmesini ve hâkimin gecikmeksizin önlem alabilmesini sağlayan bir güvence olarak nitelemiştir.

Hâkimin Önlemleri: Talimat, Hesap, Tevdi ve Güvence (TMK 352/2, 360)

Ana ve baba çocuk mallarını yönetirken, sebebi ne olursa olsun, yeterince özen göstermezse hâkim malların korunması için uygun önlemleri alır (TMK m.360/1). Hâkim özellikle yönetim için talimat verebilir; belirli zamanlarda verilen bilgi ve hesaplar yeterli görülmezse malların tevdi edilmesine veya güvence gösterilmesine karar verebilir (TMK m.360/2). Hâkimin çocuğun mallarının yönetimine müdahalesi de çekişmesiz yargı işidir (HMK m.382/2-b-14).

Yargıtay bu müdahalenin anahtarını özensizliğin ispatına bağlar. Özensizlik iddia ve ispat edilmeden velayet sahibinin yönetim hakkına tedbirle müdahale edilemez (2. HD, 15.03.2018, E.2018/1087, K.2018/3427; 2. HD, 21.03.2016, E.2016/352, K.2016/5470). Babanın ölümünden sonra velayeti tek başına kullanan anneye, özensizlik ispatlanmadan yıllık rapor verme yükümlülüğü getirilmesi doğru bulunmamış ve bu kısım hükümden çıkarılmıştır (2. HD, 27.06.2018, E.2018/3437, K.2018/8279). Ağır bir aile olayının tek başına diğer ebeveynin çocuk mallarını kötü yöneteceğini göstermediği de vurgulanmıştır (2. HD, 03.07.2024, E.2024/4510, K.2024/5293).

Buna karşılık somut bir harcama izi varsa mahkeme araştırma yapmak zorundadır. Babanın, annenin çocuğun hesabından 5.400 ABD doları harcadığını ileri sürdüğü dosyada Yargıtay, paranın nereye harcandığı konusunda anneden hesap istenmesi ve gerekirse bilirkişi incelemesi yapılması gerektiğini belirterek eksik incelemeyle kurulan hükmü bozmuştur (2. HD, 09.12.2015, E.2015/13693, K.2015/23712). Babadan miras kalan taşınmazların kira gelirleri ve satış bedelinin çocuk yararına kullanılıp kullanılmadığı, yalnızca taraf beyanına dayanılarak çözülmemelidir (2. HD, 17.03.2016, E.2016/3118, K.2016/5242).

Önlemler kademeli uygulanır. Velayetin kaldırılmasının koşulları için velayetin kaldırılması hangi hâllerde gündeme gelir yazımıza bakabilirsiniz.

Son Çare Kayyım: Yönetim Kayyımı, Temsil Kayyımı ve TMK 345

Çocuk mallarının tehlikeye düşmesi başka bir yolla önlenemiyorsa hâkim, yönetimin bir kayyıma bırakılmasına karar verebilir (TMK m.361/1). Yönetimi ana ve babaya ait olmayan çocuk mallarının tehlikeye düşmesi hâlinde de aynı önlem alınabilir (TMK m.361/2). Çocuk mallarının gelirlerinin veya ayrılmış belirli miktarların kanuna uygun harcanmayacağından endişe edilirse, bunların yönetimi de kayyıma bırakılabilir (TMK m.361/3). Yargıtay, velinin malları yeterli özenle yönetmediği ispatlanmadan talebin kabul edilmesini usul ve yasaya aykırı bularak bozmuştur (2. HD, 04.05.2015, E.2015/8032, K.2015/9047).

Yönetim kayyımından farklı olarak temsil kayyımı, belirli bir işte yasal temsilcinin menfaati ile küçüğün menfaati çatıştığında atanır (TMK m.426/2). Ayrıca çocuk ile ana ve baba arasındaki veya ana ve babanın yararına çocuk ile üçüncü kişi arasındaki işlemler çocuğu borç altına sokuyorsa, işlemin geçerliliği bir kayyımın katılmasına ve hâkimin onayına bağlıdır (TMK m.345). Yargıtay, ipotekli bir taşınmazın yarısının çocuğa devri için istenen izni bu madde kapsamında görmüştür (2. HD, 19.03.2009, E.2007/19084, K.2009/5071). Babanın, velayeti annede olan çocuğun idari yargıdan kazandığı tazminat alacağının bir kısmını üçüncü kişiye devretmesi ise geçersiz sayılmış ve bu sonuç Yargıtay’ca onanmıştır (2. HD, 19.09.2024, E.2024/232, K.2024/6167).

