Eğitim Nafakası: Reşit Çocuk İçin Yardım Nafakası (TMK m.328/2, 364-365 ve Yargıtay)

Nafaka hakkı 18 yaşında bitmeyebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 328. maddesi, reşit olmuş ancak eğitimine devam eden çocukların nafaka hakkını düzenler. Ebeveynler, çocukları ergin olsa bile eğitim süresince nafaka ödemekle yükümlü tutulabilir. Bu yazıda eğitim nafakasının koşulları, miktarı, talep yolu ve sona erme sebepleri açıklanmaktadır.

Eğitim Nafakasında Mevzuat Haritası

Eğitim nafakası tek bir maddeden ibaret değildir. Yükümlülüğün kaynağı çocuğun bakım borcunu düzenleyen TMK m.327-331’de, dava hakkı ve yetki kuralı yardım nafakasını düzenleyen TMK m.364-365’te, tahsil ise İcra ve İflas Kanunu’ndadır. Aşağıdaki tablo bu hükümleri birlikte gösterir.

1) Kanuni Dayanak — TMK m.327-328

TMK m.327/1’e göre çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gerekli giderler ana ve baba tarafından karşılanır. Bu bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar devam eder (TMK m.328/1). Ancak TMK m.328/2 önemli bir istisna getirir: “Çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde olmak üzere, eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdürler.” Bu düzenleme, reşit olmuş ama eğitimine devam eden çocukların nafaka hakkını koruma altına alır.

Eğitim nafakası, iştirak nafakasından (boşanma veya ayrılık kararıyla küçük çocuk için hükmedilen nafaka) farklıdır. İştirak nafakası, velayet sahibi olmayan ebeveynin çocuğun giderlerine katkısıdır; eğitim nafakası ise reşit çocuğun bizzat açtığı ayrı bir davadır. 18 yaşını dolduran çocuk, eğitim nafakasını kendisi talep etmek durumundadır.

2) Eğitim Nafakasının Koşulları

Eğitim nafakasından yararlanabilmek için şu koşulların karşılanması gerekir: (i) çocuk reşit olmuş olmalıdır (18 yaşını doldurmuş); (ii) eğitime devam etmesi gereklidir (lise, üniversite, meslek yüksekokulu vb.); (iii) eğitim gerçek ve aktif olmalıdır (kayıt olduğu hâlde eğitimin fiilen terk edildiği anlaşılırsa nafakanın kaldırılması istenebilir); (iv) çocuğun bağımsız geçimini sağlayan düzenli bir geliri bulunmamalıdır.

Kanun eğitim türü bakımından bir ayrım yapmaz. Yargıtay; açık öğretim lisesini (3. HD, 05.10.2004, E.2004/9535, K.2004/10483), liseden sonra üniversiteye hazırlık kursunu (3. HD, 08.03.2004, E.2004/1842, K.2004/1768) ve açık öğretim fakültesini (YHGK, 13.03.2015, E.2013/3-1627, K.2015/1020; YHGK, 05.11.2019, E.2017/3-2118, K.2019/1138) kapsamda görmüştür. Yüksek lisans ve doktora bakımından ise TMK m.328/2’deki “durum ve koşullara göre beklenebilecek ölçü” ölçütü somut olaya göre uygulanır.

3) Eğitim Nafakasının Miktarı

Eğitim nafakasının miktarı şu faktörlere göre belirlenir: (i) ebeveynlerin ekonomik durumu ve geliri; (ii) çocuğun eğitim türü ve maliyeti (kamu üniversitesi ile özel üniversite farkı önemlidir); (iii) çocuğun yaşam giderleri (barınma, beslenme, ulaşım, kitap vb.); (iv) çocuğun varsa kendi geliri (burs, yarı zamanlı çalışma vb.).

