Çocuğun Psikolojik Tedavisi İçin Diğer Ebeveynin İzni Gerekir mi? Velayet, Rıza, Mahkeme Yolu (TMK 336, 342)

Çocuğun psikolojik tedavisi için kimin izninin gerektiği velayetin kimde olduğuna bağlıdır. Evlilik sürerken ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336/1); iyiniyetli üçüncü kişiler eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilir (TMK m.342/2). Bu nedenle ebeveynlerden biri çocuğu kural olarak tek başına psikoloğa götürebilir; diğer ebeveyn açıkça karşı çıkıyorsa uyuşmazlık hâkime taşınır (TMK m.195, 346). Boşanmadan sonra velayet çocuğun bırakıldığı tarafa aittir (TMK m.336/3) ve tedavi kararı için diğer ebeveynin izni gerekmez. Ortak velayette önemli sağlık kararları birlikte alınır. Velayet sahibi tıbben gerekli bir tedaviye rıza vermezse müdahale mahkeme kararına bağlıdır (Hasta Hakları Yönetmeliği m.24). Çocuk da olgunluğu ölçüsünde dinlenir ve kararlara katılır.

İçindekiler

• Kısa cevaplar
• Psikolojik desteğin türleri
• Evlilik sürerken
• Ayrı yaşama ve boşanma davası sırasında
• Boşanmadan sonra
• Ortak velayette
• Evli olmayan ana ve baba
• Çocuğun kendi görüşü ve rızası
• Velayet sahibi tedaviyi reddederse
• Diğer ebeveyn tedaviye karşıysa
• Tedavi kayıtları ve velayet davası
• Kararlar
• Dilekçe örnekleri
• Örnek senaryolar
• Yol haritası
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular

Kısa Cevaplar

Aşı ve ameliyat gibi diğer tıbbi müdahaleler için çocuğun aşısı veya ameliyatı için ebeveynler anlaşamazsa, velayeti olmayan ebeveynin konumu için velayeti olmayan ebeveyn okul ve sağlık kararlarına karışabilir mi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Psikolojik Desteğin Türleri ve Hukuki Niteliği

“Psikoloğa götürmek” ifadesi hukuken farklı hizmetleri kapsar ve rıza kuralları bu hizmetin niteliğine göre değişir. Okul rehberlik servisindeki psikolojik danışma, Millî Eğitim Bakanlığının 2020’de yayımlanan Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği çerçevesinde verilen eğitimsel bir hizmettir. Klinik psikolog, 1219 sayılı Kanunun ek 13. maddesinde tanımlanan bir sağlık meslek mensubudur; 2025’ten itibaren kendi sağlık meslek hizmet birimini açarak serbest çalışabilmektedir. Çocuk ve ergen psikiyatristi ise hekimdir; muayene, tanı ve ilaç tedavisi tıbbi müdahale niteliğindedir.

Tıbbi müdahalelerde kanun, hasta küçükse velisinin veya vasisinin önceden muvafakatini arar (1219 s.K. m.70). Hasta Hakları Yönetmeliği (Yönetmelik) de hasta küçük ise velisinden izin alınacağını düzenler (m.24/1). Sağlık kuruluşunda veya sağlık meslek hizmet biriminde yürütülen psikoterapi de bir sağlık hizmeti olduğundan aynı rıza ilkelerine tabidir; okul rehberlik servisinin genel hizmetleri ise bu niteliği taşımaz (bizim değerlendirmemiz).

Sağlık meslek mensuplarının görev sınırları için sağlık meslek mensuplarının yetki sınırları yazımıza bakabilirsiniz.

Evlilik Sürerken

Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK m.336/1). Ana ve baba, velayetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidir (TMK m.342/1) ve iyiniyetli üçüncü kişiler eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilir (TMK m.342/2). Bu nedenle evli ebeveynlerden biri çocuğu psikoloğa veya psikiyatriste tek başına götürebilir; kurum diğer ebeveynin ayrıca imzasını aramak zorunda değildir.

Bu varsayım iyiniyete dayanır. Diğer ebeveyn kuruma tedaviye karşı olduğunu açıkça bildirmişse kurumun “diğerinin de rızası var” varsayımına dayanması güçleşir (bizim değerlendirmemiz). Bu durumda uyuşmazlık hâkime taşınır: eşlerden biri evlilik birliğine ilişkin önemli bir konuda uyuşmazlığa düşüldüğünde hâkimin müdahalesini isteyebilir; hâkim eşleri uzlaştırmaya çalışır, ortak rızalarıyla uzman kişilerin yardımını isteyebilir ve gerektiğinde kanunda öngörülen önlemleri alır (TMK m.195). Çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düşmüşse hâkim çocuğun korunması için uygun önlemleri alır (TMK m.346).