Miras yoluyla gelen şirket hisselerinde de çatışma sık görülür. Anne ile çocuk aynı şirketin ortağı olduğunda menfaat çatışması bulunduğu, temsil kayyımı talebinin reddinin bozma sebebi olduğu kabul edilmiştir (11. HD, 10.05.2018, E.2016/11335, K.2018/3458; 8. HD, 24.01.2018, E.2017/11336, K.2018/1279; kararlar ikincil kaynaktan aktarılmıştır). Temsil kayyımını çocuğun yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi atar (TMK m.430) ve kararına karşı tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilebilir (TMK m.461/2). Kayyımlığın genel kuralları için kayyım nedir, ne zaman atanır yazımıza bakabilirsiniz.

Çocuğa Kalan Mirası Reddetmek veya Paylaşmak: İzin mi, Kayyım mı?

Borca batık bir terekede çocuk da mirasçıysa ret çoğu zaman çocuğun yararınadır. Yasal mirasçılar mirası reddedebilir (TMK m.605/1); ret süresi üç aydır (TMK m.606/1) ve ret, sulh mahkemesine yapılan beyanla gerçekleşir (TMK m.609). Reddeden yasal mirasçının payı, mirasbırakandan önce ölmüş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m.611); en yakın yasal mirasçıların hepsi reddederse tereke sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir (TMK m.612). Ret türleri ve borca batıklık için gerçek ret ve hükmen ret yazımıza bakabilirsiniz.

Uygulamada sık karıştırılan nokta izin rejimidir. TMK 462 ve 463, vesayet altındaki kişiler için vesayet makamı ve denetim makamı izni gereken işlemleri sayar; mirasın kabulü veya reddi ile miras sözleşmesi 463. maddenin 5. bendinde, mirasın paylaştırılması ve miras payının devri sözleşmeleri 462. maddenin 9. bendinde yer alır. Velayet hükümlerinde (TMK m.335-363) benzer genel bir izin listesi bulunmaz. Velayet altındaki çocukta asıl sorun menfaat çatışmasıdır: ana veya baba aynı terekede mirasçıysa ret kararı tarafların paylarını birbirine bağlı biçimde etkiler.

Yargıtay, annenin kendisi ve kızı adına mirası reddettiği dosyada mirasın reddinde annenin hukuki yararı ile çocuğun hukuki yararının çatıştığını belirterek çocuğa kayyım atanmadan işin esasına girilmesini usul ve yasaya aykırı bulmuştur (2. HD, E.2010/11840, K.2011/1757). Benzer bir dosyada da çocuklara kayyım atanması ve kayyımdan beyan alınması gerektiği belirtilmiştir (2. HD, 04.03.2013, E.2012/12868, K.2013/5514; her iki karar ikincil kaynaklardaki özetlerden aktarılmıştır).

Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK m.615); kayyım ve süre uzatımı talebinin süre dolmadan birlikte yapılması en güvenli yoldur. Paylaşma tarafında vesayet altındaki küçükler için küçük mirasçı ve vesayet izni, ret dilekçesi için mirasın reddi dilekçesi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Velayet Bitince: Teslim, Hesap ve Vekil Gibi Sorumluluk (TMK 362-363, TBK 153)

Velayet çocuğun ergin olmasıyla, velayetin kaldırılmasıyla veya velayet sahibinin ölümüyle sona erer. Ana ve baba, velayetleri veya yönetim hakları sona erince çocuğun mallarını hesabıyla birlikte ergin çocuğa, çocuk henüz ergin değilse vasiye veya kayyıma devreder (TMK m.362). Teslim yalnızca malların fiilen verilmesi değil, yönetim döneminin hesabının verilmesidir.

