Acele Kamulaştırmada El Koymaya İtiraz: Malikin Hakları (m. 27)

Acele kamulaştırmada idare, taşınmaza hızla el koyduğundan, malikler haklı olarak ‘bu el koymaya nasıl itiraz edebilirim?’ sorusunu sorar. Cevap, itirazın neye yöneltildiğine göre değişir; çünkü el koyma kararı, acelelik kararı ve bedel birbirinden farklı hukuki yollara tabidir.

El Koyma Kararının Niteliği

Acele kamulaştırmada asliye hukuk mahkemesi, idarenin talebi üzerine 7 gün içinde bilirkişiyle taşınmazın değerini tespit eder ve bu değerin bankaya bloke edilmesi karşılığında el koyma kararı verir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre bu karar, nihai bir hüküm değil delil tespiti niteliğinde bir karardır; çünkü taşınmazın gerçek ve kesin bedeli, sonradan açılacak asıl davada belirlenir.

El Koyma Kararına Karşı Kanun Yolu Kapalıdır

El koyma kararının delil tespiti niteliğinde olmasının önemli bir sonucu vardır: bu karara karşı istinaf ve temyiz yolu kapalıdır; karar kesindir. Yani malik, doğrudan ‘el koyma kararını’ üst mahkemeye taşıyarak kaldıramaz. Bu, acele kamulaştırmanın ‘acele’ niteliğinin doğal sonucudur. Ancak bu, malikin tümüyle çaresiz olduğu anlamına gelmez; itiraz, başka kanallardan yürütülür.

Acelelik Kararının İptali (İdari Yargı)

Asıl itiraz yolu, el koymanın dayanağı olan acele kamulaştırma (acelelik) kararının iptalidir. Bu karar bir idari işlem olduğundan, malik tebliğ/öğrenmeden itibaren 30 gün içinde idari yargıda iptal davası açabilir. Görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir; acelelik kararı Cumhurbaşkanınca alınmışsa görevli mahkeme Danıştay‘dır. Danıştay, genel ve belirsiz nitelikte acelelik kararı verilemeyeceğini; her taşınmaz için acele uygulamayı gerektiren olağanüstü durumun somut olarak ortaya konması gerektiğini istikrarlı biçimde belirtmektedir; bu somutluk yoksa karar iptal edilebilir.

Bedele İtiraz Asıl Davada Yapılır

El koyma sırasında belirlenen bedel avans niteliğindedir, nihai değer değildir. Bu nedenle malik, bedeli düşük buluyorsa itirazını el koyma aşamasında değil, idarenin açacağı bedel tespiti ve tescil davasında ileri sürer; orada keşif ve bilirkişi incelemesiyle gerçek bedel belirlenir ve aradaki fark faiziyle ödenir. Böylece bedele ilişkin gerçek mücadele, acele el koymadan sonraki asıl davada verilir.

İdare Dava Açmazsa: Malikin Hakları

Acele el koyma yalnızca zilyetliği idareye geçirir; mülkiyet malikte kalır. İdare, el koymadan sonra makul süre (Yargıtay uygulamasına göre kural olarak altı ay) içinde asıl bedel tespiti ve tescil davasını açmak zorundadır. İdare bu davayı açmaz ve süreci atıl bırakırsa, taşınmaza kamulaştırmasız el atmış sayılır; bu hâlde malik, kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat veya el atmanın önlenmesi davası açabilir.

Acele Kamulaştırmada El Koyma ve İtiraz

Usul, istisnai bir yoldur.

Yedinci ve dokuzuncu satırlar en önemli usul ayrımını verir: acelelik kararının hukuka aykırılığı idari yargıda iptal davasına konu edilirken, tespit edilen bedelin düşüklüğü asliye hukuk mahkemesinde tartışılır. Bu iki yolun karıştırılması hak kaybına yol açar.

Kamulaştırma rehberlerimiz: kamulaştırma rehberi · acele kamulaştırma · kamulaştırma iptali · bedelin artırılması · kamulaştırmasız el atma · değer ölçütleri

Acele Kamulaştırmada Malikin Hakları

Malik, iki ayrı yolda hak arar.

İkinci ve dokuzuncu satırlar iki savunma alanını verir: acelelik kararının gerçek bir aciliyet bulunmadan alındığının ortaya konması işlemin iptaline yol açar. Kamulaştırılan taşınmaz öngörülen sürede amacına uygun kullanılmazsa malik geri alma hakkını kullanabilir.

Kamulaştırma rehberlerimiz: kamulaştırma rehberi · acele kamulaştırma · kamulaştırma iptali · bedelin artırılması · kamulaştırmasız el atma · değer ölçütleri

Kamulaştırmasız El Atma ve Ayrımı

İdare, usule uymadan el koymuş olabilir.

Üçüncü ve dördüncü satırlar en kritik usul ayrımını verir: taşınmaza fiilen el atılmışsa dava adli yargıda asliye hukuk mahkemesinde, imar planında kamusal alana ayrılıp uygulama yapılmamışsa idari yargıda tam yargı davası olarak açılır. Bu ayrımın karıştırılması görev yönünden ret kararına yol açar.