Nafaka miktarı her iki ebeveynin katılım payı olarak hesaplanır. Her ebeveyn kendi ekonomik gücüne oranla katkı sağlamak durumundadır. Boşanmış ebeveynlerin birden fazla çocuğu varsa nafaka hesabı daha karmaşık hale gelebilir. Enflasyona karşı her yıl artırım yapılması gerekebilir; aksi takdirde reel değer düşer ve artırım davası gündeme gelebilir.

4) Talep Süreci ve Yetkili Mahkeme

18 yaşını dolduran çocuk, eğitim nafakası için bizzat dava açmalıdır. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; TMK m.365/6 uyarınca yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir, yani öğrenci davayı kendi yerleşim yerinde de açabilir. Dava dilekçesinde: çocuğun öğrenci olduğunu kanıtlayan belge (öğrenci belgesi, transkript), ebeveynlerin ekonomik durumu hakkında bilgi, talep edilen nafaka miktarı ve gerekçesi yer almalıdır.

Yargıtay uygulamasında eğitim nafakasına dava tarihinden geçerli olmak üzere hükmedilir (3. HD, 23.02.2004, E.2004/1453, K.2004/1195); dava açılmadan önceki dönem için nafaka kural olarak istenemez. Bu nedenle çocuğun 18 yaşını doldurduğunda ya da mevcut iştirak nafakasının sona erdiğinde hızla eğitim nafakası davası açması önemlidir.

5) İştirak Nafakası ile Bağlantı

Boşanmış ebeveynlerin çocukları için ödenen iştirak nafakası, çocuğun ergin olmasıyla kendiliğinden sona erer (TMK m.328/1; 3. HD, 02.03.2004, E.2004/1445, K.2004/1529). Erginlik kural olarak 18 yaşın doldurulmasıyla gerçekleşir; evlenme veya mahkeme kararıyla ergin kılınma hâlinde daha erken de olabilir (TMK m.11, m.12). Bu tarihten itibaren çocuğun eğitim nafakası için ayrıca dava açması gerekir. Bazı pratik zorluklar ortaya çıkabilir: ebeveyn 18 yaşından sonra nafakayı keserse ve çocuk yeni dava açarsa, aradaki süre zarfındaki alacak genellikle talep edilemez.

Bu nedenle 18 yaşa yaklaşan çocukların ya da ebeveynlerinin önceden hazırlık yapması önerilir. Belgelerin erginlik tarihinden önce hazırlanması ve davanın erginliğin hemen ardından açılması, kesintiyi en aza indirir. Mahkemeler, çocuğun eğitimine ara verilmeden devam ettiği durumlarda iştirak nafakasını kendiliğinden eğitim nafakasına dönüştürmez; her birinin ayrı dava yoluyla alınması gerekir.

6) Nafakanın Sona Ermesi

Eğitim nafakası şu durumlarda sona erer: (i) eğitimin tamamlanması ya da sona ermesi (okulu bitirme, bırakma veya atılma); (ii) çocuğun çalışmaya başlaması ve bağımsız geçimini sağlaması; (iii) çocuğun evlenmesi gibi ihtiyacı etkileyen değişiklikler (TMK m.331 uyarınca kaldırma veya indirim davasında değerlendirilir); (iv) çocuğun veya yükümlü ebeveynin ölümü. Kanunda yaş veya süre sınırı yoktur; eğitimin uzaması tek başına nafakayı sona erdirmez. Ancak eğitimin sebepsiz yere sürüncemede bırakılması, TMK m.328/2’deki “beklenebilecek ölçü” ölçütü çerçevesinde kaldırma veya indirim sebebi olarak ileri sürülebilir.

Nafaka ödeyen ebeveyn, yukarıdaki koşulların gerçekleştiğini öğrendiğinde nafakayı kendiliğinden kesemez; mahkemeye başvurarak nafakanın kaldırılmasını ya da azaltılmasını talep etmesi gerekir (TMK m.331). Aksi halde nafaka ödeme yükümlülüğü devam eder ve icra takibine konu olabilir.