Ebeveynlerin eğitim konusundaki benzer uyuşmazlıkları için çocuğumun okulu konusunda eşimle anlaşamıyoruz yazımıza bakabilirsiniz.

Ayrı Yaşama ve Boşanma Davası Sırasında

Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim velayeti eşlerden birine verebilir (TMK m.336/2). Boşanma davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re’sen alır (TMK m.169). Uygulamada bu önlem, çoğunlukla çocuğun velayetinin dava süresince geçici olarak bir ebeveyne verilmesi biçimindedir.

Geçici velayet kararı verilmişse tedavi kararını bu ebeveyn verir. Henüz bir karar yoksa velayet hukuken iki ebeveynde birlikte devam eder; ancak ayrı yaşayan ve çatışan ebeveynler arasında kurumların iyiniyet varsayımına dayanması zorlaşır. Bu nedenle tedaviye ihtiyaç duyan çocuk için dava dosyasında geçici velayet veya belirli bir tedaviye izin verilmesi istenmeli; tedavi gecikmeye tahammül etmiyorsa ihtiyati tedbir yoluna gidilmelidir (HMK m.389).

Dava sürerken verilen geçici kararlar için geçici tedbiren velayet yazımıza bakabilirsiniz.

Boşanmadan Sonra

Boşanmada velayet çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir (TMK m.336/3). Velayet sahibi, çocuğun bakımı ve eğitimi konusunda onun menfaatini göz önünde tutarak gerekli kararları alır ve uygular (TMK m.339/1) ve çocuğun yasal temsilcisidir (TMK m.342/1). Çocuğu psikoloğa veya psikiyatriste götürmek, ilaç tedavisine onay vermek bu yetkinin içindedir; velayeti olmayan ebeveynin izni gerekmez.

Velayeti olmayan ebeveynin kurumlardan doğrudan bilgi alması da kural olarak velayet sahibinin rızasına veya mahkeme kararına bağlıdır. Kamu Denetçiliği Kurumu, velayet hakkı kendisine verilmeyen ebeveynin bu bakımdan hukuken üçüncü kişi konumunda olduğunu ve idarenin mahkeme kararı olmaksızın velayet sahibinin iradesine aykırı işlem yapamayacağını belirtmiştir (KDK, 03.06.2026). Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir (KVKK m.6). Velayeti olmayan ebeveyn ise tedavi giderlerine gücü oranında katılır; çocuğun giderleri ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m.327/1) ve nafaka çocuğun ihtiyaçlarına göre belirlenir (TMK m.330/1). Bilgi paylaşımı sürekli engelleniyorsa kişisel ilişki düzenlemesine bilgilendirme yükümlülüğü eklenmesi istenebilir (TMK m.183).

Bilgi alma sorununun ayrıntıları için velayeti olmayan ebeveynin bilgi alma hakkı, tedavi giderleri için iştirak nafakası neleri kapsar yazılarımıza bakabilirsiniz.

Ortak Velayette

Kanun boşanmadan sonra ortak velayeti açıkça düzenlemez. Yargıtay, yabancı mahkemenin ortak velayet kararının Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmadığını kabul etmiştir (2. HD, 20.02.2017, E.2016/15771, K.2017/1737); bu karardan sonra ortak velayet, tarafların anlaşması ve çocuğun üstün yararı şartıyla uygulamada gündeme gelmektedir. Anayasa Mahkemesi de ebeveynlerin ortak velayete ilişkin istek ve iradeleri araştırılmadan bu yönde karar verilmesini aile hayatına saygı hakkının ihlali saymıştır (H.E., B. No: 2018/27658, 06.10.2021).

Ortak velayette çocuğun sağlığı ve eğitimi gibi önemli kararlar birlikte alınır. Ebeveynler psikolojik tedavi konusunda anlaşamazsa karar kendiliğinden birine geçmez ve uyuşmazlık aile mahkemesine taşınır. Bu nedenle ortak velayet protokolünde sağlık kararlarının nasıl alınacağı, acil hâllerde hangi ebeveynin tek başına karar verebileceği ve uyuşmazlıkta hangi yola başvurulacağı açıkça yazılmalıdır (bizim değerlendirmemiz).