Kamulaştırma rehberlerimiz: kamulaştırma rehberi · acele kamulaştırma · kamulaştırma iptali · bedelin artırılması · kamulaştırmasız el atma · değer ölçütleri

Acele Kamulaştırmada Sık Sorulanlar

En çok merak edilen hususlar.

Birinci ve dokuzuncu satırlar en kritik ayrımı verir: acelelik kararının hukuka aykırılığı idari yargıda, bedelin düşüklüğü ise adli yargıda tartışılır. Bu iki yolun karıştırılması görev yönünden ret kararına ve süre kaybına yol açar.

Kamulaştırma rehberlerimiz: kamulaştırma rehberi · acele kamulaştırma · kamulaştırma iptali · bedelin artırılması · kamulaştırmasız el atma · değer ölçütleri

Kamulaştırmada Kiracı ve Zilyedin Durumu

Malik dışındakiler de hak sahibi olabilir.

Beşinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: taşınmaz üzerindeki yapı veya ağaçlar malikten başka birine aitse bu kişi muhdesat sahibi olarak ayrı bir bedel talebinde bulunabilir. Bu tür talepler bedel tespiti davasına katılarak ileri sürülmelidir; aksi hâlde bedel doğrudan tapu malikine ödenir.

Kamulaştırma rehberlerimiz: kamulaştırma rehberi · acele kamulaştırma · kamulaştırma iptali · bedelin artırılması · kamulaştırmasız el atma · değer ölçütleri

Kamulaştırmada Görevli Mahkeme Ayrımı

İki yargı düzeni farklı konulara bakar.

Dördüncü ve dokuzuncu satırlar en sık karışan ayrımı verir: kamulaştırma işleminin hukuka aykırılığı idari yargıda, bedelin miktarına ilişkin uyuşmazlıklar ise adli yargıda çözülür. Talebin niteliğinin baştan doğru belirlenmesi görev yönünden ret kararlarını ve aylarca süren zaman kaybını önler.

Kamulaştırma rehberlerimiz: kamulaştırma rehberi · acele kamulaştırma · kamulaştırma iptali · bedelin artırılması · kamulaştırmasız el atma · değer ölçütleri

Kamulaştırmada Bedelin Ödenmesi ve Faiz

Ödeme, peşin ve nakden yapılır.

Birinci ve dokuzuncu satırlar iki noktayı verir: Anayasa gereği kamulaştırma bedelinin kural olarak peşin ve nakden ödenmesi gerekir; taksitle ödeme yalnızca kanunda sayılan istisnai hâllerde mümkündür. Bedelin bankaya yatırıldığı tarih ile tutarın kontrolü ise geç ödeme hâlinde talep edilecek faizin hesabında belirleyicidir.

Kamulaştırma rehberlerimiz: kamulaştırma rehberi · acele kamulaştırma · kamulaştırma iptali · bedelin artırılması · kamulaştırmasız el atma · değer ölçütleri

Kamulaştırmadan Geri Alma Hakkı (2942 m.23)

Kullanılmayan taşınmaz geri istenebilir.

Birinci ve dokuzuncu satırlar bu hakkın özünü verir: kamulaştırılan taşınmazın kanunda öngörülen süre içinde kamulaştırma amacına uygun biçimde kullanılmaması hâlinde eski malik veya mirasçıları taşınmazı geri alma hakkına sahip olur. Bu nedenle kamulaştırılan taşınmazın fiilî durumunun yıllar içinde takip edilmesi önem taşır.

Kamulaştırma rehberlerimiz: kamulaştırma rehberi · acele kamulaştırma · kamulaştırma iptali · bedelin artırılması · kamulaştırmasız el atma · değer ölçütleri

El Koymanın Kanuni Çerçevesi

Acele kamulaştırmada el koyma, olağan süreçten iki noktada ayrılır: şartları sınırlıdır ve süresi çok kısadır.

Kanuna göre acele usul yalnızca şu hâllerde uygulanabilir:

• Millî Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu’nun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacı,
• Aceleliğine karar alınacak hâller,
• Özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlar.

Bu sayım sınırlıdır. Dosyanızda aceleliğin hangi bende dayandırıldığı sorulmalı ve gerekçe incelenmelidir.

Usul ise şöyle işler: kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde, taşınmazın 10. madde esasları dairesinde ve 15. madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahibi adına bankaya yatırılarak taşınmaza el konulabilir.

Malikin izleyeceği yol bakımından kritik nokta şudur: el koyma ile bedel tespiti ayrı süreçlerdir. El koyma kararı verilmiş olması, nihai bedelin belirlendiği anlamına gelmez; kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanır ve bedel tespiti davası ayrıca görülür.

Dolayısıyla el koymaya karşı idarî yargıda iptal yolu ile bedel tespitine karşı adlî yargıdaki itiraz yolu paralel yürütülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Acele kamulaştırmada el koyma kararına itiraz edebilir miyim?