7) Pratik Öneriler

18 yaşına gelen çocuklar için: eğitim belgesini hazır tutun ve hızla dava açın; nafaka miktarı için ebeveynlerin mali durumunu araştırın; avukat desteği alarak dilekçenizi hazırlayın. Nafaka ödeyen ebeveynler için: çocuğun eğitime gerçekten devam ettiğini periyodik olarak öğrenin; eğitim sona erdiğinde kaldırma davası açın; anlaşmalı olarak dava dışında da çözüm üretilebilir. Nafaka alacaklıları için: ödenmeme durumunda icra takibi ve tazyik hapsi yolunu değerlendirin.

Yardım Nafakasında Yükümlülük Sırası

Yardım nafakası yalnızca ana-babadan istenebilen bir hak değildir; TMK m.364 daha geniş bir yükümlü çevresi öngörür ve bu çevre içinde bir sıra gözetilir.

Üçüncü satır özel bir şart taşır: kardeşlerin yardım nafakası yükümlülüğü ancak refah içinde bulunmaları hâlinde doğar. Ana-babadan farklı olarak, kardeş bakımından “yoksulluğa düşmeme” değil “refah içinde olma” ölçütü aranır. Beşinci satır ise dava kurgusunu belirler: yükümlülerin birden fazla olması hâlinde her birinin mali gücü oranında katkı yapması istenir ve dava hepsine karşı birlikte açılabilir.

Eğitim Nafakasında Kabul ve Red Sebepleri

Ergin çocuğun eğitim nafakası talebi otomatik kabul edilmez. Mahkeme, eğitimin gerçekten sürdüğünü ve çocuğun kendi imkânlarıyla bunu karşılayamadığını arar.

Altıncı satır en çok yanlış bilinen noktadır: kanunda bir yaş veya süre sınırı yoktur; ölçüt, ana ve babadan durum ve koşullara göre beklenebilecek ölçüdür. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ikinci üniversitesini açık öğretimde okuyan yaklaşık 24 yaşındaki çocuğun talebini “makul sürenin geçtiği” gerekçesiyle reddeden yerel mahkeme kararını bozmuştur (YHGK, 13.03.2015, E.2013/3-1627, K.2015/1020). Buna karşılık eğitimin sebepsiz yere sürüncemede bırakıldığı, sürekli dondurulduğu veya fiilen terk edildiği hâllerde talep reddedilebilir ya da nafaka kaldırılabilir. Dördüncü satır ise sık karşılaşılan bir yanılgıyı düzeltir: çocuğun kısmi zamanlı çalışması nafakayı doğrudan sonlandırmaz; Hukuk Genel Kurulu sürekli olmayan ve giderleri karşılamayan çalışmada nafakanın kaldırılmasını değil, koşullara göre indirilmesini kabul etmiştir (YHGK, 05.11.2019, E.2017/3-2118, K.2019/1138). Düzenli ve yeterli gelir elde ediliyorsa azaltma veya kaldırma gündeme gelir.

Miktar, Başlangıç ve Sona Erme

Eğitim nafakasında miktar ve süre, çocuğun gerçek giderleri ile yükümlünün gücü arasında dengelenir.

Üçüncü satır en çok hak kaybı doğuran noktadır: nafaka dava tarihinden itibaren işler, geçmişe yürümez. Çocuk 18 yaşına girdikten sonra aylarca beklenip dava açılırsa, bekleme süresi telafisi olmayan bir kayıptır. Bu nedenle iştirak nafakasının sona ereceği tarih önceden takip edilmeli ve dava gecikmeden açılmalıdır. İştirak nafakasından bu nafakaya geçişin usulü için iştirak nafakası 18 yaşında biter mi ve yardım nafakası davası dilekçe örneği sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Hukuki Niteliği: Bakım Borcu mu, Yardım Nafakası mı?

Uygulamada aynı talep için “eğitim nafakası”, “yardım nafakası” ve “ergin çocuk nafakası” ifadeleri birlikte kullanılır. Bu karışıklığın kaynağı, borcun iki ayrı maddeyle ilişkilendirilmesidir.