Sorumluluğun ölçüsü ağırdır: “Ana ve baba, çocuk mallarının geri verilmesinde vekil gibi sorumludurlar.” (TMK m.363/1). Vekil, vekâlet verenin istemi üzerine yürüttüğü işin hesabını vermek ve aldığı şeyleri teslim etmekle yükümlüdür (TBK m.508). Ana ve baba dürüstlük kuralına uygun olarak devrettikleri mallar için yalnızca bedelini geri verir (TMK m.363/2). Çocuk veya aile için kanuna uygun olarak yapılan harcamalar için tazminat ödemezler (TMK m.363/3). Bu nedenle hesap davasında belirleyici olan, harcamanın 355 ve 356. maddelerin çizdiği sınır içinde kalıp kalmadığı ve bunun belgelenip belgelenemediğidir.

Zamanaşımı çocuğu korur: velayet süresince çocukların ana ve babalarından olan alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK m.153/1). Durma sebebi ortadan kalkınca süre o günün bitiminden itibaren işlemeye başlar. Yargıtay, boşanma protokolüyle çocuğa devredilmesi öngörülen taşınmazı satan annenin, satıştan arta kalan 80.000 TL’nin çocuk yararına kullanılıp kullanılmadığı araştırılmadan davanın reddedilmesini eksik inceleme saymıştır (2. HD, 23.11.2016, E.2016/16152, K.2016/15102). Annenin velayeti sırasında sattığı çocuk mallarının bedeli ile yetim maaşının tahsili istemi de TMK 362-363 kapsamında görülmüştür (2. HD, 27.06.2016, E.2016/14738, K.2016/12387).

Banka Hesabı, Tazminat, Altın, Yetim Aylığı: Sık Görülen Kalemler

Her kalemde iki soru sorulmalıdır: mal çocuğun mu, harcanacak kısım gelir mi anapara mı? Kazada yaralanan veya desteğini kaybeden çocuğun tazminat hakları için çocuk mağdur trafik kazası tazminatı, ölüm aylığındaki hak sahipliği için dul ve yetim aylığı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Altında belirleyici olan bağışlayanın iradesidir; çocuğa bağışlanmışsa bozdurulup harcanması anapara harcamasıdır.

Hangi Mahkeme, Hangi Usul? Görev, Yetki ve Çekişmesiz Yargı

TMK 352-363’ten doğan dava ve işler aile hukukundan doğduğu için aile mahkemesinin görevindedir (4787 s.K. m.4). Yargıtay, bu maddelerden doğan istemlerin aile mahkemesinde görülmesi gerektiğini belirtmiştir (1. HD, 10.05.2011, E.2011/570, K.2011/5632). TMK 360 kapsamındaki istemlerde görevin kamu düzenine ilişkin olduğu ve yargılamanın her aşamasında re’sen gözetileceği vurgulanmıştır (2. HD, 09.12.2015, E.2015/13202, K.2015/23711). TMK 345’ten doğan istemler de aile mahkemesinin görevindedir (2. HD, 27.02.2012, E.2012/2492, K.2012/3878). Aile mahkemesi kurulmayan yerlerde bu işlere asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

İzin, müdahale ve defter işleri çekişmesiz yargı işleri arasında sayılmıştır: çocuğun mallarından bir kısmının bakım ve eğitim için harcanmasına izin (HMK m.382/2-b-12), hâkimin yönetime müdahalesi ve yönetimin kayyıma devri (HMK m.382/2-b-14), evlilik sona erince velayet sahibinin defter sunması (HMK m.382/2-b-15). Temsil kayyımı ise vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesince atanır; yetkili mahkeme kayyım atanacak çocuğun yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.397, 430; 20. HD, 03.11.2015, E.2015/10492, K.2015/10259). Mirasın reddi beyanı ise mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh mahkemesine yapılır (TMK m.576, 609).

Dilekçe Örnekleri

1. Çocuğun tazminat parasından harcama izni talebi (TMK 327/2, 356/2)

2. Velayeti olmayan ebeveynin çocuk mallarının korunması talebi (TMK 353, 360, 361)

3. Ergin çocuğun hesap ve iade davası (TMK 362, 363; TBK 153)

Mirasın reddi için çocuğa temsil kayyımı atanması talebinde kayyım atanması talebi dilekçe örneği yazımızdaki şablon, menfaat çatışması somut olarak anlatılarak kullanılabilir.

