İştirak Nafakası Neleri Kapsar? Eğitim, Sağlık ve Harçlık Giderleri

Kanuni dayanak: kapsamı belirleyen üç madde

İştirak nafakasının neleri kapsadığı, tek bir listeden değil birbirini tamamlayan hükümlerden çıkar.

TMK 327 — giderlerin kapsamı

Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır. Kapsamın çerçevesini çizen temel hüküm budur: nafaka yalnızca karnını doyurmaya değil, çocuğun yetiştirilmesinin tümüne ilişkindir.

TMK 328 — sürenin sınırı

Ana ve babanın bakım borcu çocuğun ergin olmasına kadar devam eder. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere eğitimi sona erinceye kadar bakmakla yükümlüdür — ancak bu artık iştirak nafakası değil, ergin çocuğun kendi adına dava açarak isteyeceği yardım nafakasıdır.

TMK 329 — dava hakkı

Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir. Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde dava kayyım veya vasi tarafından da açılabilir. Alacağın gerçek sahibi çocuktur; velayet sahibi eş onun adına hareket eder.

Buna TMK 182/2 eklenir: boşanmada velayeti kendisine bırakılmayan eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır. İştirak nafakası kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim talep olmasa dahi re’sen hükmedebilir.

Kapsama giren gider kalemleri

Kanun tek tek saymaz; “bakım, eğitim ve korunma” ifadesi uygulamada şu kalemlere karşılık gelir.

• Barınma. Çocuğun kaldığı konutun kira, aidat ve temel barınma giderlerine düşen pay.
• Beslenme. Gıda ve varsa özel beslenme ihtiyaçları.
• Giyim. Mevsimlik kıyafet, ayakkabı ve okul kıyafeti.
• Eğitim. Okul ücreti, kırtasiye, servis, yemek, kurs ve özel ders giderleri; üniversite hazırlık dönemi harcamaları.
• Sağlık. Muayene, ilaç, tedavi, diş ve gözlük giderlerinin sosyal güvenlik kapsamı dışında kalan kısmı; varsa sürekli tedavi ve rehabilitasyon.
• Ulaşım. Okula ve diğer düzenli faaliyetlere ulaşım.
• Harçlık ve sosyal-kültürel ihtiyaçlar. Yaşa uygun harçlık, spor ve sanat faaliyetleri, kitap.
• Bakım hizmeti. Küçük yaş grubunda kreş, bakıcı veya gündüz bakım giderleri.

Kapsam dışında kalanlar

İştirak nafakası çocuk içindir; velayet sahibi ebeveynin kişisel giderlerini kapsamaz. Alacaklısı çocuk olmakla birlikte nafaka, çocuğa fiilen bakan tarafa ödenir ve bu tarafın çocuk için harcaması esastır.

Olağandışı giderler

Ameliyat, uzun süreli tedavi, yurt dışı eğitim gibi olağandışı ve yüksek tutarlı kalemler, aylık nafakanın belirlendiği varsayımların dışına çıkabilir. Bu tür bir gider doğduğunda izlenecek yol, ödemeyi tek taraflı beklemek değil, nafaka artırım davası açmak ya da giderin paylaşımı konusunda anlaşmaya varmaktır.

Miktar nasıl belirlenir?

Hâkim, TMK 4’teki hakkaniyet ilkesi çerçevesinde iki tarafı birlikte değerlendirir.

Çocuk tarafında

Yaş, eğitim aşaması ve okulun niteliği, sağlık durumu, varsa özel bakım ihtiyacı, sosyal çevresine göre alışkın olduğu yaşam standardı. Çocuğun boşanma nedeniyle yaşam standardında ani bir düşüş yaşamaması gözetilir.

Ebeveynler tarafında

Her iki ebeveynin geliri, malvarlığı, bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler ve fiili giderleri. Bakım yükümlülüğü tek tarafa yüklenmez: her iki ebeveyn de gücü oranında katılır. Çocuğa fiilen bakan tarafın emeği ve zamanı da bir katkı olarak değerlendirmeye girer.

Sosyal ve ekonomik durum araştırması

Mahkeme, tarafların mali durumunu tespit için kolluk marifetiyle araştırma yaptırır; SGK, vergi, tapu ve araç kayıtları ile banka hareketleri incelenir. Çocuğun giderlerini belgelemek de talep eden tarafın işini kolaylaştırır: okul ücreti dekontları, servis sözleşmesi, sağlık harcaması belgeleri, kurs kayıtları.

Yoksulluk nafakası alan eşten iştirak nafakası

Yargıtay içtihatlarında, yoksulluk nafakası alan eşten ayrıca iştirak nafakası istenemeyeceği kabul edilmektedir. Gerekçe, bu durumda ilgili ebeveynin zaten geçimini sağlayamayacak durumda kabul edilmesi ve çocuğun giderlerine katılmasının hakkaniyete aykırı düşecek olmasıdır.

İhtiyaçlar değişince: artırım ve uyarlama

Ne zaman artırım istenmeli?

Çocuğun kreşten ilkokula, ortaokuldan liseye geçmesi; okul türünün değişmesi; sağlık ihtiyacının doğması; yükümlünün gelirinde belirgin artış olması tipik artırım sebepleridir. Miktarın enflasyon karşısında erimesi de başlı başına bir uyarlama sebebidir.

Süre sınırı yok

Artırım davası, mevcut nafakanın uyarlanması niteliğinde olduğundan yeni bir nafaka hakkı doğurmaz; bu nedenle TMK 178’deki bir yıllık zamanaşımı süresinin dışında kalır ve koşullar oluştukça her zaman açılabilir.

Otomatik artış hükmü

Her yıl yeniden dava açma yükünden kurtulmanın yolu, hükümde ileriye dönük artış esasının belirlenmesidir. Bu düzenleme talep hâlinde karara bağlanabildiğinden, dava dilekçesinde açıkça istenmesi gerekir. Aksi hâlde nafaka nominal olarak sabit kalır ve alım gücü hızla erir.

Protokoldeki feragat bağlayıcı değildir

Anlaşmalı boşanma protokolünde çocuk nafakasından feragat edilmiş olması sonucu değiştirmez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 07.11.2019 tarihli, 2019/117 E. ve 2019/1153 K. sayılı kararında; protokolde “hiçbir surette nafaka istenmeyeceği” kararlaştırılmış ve çocuğun giderleri için toplu para bırakılmış olsa dahi, iştirak nafakasının kamu düzenine ilişkin olması nedeniyle koşulların değişmesi hâlinde sonradan istenebileceği kabul edilmiştir. Daha önce yapılan peşin ödeme, yalnızca miktarın tayininde dikkate alınır.

Güncel çerçeve

Anayasa Mahkemesi’nin 4 Haziran 2026 tarihli kararı TMK 175’teki yoksulluk nafakasına ilişkin ibareye yöneliktir. İştirak nafakası ayrı hukuki kurallara tabidir ve bu karardan etkilenmemiştir.