Yargıtay yerleşik uygulamasında bu talebi, TMK m.328/2 ile m.364/1’in birlikte uygulandığı bir yardım nafakası olarak nitelendirir: “mahiyeti itibariyle (TMK.’nın 328/2 – 364/1 mad) istenilen nafaka yardım nafakası niteliğindedir” (3. HD, 23.02.2004, E.2004/1453, K.2004/1195). Hukuk Genel Kurulu da ikinci üniversitesini açık öğretimde okuyan ergin çocuğun talebinde aynı nitelendirmeyi esas almış, ancak yoksulluk kavramını geniş yorumlamıştır: Kurul, zorunlu yaşam ve eğitim giderleri bakımından “harcamaları karşılayacak düzeyde geliri olmayanları yoksul kabul etmek yerinde olur” değerlendirmesini yapmıştır (YHGK, 13.03.2015, E.2013/3-1627, K.2015/1020).

Öğretide ise bu nitelendirme eleştirilir. TMK m.364/3, ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümleri saklı tutar. Bu görüşe göre TMK m.328/2’den doğan borç, yoksulluk şartına bağlı bir yardım nafakası değil, ana-babanın bakım borcunun erginlikten sonra da süren bir uzantısıdır; çocuğun ayrıca yoksulluğa düşeceğini ispat etmesi gerekmez ve nafaka asgari geçim düzeyiyle sınırlı tutulmamalıdır (Sonat, MÜHF-HAD, C.19, S.1).

Pratik sonuç: Dava dilekçesinde talep hem TMK m.328/2’ye hem m.364’e dayandırılmalı, çocuğun gelirinin eğitim ve yaşam giderlerini karşılamadığı belgelerle gösterilmelidir. Yanlış adlandırma ise davayı tek başına sonuçsuz bırakmaz: Hukuk Genel Kurulu’nun incelediği dosyada ergin çocuk talebini “iştirak nafakasının artırılması” olarak kurmuş, Yargıtay bunun özünde TMK m.328/2 ve m.364/1’e dayalı bir yardım nafakası talebi olduğunu kabul etmiştir.

Davayı Kim Açar? Ergin Çocuğun Kendi Davası

Küçük çocuk için nafaka davasını, ona fiilen bakan ana veya baba diğerine karşı çocuk adına açar (TMK m.329/1). Bu yetki erginlikle sona erer. Ergin olan çocuk fiil ehliyetine sahip olduğundan davayı kendi adına açmalıdır.

Yargıtay bu konuda nettir: Ana ve babanın erginlikten sonra da süren bakım yükümlülüğü “ergin çocuğun kendisi tarafından açılmış bir yardım nafakası davasının bulunması halinde söz konusu olur”; “ergin olan ve fiil ehliyetini kazanmış bulunan çocuk için ana yararına nafakaya hükmolunamaz” (2. HD, 13.02.2012, E.2010/17921, K.2012/2392). Eğitimine devam eden çocuk davayı TMK m.328/2 ve m.364 uyarınca bizzat kendisi açar (3. HD, 21.11.2005, E.2005/12531, K.2005/12163).

Aynı kararda, boşanma davası sürerken ortak çocuk için bağlanan tedbir nafakasının da çocuğun reşit olduğu tarihte sona ereceği belirtilmiştir. Bu nedenle 18 yaşına yaklaşan bir çocuk için boşanma davası sürüyorsa, erginlik tarihinden sonraki dönem için ayrı bir dava planlanmalıdır. İştirak nafakasından bu davaya geçişin ayrıntıları için iştirak nafakası ve reşit olan çocuğun eğitimi rehberimize bakabilirsiniz.

Hangi Eğitim Kapsamda? Yargıtay Kararlarına Göre

TMK m.328/2 eğitim türü bakımından bir ayrım yapmaz; yalnızca eğitimin “devam etmesini” arar. Yargıtay kararları, hangi durumların bu kapsamda görüldüğünü somutlaştırır:

Tablodan çıkan sonuç şudur: Yargıtay eğitim türüne değil, eğitimin gerçekten sürüp sürmediğine ve ana-babadan bu katkının beklenip beklenemeyeceğine bakar. Okul belgesi tek başına yeterli değildir; kayıt yenileme, ders kaydı ve sınavlara girildiğini gösteren transkript, eğitimin fiilen sürdüğünü kanıtlayan asıl belgelerdir.