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Kira geliri ve okul taksiti. Babası vefat eden dokuz yaşındaki çocuğa bir daire miras kalmıştır. Velayet sahibi anne dairenin kira gelirini çocuğun okul taksitlerine ve kısmen evin faturalarına harcamaktadır. Çocuğun amcası, annenin çocuğun parasını harcadığını ileri sürmektedir.

Senaryo 2: Tazminattan araba. Kazada yaralanan on iki yaşındaki çocuğa ödenen tazminatın büyük kısmıyla baba, kendi adına bir araç almıştır. Velayet babadadır; anne ile baba boşanmıştır.

Senaryo 3: Borca batık tereke. Ölen babanın yüksek borçları vardır. Mirasçılar eşi ve on yaşındaki çocuğudur. Anne hem kendisi hem çocuğu adına mirası reddetmek istemektedir. Çocuğa temsil kayyımı atanması ve gerekirse ret süresinin uzatılması istenmelidir (TMK m.426/2, 615; 2. HD, E.2010/11840, K.2011/1757). Ret süreci ve masrafları için reddi miras ne kadar sürer yazımıza bakabilirsiniz.

Adım Adım Yol Haritası

1. Malın kime ait olduğunu belirleyin. Çocuğun malı ile ailenin malını baştan ayırın.
2. Ayrı hesap açın. Çocuğun parasını aile hesabıyla karıştırmayın.
3. Gelir ile anaparayı ayırın. Faiz ve kira harcanabilir; anapara korunur.
4. Büyük harcamada izin isteyin. Zorunluluk varsa aile mahkemesinden miktar belirlenmesini talep edin.
5. Boşanma veya ölümden sonra defter verin. Malvarlığı dökümünü ve önemli değişiklikleri bildirin.
6. Her harcamayı belgeleyin. Fatura, dekont ve sözleşmeleri velayet sonuna kadar saklayın.
7. Menfaat çatışmasını fark edin. Mirasın reddi, paylaşma ve şirket işlemlerinde temsil kayyımı isteyin.
8. Velayet bitince hesabı teslim edin. Malları ve dökümü ergin çocuğa birlikte verin.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Velayet sahibi çocuğun parasını harcayabilir mi?

Gelirleri harcayabilir, anaparayı kural olarak harcayamaz. Faiz, kira ve kâr payı öncelikle çocuğun bakım ve eğitimi için, hakkaniyete uygun ölçüde aile ihtiyaçları için kullanılabilir (TMK m.355). Anaparadan büyük harcama için hâkim izni gerekir (TMK m.356/2).

Çocuk adına bankadaki paranın faizini kullanabilir miyim?

Evet, faiz gelirdir ve öncelikle çocuğun bakım, yetiştirme ve eğitim giderlerine harcanabilir (TMK m.355/1). Para çocuğa faizli hesap açılması koşuluyla bağışlanmışsa faiz velinin kendi menfaatine harcanamaz (TMK m.357/1).

Çocuğa ödenen trafik kazası tazminatını harcayabilir miyim?

Tazminatlar olağan ihtiyaçlar gerektirdiği ölçüde çocuğun bakımı için kısmen kullanılabilir (TMK m.356/1). Tek seferde büyük harcama için zorunluluk gösterilerek aile mahkemesinden izin istenmelidir (TMK m.356/2).

Çocuğun parasıyla kendi adıma ev alabilir miyim?

Bu, çocuğun malının velinin malvarlığına geçirilmesi anlamına gelir ve bakım gideri sayılmaz. Velayet sona erdiğinde iade ve tazminat sorumluluğu doğar (TMK m.362-363).

Çocuğa ait taşınmazı satmak için hâkim izni gerekir mi?

Yargıtay’a göre kural olarak hayır; TMK 356’daki koşullar iddia ve ispat edilmedikçe veli izin almadan yönetebilir ve satabilir (2. HD, E.2009/16845, K.2010/5916). Ancak satış bedeli çocuğun malı olarak kalır.

