İcra takibi kesinleştiğinde alacaklı, alacağını tahsil etmek için borçlunun mallarına haciz konulmasını isteyebilir. Ancak kanun, borçlunun ve ailesinin asgari yaşam koşullarını korumak için bazı mal ve gelirleri haczedilemez kabul eder.
“Maaşıma haciz geldi”, “evime haciz gelir mi” gibi sorular uygulamada çok sık karşımıza çıkar. Bu yazıda haczi, mal beyanı yükümlülüğünü, haczedilemeyen mal ve hakları ve maaş haczinin sınırını genel hatlarıyla açıklıyoruz; somut durumda mutlaka bir avukata danışmak gerekir.
Haciz Nedir?
Haciz, kesinleşmiş bir takipte alacağın tahsili amacıyla borçlunun mal, alacak ve haklarına icra dairesince el konulmasıdır. Haciz, alacaklının talebiyle yapılır ve kural olarak alacağı karşılayacak miktarla sınırlıdır.
Haciz İçin Takibin Kesinleşmesi Gerekir
Kural olarak haciz istenebilmesi için takibin kesinleşmiş olması gerekir. İlamsız takipte itiraz edilmemesi ya da itirazın bertaraf edilmesi; kambiyo takibinde ise ödeme süresinin geçmesi bu sonucu doğurur. Alacaklının haciz talebinde kanunda öngörülen süreye uyması gerekir.
Mal Beyanı Yükümlülüğü
Borçlunun, kanunda öngörülen süre içinde mal beyanında bulunması gerekir (İİK m.74). Mal beyanı, borçlunun malvarlığını ve gelir durumunu icra dairesine bildirmesidir. Gerçeğe aykırı beyan veya hiç beyanda bulunmamanın kanunda öngörülen sonuçları gündeme gelebilir.
Haczedilemeyen Mal ve Haklar
İİK m.82, haczi caiz olmayan mal ve hakları sayar. Bunlar arasında; borçlu ve aynı çatı altında yaşayan aile bireyleri için lüzumlu ev eşyaları, ekonomik faaliyeti bedenî çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli alet ve edevat ile kanunda sayılan diğer kalemler yer alır.
Zorunlu Ev Eşyaları
Buzdolabı, çamaşır makinesi, yatak, koltuk gibi ailenin ortak kullanımına hizmet eden temel ev eşyaları, kural olarak haczedilemez. Ancak para, kıymetli evrak, altın, antika veya süs eşyası gibi kıymetli şeyler bu korumanın dışındadır.
Maaş Haczinde Sınır: Dörtte Bir
Borçlunun maaş veya ücretinin tamamı haczedilemez; kural olarak en fazla dörtte biri (1/4) haczedilebilir (İİK m.83). Bu oran, borçlunun eline geçen net maaş üzerinden hesaplanır ve kamu düzenine ilişkin kabul edildiğinden, borçlu rıza gösterse dahi maaşın tamamı haczedilemez.
Emekli Maaşı ve Birden Fazla Haciz
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan emekli aylıkları, kural olarak borçlunun açık rızası olmadan haczedilemez. Maaş üzerinde birden fazla haciz varsa, hacizler sıraya konur; öndeki haczin kesintisi bitmeden sonraki haciz için kesinti yapılamaz.
Haczedilmezlik Şikâyeti
Haczi caiz olmayan bir mal ya da gelir haczedilmişse, borçlu icra mahkemesine başvurarak haczedilmezlik şikâyetinde bulunabilir. Bu şikâyetin kanunda öngörülen süre ve usulde yapılması önemlidir.
Haczedilen Malın Satışı
Haczedilen mallar, kanunda öngörülen süreler içinde satış istenmesi hâlinde paraya çevrilir. Satış işlemleri, son yıllarda yapılan değişikliklerle büyük ölçüde elektronik ortam (resmî elektronik satış portalı) üzerinden yürütülmektedir; kıymet takdirine karşı süresinde şikâyet yolu da bulunur.
Başkasına Ait Mal Haczedilirse: İstihkak
Haciz sırasında, borçlunun adresinde bulunan ancak gerçekte üçüncü bir kişiye ait olan mallar da haczedilebilir. Bu durumda mülkiyet iddiasında bulunan kişi, kanunda öngörülen süre ve usulde istihkak iddiasında bulunarak malın haczinin kaldırılmasını isteyebilir (İİK m.96 vd.). İstihkak süreci, hem borçlu hem de üçüncü kişiler için önem taşır.
Sıkça Sorulan Sorular
Maaşımın ne kadarı haczedilebilir?
Kural olarak net maaşın en fazla dörtte biri haczedilebilir; bu oran kamu düzenine ilişkin olduğundan rıza ile dahi tamamı haczedilemez.
Emekli maaşı haczedilebilir mi?
SGK tarafından bağlanan emekli aylıkları kural olarak borçlunun açık rızası olmadan haczedilemez.
Evimdeki eşyalar haczedilir mi?
Ailenin kullanımına hizmet eden temel ev eşyaları kural olarak haczedilemez; ancak kıymetli eşyalar ve lüks sayılabilecek kalemler bu korumanın dışındadır.
Haczedilemez bir malım haczedildiyse ne yapabilirim?
İcra mahkemesine haczedilmezlik şikâyetinde bulunabilirsiniz; bu şikâyetin süresinde ve usulüne uygun yapılması gerekir.
Mal beyanında bulunmazsam ne olur?
Mal beyanında bulunmamanın veya gerçeğe aykırı beyanın kanunda öngörülen yaptırımları gündeme gelebilir.
Sonuç
Haciz süreci, hem alacaklının tahsil hakkını hem de borçlunun asgari yaşam koşullarının korunmasını gözeten kurallara tabidir. Maaş haczi, haczedilmezlik veya satış sürecine ilişkin değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