Yaş ve Süre Sınırı Var mı? “Makul Süre” Tartışması

Kanunda eğitim nafakası için bir yaş sınırı veya azami süre yoktur. TMK m.328/2 yükümlülüğü “eğitimi sona erinceye kadar” sürdürür ve tek sınırlamayı “durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçü” ifadesiyle koyar.

Hukuk Genel Kurulu’nun 2015 tarihli kararında davacı, iki yıllık meslek yüksekokulunu bitirmiş, yaklaşık 24 yaşında ve açık öğretim fakültesinde öğrenciydi; düğünlerde müzisyenlik yaparak düzensiz gelir elde ediyordu. Yerel mahkeme; ikinci bir eğitimin söz konusu olduğunu, eğitim giderlerine katılım için makul sürenin geçtiğini ve talebin dürüstlük kuralına aykırı olduğunu (TMK m.2, m.4) belirterek davayı reddetmişti. Hukuk Genel Kurulu bu gerekçeleri benimsemedi, kararı bozdu ve hakkaniyete uygun bir nafakaya hükmedilmesi gerektiğini kabul etti (YHGK, 13.03.2015, E.2013/3-1627, K.2015/1020). Kurul ayrıca günümüz ekonomik koşullarında “eğitimle çalışmayı bir arada sürdürmenin mümkün olmayacağı”nın bir kural ve karine olarak kabul edilmesi gerektiğini vurguladı.

Benzer şekilde, açık öğretim lisesine kayıtlı ergin çocuğun talebini okulunu makul sürede bitirmediği gerekçesiyle reddeden yerel mahkeme kararı da bozulmuştur (3. HD, 05.10.2004, E.2004/9535, K.2004/10483).

Bu, sınırsız bir hak olduğu anlamına gelmez. Eğitimin sebepsiz yere bırakılıp yıllar sonra yeniden başlanması, kaydın sürekli dondurulması veya fiilen okula gidilmemesi hâlinde beklenebilirlik ölçütü talebin reddine ya da nafakanın kaldırılmasına yol açabilir. Öğretide askerlik, hastalık veya kaza gibi haklı sebeplerle verilen aranın yükümlülüğü sona erdirmeyeceği, haklı bir sebebe dayanmayan aranın ise sona erdirebileceği ifade edilir.

Çalışan Öğrenci, Burs ve Kendi Geliri

TMK m.330/1’e göre nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur. Bu nedenle burs, kısmi zamanlı çalışma veya kira geliri gibi gelirler miktarı etkiler; ancak her gelir nafakayı ortadan kaldırmaz.

Hukuk Genel Kurulu 2019 tarihli kararında, açık öğretimde okuyan ergin çocuğun çalışmasının “sürekli olmadığı gibi kendisinin ve okulunun giderlerine de yetmemektedir” tespitini yapmış; nafakayı tamamen kaldıran yerel mahkeme kararını bozarak, yükümlünün ekonomik durumu da gözetilip nafakanın indirilmesi gerektiğini kabul etmiştir (YHGK, 05.11.2019, E.2017/3-2118, K.2019/1138). Açık öğretim lisesi öğrencisine ilişkin kararda da çalışabilir yaşta ve sağlıkta olmanın, somut olarak bir iş bulunup çalışılmadıkça nafaka ihtiyacını kendiliğinden ortadan kaldırmayacağı belirtilmiştir (3. HD, 05.10.2004, E.2004/9535, K.2004/10483).