Boşandım; çocuğun malları için ne yapmam gerekir?

Velayet kendisinde kalan eş, hâkime çocuğun malvarlığının dökümünü gösteren bir defter vermek ve önemli değişiklikleri bildirmek zorundadır (TMK m.353). Anayasa Mahkemesi bu hükmü 2025/218 sayılı kararıyla Anayasa’ya uygun bulmuştur.

Velayeti olmayan ebeveyn çocuğun parasının harcandığını düşünüyorsa ne yapabilir?

Aile mahkemesinden TMK 360 kapsamında önlem isteyebilir; özensizlik somut olgularla gösterilmelidir (2. HD, E.2018/1087, K.2018/3427). Somut bir harcama izi varsa mahkeme hesap istemelidir (2. HD, E.2015/13693, K.2015/23712).

Hâkim velayet sahibinden her yıl hesap isteyebilir mi?

Kural olarak hayır, çünkü ana ve baba hesap ve güvence vermez (TMK m.352/1). Özensizlik ispatlanmadan yıllık rapor yükümlülüğü getirilmesi Yargıtay’ca hükümden çıkarılmıştır (2. HD, E.2018/3437, K.2018/8279).

Çocuk mallarının yönetimi ne zaman kayyıma verilir?

Malların tehlikeye düşmesi başka bir yolla önlenemiyorsa veya gelirlerin kanuna uygun harcanmayacağından endişe ediliyorsa (TMK m.361/1, 3). Bu en ağır önlemdir ve özensizliğin ispatını gerektirir (2. HD, E.2015/8032, K.2015/9047).

Çocuk adına mirası reddetmek için izin gerekir mi?

Vesayet makamı ve denetim makamı izni TMK 462-463’te vesayet altındakiler için düzenlenmiştir. Velayet altındaki çocukta asıl sorun menfaat çatışmasıdır: ana veya baba da mirasçıysa çocuğa temsil kayyımı atanması gerekir (TMK m.426/2; 2. HD, E.2010/11840, K.2011/1757).

Çocuğun kendi kazandığı para kimin?

Çocuğun emeğiyle kazandığı üzerindeki yönetim ve yararlanma hakkı çocuğa aittir (TMK m.359/1). Çocuk ana ve babasıyla birlikte yaşıyorsa bakımı için uygun bir katkı istenebilir (TMK m.359/2).

Dede çocuğa para bağışladı ve “anne-baba kullanmasın” dedi; ne olur?

Bu koşulla yapılan kazandırmanın gelirleri ana ve babanın kendi menfaatine harcanamaz (TMK m.357/1). Bağışçı yönetimi de açıkça dışlamışsa yönetim ana ve babada kalmaz (TMK m.357/2).

Vasiyetle çocuğun mirası ana ve babanın yönetiminden çıkarılabilir mi?

Evet. Ölüme bağlı tasarrufla çocuğun saklı payı ana ve babanın yönetimi dışında bırakılabilir; yönetim üçüncü kişiye bırakılmışsa bu kişinin belirli zamanlarda sulh hâkimine hesap vermesi öngörülebilir (TMK m.358).

Çocuk 18 yaşına girince ana veya babasından hesap sorabilir mi?

Evet. Mallar hesabıyla teslim edilir (TMK m.362), ana ve baba vekil gibi sorumludur (TMK m.363/1). Velayet süresince çocuğun ana ve babasından olan alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK m.153/1).

Çocuk mallarıyla ilgili davalara hangi mahkeme bakar?

TMK 352-363’ten doğan dava ve işlere aile mahkemesi bakar (4787 s.K. m.4; 1. HD, E.2011/570, K.2011/5632). Temsil kayyımını ise çocuğun yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesi atar (TMK m.430).

Anayasa Mahkemesinin 2025/218 sayılı kararı neyi değiştirdi?

Hiçbir hükmü değiştirmedi; itiraz reddedildi ve TMK 352/1, 353 ve 354 aynen yürürlükte (AYM, 06.11.2025, E.2025/44, K.2025/218).