Ortak velayetin şartları için birlikte velayet ve ortak velayet Türk hukukunda mümkün mü yazılarımıza bakabilirsiniz.

Evli Olmayan Ana ve Baba

Ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir (TMK m.337/1). Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir (m.337/2). Anayasa Mahkemesi birinci fıkrayı Anayasaya aykırı bulmamıştır (AYM, 13.11.2008, E.2005/53, K.2008/161).

Buna göre çocuğu tanımış olsa bile babanın velayeti yoksa tedavi kararını ana verir ve babanın izni gerekmez. Baba, çocuğun menfaatinin tehlikede olduğunu düşünüyorsa aile mahkemesinden TMK m.346 kapsamında önlem isteyebilir; velayetin kendisine verilmesini ise ancak kanunda sayılan hâllerde isteyebilir.

Çocuğun Kendi Görüşü ve Rızası

Ebeveynler arasındaki tartışmada çoğu zaman çocuğun kendisi unutulur. Ana ve baba, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanır ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutar (TMK m.339/3). Psikolojik tedavi, şüphesiz bu önemli konulardandır. Ayırt etme gücüne sahip küçükler, kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanmada yasal temsilcinin rızasına ihtiyaç duymaz (TMK m.16/1). Vücut ve ruh bütünlüğüne ilişkin karar bu niteliktedir; öğretideki yaygın görüş, ayırt etme gücüne sahip küçük bakımından tıbbi müdahalede hem küçüğün hem de yasal temsilcinin rızasının arandığı yönündedir.

Yönetmelik de, kanuni temsilcinin rızasının yeterli olduğu hâllerde dahi küçüğün, anlatılanları anlayabileceği ölçüde dinlenerek bilgilendirme sürecine ve tedavisiyle ilgili kararlara katılımının sağlanmasını ister (m.24/2). İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi’ne göre küçüğün görüşü, yaşı ve olgunluk derecesiyle orantılı olarak giderek daha belirleyici bir etken kabul edilir (m.6/2). Psikolojik tedavinin işlemesi için çocuğun gönüllü katılımı ayrıca zorunludur; ergen bir çocuğu istemediği bir terapiye zorla götürmek çoğu zaman sonuç vermez (bizim değerlendirmemiz).

Çocuğun hangi yaşta dinlendiği için çocuğun dinlenmesi ve idrak çağı yazımıza bakabilirsiniz.

Velayet Sahibi Tedaviyi Reddederse

Velayet sahibinin yetkisi sınırsız değildir; çocuğun menfaati ile sınırlıdır. Yönetmeliğe göre kanuni temsilci tarafından rıza verilmeyen hâllerde, müdahalede bulunmak tıbben gerekli ise velayet ve vesayet altındaki hastaya tıbbi müdahalede bulunulabilmesi, Türk Medeni Kanununun 346 ve 487. maddeleri uyarınca mahkeme kararına bağlıdır (m.24/4). TMK m.346’ya göre çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düştüğü takdirde ana ve baba duruma çare bulamaz veya buna güçleri yetmezse hâkim çocuğun korunması için uygun önlemleri alır.

Somut bir tedavi için 5395 sayılı Kanundaki sağlık tedbiri de kullanılabilir: sağlık tedbiri, çocuğun fiziksel ve ruhsal sağlığının korunması ve tedavisi için gerekli geçici veya sürekli tıbbi bakım ve rehabilitasyonu kapsar (5395 s.K. m.5/1-d). Tedbire çocuğun anası, babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kişi, ilgili kurum veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine ya da re’sen çocuk hâkimi karar verir (m.7/1). Anayasa Mahkemesi bu hükümlerin ebeveynin rızası hilafına genel bir aşı programı uygulanmasına yetki vermediğini belirtmiştir (Halime Sare Aysal, B. No: 2013/1789, 11.11.2015); bu nedenle tedbir, somut ve tıbben gerekli bir tedavi için istenmelidir. Gecikmede sakınca varsa ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m.389). Velayet sahibi çocuğa yeterli ilgiyi göstermez veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklarsa velayetin kaldırılması gündeme gelir (TMK m.348/1-b).