Miktar Nasıl Belirlenir? Gider Kalemleri ve Belgeler

Eğitim nafakasında miktar iki kefeli bir terazidir: Bir yanda çocuğun ihtiyaçları, diğer yanda ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme gücü vardır (TMK m.330/1). Yardım nafakası hükümleri de aynı dengeyi kurar: İstem, davacının geçinmesi için gerekli ve karşı tarafın malî gücüne uygun bir yardımdan ibarettir (TMK m.365/2). Hukuk Genel Kurulu, miktarın hakkaniyete uygun belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır (YHGK, 13.03.2015, E.2013/3-1627, K.2015/1020).

Yükümlülük ana ve babaya birlikte aittir (TMK m.328/2). Davayı yalnız bir ebeveyne karşı açan öğrencinin, diğer ebeveynin de katkısını gözeten gerçekçi bir miktar istemesi, hükmün daha hızlı kurulmasını sağlar.

Yıllık artış: TMK m.330/3 ve m.365/5 uyarınca hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. Bu talep dilekçede yer almazsa her artış için ayrı dava gerekebilir. Ön hesap için nafaka hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Eğitim Nafakası Davası: Adım Adım Süreç

1. Belgeleri toplayın: Öğrenci belgesi, transkript, kayıt yenileme ve ders kaydı; yurt veya kira, ulaşım ve okul giderleri; varsa burs ve gelir belgeleri.
2. Davayı kendi adınıza açın: Ergin çocuk davacıdır; ana veya baba onun adına dava açamaz (2. HD, 13.02.2012, E.2010/17921, K.2012/2392).
3. Mahkemeyi belirleyin: Görevli mahkeme aile mahkemesidir; yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.365/6).
4. Talebi doğru kurun: Aylık nafaka miktarı, dava tarihinden itibaren ödenmesi, TMK m.365/5 uyarınca gelecek yıllar için artış ve dayanak olarak TMK m.328/2 ile m.364.
5. Giderleri karşılayamıyorsanız adli yardım isteyin: Yargılama giderlerini ödeme gücü bulunmayan davacı, HMK m.334 uyarınca adli yardım talep edebilir.
6. Karardan sonra: Ödenmezse ilamlı icra takibi başlatılır; şartları varsa İİK m.344 uyarınca tazyik hapsi şikâyetinde bulunulur.

Davanın genel çerçevesi ve sık sorulanlar için 18 yaşını dolduran çocuğa nafaka rehberimize bakabilirsiniz.

Nafaka Ödeyen Ebeveyn: Kaldırma ve İndirim

Eğitim nafakası kural olarak belirli bir yaşla kendiliğinden sona ermez. Kararın dayanağı olan eğitim hâli ortadan kalktığında ya da koşullar önemli ölçüde değiştiğinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır (TMK m.331). Yükümlünün ödemeyi tek taraflı kesmesi ise birikmiş nafaka alacağı ve tazyik hapsi riskini doğurur.

Kaldırma davasında mahkeme, şartların tamamen ortadan kalkıp kalkmadığına bakar. Hukuk Genel Kurulu, çalışması sürekli olmayan ve giderlerini karşılamayan açık öğretim öğrencisi bakımından nafakanın kaldırılmasını hatalı bulmuş, indirim yolunu göstermiştir (YHGK, 05.11.2019, E.2017/3-2118, K.2019/1138). Yardım nafakası hükümleri ayrıca bir hakkaniyet denetimi öngörür: Nafakanın yükümlülerin bir veya birkaçından istenmesi hakkaniyete aykırıysa hâkim, onların yükümlülüğünü azaltabilir veya kaldırabilir (TMK m.365/3).

Kaldırma veya indirim talebinin usulü için nafaka azaltma (indirim) davası rehberimize bakabilirsiniz.

