Kamulaştırma İşleminin İptali Davası (İdari Yargı, m. 14)

Kamulaştırma işleminin iptali davası, malikin kamulaştırma kararının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla idari yargıda açtığı davadır (2942 sayılı Kanun m. 14). Kamulaştırma bir idari işlem olduğundan, Anayasa’nın 125. maddesi gereği yargı denetimine tabidir ve bu dava malikin mülkiyetini korumanın temel yoludur.

Kamulaştırmanın İptali Davası Nedir?

Bu dava, kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğunu denetletmeye yöneliktir; amaç, taşınmazın mülkiyetinin korunmasıdır. Bedel tespiti ve tescil davasından farklı olarak burada tartışılan, ödenecek paranın miktarı değil, kamulaştırma kararının bizzat kendisinin hukuka uygun olup olmadığıdır. İptal kararı, işlemi doğduğu andan itibaren geçersiz kılar.

Hangi Mahkemede, Ne Zaman Açılır?

Dava açma süresi ve mercii kanunla belirlenmiştir:

• Süre: malike yapılan tebligat veya ilan tarihinden itibaren 30 gündür. Bu süre içinde dava açmayan malikin iptal hakkı düşer.
• Görevli mahkeme: kural olarak taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesidir; ancak kamulaştırma kararı Cumhurbaşkanınca alınmışsa görevli mahkeme Danıştay‘dır.
• Düzeltim davası: kamulaştırmadaki maddi hatalara karşı ise adli yargıda düzeltim davası açılır.

Kamulaştırma Hangi Sebeplerle İptal Edilir?

İptal davasında, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırılığı incelenir. Sık görülen iptal sebepleri:

• Kamulaştırmanın dayandığı kamu yararı kararındaki hukuka aykırılıklar veya kamu yararının bulunmaması.
• Kamulaştırma sürecinde usul ve şekil kurallarına uyulmaması (örneğin satın alma usulünün işletilmemesi).
• Acele kamulaştırmada, acele uygulamayı gerektiren olağanüstü durumun ve kamu yararının somut olarak ortaya konulamaması.
• Taşınmazın kamulaştırma amacıyla bağdaşmayan bir nedenle kamulaştırılması.

Yürütmenin Durdurulması ve Bekletici Mesele

İptal davası açılması tek başına kamulaştırmayı durdurmaz. Kritik olan, yürütmenin durdurulması kararının alınmasıdır. Malik, 30 günlük süre içinde idari yargıda dava açıp yürütmenin durdurulması kararı aldığını asliye hukuk mahkemesine belgelerse, bedel tespiti ve tescil davası bekletici mesele yapılır; yani idari yargıdaki dava sonuçlanıncaya kadar beklenir. Yürütme durdurma kararı yoksa kamulaştırma kesinleşir ve taşınmaz idare adına tescil edilir. Anayasa Mahkemesi, bu yürütme durdurma müessesesinin uygulamada dar yorumlandığını ve mülkiyet hakkı bakımından yapısal bir sorun bulunduğunu tespit etmiştir.

İptal Davasının Sonuçları

İdari yargı kamulaştırma işlemini iptal ederse, asliye hukuk mahkemesi idarenin bedel tespiti ve tescil talebini reddeder. Ancak taşınmaz bu arada idare adına tescil edilmişse, malikin yolsuz tescilin düzeltilmesi için ayrıca yola başvurması gerekebilir; AYM bu durumu malik aleyhine bir yapısal sorun olarak değerlendirmiştir. Mülkiyet biçimi yönünden önemli bir kolaylık vardır: iştirak hâlinde veya müşterek mülkiyette paydaşların tek başına dava hakkı bulunur (m. 14) ve bir paydaşın aldığı iptal kararı, tek bir idari işlem söz konusu olduğundan tüm paydaşlar bakımından sonuç doğurur.

Bedel İtirazından Farkı

İki yol birbirine karıştırılmamalıdır: iptal davası, kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğunu denetletir ve idari yargıda görülür; bedele itiraz ise ödenecek tutarın miktarına ilişkindir ve adli yargıdaki bedel tespiti ve tescil davasında ileri sürülür. Malik, hem kamulaştırmaya hem de bedele itiraz ediyorsa her iki yolu da ayrı ayrı işletmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Kamulaştırmanın iptali davası nedir?

Malikin, kamulaştırma kararının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla idari yargıda açtığı davadır (m. 14). Amaç, taşınmazın mülkiyetinin korunmasıdır; bedelin miktarı değil, işlemin hukuka uygunluğu tartışılır.

Kamulaştırmanın iptali davası ne kadar sürede açılır?

Malike yapılan tebligat veya ilan tarihinden itibaren 30 gün içinde açılmalıdır. Bu süre içinde dava açmayan malikin iptal hakkı düşer.

Kamulaştırmanın iptali davası hangi mahkemede açılır?

Kural olarak taşınmazın bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır. Ancak kamulaştırma kararı Cumhurbaşkanınca alınmışsa görevli mahkeme Danıştay’dır. Maddi hatalar için ise adli yargıda düzeltim davası açılır.

İptal davası açmak kamulaştırmayı durdurur mu?

Tek başına durdurmaz. Yürütmenin durdurulması kararı alınıp asliye hukuk mahkemesine belgelenirse, bedel tespiti ve tescil davası bekletici mesele yapılır. Yürütme durdurma yoksa kamulaştırma kesinleşir.

Kamulaştırma hangi sebeplerle iptal edilir?

İdari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırılığı; kamu yararının bulunmaması; usul eksiklikleri; acele kamulaştırmada olağanüstü durumun somut ortaya konulamaması gibi sebeplerle iptal edilebilir.

Hisseli taşınmazda tek başıma iptal davası açabilir miyim?

Evet. İştirak hâlinde veya müşterek mülkiyette paydaşların tek başına dava hakkı vardır (m. 14). Tek bir idari işlem söz konusu olduğundan, bir paydaşın aldığı iptal kararı tüm paydaşlar bakımından sonuç doğurur.