Rıza ve mahkeme yolunun ayrıntıları için çocuğun aşısı veya ameliyatı için ebeveynler anlaşamazsa, 5395 sayılı Kanunun tedbirleri için Çocuk Koruma Kanunu yazılarımıza bakabilirsiniz.

Diğer Ebeveyn Tedaviye Karşıysa

Boşanmadan sonra velayeti olmayan ebeveynin itirazı tedaviyi durdurmaz. Bu ebeveyn ancak tedavinin kendisinin çocuğun menfaatini tehlikeye düşürdüğünü, örneğin gereksiz veya ağır bir ilaç tedavisi uygulandığını ileri sürerek aile mahkemesinden TMK m.346 kapsamında önlem isteyebilir. Yargıtay, velayetin değiştirilmesi davasında ayrıca ileri sürülen TMK m.346 talebi hakkında olumlu veya olumsuz bir hüküm kurulmamasını bozma sebebi saymıştır (2. HD, 28.11.2016, E.2016/15031, K.2016/15283).

Kişisel ilişki sırasında tedavinin fiilen engellenmesi ise ayrı bir sorundur. Ana ve babadan her biri, çocuğun eğitilmesini ve yetiştirilmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür (TMK m.324/1). Görüşme günlerinde ilaçların verilmemesi, terapi randevularının kaçırılması veya çocuğun tedaviye karşı yönlendirilmesi bu yükümlülüğe aykırıdır ve kişisel ilişkinin sınırlanması gerekçesi olabilir (TMK m.324/2) (bizim değerlendirmemiz).

Tedavi Kayıtları ve Velayet Davası

Çocuğun psikolojik tedavisi velayet veya kişisel ilişki davasında sık sık delil olarak gündeme gelir. Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir (KVKK m.6); ancak yargı makamlarınca yargılama faaliyeti kapsamında işlenmeleri Kanunun istisnaları arasındadır (KVKK m.28/1-d). Mahkeme bu nedenle hastaneden kayıt veya rapor isteyebilir.

Çocuğu tedavi eden uzmanın görüşü ile mahkemenin görevlendirdiği uzmanın raporu aynı şey değildir. Tedaviyi yürüten uzman yalnız bir ebeveynle çalışmış olabilir ve terapötik ilişki bir tarafın davasına hizmet etmek için kurulmamıştır. Mahkeme gerekli görürse bağımsız bir uzmandan rapor alır (HMK m.266; 4787 s.K. m.5); taraflar da kendi seçtikleri uzmandan bilimsel mütalaa sunabilir (HMK m.293). Çocuğu davada delil üretmek amacıyla terapiye götürmek, uzmanlar tarafından fark edilir ve aleyhe sonuç doğurabilir (bizim değerlendirmemiz).

Velayet davasındaki psikolojik değerlendirme için velayet davasında psikolojik değerlendirme yazımıza bakabilirsiniz.

Kararlar

Dilekçe Örnekleri

1. Velayet sahibinin rıza vermediği tedavi için TMK 346 uyarınca önlem talebi

2. Kişisel ilişki düzenlemesine tedavi bilgilendirmesi eklenmesi talebi

3. Velayeti olmayan ebeveynin tedavinin durdurulması talebine cevap

Örnek Senaryolar

Senaryo 1: Evli ebeveynlerde anlaşmazlık. Evliliği süren bir çiftin on yaşındaki çocuğu okulda kaygı sorunları yaşamaktadır. Anne çocuğu bir klinik psikoloğa götürmek istemekte, baba buna karşı çıkmakta ve psikoloğa itirazını yazılı olarak bildirmektedir.

Senaryo 2: Boşanmış anne ve itiraz eden baba. Velayeti annede olan on üç yaşındaki çocuk bir psikiyatriste götürülmüş ve ilaç tedavisi başlamıştır. Velayeti olmayan baba, kendisine sorulmadığını ileri sürerek tedavinin durdurulmasını istemektedir.

Adım Adım Yol Haritası

1. Velayetin kimde olduğunu belirleyin. Evlilik, dava süreci, boşanma veya ortak velayet.
2. Hizmetin türünü belirleyin. Rehberlik servisi, klinik psikolog veya psikiyatrist.
3. Belgeleri hazırlayın. Nüfus kaydı, velayet kararı veya geçici velayet kararı.
4. Çocuğu sürece katın. Yaşına uygun biçimde bilgilendirin ve görüşünü alın.
5. Diğer ebeveyni bilgilendirin. İzni gerekmese bile çatışmayı azaltır.
6. İtiraz varsa hekim raporu alın. Tedavinin gerekliliği belgelenmelidir.
7. Gerekirse aile mahkemesine başvurun. TMK m.195 veya m.346; acil hâlde ihtiyati tedbir.
8. Tedavi masraflarını belgeleyin. Nafaka artırımı veya giderlere katılım için.