Nafaka Ödenmezse: İlamlı İcra ve Tazyik Hapsi

Eğitim nafakası kararı da bir nafaka ilamıdır. Ödenmezse ilamlı icra takibi yapılır ve İİK m.344 uyarınca alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsi istenebilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun CGK, 19.04.2005, E.2005/17-7, K.2005/37 sayılı kararında sayılan ve 12. Ceza Dairesi’nin 12. CD, 01.07.2025, E.2025/4488, K.2025/5031 sayılı kararında da uygulanan başlıca şartlar şunlardır:

• Aylık nafakanın tahsili için icra takibine başlanmış ve icra emrinin borçluya tebliğ edilmiş olması,
• İcra emrinin tebliğinden şikâyet tarihine kadar en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması,
• Borçlu tarafından nafakanın kaldırılması veya azaltılması için açılmış bir davanın bulunmaması, dava açılmışsa sonuçlanmış olması,
• Şikâyetin, fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılması (İİK m.347).

Ergin çocuk bu takibi kendi adına yürütür. Yalnızca geçmiş döneme ait birikmiş nafaka, cari nafaka borcu şartı karşılanmadıkça tazyik hapsine dayanak olmaz. Ayrıntılar için tazyik hapsi rehberimize ve maaş haczi rehberimize bakabilirsiniz.

Kontrol Listesi

Öğrenci için

• Erginlik tarihinizi ve iştirak nafakasının sona erdiği ayı not edin; davayı gecikmeden açın.
• Öğrenci belgesi, transkript ve ders kaydı ile eğitimin fiilen sürdüğünü gösterin.
• Barınma, ulaşım ve okul giderlerini kalem kalem belgeleyin; burs ve gelirlerinizi saklamayın.
• Dilekçede TMK m.328/2 ve m.364’e dayanın; dava tarihinden itibaren ödeme ve TMK m.365/5 uyarınca yıllık artış isteyin.
• Davayı kendi yerleşim yerinizde veya ebeveyninizin yerleşim yerinde açabileceğinizi unutmayın (TMK m.365/6).

Nafaka ödeyen ebeveyn için

• Ödemeyi tek taraflı kesmeyin; eğitim bittiyse veya koşullar değiştiyse kaldırma ya da indirim davası açın (TMK m.331).
• Öğrenimin fiilen sürüp sürmediğini, kayıt dondurma ve devam durumunu belgeleyin.
• Çocuğun düzenli ve yeterli gelirini, diğer ebeveynin ödeme gücünü ve kendi koşullarınızı belgelerle ortaya koyun.

Sıkça Sorulan Sorular

Eğitim nafakası nedir?

TMK m.328/2 uyarınca reşit olmuş (18 yaşını doldurmuş) ancak eğitimine devam eden çocuğun, ebeveynlerinden talep edebileceği nafakadır. İştirak nafakasından farklı olarak çocuğun bizzat açtığı ayrı bir davaya dayanır.

18 yaşından sonra nafaka alınabilir mi?

Evet. Eğitim devam ettiği sürece TMK m.328/2 uyarınca nafaka hakkı da devam eder. Lise, üniversite ve açık öğretim Yargıtay kararlarında kapsamda görülmüştür; lisansüstü eğitimde ana-babadan beklenebilecek ölçü somut olaya göre değerlendirilir.

Eğitim nafakası nasıl talep edilir?

Ergin olan çocuk davayı kendi adına açar; görevli mahkeme aile mahkemesi, yetkili mahkeme ise TMK m.365/6 uyarınca taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Dava dilekçesine öğrenci belgesi eklenmesi gerekir. Nafaka dava tarihinden itibaren işlemeye başlar.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Ebeveynlerin geliri, eğitimin türü ve maliyeti, çocuğun yaşam giderleri ve varsa çocuğun kendi geliri gözetilerek mahkeme belirler. Her ebeveyn ekonomik gücüne oranla katkı payı öder.

İştirak nafakası ile eğitim nafakası aynı mı?

Hayır. İştirak nafakası boşanma kararında hükmedilendir ve 18 yaşında sona erer. Eğitim nafakası ise 18 yaşından sonra çocuğun bizzat açtığı ayrı bir dava ile elde edilir.

Nafaka ne zaman sona erer?