El koyma kararı delil tespiti niteliğinde olduğundan ona karşı istinaf/temyiz yolu kapalıdır; karar kesindir. Ancak el koymanın dayanağı olan acelelik kararının iptali için idari yargıda dava açabilirsiniz.

Acelelik kararının iptali için nereye başvururum?

Tebliğ/öğrenmeden itibaren 30 gün içinde idari yargıda iptal davası açabilirsiniz. Görevli mahkeme kural olarak idare mahkemesidir; acelelik kararı Cumhurbaşkanınca alınmışsa Danıştay görevlidir.

El koyma bedelini düşük buluyorum, ne yapmalıyım?

El koyma bedeli avans niteliğindedir. Gerçek bedele itirazınızı, idarenin açacağı bedel tespiti ve tescil davasında ileri sürersiniz; orada keşif ve bilirkişiyle gerçek bedel belirlenir, fark faiziyle ödenir.

Acelelik kararı hangi hâllerde iptal edilir?

Danıştay, genel ve belirsiz acelelik kararı verilemeyeceğini; her taşınmaz için acele uygulamayı gerektiren olağanüstü durumun somut olarak ortaya konması gerektiğini belirtir. Bu somutluk yoksa karar iptal edilebilir.

Acele el koymada mülkiyet idareye mi geçer?

Hayır. Acele el koyma yalnızca zilyetliği (kullanımı) idareye geçirir; mülkiyet, asıl bedel tespiti ve tescil davası sonuçlanana kadar malikte kalır.

İdare el koyduktan sonra dava açmazsa ne olur?

İdare makul süre (kural olarak altı ay) içinde asıl davayı açmazsa taşınmaza kamulaştırmasız el atmış sayılır. Bu hâlde malik, kamulaştırmasız el atma nedeniyle tazminat veya el atmanın önlenmesi davası açabilir.

El koyma kararı mülkiyeti idareye geçirir mi?

Hayır. 2942 s.K. m.27 uyarınca kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere, mahkemece yedi gün içinde tespit edilen değer bankaya yatırılarak taşınmaza el konulur; bu karar yalnızca fiilî kullanım imkânı sağlar. Mülkiyetin geçmesi için idarenin 2942 s.K. m.10 kapsamında bedel tespiti ve tescil davası açması gerekir.

El koyma aşamasında takdir edilen değeri nasıl denetlerim?

2942 s.K. m.27 uyarınca değer, 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci maddeye göre seçilecek bilirkişilerce tespit edilir. Ölçütler 2942 s.K. m.11’de yazılıdır: taşınmazın nitelikleri, vergi beyanı, arazilerde net gelir, arsalarda özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değeri.

Acelelik kararına karşı dava süresi nedir?

İYUK m.7 uyarınca özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Kararın yayımlandığı hâllerde sürenin başlangıcı ilan veya öğrenme tarihine göre değerlendirilir.

Dava açmak el koymayı durdurur mu?

Hayır. İYUK m.27 uyarınca yürütmenin durdurulması için işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartları birlikte aranır. İYUK m.28 uyarınca karar verildiğinde idare, kararın icaplarına göre en geç otuz gün içinde işlem tesis etmek zorundadır.

Hükmedilen bedel ne kadar sürede ödenir?

2942 s.K. Ek m.4 uyarınca idareler, mahkeme kararı gereğince ödenmesi gereken tutarı hak sahibinin banka hesap numarasının bildirilmesini müteakip otuz gün içinde öder; bu süre dolmadan başlatılan icra takibi erken sayılır.

Acele kamulaştırmada ilk olarak neye itiraz edilir?

Acelelik kararına. 27. madde acele kamulaştırmayı yurt savunması ihtiyacı, aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hâller ve özel kanunlarla öngörülen olağanüstü durumlarla sınırlar.

Kamulaştırma işlemine karşı ne kadar sürede dava açılır?

14. madde uyarınca, 10. madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden veya ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde idari yargıda iptal davası açılabilir.

Tescili durdurmak için yürütmeyi durdurma kararı gerekir mi?

Hayır. Ayrıca yürütmenin durdurulması kararı alındığının belgelenmesini arayan ibare, Anayasa Mahkemesi’nin 10 Temmuz 2025 tarihli E.2025/148, K.2025/141 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

Bedel davasının bekletilmesi için ne gerekir?

10. madde uyarınca bedel davasının bekletici mesele yapılması için idari yargı mahkemesince yürütmenin durdurulması kararı verilmiş olması gerekir.

Boşaltmaya itiraz edersem süreç durur mu?

Hayır. 20. madde uyarınca itiraz ve şikâyet boşaltmayı durdurmaz ve mahkemece ihtiyati tedbir kararı verilemez.

Bankaya yatırılan tutara itiraz edebilir miyim?

Bu tutar el koymanın karşılığıdır; nihai bedel 10. maddeye göre açılacak davada belirlenir ve o davada rapora itiraz ile kanun yolu imkânları kullanılabilir.