Sık Yapılan Hatalar

Sıkça Sorulan Sorular

Çocuğu psikoloğa götürmek için diğer ebeveynin izni gerekir mi?

Evlilik sürerken kural olarak gerekmez; iyiniyetli üçüncü kişiler diğer ebeveynin de rızası olduğunu varsayabilir (TMK m.342/2). Boşanmadan sonra karar yalnız velayet sahibine aittir (TMK m.336/3).

Boşandık, velayet bende; babanın imzası gerekir mi?

Hayır. Velayet sahibi çocuğun yasal temsilcisidir ve tedaviye tek başına rıza verir (TMK m.342/1).

Velayet babada; anne çocuğu psikoloğa götürebilir mi?

Kural olarak hayır. Velayeti olmayan ebeveyn tedavi kararı veremez; çocuğun menfaati tehlikedeyse mahkemeden önlem isteyebilir (TMK m.346).

Evliyiz ama eşim tedaviye karşı; ne yapabilirim?

Hâkimin müdahalesini isteyebilirsiniz (TMK m.195); çocuğun menfaati tehlikedeyse koruma önlemi istenir (TMK m.346).

Boşanma davası sürerken kim karar verir?

Geçici velayet kararı varsa o ebeveyn; yoksa uyuşmazlık dava dosyasında geçici önlem olarak çözülür (TMK m.169).

Ortak velayette tek ebeveyn karar verebilir mi?

Önemli sağlık kararları birlikte alınır; anlaşmazlık aile mahkemesine taşınır.

Evli olmayan ebeveynlerde kimin izni gerekir?

Velayet kural olarak anaya ait olduğundan ananın rızası yeterlidir (TMK m.337/1).

Velayet sahibi gerekli tedaviyi reddederse ne olur?

Tıbben gerekli müdahale mahkeme kararına bağlıdır (Hasta Hakları Yönetmeliği m.24/4; TMK m.346). 5395 sayılı Kanundaki sağlık tedbiri de istenebilir.

Acil bir psikiyatrik durumda izin beklenir mi?

Rızanın alınamadığı, hayati tehlikenin bulunduğu ve bilincin kapalı olduğu acil durumlarda tıbbi müdahale rızaya bağlı değildir (Yönetmelik m.24). Bu istisna dar yorumlanır.

Çocuğun kendi isteği önemli mi?

Evet. Olgunluğu ölçüsünde düşüncesi göz önünde tutulur ve tedavi kararlarına katılımı sağlanır (TMK m.339/3; Yönetmelik m.24/2).

Ergen çocuk kendisi psikoloğa başvurabilir mi?

Ayırt etme gücüne sahip küçük kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları kullanabilir (TMK m.16/1); ancak sağlık kuruluşları kural olarak velayet sahibinin rızasını da arar.

Okul rehberlik servisine gitmek için izin gerekir mi?

Rehberlik servisi eğitimsel bir hizmettir ve tıbbi tedavi değildir; tedavi gerektiren durumlarda sağlık kuruluşuna yönlendirme ve velayet sahibinin rızası gerekir.

Velayeti olmayan ebeveyn tedavi bilgisi alabilir mi?

Kurumlar kural olarak velayet sahibinin rızası veya mahkeme kararı olmadan bilgi vermez (KDK, 03.06.2026); bilgilendirme mahkeme kararıyla düzenlenebilir (TMK m.183).

Tedavi masraflarını kim öder?

Çocuğun giderleri ana ve baba tarafından karşılanır (TMK m.327/1); velayeti olmayan ebeveyn iştirak nafakasıyla katılır.

Terapistin raporu velayet davasında kullanılabilir mi?

Delil olarak sunulabilir; ancak hâkimi bağlamaz ve mahkeme bağımsız uzman raporu alabilir (HMK m.266, 282).

Görüşme günlerinde ilaç vermezsem ne olur?

Çocuğun yetiştirilmesini engelleme yasağına aykırıdır (TMK m.324/1) ve kişisel ilişkinin sınırlanmasına yol açabilir.