Eğitim tamamlandığında veya bırakıldığında ya da çocuk çalışarak bağımsız geçimini sağladığında nafakanın kaldırılması istenebilir; kanunda yaş veya süre sınırı yoktur. Ebeveyn ödemeyi kendiliğinden kesmemeli, mahkemeye başvurarak nafakanın kaldırılmasını talep etmelidir (TMK m.331).

Nafaka ödenmezse ne yapılır?

İcra ve İflas Kanunu m.344 kapsamında tazyik hapsi istenebilir. Nafaka alacağı için icra takibi başlatılır. Tazyik hapsi için icra emrinin tebliği ve en az bir aylık cari nafaka borcunun bulunması gibi şartlar aranır (CGK, 19.04.2005, E.2005/17-7, K.2005/37).

Annem veya babam benim adıma eğitim nafakası davası açabilir mi?

Hayır. TMK m.329’daki ana veya babanın çocuk adına dava açma yetkisi küçük çocuk içindir. Ergin çocuk fiil ehliyetine sahip olduğundan davayı kendi adına açar; Yargıtay’a göre ergin çocuk için ana yararına nafakaya hükmolunamaz (2. HD, E.2010/17921, K.2012/2392).

Açık öğretimde okuyan çocuğa eğitim nafakası verilir mi?

Verilebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, açık öğretim fakültesinde okumanın babanın nafaka yükümlülüğünü ortadan kaldıran bir sebep olarak kabul edilemeyeceğine karar vermiştir (YHGK, E.2013/3-1627, K.2015/1020; YHGK, E.2017/3-2118, K.2019/1138).

Eğitim nafakasında yaş sınırı var mı?

Kanunda yaş veya süre sınırı yoktur; TMK m.328/2 yükümlülüğü eğitim sona erinceye kadar ve ana-babadan beklenebilecek ölçüde sürdürür. Hukuk Genel Kurulu, yaklaşık 24 yaşında ikinci üniversitesini okuyan çocuğun talebini makul sürenin geçtiği gerekçesiyle reddeden kararı bozmuştur (YHGK, E.2013/3-1627, K.2015/1020).

Yarı zamanlı çalışan öğrenci eğitim nafakası alabilir mi?

Alabilir. Çocuğun gelirleri nafaka miktarında göz önünde bulundurulur (TMK m.330/1); ancak sürekli olmayan ve giderleri karşılamayan bir çalışma nafakanın kaldırılmasını gerektirmez, koşullara göre indirim gündeme gelir (YHGK, E.2017/3-2118, K.2019/1138).

Başka şehirde okuyan öğrenci davayı nerede açar?

TMK m.365/6’ya göre yetkili mahkeme taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesidir. Öğrenci davayı kendi yerleşim yerindeki veya nafaka yükümlüsü ebeveynin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açabilir.

Eğitim nafakasına yıllık artış uygulanır mı?

İstenirse uygulanabilir. TMK m.330/3 ve m.365/5 uyarınca hâkim, istem hâlinde nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. Bu talep dilekçede yer almazsa artış için ayrıca dava açmak gerekebilir.

Üniversiteye hazırlanan çocuk nafaka alabilir mi?

Yargıtay, liseyi bitirip üniversiteye hazırlanan çocuğun kursa gitmesinin Türkiye’deki öğretim koşulları bakımından zorunlu olduğunu kabul ederek, üniversiteye giriş için makul bir süre bakımından talebi haklı bulmuştur (3. HD, E.2004/1842, K.2004/1768).

Eğitim nafakası için yoksulluk şartı aranır mı?

Yargıtay talebi TMK m.328/2 ve m.364/1’e dayalı yardım nafakası olarak nitelendirir; ancak yoksulluğu geniş yorumlar ve zorunlu yaşam ile eğitim giderlerini karşılayacak geliri olmayanı yoksul kabul eder (YHGK, E.2013/3-1627, K.2015/1020). Öğretide ise TMK m.364/3 gereği ana-babanın bakım borcunun yoksulluk şartına bağlı olmadığı savunulur.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki değerlendirme için güncel mevzuat ve uzman görüş esas alınmalıdır.